SS I
COLLECTIO
SELECTA
SS. ECCLESM PATRUM,
CXXII.
PATRES QUINTI ECCLESyb: SiliCULl.
S. AUGUSTINUS.
XV.
S
/fe
PROSTAT INSIJPER VENALE
iWNTJS PESSULANI,
ApLD VIHENQUE, BIBLIOPOLAM ;
P^KlS/fS,
AfOD BIBLIOPOLAM, coi nomen 6ali,ici:;
SOCIETK l-OLU LA PLnLICATIOiV DES BO«S LIVRES;
liue des. Saints-Pcies, n» iG.
■ ■ ' .'i Ti' ■-. ^'..' ■■■._
.V; ■■ V. \ '.'A-iy : • >'
S. CLODOVLDI, E TYPOGRAPnEO ilELlN-MANDAK
COLLECTIO
SELECTA
SS. ECCLESIJE PATRtM,
COMPLKCTENS
liXQUlSl J ISSIMA OPEllA
riM IxxiMMICA ET MORALIA, TUM APOLOGKTICA ET OUAIOUIA;
ACCUnANTIBCS
1). A. B. CAILLAU,
C*>UI>ill.U HUflOaAKIU CKNUMlNKn&l BT CAUIACBHbl,
>0NMJLL1SQUE CLEUI GALLICAM PKESBYTElllS,
UNA CUM
1). M. N. S. GUILLON,
EFIStOPO llAr.OCUIERSl , IN FACLLTATE TUEOLOGl/E PARISIENSI ELOQLENTIAl SACR*
PliOFESSOllE. ALCTORE LlDRl CLI TITVLLS GALLICE :
tl//IJ.l() THEQUE CUOISIE DES PtRBS CRE CS ET LA T/NS.
OPUS UEGI DICATUM.
TOJMUS GENTESIMUS VIGESIMUS SEGUNDUS.
PARISirS,
A1»UI) PAKENT-DESRARRES, EDITOREM,
VIA VULGO DICTA DE SEINE , 48.
M DCCC. XXWIII.
i'A" .;! ..A Al
:.'.:HH-l !./■
,'}■-. i\- ..• i
'!:' '■^i )
4tr
t.
■. R.r ;!;■ • rf^^rn - 1
i ^
Opera Ovnr\\5
SANCTI AURELII
AUGUSTINI
lilPPONENSlS EPlSGOPi
OPERUM
PARS lil.
OPERA EXEGETICA.
IN JOA.NNiS EVANGEUUM TRACTATUS CXXIV.
CXXII.
-■' %• v^ •* w 4
.1 /
S. AUR. AUGUSTINI
HIPPONENSIS EPISCOPI
IN JOANNIS
E V ,\ N G E L I U M
TRACTATIS CXXIV.
TRACTATUS VII '.
Ab eo c|uod scriptum est : Et egovidi , et testimonium
perliihui^ quia hic est Filius Dei / usque ad id :
Amea dico vobis , videbitis coehim apertum , et
Angelos ascendentes et descendentes super fdium
konunis. •
I. CoNGAUDEMus frcquentiae vestrae "^ , quia ultra quam
sperare poluimus, alacriler convenistis. Hoc est quod nos
Irctificat, et consolatur in omnibus laborihus, et periculis
vitae hujus, amor vester in Deum , et pium studium , et
certa spes, et fervorspiritus. Audisiis cum Psalmus lege-
retur, quia inops et pauper clamat ad Deuin in hoc ste-
culo^ Vox enim est, ut saepius audistis , et meminisse
■ HaUtus tJie Douiinico ex n. 2^. ~ « Vide D. Guillon , toni. \\i, pag.
345-3-;',. — 3 rsal. Lxxni, 21.
A S. AUGtSTlNl EPiscori
clebelis, noii uniushominis, et tamcn unius hominis : non
unius, quia fideles mulli ; multa grana inter paleas ge-
mentia, diffusa toto orbe terrarum : unius autem, quia
membra Christi omnes ; ac per hoc unura corpus. Iste ergo
populus inops et pauper, non novit gaudere de s;jeculo :
et dolor ejus intus est, et gaudium ejus intus est , ubi non
videt nisi ille qui exaudit gementem , et coronat speran-
tem. Lcetitia soeculi , vanitas. Cum magna expectationc
speratur ut veniat , et non potest teneri cum venerit. Iste
enim dies qui laetus est perditis hodie in ista civitate , cras
utique non erit : nec iidem ipsi cras hoc erunt quod ho-
die sunt. Et transeunt omnia , et evolant omnia , et si-
cut fumus vanescunt : et vse qui amant talia ! Omnis enim
anima sequitur quod amat. « Omnis caro foenum, et om-
)) nis honor carnis quasi flos fccni •, foenum aruit, flos de-
)) cidit : verbum autem Domini manet in seternum^)) Ecce
quod ames , si vis manere in aeternum. Sed dicere habe-
bas : Unde possum apprehendere Verbum Dei ? « Verl)um
» caro factum est , et habitavit in nobis "^. »
II. Quapropter, charissimi, ad inopiam nostram et pau-
pertatem nostram pertineat, et quod illos dolemus (|ui
sibi abundare videntur. Gaudium cnim ipsorum quasi
phreneticorum est. Quomodo autem phreneticus gaudet
in insania plerumque, et ridet ; et plangit illum qui sanus
est : sic et nos, charissimi, si recepimus medicinam de
coelo venientem , quia et nos omnes phrenetici eramus ,
tanquam salvi facti, quia ea quse diligebamus non diligi-
mus , gemamus ad Deum de iis qui adhuc insaniunt. Po-
tens est enim ut et ipsos salvos faciat. Et opus est ut res-
piciant se , et displiceant sibi. Speclare volunt, etspectare
se non noverunt. Nam si aliquantum oculos ad se conver-
tant, vident confusionem suam. Quod donec fial, aha
' isai. XL, 6. — ^ Joan. i, li.
IN JOANNIS EVANGELILM, TRAC.T. Vll. 5
sinl sliulia noslra, alia sint avocamcnta anim.nn nostrne.
Plus valet doloi' noslcr, (|uam gaudium illorum. (Juan-
tum jKMlinct ad numcrum fralrum , dillicilc cst ut (|uis-
(|uam illa cclcbritalc raptus luerit cx viris : quantum
autcm ad sororum numcrum, contristat nos , ct lioc magis
dolcndum csl, (|uia non ipsa' potius ad Ecclcsiam currunt,
(|uas debuit si non limor, certe verecundia dc publico rc-
vocarc. Vidcrit hoc (jui vidct ■, ctaderit miscricordia cjus,
ut sanct omncs. Nos autcm qui convenimus , pascamur
cpulis Dci, ct sit gaudium nostrum scrmo ipsius. Invitavit
enim nos ad Evangcliuni suum : et ipse cibus noster cst, quo
nihil dulcius 5 scd si ([uis habct palatum sanura in cordc.
III. Bcnc aulcm arl)itror meminisse Charitatcm Vcs-
tram hoc Evangclium lectionibus congruis cx ordinc rc-
citari : ct puto vobis non excidissc quae jam tractala sunt,
maximc rcccntiora dc Joanne et columba. De Joanne sci-
licet , (juid novum didicerit in Domino pcr columbam,
(|ui jam novcrat Dominum. Et hoc inventura est inspi-
ranlc Spiritu Dei , (luod jam quidcm Joanncs noverat Do-
minum, scd ([uod ij^sc Dominus ita esset bapti/aturus , ut
baptizandi potcstatcm a se in neminem transfunderct, hoc
didicit |3er columbam, ([uia dictiim ei crat: <( Supcr ([ucm
» videris Spirilum dcscendentera velut columbam, et
» manentem super eum , hic est qui baptizat in Spiritu
» sancto ^ » Quid est, (( hic est ? » non alius, etsi per alium.
Quare autem per columbam? Multa dicta sunt, nec pos-
sum, ncc opus cst omnia rctexere : priecipue tamen prop-
tcr pacem ; quia et ligna quae baptizala sunt foris , ((uia
fructum in eis invenit columba , ad arcam attulit : sicut
mcministis columbam cmissam a Noc de arca , quse dilu-
vio natabat , ct baptismo abluebatur , non mcrgebatur -.
Cum ergo esset cmissa, attulit ramum olivae : sed non sola
' Joan. I, 33. — ' Gen. viii, ii.
6 S. ACGrSTINl El'lSC01'l
folia lia!)e))at , habebat et fructiim. Ttaquehoc optandum
est fratrilius noslris qui foris ])aptizanlur , ut hal)eant
Iructum : non illos sinetcolumba foris, nisi ad arcam re-
duxerit. Fructus autem est totus charitas : sine qua nihil
est homo , quidquid aliud habuerit. Et hoc uberrime ab
Apostolo dictum commemoravimus et recensuimus. Ait
enim : « Si hnguis hominura loquar et Angelorum , cha-
» ritatem autem non habeam , factus sum velut aeramen-
» tum sonans, aut cymbalum tinniens : ct si habuero
» omiiem scientiam, et sciam omnia sacramenta, et ha-
» beam omnem prophetiam, et habuero omnem fidem,»
( fidem autem quomodo dixit omnem ? ) « ut montes trans-
» feram, charitatem autem non habeam, nihil sum. Et
» si distribuero omnia mea pauperibus , et si tradidero
» corpus meum ut ardeam , charitatem autem non ha-
» beam, nihil mihi prodest^ » NuUo modo autem pos-
sunt dicere se habere charitatem , qui dividunt unitatem.
Hsec dicta sunt : sequentia videamus.
IV. Perhibuit Joannes testimonium - : quia vidit.
Quale testimonium perhibuit? «Quia ipse est Fihus Dei. »
Oportebat ergo ut ille baptizaret qui est Filius Dei unicus,
non adoptatus. Adoptati fihi, ministri sunt Unici : Unicus
habet potestatem , adoptati ministerium. Licet baptizet
minister non pertinens ad numerum FiHorum, cjuia male
vivit et male agit, quid nos consolatur ? « Hic est qui bap-
» tizat ^. »
V. « Altera die iterum stabat Joannes , et ex Discipulis
» ejus duo : et respiciens Jesum ambulantem , dicit : Ecce
».agnus Dei*. » Utique singulariter iste Agnus : nam et
Discipuii dicti sunt agni: «Ecce ego mitto vos sicut agnos
» in medio luporum ^ » Dicti sunt et ipsi lumen , « Vos
' i Cor. XIII, 1-3. — ' .loan. i, .^4 — 3 Ilji,]. 33. — i Ibid. B.-J-SG. —
^ M;<ltli. N, \G.
IN JOAWNIS EVAHCELIUM , xnACT. VM. 7
» (\slis liimcii miuuli ' : wsccl ;ilit(M- illc; tlc {|U()clii:liim osl :
« Erat Jumcii vcrum, t|uoti illuminal onuum liouiinem
» venicnlom in hunc raundum'^. » Sic ct Agnus .sin^ula-
ritcr , solus sine macula , sine pcccaio : non cujus maculac
abstcrsne sint , sed cujus macula nulla fucrit. Quid cnim
(juia diccbat Joannes dc Domino : « Ecce agnus Dei ? »
Ipse Joanncs non erat agnus? non erat vir sanctus? non
erat amicus sponsi ? Ergo singulariler ille, hic est Agnus
Dei 5 quia singulariter hujus Agni sanguine solo homincs
redimi potucrunt,
VI. Fratres mei, si agnoscimus pretium nostrum t[uia
sanguis est Agni, cjui sunt illi cjui hodie celebrant lcstivi-
tatem sanguinis, nescio cujus mulieris? et quam ingrali
sunt? Raptum est aurum , dicunt, de aure mulieris , et
cucurrit sanguis, et positum est aurum in trutina vel sta-
tera , ct pr.-rpondcravit multum de sanguine. Si pondus
atl inclinandum aurum habuit sanguis mulieris, ({uale
pondus habet ad inclinandum mundum sanguis Agni, per
quem factus est mundus ? Et quidem iiie spiritus nescio
quis , ut premeret pondus, piacatus est sanguine. Im-
mundi spiritus noverant venturum Jesum Christum, au-
dierant ab Angeiis , audierant ex Prophetis , et sperabant
eum venturum.Nam si non sperabant, unde clamaverunt :
« Quid nobis et tibi est? venisti ante tempus perdere
» nos?scimus tjui sis , Sanctus Dei^.» Venturum scie-
bant, sed tempus ignorabant. Sed t[uid audistis in Psaimo
de Jerusalem? « Quoniam beneplacitum habuerunt seivi
» tui iapides ejus, et puiveris ejus miserebuntur : tu exur-
» gens, inquit, misereberis Sion, quoniam venit tempus ut
)) miserearis ejus ^. » Quando venit tempus ut misereretur
Deus, venit Agnus. Quaiis Agnus, quem lupi timent ? Qualis
Agnus est, qui ieonem occisus occidit? Dictus est enim
I M.illli. V, I ) — ^ .Io;m. i, 9. — 3 Maic. i, 24- —^ ?*•'••■ C'> i4"'5.
8 S. AUGUSTINl Epmcopi
u cliaholiis loo circiimions cl riigicns, (jiinprons qncm dcvo-
))reL' : wsanguineAgni victuscstieo. EccespcctacuiaChris-
tianorum. Et quod est ampiius, iili ocuiis carnis vident
vanitatem , nos cordis ocuiis veritatem. Ne puletis , fra-
tres, quod sine spectacuiis nos dimisit Dominus Deus nos-
ter : nam si nulia sunt spectacula , cur liodie convenistis ?
Ecce quod diximus, vidistis , et exciamastis : non excia-
maretis nisi vidissetis. Et magnum cst lioc spectare pcr
totum orbem terrarum , victum leonem sanguinc Agni,
educta de dentibus ieonum membra Ghristi, et adjuncta
corpori Christi. Ergo nescio quid simiie imitatus estqui-
dam spiritus, ut sanguine simuiacrum suum emi vellet,
t{uia noverat pretioso sanguine quandocumque redimen-
dum. esse genus humanum. Fingunt enim spiritus mali
umljras cjuasdam honoris sibimetipsis, ut sic decipiant eos
qui sequuntur Christum. Usque adeo, fratres mei , ut iili
ipsi qui seducunt per iigaturas , per praecantationes , per
macliinamenta inimici , misceant praecantationibus suis
nomen Christi : quia jam non possunt seducere Ghristia-
nos, ut dent venenum , addunt meiiis aiiquid , ut per id
quod duice est , iateat quod amarum est , et bibatur ad
perniciem. Usque adeo ut ego noverim ahquo tempore
iilius Piiieati sacerdotem solere dicere : et ipse Piiieatus
Christianus est. Ut quid hoc , fratres, nisi quia aiiter non
possunt seduci Christiani ?
VII. Ne c|U3eratis ergo aiibi Christum, quam ubi se vobis
voluit praedicari Christus : et quomodo vobis voiuit praedi-
cari, sic iiium tenete , sic in corde vestro scribite. Murus
est adversus omnes impetus ct adversus omnes insidias ini-
mici. Noiite timere, nec tentat ilie, nisi permissus fuerit :
constat illum nihil facere, nisi permissus luerit autmis-
' I Petr. V, 8.
IN JOANNIS F.VANGELIUM , TUACT. VII. 9
siis. Mitliliir lanquam angelus malus a potcslalc domi-
nante : permittitur , quantlo ali(|uitl petit : ei hoc, fra-
tres , non (it, nisi ut prol)entur jusli, puniantur injusti.
Quid ergo times? Ambula in Domino Dco tuo , certus
cslo : quod te non vult pati , non pateris : ([uod te per-
miserit pati , llagellum corrigentis cst , non prena dam-
nantis. Ad h.nereditatcm sempiternamerudimur, et nagel-
lari dt^dignamur ! Fratres mei,si recusaret quisquampuer
colaphis aut llagellis cnRdi a patre suo , quomodo dicere-
tur superbus , desperafus, ingratus paternfe disciplinne.^
Kt ut (|uid erudit pater homo filium hominem? ut possit
non perdere temporalia ([uae illi acquisivit, quae illi collt;-
git , qune non vult eum perdere, quae ipse qui rclintjuit ,
non potuit in sempitcrnum tenere. Non docet fdium cum
(juo possideat , sed qui post eum possidcat. Fratres mei ,
si filium docet pater successorcm, et ([uem docet et ipsum
similiter per illa omnia transiturum, qua et ille c[ui mone-
bat transiturus est ; ([uomodo vultis erudiat nos Pater
noster, cui non successuri, sed ad qucm acccssuri sumus,
et cum ([uo in acternum mansuri in h.ereditate , qure non
marcescit, nec moritur , nec grandinem novit? Et ipse
hrereditas et ipse Pater est. Hunc possidebimus , et eru-
diri non debcmus ? SulFcramus ergo cruditionem Patris.
Noncjuando nobis dolet caput, curramus ad prsecantalo-
rcs , ad sortilegos et remedia vanitatis. Fratres mei , non
vos plangam ? Quotidie invenio ista : et quid faciam? Non-
dum persuadeo Christianis in Christo spem esse ponen-
dam ? Ecce^ si cui factum cst rcmedium, moriatur, (quam
multi enim cum remediis mortui sunt, et quam multi sine
remediis vixerunt?) ([ua fronte exiit aninia ad DoumPPer-
didit signum Christi , accepit signum diaboli. An forte
dicat : Non perdidi signum Christi? Ergo signum Christi
cum signo diaboli habuisti. Non YultChristuscommunio-
10 S. AUGUSTINI EPISCOPI
nem , sed solus vult possidcre quod emit. Tanti emit ul
solus possideat : tu facis ei consortcm diabolum, cui te per
peccatum vendideras. « Vae duplici corde ^ : « ([ui in corde
suopartem faciunt Deo , partem faciunt diabolo. Iratus
Deus, quia fitibi pars diaboJo, dlscedit, et totum diaiio-
lus possidebit. Non frustra itaque Apostolus dicit : « Ne-
» que detis locum diabolo -. » Cognoscamus ergo Agnum,
fratres , cognoscaraus pretium nostrum.
VIII. « Stabat Joannes, et ex Discipulis ejus duo ^. »
Ecce duo de Discipulis Joannis : quia talis erat Joannes
amicus sponsi , non quaerebat gloriam suam , sed testi-
monium perhibebat veritati : numquid voluit apud se re-
manere discipulos suos , ut non sequerentur Dominum?
' magis ipse ostendit Discipulis suis quem sequerentur, Ha-
bebantenim illum tanquam Agnum- et ille : Quid me at-
tenditis.? Ego non sum Agnus : « Ecce Agnus Dei"* : » de
quo etiam superius dixerat : « Ecce Agnus Dei. » Et quid
nobis prodest Agnus Dei ? « Ecce , ait , qui tollit pecca-
» tum mundi. » Seculi sunt illum, hoc audito, duo qui
erant cum Joanne.
IX. Videamus sequentia. « Ecce Agnus Dei : -» hoc
Joannes. « Et audierunt eum duo Discipuli loquentem, et
» secuti sunt Jesum. Conversus autem Jesus, et videns
» eos sequentes se , dicit eis : Quid quaeritis ? Qui dixe-
» runt : Rabbi, ( quod dicitur interpretatum magister,) ubi
» habitas ^ ? » Non sic illum scquebantur quasi jam ut
inheererent ilh : nam manifestum est quando ilh inhsese-
runt , quia de navi eos vocavit. In his enim duobus erat
Andreas , sicufc modo audistis : Andreas autem frater Pe-
tri erat : et novimus in Evangeho quod Petrum et An-
dream Dorainus de navi vocavit , dicens : « Venite post
' Eccli. II, i4. — ^ Ephes. iVj ^7. — ^ Joan. i, 35. — 4 Ibid. 29. —
Slbid 37,38.
IN JOANNIS EVANGELIUM , TRACT. VII. 11
)) mo, ot lliciam vos piscalorcs hominuni'. w Et ex illo
jani inh;i\scrunt illi , ut non rcccdcrcnt. Modo crgo ([uod
ilhim s('i|uiuitur isti duo, non (juasi non rcccssuri sc-
([uuntur 5 scd vidcrc volucrunt ubi habilarct , et facere
(|uod scriptum cst : « Limcn ostiorum ejus cxterat pes tuus,
)) surgc ad illum vcnire assidue ct erudirc praeccplis cjus^. ))
Ostendit eis ille ubi maneret : venerunt et fuerunt cum
illo. Qiiam beatum diem duxerunt, ([uam beatam noctem !
Quis cst (jui nobis dicat (juae audicrint illi a Domino? /E-
dilicemus et nosmctipsi in cordc nostro , ct iaciamus do-
mum quo veniat illc, et doceat nos, collo([uatur nobis.
X. « Quid cjuaeritis .^ Qui dixeruntei, Rabbi, (c[uod in-
» terprclatum dicitur magistcr,) ubi habitas.^ Dicit eis :
» Venite et videte. Et venerunt, et viderunt ubi mane-
)) ret , et apud eum manserunt die illo : hora autem erat
» c[uasi decima ^. » Nihil-ne arbitramur pertinuisse ad
Evangelistam, dicere nobis c[uola hora erat ? Potcst fieri
ut nihil ibi nos animadvertere, nihil qucerere voluerit.^
Decima erat hora. Numcrus iste legem significat , quia in
decem praeceptis data est lex. Yencrat autem tempus , ut
implcretur lex per dilectionem ; c[uia a Judaeis non pote-
ratimplcri per timorem. Unde Dominus dicit : ((Non veni
» solvere legem, sed implere*. »Merito ergo decima hora
eum secuti sunt ad testimonium amici sponsi duo isti : et
decima hora audivit , « Rabbi , » quod interpretatur ma-
gister. Si decima hora « Rabbi » Dominus audivit , et de-
cimus numerus ad legem pertinct : magister legis noii est
nisi dator legis. Nemo dicat quia alius dedit legem , et
alius docct lcgem : ipse illam docet c[ui illam dedit : ipse
cst magistcr legis suae, et docet illam. Et miscricordia est
in lingua ipsius , ideo misericorditer docet legem , sicut
' Mattli. IV, 19. — 'Eccli. vi, 36-37 — ^ Joan. 1, 38, 39. — 4 Matth.
12 8. AUGUSTINl EPISCOPI
(lictum est de sapientia : « Legem autem et misericordiam
» m lingua portat K » Noli limere , ne implere legem non
possis, fuge ad misericordiam. Si multum est ad te Jegem
implere , utere pacto illo , utere chirographo , utere pre-
cibus quas tibi constituit et composuit jurisperitus coe-
lestis.
XI. Qui enim habent causam, et volunt supplicare
Imperatori , quaerunt aUquem scholasticum jurisperi-
tum, a (|uo sibi Preces componantur : ne forte si aliter
petierint quam oporlet , non solum non impetrent quod
pelunt, sed et poenam pro beneficio consequantur. Cum
ergo qusererent supplicare Apostoli , et non invenirent
quomodo adirent imperatorem Deum , dixerunt Christo :
« Domine, doce nos orare : » hoc est , Jurisperite nos-
ter , assessor , imo consessor Dei , compone nobis preces.
Et docuit Dominus de libro juris coelestis, docuit ((uo-
modo orarent : et in ipso quod docuit, posuit quamdam
conditionem : « Dimitte nobis debita nostra , sicut et nos
))dimittimus debitoribus nostris'^.)) Si non secundum legem
pelieris, reus eris. Contremiscislmperatorem factus reus?
offer sacrificium humilitatis, offer sacrificium misericordise,
,dic in precibus, Dimitte mihi , quoniam et ego dimitto.
Sed si dicis, fac. Quid enim facturus es, quo iturus es ,
si raentitus fueris in precibus ? Non quomodo dicitur in
foro , carebis beneficio rescripti 5 sed nec rescriptum im-
petrabis. Juris enim forensis est, ut qui in precibus men-
titus fuerit, non illi prosit quod impetravit. Sed hoc inter
homines, quia potest falli homo •, potuit falli Imperator ,
quando preces misisti : dixisti enim quod voluisti , et cui
dixisli, nescit an verum sit : dimisit te adversario tuo con-
vincendum , lit si ante judicem convictus fueris de men-
dacio, quia non potuit ille nisi prsestare, nesciens an
' Prov. XKXi, 26. — ' Lvic. XI, 1-4.
IN JOA^NIS EVANGELILM, lUACT. Vll. l'.\
liiciis nuMilitus, il)i carobis ipso benelicio rescripLi , ((uo
porduxisti rescriptum. Ueus autem qui novit ulrum nien-
liaris, an verum dicas, non Ihcit ut in judicio til)i non
prosit : scd nec impetrarc te permittit, (|uia ausus es men-
tiri veritati.
XII. Quid ergo facturus es ? dic mihi. Implere legem
e\ omni parte , ita ut in nullo olFendas, dilliciie est : rea-
lus ergo certus est ; remedio uti non vis.^ Ecce , fratres
inei, ([uale remedium posuit Dominus contra aegritudines
animae. Quod ergo? Cum caput tibi dolet , laudamus si
Evangelium ad caput tibi posueris, et non ad ligaluram
cucurreris. Ad hoc enim perducla est inlirmitas homi-
num , et ita plangendi sunt homines (jui currunt ad hga-
turas , ut gaudeamus ([uando videmus hominem in lecto
suo constitutum, jaclari iebribus ct doloribus , nec ali-
cubi spem posuisse , nisi ut sibi Evangelium ad caput ])o-
neret: non ([uia ad hoc factum est, sed c^uia praeiatum est
Evangelium ligaturis. Si ergo ad caput ]5onitur ut ([uies-
cat dolor capitis , ad cor non ponitur ut sanctur a pecca-
tis? Fiat ergo. Quid fiat? Ponatur ad cor , sanetur cor.
Bonum est , jjonum , ut de salute corporis non satagas ,
nisi ut a Deo illam petas. Si scit tibi prodesse, dabit illam :
si non tibi dcderit, non proderat habere iliam. Quam
multi oegrolant in lecto innocentes, et si sani fuerint, pro-
cedunt ad scelera committenda ? Quam multis obest sani-
tas ? Latro qui procedit ad faucem occidere homiuem ,
c[uanio illi melius erat ut oegrotaiet? Qui noctu surgit ad
ibdiendum parietem alienum, ([uanto illi melius si febribus
jactaretur? Innocenlius .legrotaret, scelerate sanus est.
Novit ergo Deus cjuid nobis expediat : id agamus tantum,
ut cor nostrum sanum sit a peccatis : et quando forte fla-
gellamur in corpore , ipsum deprecemur. Rogavil eum
Paulus aposlolus, ut auferret slimuium carnis, et uoiuit
14 S. AUGUSXIM EPISCOl*!
auferre, Numquid perturbatus est? numquid contristatus
dixit se desertum PMagis se dixit non desertum, quia non
ablatum est quod volebat auferri , ut illa infirmitas sana-
retur. Hoc enira invenit in voce medici : « Suliicit tibi
» gratia mea , nam virtus in infirmitate perficitur ^ »
Unde ergo scis quod non vult te sanare Deus? Adhuc tibi
expedit flagellari. Unde scis quam putre est c|uod secat
medicus, agens ferrum per putria? Nonne novit modum,
quid faciat ^, quo usqne faciat ? Numquid ululatus ejus qui
secatur, retrahit manus medici artificiose secantis? lUe
clamat : ille secat. Crudelis qui non audit clamantem , an
potius misericors , qui vulnus persequitur ut sanet aegro-
tum ? Haec, fratres mei, ideo dixi, ne quis quaerat aliquid
prseter auxilium Dei , quando forte in aliqua correptione
Domini sumus. Videte ne pereatis , videtene ab Agno re-
cedatis , et a leone devoremini.
XIII. Diximus ergo quare hora decima : sequentia vi-
deamus. « Erat Andreas frater Simonis Petri unus ex duo-
)) bus qui audierant ab Joanne , et secuti fuerant eum.
)) Invenit hic Siraonem fratrera suum , et dicit ei : Inve-
» nimus Messiam , quod est interpretatum Christus ^. »
Messias hebraice , Christus graece est , latine unctus. Ab
unctione enim dicitur Christus. XfrGi/.a unctio est graece ^
ergo Christus unctus. Ille singulariter unctus, prsecipue
unctus, unde omnes Christiani unguntur , ille prsecipue.
Quomodo in Psalrao dicit, audi : « Propterea unxit te Deus,
)) Deus tuus oleo exultationis , prse participibus tuis ^. »
Participes enira ejus omnes sancti : sed ille singulariter
sanctus Sanctorum , singulariter unctus , singulariter
Christus.
XIV. « Et duxit eum ad Jesum. Intuitus autem eum Je-
)) sus , dixit : Tu es Simon filius Joannis , tu vocaberis
' 2 Cor. xu, 9. — ' Forte qiiod id. — ^ Joan. 1, l^o, \i. — 4Psal. xliv, 8.
IM lOANiNlS EVAMaELlUM , TllACT. VII. 1.")
1. (Ifplias, ([iiocl iiitcrprolaUir 1'cUus'. » Non magiium ,
(|uia l>omiiius divit cujus iilius osset iste. Quid magnum
l)omino?Omnia nomina sanclorum suorum scicbat, c[uos
ante conslitulionem mundi pnrdcslinavit : et miraris ,
(juia dixit uni homini : Tu es fdius dlius , et vocaijcris il-
lud? Magnum, quia mutavit ei nomen, et lecit de Simone
Petrum? Petrus autem a petra , petra vero Ecclcsia : ergo
in Petri nomine figurata est Ecclesia. Et c[uis sccurus ,
nisi qui aedilicat super Petram?Et quid ait i[Dse Dominus?
(( Qui audit verba mea hoec , et facit ea , siraiiabo eum
» viro [jrudenti , jcdihcanti super petram : ( non cedit
» tentationibus : ) descendit pluvia, venerunt flumina ,
» flaverunt venti, et impegerunt in domum illam, et non
» cecidit •, fundata enim erat super petram. Qui audit
» verba mea et non facit ea : ( jam unusquisque nostrum
» timeat et caveat : ) similabo eum viro stulto , qui aedifi-
» cavit domum suam super arenam : descendit pluvia ,
» venerunt flumina , flaverunt venti , et impegerunt in
» domum iUam , et cecidit : et facta est ruina ejus mag-
» na^. » Quid prodest quia intrat Ecclesiam, qui vult su- .
per arenam aedificare ? Audiendo enim et non faciendo ,
jfidif icat ([uidem , sed super arenam . Si enim nihil audit ,
nihil aedificat : si autem audit , aedificat. Sed quaerimus ,
ubi. Si enim audit et facit^ super petram : si audit et non
facit , super arenam. Duo sunt genera aedificantium ; aut
super petram , aut super arenam. Quid ergo illi non au-
diunt ? securi sunt ? securos eos dicit , c[uia nihil aedifi-
cant ? Nudi sunt sub pluvia , ante ventos , ante flumina ;
cum venerint ista , ante illos tollunt , c[uam domos deji-
ciant. Ergo una est securitas , et aedificare , et super pe-
tram sedificare. Si audire vis et non facere , sechficas 5 sed
ruinam sedificas : cum autem venerit tentatio , dejicit do-
' Joan, 1, 42. — ' Mattli. vii, 24, etc.
16 5. ACGtJSTIjyi EPISCOPI
mum^ cLcumipsa ruina tua lc tollil. Si autem uou autlis,
nuduses, illis tentationibus tu ipsc traheris. Audi ergo ,
et fac : unum est remedium. Quanti forte hodie audiendo
et non faciendo rapti sunt fluvio celebritatis hujus? Au-
diendo enim et non faciendo , venit fluvius ipsa celebritas
anniversaria , impletus est torrens , transiturus est et sic-
caturus : sed vse ifli quem tulerit! Illud ergo noverit Cha-
ritas Vestra, quia nisi quis et audiat et faciat, non aedificat
super petram j et non pertinet ad nomen tam magnum ,
quod sic commendavit Dominus. Intentum enim tefecit.
Nam si hoc ante Petrus vocaretur , non ita videres myste-
rium petrae • et putares casu eum sic vocari, non providentia
Dei : ideo voluit eum ahud prius vocari , ut ex ipsa com-
mutatione nominis , sacramenti vivacitas commendaretur.
XV. « Et in crastinum voluit exire in Gahlaeam , et in-
» venit Phihppum. Dicit ei : Sequere me. Erat autem de
» civitate Andrese et Petri. Et invenit Phihppus Natha-
» naelem ^ : » jam vocatus a Domino Philippus. « Et
» dixit ei : Quem scripsit Moyses in Lege et Prophetae ,
» invenimus Jesum filium Joseph. » Ejus fihus dicebatur,
cui desponsata erat mater ejus. Nam quod ea intacta con-
ceptus et et natus sit , bene noverunt omnes Christiani ex
Evangeho. Hoc Phihppus dixit Nathanaeh ; addidit et lo-
cum , « ANazaret. Et dixit ei Nathanael : A Nazaret potest
» ahquid boni esse, » Quid intelligitur , fratres ? Non quo-
modo ahqui pronuntiant : nam et sic solet pronuntiari ,
« A Nazareth potest ahquid boni esse ? » Sequitur enim
vox Phihppi, et dicit : « Veni, et vide. » Ambas autem
pronuntiationes potest ista vox sequi , sive sic pronunties
tanquam confirmans , « A Nazareth potest ahquid boni
» esse : » et ille , « Veni , et vide : » sive sic dubitans , et
totum interrogans , « A Nazareth potest ahquid boni esse?
' Joan, 1, 43-46.
IN JdAJNMS EVAa'GELlUM, TllAci. \U. 17
« Vcni , et vide. » Cum ergo sivc illo modo , sivc iblo
pronuntietur, non repugncnt vcrba sequcntia : nostrum
cst c|u;crorc (juid polius iiitcUigamus in liis vcri)is.
XVI. Oualis iuerit Nathanacl iste, in scquentiJnis pro-
bamus. Audite qualis fucrit : Dominus ipsc perhibct tes-
timonium. Magnus Dominus cognitus tcstimonio Joannis :
bcatus Nathanacl cognitus tcstimonio vcritatis. Quia Do-
minus ctsi tcstimonio Joannis non commcndarelur , ipsc
sibi perhibebat testimonium; quia sullicit sibi ad testimo-
nium suum veritas. Scd (|uia vcritatcm non poterant ca-
perc homines, per luccrnam qua^rcbant vcritatcm : et ideo
Joannes per quem Dominus ostenderetur , missus cst.
Audi Dominum NathanacH tcstimonium perliibentcm :
« Et dixit ci Nathanacl : A Nazarcth potest aliquid boni
» csse. Dicit ci Phibppus : Vcni, ct vidc. Et vidit Jcsus
)) Nathanaclcm vcnientem ad se, ct dicit de eo : Ecce
)) vcrc Israclita in quo dolus non est'. )> Magnum lcsti-
nionium ! hoc nec Andreae dictum , nec Pelro dictum ,
nec Pliihppo , quod dictum est dc Nathanacle : « Ecce
)) vcre Israclita, in quo dolus non est. »
XVII. Quid ergo facimus, fratres.^ Deberet istc primus
csse in Apostolis? Non solum primus non invenitur in
Apostolis , sed nec medius , nec ultimus inter duodccim
Nathanael est , cui tantum testimonium perhibuit Filius
Dei , dicens : « Eccc vere Israelita, in quo dolus non cst.))
Quaeritur causa ? qUantum Dominus intimat, probabiliter
inveniraus. IntcJllgcre enim debemus ipsum NathanaeJem
eruditum et peritum Legis fuisse : propterea noiuit ilium
Dominus inter Discipulos poncre ^ quia idiotas elegit, unde
confunderet mundum. Audi Apostolum dicentem ista :
« Vidcte enim, in([uit, vocationem vcstram, fratrcs, quia
)) non multi sapienics secundum carnem , non muiti po-
' Joan. I, 46, 4?
18 S. AUGIJSTIM KPltiCOPl
» tentes , non multi nobiles ; sed infirma mundi elegit
)> Deus , ut confundat fortia 5 et ignoljilia mundi ct con-
» temptibilia elegit Dcus , et ea quae non sunt, lanquam
» quae sunt, ut qua3 sunt evacuentur ^ » Si doctus efi-
geretur , fortasse ideo se diceret electum , quia doctrina
ejus meruit eligi. Dominus noster Jesus Christus volens
superborum frangere cervices, non quaesivit per oratorem
piscatorem ^ sed de piscatore lucratus est imperatorem.
Magnus Gyprianus orator , sed prior Petrus piscator , per
quem postea crederet non tantum orator , sed et impera-
tor. NuUus nobilis primo electus est , nuUus doctus 5 quia
infirma mundi elegit Deus, ut confiinderet fortia. Erat
ergo iste magnus et sine dolo : hoc solo non electus , ne
cuiquam videretur Dominus doctos elegisse. Et ex ipsa
doctrina Legis veniebat, quod cum audisset « A Nazareth : »
( scrutatus enim erat Scripturas , et sciebat quia inde erat
expectandus Salvator, quod non facile alii Scriboe et Pha-
risaei noverant : ) iste ergo doctissimus Legis, cum audis-
set Philippum dicentem : « Inveniraus Jesum , quem
» scripsit Moyses in Lege, et Prophetae , A Nazareth,
» filium Joseph - : » ille qui optime Scripturas noverat ,
audito nomine « Nazareth, » erectvis est in spem , et dixit :
« A Nazareth potest aliquid boni esse^, »
XVIIL Jam csetera de ipso videamus. « Ecce vere Is-
» raelita , in quo dolus non est *. » Quid est , « In quo
» dolus non est? » Forte non habebat peccatum? forte
non erat aeger? forte ilii medicus non erat necessarius?
absit. Nemo hic sic natus est, ut ilio medico non egeret.
Quid sibi ergo vult , « In quo dolus non est ? » Aliquanto
intentius quseramus , apparebit modo in nomine Domini.
Dolum dicit Dominus : et omnis qui verba latina inteiii-
git , scit quia dolus est , cum aHud agitur et aiiud fingi-
■ I Gor. 1, 26, elc. — » Joan. i, 45. — * Ibid. ^6. — '' Iljii!. ^:-
IN JOANMS EVANT.EHLM, TUACT. Nll. 19
liir. liaoiidat Charilas Veslra : Non doliis dolor csl. |)ro|)-
tercii ilico, t|iiia intilti IVatres imptMitions laliiiilalis lo-
quuntiir sie, iil dicant : Dolus illum tor(|ucl, pio co ((uod
est doJor. Dolus Iraus est , simulalio cst. Quaiido alii|uis
ali^piid in corde tegit, et aliud loquitur, dolus est, et
tan(|uam duo corda liabet : unum (juasi sinum cordis lia-
bet , ul)i vidcl vcrilatem ^ ct allcrum sinum, ubi concipit
mcndacium. Et ut noveritis hunc esse dolum, dictum est
in Psahnis, « Labia dolosa, » Quid esl, (( Labia dolosa? » Se-
(|uitur : n \n cordc et cordc locuti sunt mala '. )) Quid cst,
<( In corde et corde ; )) nisi duphci corde ? Si ergo dolus in
isto non erat, sanabilem ilium medicus judicavit non sa-
num. Aiiud est enim sanus, aliud sanal)iiis, aUud insa-
nabiiis: qui aegrotat cumspe, sanabiiis dicitur; ([ui fegrotat
cum desperatione , insanabilis ; qui autem jam sanus est ,
non cget medico. Medicus ergo qui venerat sanare , vidit
istum sanabiiem , quia dolus in iiio non crat. Quomodo
doius in illo non erat? Si peccator (?st , fatctur se pecca-
torem. Si enim peccator est, et justum se dicit; dolus est
in ore ipsius. Ergo in Nathanaele confessioncm peccati
laudavit ^ non judicavjt non esse peccatorem.
XIX. Propterea cum Pharisaei qui sibi videbantur justi,
reprehenderent Dominum quia miscebatur aegrotis medi-
cus, et dicerent : (cEcce cum quibus manducat, cum pu
» biicanisetpeccatoribusp) responditraedicusphreneticis:
« Non est opus sanis medicus, sed male habenlibus; non
)) veni vocare justos, sed peccatorcs^ » Hoc est dicere : Quia
vos justos dicitis , cum sitis peccatores , sanos vos judica-
tis, cum langueatis, medicinam repellitis, non sanitatem
tentnis. Unde iiie Pharisaeus qui vocaverat Dominum ad
prandium , sanus sibi videbatur : aegrota autem iJia mu-
lier irrupit in domum , quo non erat invitata , et desiderio
' P?al. XI, 3. — 2 MaUh. ix, ii-i3.
2.
20 S. AUOUSXIM EHiscori
salulis lacla impiidens, accessit, non ad caput Domini ,
non ad manus, sed ad pedes ; lavit eos lacrymis, tersit
capillis, osculata est eos , unxit unguento , pacem fecit
cum vestigiis Domini peccatrix. Repreliendit ille tanquam •
sanus medicum, ille Pharisaeus qui illic discumbebat ; et
ait apudse : «Hic siesset propheta, sciret quse mulier illi
» pedestetigisset^ » Ideo autem suspicatus erat eum igno-
rasse, quia non illam repulit, quasi ne immundis manibus
tangeretur : noverat autem ille, permisit se tangi, ut tac-
tus ipse sanaret. Dominus videns cor Pharissei , proposuit
similitudinem t « Duo debitores erant cuidam f ceneratori 5
» unus ei debebat quinquaginta denarios, alter quingen-
)) tos : cum non haberent unde redderent, donavit am-
)) bobus : quis eum plus chlexit ? Et ille : Credo, Doraine,
)) cui plus donavit. Et conversus ad muHerem , dixit Si-
» moni : Yides istcsm mulierem? Intravi in domum tuam,
» aquam mihi ad pedes non dedisti 5 illa autem lacrymis
» lavit pedes meos , et capillis suis tersit : osculum mihi
» non dedisti ^ iJla non destitit pedes meos osculari : oleum
» mihi non dedisti , illa pedes meos unxit unguento :
» propterea dico tibi, dimittuntur ei peccata multa, quo-
» niam dilexit multura : cui autem modicum dimittitur ,
» modicum dihgit'^. » Hoc est dicere : plus segrotas , sed
sanum te putas : raodicum putas tibi dimitti, cum pius
debitor sis. Bene ista , quia dolus in illa non erat, meruit
medicinam. Quid est, dolus in illa non erat? confitebalur
peccata.Hoc et laudat in Nathanaele , quod dolus in illo
non erat : quia multi Pharisfei qui aliundabant peccatis ,
justos se dicebant , et dolum afferebant , per quem sanari
non poterant.
XX. Vidit ergo jara istura in quo dolus non erat, et ^it:
« Ecce vere Israehta , in quo dolus non est. Dicit ei Na-
' Luc. VJJ^ 39. — 2 Ibiil. ^i) etc.
IN JOANNIS KVANGEMUM, TUACT. VII. 21
» lluinail : Liule me iiosti ? Rcspondit Jesus, ct dixil :
» Priiisciuam te IMiilippus vocaret, cum esses suh ficu ,
)) vidi te ' : » id est , sub arhorc fiei. « Ucspondit ei Na-
)) llianael, etait, Kabbi, tu es Kiiius Dei, tu es rex Israel'.))
ArKpiid mngnum potuit Nathanael iste intcHigcre, in co
tjuod dietum est : « Cum esscs sub fici arborc, vidi te,
» priusiiuam tc Philippus vocarct. » Nam talem vocem
protulit : « Tu es Filius Dci, tu es rex Israel : » qualcm
tanto post Pelrus , ([uando ci Dominus ait : « l$eatus es
» Simon-Bar-Jona , (juia non tibi rcvclavit caro et san-
» guis, sed Pater meus ({ui est in ccelo^. » Et ibi nomi-
navit petram , et laudavit firmamentum Ecclesise in isla
fide. Hie jam dicit : « Tu cs Filius Dci, tu cs rcx Israel. »
Unde? Quia dictum est ei : « Antequam te Philippus vo-
» caret , cum esses sub arbore fici, vidi te. »
XXI. QuiTprendum est, an aliquid significet ista arbor
fici. Audite enim , fratres mei. Invenimus arborcm fici
maledictam , qnia sola folia habuit, ct fructum non ha-
buit '. In originehumani generis Adam et Eva cum pec-
cassent, de foliis ficulneis succincloriasibi fecerunt^ : folia
ergo ficulnca intelliguntur peccata. Erat autem Natha-
nael sub arbore fici, tanquam sub umbra mortis. Vidit
eum Dominus , de quo dictum est : « Qui sedebant sub
» umbra mortis , lumen ortum est eis ^. » Quid ergo dic-
tum est Nathanaeli,? Dicismihi, o Nathanael : « Unde me
» nosti? » ]Modo jam loqueris mecum_, quia vocavit te
Philippus. Jam quem vocavit per Apostolum , ad Eccle-
siam suam vidit pertinere. 0 tu, Ecclesia, o tu, Israel ,
in (juo dolus non est, si es populus Israel in quo dolus
non est, modo jam cognovisti Christum per Apostolos,
(|uomodo Nathanaercognovit Christura per Philippum.
' Joan 1, 47, 48. — ' IbiJ. 49. — 3 Matth. tsvi, 17. — 4 h\. xxi, 19 —
5 Gon. ni, 7. — ^ I?ai ix, 2.
22 S. ACGUSTINI EI'ISCOPI
Scd misericordi^ sua ante te vidit , quarn tu eum cognos-
ceres, cum sub peccato jaceres. Numquid enim nos prius
quaesivimus Christum, et non ille nos qusesivit ? Numquid
nos venimus aegroti ad medicum, et non medicus ad
aegrotos ? Nonne ovis illa perieral , et relictis nonaginta-
novem pastor quaesivit illam et invenit , quam Ifetus in
bumeris reportavit ? Nonne perierat draclima illa, et
accendit mulier lucernam, et qua?sivit in tota domo sua do-
nec invenit ? Et cum invenisset : «CoUaetamini mihi, »ait
vicinis suis, «quiainveni drachmam quam perdideram^ »
Sic et nos sicut ovis perieramus , et sicut drachma perie-
ramus : et pastor noster invenit ovem, sed quaesivit ovem :
mulier invenit drachmam, sed qucTsivit drachmam. Quse
_est mulier? caro Christi. Quae est lucerna? « Paravi lu-
» cernam Christo meo "^. » Ergo quaesiti sumus , ut inve-
niremur 5 inventi loquimur. Non superbiamus, quia an-
tequara inveniremur, perieramus , si non qusereremur.
Non ergo nobis dicant quos amamus , et volumus lucrari
paci Ecclesise catholicse. Quid nos vultis? quid nos quae-
ritis, si peccatores sumus? Ideo vos quserimus, ne perea-
tis : quaerimus , quia qusesiti sumus 5 invenire vos volu-
mus , quia inventi sumus.
XXII. Itaque Nathanael cum dixispet : « Undemenos-
» ti ? » Ait iUi Dominus ; « Priusquam te vocaret Philip-
» pus , cum esses sub arbore fici, vidi te. » O tu, Israel,
sine dolo_, quisquis es, 0 popule vivens ex fide, antequam
te per Apostolos meos vocarem , cura esses sub umbra
mortis , et tu rae non videres, ego te vidi. Dominus deinde
dicit ei : « Quia dixi tibi : Vidi te sub arbore fici, credis :
» majus his vidcbis. »Quidest hoc, « Majus his videbis ?
» Et dicit ei : Amen , amen dico vobis , videbitis coelum
» apertum, et Angclos ^iscendcntes et descendentes super
' Lnc XV, i|, ro -- ' Psal. cxxxi, 17.
IN JOA^NIS EVANGELIUM , TnACT. VII. 21^
)) firnim liominis*. » Kralrcs, noscio (|uicl majiis ilixi ,
(|iiam osl : « Siil) aihorc lici vitli lc. » IMuscniin cst(|uod
nos Dominus vocalos justilicavit, (|uam (|uoii viclitjaccn-
lcs sub uml)ra mortis. Quid enim nobis proderat si ibi re-
mansisscmus, ubi nos viditi' NunKjuid non jaccrcmus?
Quid csl lioc inajusi^ Quando vidimus Angclos asccndcnles
ct desccndcnlcs supcr filium bominis?
XXlll. Jam ali(|uando deliis ascendentibus ct descen-
dcntibus Angclis dixcrain ; scd ne obliti fucrilis, breviter
dico tancjuam commemorans : pluribus cnim dicerem si
non commemorarcm , sed modo insinuarem. Scalas vidit
Jacob per somnium , et in ipsis scalis vidit Angelos ascen-
dcntcs ct dcsccndcntcs : et lapidcm c|ucm sibi posuerat
ad caput, unxit-. Audistis cjuia Messias Christus est, au-
distis ([uia unctus Christus est. Non enim sic posuit lapi-
dem unclum , ut vcnirct et adoraret : aliocjuin idoloiatria
essct, non significatio Christi. Facta est ergo significatio,
c{uo usque oportuit fieri significationem , et significatus est
Ghristus. Lapis unctus, sed non in idolum. Lapis unctus:
« Lapis cjuare ? Ecce pono in Sion lapidem electum ,
)) prctiosum , et cjui crediderit in illum , non confunde-
)) tur^. » Quarc unctus ? Quia Christus a clirismate. Quid
autem vidit lunc in scalis ? ascendentcs et descendentes
Angcios. Sic est et Ecclesia , fratres : Angeli Dei , boni
proedicatores, praedicantes Christura : hoc est, super fdium
liominis ascendunt et descendunt. Quomodo ascendunt,
et (luomodo dcscendunt? Ex uno habemus exemplum :
audi apostoium Paulum ^ c{uod in ipso invenerimus , hoc
dc cseteris veritatis prredicatoribus credamus. Vide Pau-
ium asccndentem : (c Scio hominem in Christo ante annos
)) cjuatuordccim raptum fuisse uscjue in tertium ccelum ,
)) sive in corpore, sive extra corpus nescio, Deus scit : et
' (kn. xxviir, 17 — ' Ibid. 18. — ' Isai. xxviii, 16: 9 Pelr. 11, G.
24 S. AUGUSTINl EPISCOPI
)) audisse inelFal^ilia vcrba, quae non licct homini lof{ui ^ . )>
Ascendentem audistis, descendentem audite. « Non po-
» tui loqui vobis quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus:
)) quasi parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non
)) escam '^. » Ecce descendit qui ascenderat. Quaere quo
ascenderat.«Usquein tertiumcoelum.» Qusere quodescen-
derit. Usque ad lac parvulis dandum. Audi quia descen-
dit. « Factussum parvulus, inc[uit in medio vestrura, taii-
» c[uam si nutrix foveat filios suos". » Videmus enim et
nutrices et matres descendere ad parvulos : et si norunt
latina verba dicere^ decurtant illa , et c{uassantquodam-
modo linguam suam ^ ut possint de lingua diserta fieri
blandimenta puerilia : quia si sic dicant , non audit in-
fans, sed nec proficit infans. Etdisertus aliquis pater , si
sit tantus orator ut lingua iUius fora concrepent , et tri-
bunalia concutiantur ^ si habeat parvulum fdium , cum
ad domum redierit , seponit forensem eloquentiam quo
ascenderat_, et lingua pueriH descendit ad parvulum. Audi
uno loco ipsum Apostolum ascendentem et descenden-
tem , in una sententia. « Sive enim, inquit, mente excessi-
» mus, Deo 5 sive tem^perantes sumus, vobis ^. » Quid est,
« mente excessimus Deo ? » ut illa videamus « quae non licet
» homini loqui. » Quid est , « temperantes sumus vobis?
» Numquid judicavi me aliquid scire inter vos, nisi Jesum
» Christum et hunc crucifixum^? » Si ipse Dominus as-
cendit et descendit 5 manifestum est, quia et prsedicatores
ipsius ascendunt imitatione , dcscendunt praedicatione.
XXIV. Et si aliquanto vos diutius tenuimus , consilii
fuit ut importunjfi horae transirent : arbitramur jam illos
peregisse vanitatem suam. Nos autem , fratres , quando
pasti sumus epuhs salutaribus, quae restant agamus , ut
I 2 Cor. XII, 2, etc. — > i Cor. iii, i, etc— 3 i Tliess. ii, 7.-42 Gor.
V, i3. — 5 I Cor. II, 2.
IN JOANNIS EVANGELIUM , THACT. VIII. 25
diom Dominicum solemnitcr imploamiis in gaudiis spiri
lualihus, ct comparcmus {^nudia vcritntiscum gaudiis va-
nilatis : ct si horrcmus , dolcamus ; si dolcmus , orcmus •,
si oramus , cxaudiamur j si cxaudimur , et illos lucramur.
ta\«V«VVVVVVVVVVVVVVV\VVVVM«VVVVVVVV«VV%/VVVVVVVVVVt/VVVVVVVVVVVVl/VVM/VVl/VVVV\/«f
TRACTATUS VIIP.
Ab eo Evangelii loco : Et die tertia nuptice factce sunt
in Cana GaliUvce : usque ad id : Quid mi/ii et tibi
est mulier? JVondum venit liora mea.
I. MiRAcuLUM quidem Domini nostri Jesu Christi , quo
de aqua vinum f ccit , non cst mirum cis qui novcrunt
quia Deus fccit. Ipse enim fccit vinum illo dic in nuptiis
in scx illis hydriis, quas impleri acpia proecepit ^, qui omni
anno facit hoc in vitihus. Sicut enim quod miserunt mi-
nistri in hydrias, in vinum conversum est opcre Domini :
sic ct quod nubcs fundunt , in vinum convertitur cjus-
dem operc Domini. IUud autem non miramur, quia omni
anno fit : assiduitate amisit admiralionem. jNam et consi-
derationem majorera invenit, quam id quod factum est in
liydriis aquae. Quis est enim qui considerat opera Dei ,
([uibus regitur ct administratur totus hic mundus, et non
obstupescitobruiturque miraculis? Si considcret vim unius
grani, cujuslibet scminis, magna quaedam res cst, horror
est consideranti. Scd quia homines in aliud intenti per-
didcrunt considerationem operum Dei , in qua darent
laudem quotidie Crcatori : tanquam servavit sibi Deus
inusitata quaedam c[uae faceret , ut tanquam dormientes
homines, ad se colendura mirabilibus excitaret. Mortuus
' Habitusdieproximaantc Tract. subseq. — ' Joan. ii, 9.
26 8. iLUGUSTIM EPISCOPl
resurrexit, mirati sunt homines : tot quotidie nascunlur,
et nemo rairatur. Si considcremus prudenlius , majoris
miraculi est esse qui non erat , quam reviviscere qui erat.
Idem tarnen Deus Pater Domini nostri Jesu Christi per
Verbum suum facit omnia hsec, et regit qui creavit. Priora
miracula fecit per Verbum suum Deum apud se : poste-
riora miracula fecit per ipsum Verbura suum incarnatum,
et propter nos hominem factum. Sicut miramur quae facta
sunt per hominem Jesum , miremur qure facta sunt per
Deum Jesum. Per Deum Jesum facta sunt ccelum et terra,
mare, et omnis ornatus coeh, opulentia terrae , foecundi-
tas maris , omnia haec qure ocuhs adjacent, per Jesum
Deum facta sunt. Et videmus haec, et si est in noi)is Spi-
ritus ipsius , sic nobis placent ut artifex laudetur : non ut
ad opera conversi ab artifice avertamur , et faciem quo-
dammodo ponentes ad ea quEe fecit, dorsum ponamus ad
eum qui fecit.
II. Et hsec quidem videmus, et adjacent ocuhs : quid
illa quae non videmus , sicut sunt Angeh , Virtutes , Po-
testates , Dominationes , omnisque habitator fabricse hu-
jus supercoelestis, non adjacens ocuhs nostris?Quanquam
saepe et Angeh , quando oportuit , demonstraverunt se
horainibus. Nonne Deus et per Verbum suum , id est ,
unicum Fihum suum Dominum nostrum Jesum Christum,
fecit haec omnia ? Quid ipsa anima humana , quce non vi-
detur, etper opera quae exhibetin carne, magnam proebet
admirationem bene considerantibus , a quo facta est nisi
a Deo ? et per quem facta est , nisi per Filium Dei ? Non-
dum dico de anima horainis. Cujusvis pecoris anima quo-
modo regit molem suam ! sensus omnes exerit , oculos ad
videndum , aures ad audiendum , nares ad percipiendum
odorem , oris judicium ad sapores discernendos , membra
denique ipsa ad peragenda oilicia sua. Numquid haec cor-
IN JOANMS EVANOELIUM , TI\ACT. VIII. 27
pns , t'l non anima, iil cst, liai)italrix corporis agit ? Noc
lanuii vidt liir odilis , ct cx liis i\yw ai^ii admiralionem
niovct. Accedat jam considcratio tua ctiam ad aniinam
liumanam, cui trihuit Deus intcllectum cognoscendiCrea-
lorcm suum , dignoscendi el distingucndi intcr l)onum ct
malum , hoc est inlcr justum ct injustum : t|uanta agit
pcr corpus? Atlcndite univcrsum orhcm tcrrarum ordina-
lum in ipsa humana repuhlica : qnihus administrationi-
hus , {|uihus ordinihus potestatum , condilionihus civita-
tum, lcgihud , morihus, arlihus? lioc totum pcr animam
geritur, et h.'cc vis animaj non vidctur. Cum suhtrahitur
corpori , cachivcr jacet : cum autem adest corpori, primo
condit quodam modo putores. Corruptibilis est enim om-
nis caro, in putredines defluit, nisi quodam condimento
animae teneatur. Sed hoc commune illi est cum pecoris
anima : illa magis miranda qua; dixi , ([use ad mentem et
intellcctum pertinent 5 uhi etiam ad imaginem Creatoris
sui renovatur, adcujus imaginem factus est homo^ Quid
erit haec vis animae, cum et corpus hoc induerit incorrup-
tionem, et mortale hoc induerit immortalitatcm'-? Si tanta
potest per carnem corruptihilem , (|uid poterit per cor-
pus spiritale post resurrectionem mortuorum? Haectamen
anima, utdixi, admirahihs naturae atcjue suhstantise, in-
visihilis res est et intelhgibihs : et hrec tamen per Jesum
Deum facta est , quia ipse est Verbum Dei. « Omnia per
)) ipsum facta sunt , et sine ipso factum est nihiP. »
III. Cum ergo tanta videamus facta per Deum Jesum,
quid miramur aquam in vinum conversam per hominem
Jesum? Ne(;ue enim sic factus est homo, ut perderet (|uod
Deus erat : accessit ilh homo, non amissus cst Deus. Ipse
ergo fecit hoc , c|ui illa omnia. Non ita(|ue miremur quia
Deus fecit : sed amemus quia inter nos fecit et propter
' Coloss. III, 10. — ' I Corintli. xv, 53, 54- — ^ Joan. i, 3.
28 S. AUGUSTIM EPISCOPI
nostram reparatioiiem fecit. Aliquid enim et in ipsis factis
innuit nobis. Puto quia non sine causa venit ad nuptias.
Excepto miraculo , aliquid in ipso facto mysterii et sacra-
menti latet. Pulsemus ut aperiat, et de vino invisibili
inebriet nos : quia et nos aqua eramus, et vinum nos fe-
cit , sapientes nos fecit : sapimus enim fidem ipsius , qui
prius insipientes eramus. Et forte ad ipsam sapientiam pcr-
tinet, cum honore Dei, et cum laude majestatis ejus, et
cum charitate potentissimcTe misericordise ejus, intelligere
quid sit gestum in hoc miraculo.
IV. Dominus invitatus ad nuptias venit. Quid mirum si
in illam domum ad nuptias venit , qui in hunc mundum
ad nuptias venit? Si enim non venit ad nuptias_, non hic
habet sponsam. Et quid est, quod ait Apostolus : « Aptavi
» vos uni viro , virginem castam exhibere Christo ? » Quid
est quod timet , ne virginitas sponsce Christi per astutiam
diaboli corrumpatur ? « Timeo, inquit , ne sicutserpens
» Evam seduxit astutia sua, sic et vestrce mentes corrum-
)) pantur a simplicitate et castitate quae est in Christo ^ )>
Habet ergo hic sponsam quam redemit sanguine suo, et
cui pignus dedit Spiritum sanctum^. Eruit eam de manci-
patu diaboli ; mortuus est propter delicta ejus, resurrexit
propter justificationem ejus^Quis ofiferet tanta sponsae
sufc ? Offerant homines quselibet ornamenta terrarum ,
aurum, argentum , lapides pretiosos, equos, mancipia ,
fundos, praedia: numquid aliquis otferet sanguinem suum?
Si enim sanguinem suum sponsae dederit , non erit qui
ducat uxorem. Dominus autera securus moriens , dedit
sanguinem suum pro ea quam resurgens haberet, quam
sibi jam conjunxerat in utero virginis. Verbum enimspon-
sus, et sponsa caro humana ^ et utrumque unus Filiiis Dei,
et idem filius hominis : ubi factus est caput Ecclesiae, ille
' 2 Cor. XI, 1, 3. — » Id. I, •>.'?.. — 3 Roni. iv, 25.
IIS JOAIVMS ENA^r.ELllJM, TlUc.T. VUr. 29
iileriis vir^inis Mariie thalamus c-jus, inde proccssil Inu-
ciuani sponsus de ihalamo suo, sicut Scriptura pr.cdixit :
« Et ipsc tancpiam sponsus procedcns dc ihalanio suo ,
» exultavit ut gigas ad currendam viam '? » de llialamo
processit velut sponsus , et invitatus venit ad nuptias.
V. Certi sacramenti gratia, videtur matrem de (|ua
sponsus processit , non agnoscere , et dicere illi : « Quid
» mihi et tihi est muherPnondum vcnit hora mea. » Quid
est hoc? Ideo-ne venit ad nuptias, ut doceret matres con-
temni?Utique ad cujus nuptias venerat , ideo ducebat
uxorem, ut fiUos procrearet^ et ah cis quos ut procrea-
ret optabat j utique honorari cupiebat : ille ergo venerat
ad nuptias , ut exhonoraret matrem , cum propter fihos
habendos, quibus reddere honorcm parentibus imperat
Deus, ipsae nuptioe celebrentur, et ducantur uxores ? Pro-
cul dubio , fratres , latet ibi alicpiid. Nam tanta res est, ut
quidam quos cavendos prsemonuit Apostolus, sicut supra
commemoravimus, dicens : « Timeo ne sicut serpens Evam
» seduxit astutia sua, sic et vestroe mentes corrumpantur
» a simplicitate et castitate, ([uae estin Christo , » dero-
gantes Evangeho et dicentes, quod Jesus non sit natus de
Maria Virgine ; hinc argumentum sumere conarentur er-
rorissui, utdicerent: Quomodo erat mater ejus cui dixit:
« Quidmihi et tibi est mulier? » Respondendum ergo est
eis , et disserendum quare hoc dixerit Dominus : ne sibi
aliquidadversus sanam fidem insanientes invenissevidean-
. tur, unde sponsae virginis castitas corrumpatur, id est,
unde fides Ecclesiae violetur. Revera enim, fratres, cor-
rumpiturfides eorum qui praeponuntmendacium veritati.
Nam isti qui videntur sic honorare Christum , ut negent
eum carnom habuissc , nihil ahud eum quam mendacem
praedicant. Qui ergo mcndacium aedificant in hominibus ,
• Psal. xviii, 4-
30 S. AUGCiTINl EPiscon
quid ab eis expellunt, nisi veritatem? ImmittuiiL diabolum^
cxcludunt Ghristum : immittunt adullerum, exciudunt
sponsum : paranymphi sciiicet, vei potius ieones serpcn-
tis. Ad hoc enim loquuntur ut serpens possideat, Clnistus
excludatur. Quomodo possidet serpens.^ quando possidet
mendacium. Quando possidet falsitas , serpens possidet :
quando possidet veritas , Christus possidet. Ipse enim
dixit : « Ego sum veritas ^ : » de iiio autcm dixit : « Et in
veritate non stetit, quia veritas non est in eo". » Sic est au-
tem veritas Christus, ut totum verum accipias in Christo.
Verum verbura, Deus aequalis Patri, vera anima, vera
caro, verus liomo, verus Deus, vera nativitas, vera pas-
sio , vera mors, vera resurrectio. Si aliquid liorum dixeris
falsum, intrat putredo , de veneno serpentis nascuntur
vermes mendaciorum, et nihil integrum remanebit.
VI. Quid est ergo , inquit, ([uod aitDominus : « Quid
» mihi et tibi est muHer? » Forte in eo quod sequilur
ostendit nobis Dominus, quare hoc dixerit : « Nondum,
» inquit , venit liora mea , » Sic enim ait : « Quid mihi
» et tibi est mulier? nondum venit hora mea. » Et hoc
cur dictum sit , requirendum est. Prius ergo hinc resisla-
mus liaereticis. Quid dicit serpens veternosus, venenorum
insil)ilator et inspirator antiquus ? Quid dicit ? Non ha-
buit matrem loeminam Jesus. Unde probas? Quia dixit,
inquit, « Quid mihi et tibi est mulier? » Quis hoc narra-
vit, ut credamus quia hoc dixit ? quis lioc narravit? Nempe
Joannes Evangelista. At ipse Joannes Evangelista dixit : ,
« Et erat ibi mater Jesu. » Nam ita narravit : « Altera
» die nuptiae factse sunt in Cana Galilaese, et erat ibi ma-
» ter Jesu. Venerat autera illuc invitatus ad nuptias cum
» Discipulis suis^. » Tenemus duas sententias ab Evange-
lista prolatas. « Erat ibi mater Jesu, Evangelista dixit :
> Joan, xiVj6, — ^ Id. vni, 44- ~ ^ ^^- "5 '> 2.
IN JOA^MS EVAWGELIUM , TRACT. VIII. 31
cjuicl dixcrit matri sune Jesus, ipse Evangelisla dixit. Et
quomodo dixit rospondisse malri sune Jesum, ut primo
diceret : « Ait illi mater ejus ^ , » videte , fratrcs , ut ad-
versus linguam serpentis munitam virginilalem cordis ha-
beatis.lllic in ipso Evangelio eo ipsoEvangelista narrante
dicitur : « Erat ibi mater Jesu : » et , « Dixit illi mater
» ejus. » Quis hoc narravit ? Joannes Evangelista. Et cjuid
respondit matri Jesus : « Quid mihi et tibi est mulier? »
Quis hoc narrat? idem ipse Joannes Evangelista.O Evan-
gelista fidelissime et veiacissime , tu mihi narras dixisse
Jesum : « Quid mihi et tibi est mulier^ : » cur ei appo-
suisti matrem cjuam non agnoscit? Nam tu dixisti, cpiia
« Ibi erat mater Jesu ; » et quia « Dixit ei mater ejus : »
cur non potius dixisti : Erat ibi Maria j et , Dixit ei Ma-
ria? Utrumque tu narras : et « Dixit ei materejus; » et,
« Respondit ei Jesus : Quid mihi et tibi est mulier ? » Quare
hoc , nisi c[uia utrumcpie verum est ? lUi autem in eo vo-
lunt credere Evangelistoe, quod narrat Jesum dixisse ma-
tri : « Quid mihi et tibi est mulier 5 » et in eo nolunt cre-
dere Evangelistse c[uod ait : « Erat ibi mater Jesu j » et,
« Dixit ei mater ejus. » Quis est autem qui resistit ser-
penti et tenet veritatem, cujus virginitas cordis non cor-
rumpitur astutia diaboli? c[ui utrurac[ue verum credit, et
quiaerat ibiraater Jesu, et quia illud respondit matri Je-
sus. Sed si nondum intelligit c[uemadmodum dixerit Je-
sus : «Quid mihi et tibi est mulier ^ » interim credat quod
dixerit , et quod matri dixerit. Sit prirao pietas in cre-
dente, et erit fructus in intelligente,
VII. Interrogo vos, 0 fideles Christiani, Erat ibi mater
Jesu? respondete, erat. Unde scitis? respondete_, Hoclo-
quitur Evangehum. Quid responcht matri Jesus ? respon-
dete : « Quid mihi et tibi est mulier ? nondum venit hora
» Joan. II, 3. — 2 Ibid. ^.
32 S. AUGUSllM EPISCOPI
» mea. » Et lioc undc scitis? rcspondcte, IIoc lo((uitiir
Evangelium. Nullus vobis corrumpat hanc fidem , si vul-
lis sponso servare castam virginitatcm. Si autem qucieritur
a vohis , cur hoc matri responderit : dicat qui intelhgit •,
qui autem nondum intelHgit, firmissime tamen credat,
hoc respondisse , et tamen malri respondisse Jesum. Hac
pietate merebitur etiam intelligere cur ita responderit , si
orando pulset, et non rixando accedat ad ostium veritatis.
Tantum caveat, ne dum se putat scirc,, aut erubescit
nescire cur ita responderit, cogatur credere aut Evange-
listam fuisse mentitum qui ait : « Erat ibi maler Jesu : »
aut ipsum Christum falsa morte passum propter delicta
nostra, et falsas cicatrices ostendisse propter justificatio-
nem nostram : falsumque dixisse: a Si manseritis in verbo
)) meo, vere Discipuli mei estis, et cognoscetis veritatem,
» et veritas liberabit vos*. » Si enim falsa mater, falsa
caro , falsa mors , falsa vulnera passionis , falsae cicatrices
resurrectionis j non veritas credentes in eum , sed potius
falsitas liberabit. Imovero falsitas cedat veritati , et con-
fundantur omnes qni propterea se volunt videri veraces ,
quia Christum conantur demonstrare fallacem , etnolunt
sibi dici : Non vobis credimus quia mentimini 5 cum ipsam
veritatem dicantessementitam. Quibus tamen si dicamus,
Unde nostis dixisse Christum : « Quid mihi et tibi est mu-
» lier : » Evangelio se credidisse respondent. Cur non
credunt Evangelio dicenti : « Erat ibi mater Jesu : » et,
« Dixit ei mater ejus? » Aut si hoc mentitur Evangelium
quomodo ei creditur quod dixerit Jesus : « Quid mihi et
)) tibi est mulier? » Cur non potius miseri, et quod ita
non extraneae , sed matri Dominus responderit , fidehter
credunt; et cur ita responderit , pie qu?erunt? Multum
enim interest inter eum qui dicit : Volo scire quare Chris-
' Joan. vin, 3i, 32.
ly JOAWWIS EVANGEMOM , XRACl . VIU. 33
Uis hoc matri rospondont : et cum , (|ui tlicil : Scio quod
lioc Cluislus nou lualri rcspoiulcril. Aliud cst intclligere
velle quod clausumest , aliud nollc credere quod apcrtum
est. Qui dicit : Scirc volo cur ita Christu.s matri respon-
dcril, nperiri sibi vult Kvanychum cui crcdit : cjui autcm
dicit : Scio (juod hoc Christus non matri responderit, ipsum
Evangclium arguitde mcndacio, ubicredidit(|uod Chris-
tus ita rcspondcrit.
Vlll. Jam crgo si placct, iratres, iUis repulsis^ ct in
sua caecitate errantibus scmpcr, nisi humiliter sanentur,
nos (|Uicramus, (|uarc Doniinus nostcr sic matri responde-
rit. lUc singularilcr natus dc patre sine matre, de matre
sine patre •, sine matre Deus , sine patre homo j sinc ma-
tre ante tempora, sine patrc in fine temporum. Quod res-
pondit , matri respondit , ([uia^ « Erat ibi mater Jesu, » et
u Dixit ei matcr ejus. » Hoc totum Evangelium lo([uitur.
lUic novimus quia « Erat ibi mater Jesu, » ubi novi-
musquod dixorit ci: « Quid mihi et tibi est mulier?non-
» dum vonit hora mea. » Totum credamus , et ([uod
nondum intclligimus re([uiramus. Et primum hoc videte,
ne forlo ([uomodo invenerunt Manichaei occasionem per-
fidicie surc_, quia dixit Dorainus: Quidmihi et tibi est, mu-
» lier? » sic inveniant mathematici occasionem fallaciae
suae, quia dixit : « Nondum venit hora mea. » Et si hoc
secundum mathomaticos dixit, sacrilegium fecimus in-
^cendondo codices eorum. Si autem recte fecimus, sicut
Ajoostolorum temporibus lactuni est ^ : non secundum
cos dixit Dorainus : « Nondum venit hora mea. » Di-
cunt enim vaniloqui et seducti seductores : Yides ([uia
sub fato erat Christus, qui dicit : « Nondum venit hora
» mca. «Quibus ergo prius respondendum est ; haereticis,
an mathomalicis ? UtJ i([uc enim a serpente illo veniunt ,
' Act. XIX, u).
CXXII. 3
34 S. AUGUSTIM EPISCOPI
volentes corrumpere virginitatem cordis Ecclesiae , f[uam
habet in integra fide. Primo si placet , eis quos proposue-
ramus, quibus quidem jam ex magna parte respondimus.
Sed ne arbitrentur nos non habere quid dicamus dc his
verbis , quae Dominus matri respondit , vos magis adver-
sus illos instruimus : nam iUis refellendis, puto quod suf-
ficiant , quae jam dicta sunt.
IX. Cur ergo ait matri fdius : « Quid mihi et tibi est,
)) muher? nondum venit hora mea? » Dominus noster
Jesus Christus, et Deus erat et homo : secundum quod
Deus erat , matrem non habebat 5 secundum quod homo
erat, habebat. Mater ergo erat carnis, mater humanitatis,
mater infirmitatis quam suscepit propter nos. Miraculum
autem quod facturus erat, secundum divinitatem facturus
erat , non secundum infirmitatem j secundum quod Deus
erat, non secundum quod infirmus natus erat. « Sed infir-
» mum Dei fortius est hominibus ^ » Miraculum ergo
exigebat mater 5 at iJle tanquam non agnoscit viscera hu-
mana , operaturus facta divina , tanquam dicens : Quod
de me f acit niiraculura_, non tu genuisti, divinitatem meam
non tu genuisti : sed quia^ genuisti infirmitatem meam ,
tunc te cognoscam, cum ipsa infirmitas pendebit in cruce,
hoc est enim : « Nondum venit hora mea. )) Tunc enim
cognovit, qui utique semper noverat. Et antequam de illa
natus esset , in praedestinatione noverat matrem ^ et an-
tequam ipse Deus crearet , de qua ipse homo crearetur ,
noverat matrem : sed ad quamdam horam inmysterio non
agnoscit 5 et ad quamdara horara quae nondura venerat,
in mysterio rursus agnoscit. Tunc enim agnovit , quando
illud quod peperit moriebatur. Non enim raoriebatur per
quod facta erat Maria, sed moriebatur quod factura erat
ex Maria : non moriebatur aeternitas divinitatis , sed mo-
• I Cor. I, 25.
IW JOANWlS EVANGELIDM , TRACT. VIII. 35
liehalur iufirmilas carnis. Illud crgo rospontlit, discer-
neus in (iilo creclentium , ((uis, (|ua vencrit. Vonit enim
|)er matrem tcjeminam, Deus et Dominus C(L'li et terrae.
Secunchnn (|Uocl Dominus muncli , cjuod Dominus coeli et
terrre, Dominus uticjue et Mari.T : secundum cjuod crea-
lor ca'li et terriB, crcator et Mariae : secundum autera
((uod dictum est : <( Factum ex muliere, ihctum sub Lege,»
iilius Mari.T ^ Ipse Dominus Mariae, ipse filius Mariae :
ipse crealor 31ariae , ijise creatus ex Maria. Noli mirari ,
((uia ct iilius et Dominus : sicutcnim Mariae, ita et David
dictus est fdius^ et ideo David fdius, cjuia Mariae filius.
Audi Apostolum aperte diccntem : (( Qui factus est ei ex
» semine David secundum carnem *. » Audi eum et Do-
minum David : dicat hoc ipse David : <( Dixit Dominus Do-
« mino meo, sede ad dexteram meam^. » Et ipse Jesus
hocproposuit JudiTpis, eteos indeconvicit*. Quomodoergo
David et fdius et dominus ^ fdius David secundum car-
nem , dominus David secundum divinitatem : sic Mariae
filius secundum carnera , et Marice dominus secundum
raajestatem. Quia ergo non erat illa raater divinitatis, ct
per divinitatera futurura erat rairaculura c(Uod petebat 5
respondit ci : (cQuid mihict tibi est, mulier? » sed ne pu-
tes quod te negem raatrera, « Nondura venit hora mea : »
ibi enim te agnoscam , cum pendere in cruce coeperit in-
firmitas cujus mater es. Proberaus si verura est. Quando
passus est Dorainus, sicut idera Evangelista dicit , c{ui
noverat raatrera Doraini , et qui nobis insinuavit etiara in
his nuptiis raatrem Doraini, ipse narrat : <( Erat, inquit,
)) illic circa crucera raater Jesu, et ait Jesus raatri suae :
» Mulier, ecce filius tuus : et ad discipulura : Ecce mater
» tua \ » Comraendat matrem Discipulo : commendat
• Gal. IV, 4. — » Rom. i, 3. — ' Psal. cix, i. — 4Matth. xxii,,45.—
* Joan. XIX, a.S, 27.
3.
36 S. AUGUSTIM EnSCOPI
malrctn prior malre moriturus, et ante matris mortem
resurrecturus : commcndat homo homini hominem. IIoc
pepererat Maria. IUa hora jam venerat, de qua tunc dixe*
rat : « Nondum venit hora mea. »
X. Quantum arbitror, fratres, responsum est haereti-
cis : mathematicis respondeamus. Et ipsi unde conantur
convincere, quia sub fato erat Jesus ? Quia ipse ait , in-
quiunt :« Nondum venit hora mea. » Ergo illi credimus^
>t si dixisset : Horam non habeo, exclusisset mathemati-
cos : sed ecce, inquiunt, ipse dixit:« Nondum venit hora
» mea. » Si ergo dixisset : Horam nonhabeo,, exclusisset
mathematicos, non esset unde calumniarentur : nunc vero
([uia dixit : « Nondum venit hora mea, » contra ipsius
verba quid possumus dicere ? Mirum est quod mathema-
tici credendo verbis Christi, conantur convincere Chris-
tianos quod sub hora fatali vixerit Christus. Credant ergo
Christo dicenti : « Potestatem habeo ponendi animam
» meam , et iterum sumendi eam : nemo toUit eam a me,
» sed ego pono eam a me ipso , et iterum sumo eam^ »
Ergo-ne ista potestas sub fato est ? ostendant hominem
qui potestatem habeat quando moriatur, quandiu vivat :
omnino non ostendent. Credant ergo Deo dicenti : « Po-
» testatem habeo ponendi animam meam , et iterura
» sumendi eam : » et quserant quarc sit dictum : «Non-
» dum venit hora mea : » nec ideo jam sub fato po-
nant conditorem coeli , creatorem atque ordinatorem si-
derum. Quia si esset fatum de sideribus, non poterat esse
sub necessitate siderum conditor siderum. Addc quia non
solura Christus non habuit quod appellas fatura : sed nec
tu, aut ego , aut iile, aut quisquam hominum.
XI. Verumtaraen seducti seducunt et proponunt falla-
cias horainibus ; tendunt ad capiendos horaines , et hoc
" Joan. X, i8.
IN loANNIS EVANCET.IUM , TRACT. VIII. 37
in platcis. Nam ((iii l(MidmU ad capicndas fcras, vcl in sil-
vis at(|uc in soliliulinc id agunl : ([uam infclicilcr vani
sunt liomincs , (juihus capicndis in loro tcndilur I Num-
mos accipiunt, cum se homines hominibus vendunt : dant
isti nummos, ut sc vanitalihus vcndant. Intrant cnim ad
mathcmaticum , ut cmantsihi dominos, (jualcs matiicma-
tico dare placuerit , vel Saturnum , vel Jovem , vel Mer-
curium, vcl si (juid ahud sacrilcgi nominis. Intravit liher,
ut nummis datis scrvus cxirct. Imovero non intrarct, si
liher esset : sed intravit c[uo cum dominus crror et domina
cupiditas traxit. Unde et veritas dicit : <( Omnis qui facit
» pcccatum , scrvus cst peccati^ »
Quarc crgo dixit : a Nondum venit hora mea ? » Magis
([uia in potcstate habcbat quando moreretur , nondum vi-
dcl)at csse opportunum , ut illa potestate uteretur. Quo-
modo nos , fratrcs, vcrhi gratia , sic locjuimur : Jam certa
hora est , ([ua cxeamus ut celcbremus sacramenta. Si ante
cxeamus quam opus est, nonne perversi et pr.'Teposteri su-
mus? Quia ergo non facimus , nisi quando opportunum
cst , proptcrea in his agendie , cum ita loquimur, fatum
consideramusPQuid est ergo, «Nondum venit hora mea?»
quando cgo scio opportunum me pati, quando passio mea
utilis erit , nondum venit ipsa hora : tunc voluntate pa-
tiar, ut utrumc[ue serves, et, (( Nondum venit hora mea, »
et, (( Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum
» sumendi eam. » Vcnerat ergo habens in potestate quando
moreretur. At si ante moreretur c[uam discipulos elegis-
set , certe praeposterum essel : si esset homo qui non ha-
berct in potestate horam suam , posset ante mori quam
l)is(npuios elegisset : ct si fortc moreretur jam electis eru-
ditis([ue Discipulis , prrrstaretur ei , non ipse hoc faceret.
At vero qui venerat in manu habens quando iret , quando
' Joan. VIII, 34
38 S. AUGUSTINI EPISCOPI
rediret, quo iisque excurreret , cui paterent inferi , non
tantum morienti, sed et resurgenti , ut nobis ostenderet
spem immortalitatis Ecclesise suse, in capite ostendit quod
merabra expectare deberent. Resurget etiam in cseteris
membris , qui resurrexit in capite. Hora ergo nondum
venerat , opportunitas nondum erat. Vocandi erant Disci-
puli, annuntiandum erat regnumcoelorum^faciendseerant
virtutes, commendandaeratdivinitas Domini inmiraculis,
commendanda erat humanitas Domini in ipsa compassione
mortalitatis. Ille enim qui esuriebat , quia homo erat 5
pavit quinque panibus tot millia , quia Deus erat : qui
dormiebat , quia homo erat , ventis et fluctibus impera-
bat, ([uia Deus erat. Haec omnia commendanda erant
prius , ut essentquod scriberent Evangehstae, quod prae-
dicaretur Ecclesice. At ubi tantum fecit, quantum sufii-
cere judicavit; venithora non necessitatis, sed voluntatis,
non conditionis , sed potestatis.
XIII.Quid ergo, fratres, quia ilhs et ilhs respondimus,
nihil dicemus quid sibi vehnt hydriae , quid aqua in vi-
num conversa, quid architrichnus , quid sponsus, quid
mater Jesu in mysterio , quid ipsae nuptiae PDicenda sunt
omnia , sed onerandi non estis. Volui quidem in nomine
Christi et hesterno die , quo solet sermo deberi Gharitati
Vestrre, id agere vobiscum, sed non sum permissus ne-
cessitatibus quibusdam impedientibus. Si ergo placet
Sanctitati Vestrae , hoc quod ad mysterium pertinet hu-
jus facti, in crastinum differamus , et non oneremus et
vestram et nostram infirmitatem. Sunt forte hodie multi
qui propter solemnitatem diei, non propter audiendum
sermonem convenerunt. Crastino qui yenient, veniant au-
dituri : ut nec fraudemus studiosos , nec gravemus fasti-
diosos.
IN JOAlfNIS RVANGELIUM , TRACT. IX. 30
%% \\ \v\^ ww w \\ \w* \\\\ VVV\ \W\ W\\ \VW \ W\ WW WW V w\ w\\ ww w\\ \\\\ \ vww
TRACTATUS IH.
fn eajndeni Evangelii lectionem. Quid mysterii sit
in niiracido faclo in nuptiis apiul Cana GaliLrce.
I. Adsit Dominus Deus noster , ut donet nobis reddere
quod promisimus. Hestcrno enim die, si memimit Sanc-
titas vestra , cum temporis excluderemur angustia , ne
sermonem inchoatum impleremus, in hodiernum distuH-
mus, ut ea quae in hoc facto Evangelicne lectionis mystice
in sacramentis posita essent , ipso adjuvante aperirentur.
Non itac|ue opus est jam immorari diutius in commen-
dando Dei miraculo. Ipse est enim Deus , qui per univer-
sam creaturam quotidiana miracula facit , quae hominibus
non facihtate , sed assiduitate viluerunt : rara autem quae
facla sunt ab eodem Domino, id est , a Verbo propter nos
incarnato, majorerastuporem hominibus attulerunt : non
(|uia majora crant, quam sunt ea quae quotidie in crea-
tura facit , scd ({uia ista qu.ie quotidie fiunt, tanquam
naturali cursu peraguntur ^ illa vero eflicacia potentiae
tanquam praesentis exhibita vidcntur ocuhs hominum.
Diximus , sicut meministis, resurrexit unus mortuus , ob-
stupuerunt homines : cum quotidie nasci qui non erant ,
nemo mirelur. Sic aquam in vinum conversam quis non
miretur, cum hoc annis omuibus Deus in vitibus faciat?
Sed quia omnia quae fecit Dominus Jesus , non solum
valcnt ad excitanda corda nostra miraculis, sed etiam ad
aedificanda in doctrina fidei ^ scrutari nos oportet quid
sil)i vcHnt illa omnia, id est, quid significent. Horum
' ILiIiitu» ilie i>io\inia anfc Tract. subse((.
■40 S. AUGUSTINI KPISCOPI
enim omniiim significationcs , sicut rccordamini , in lio-
diernum distulimus.
II. Quod Dominus invitatus venit ad nuptias, eliam
exceptamystica significatione, confirmare volaitquodipse
fecit nuptias. Futuri enim erant, de quibus dixit Apostoius,
prohibentes nubere ^ ; et dicentes quod malum essent niip-
tiae, et quod diabolus eas fecisset : cum idem Dominus
dicatin Evangelio, interrogatus utrum liceat homini di-
mittere uxorem suam ex qualibet causa , non licere ex-
cepta.causa fornicationis. In qua responsione, si memi-
nistis, hoc ait : « Quod Deus conjunxit, homo non separet'^.»
Et qui bene eruditi sunt in fide cathofica , noverunt quod
Deus fecerit nuptias , et sicut conjunctio a Deo , ita di-
vortium a diabolo sit. Sed propterea in causa fornicationis
Jicet uxorem dimittere, quia ipsa esse uxor prior noluit,
qure fidem conjugalem marito non servavit. Nec illffi qure
virginitatem Deo vovent, quanquam amphorem gradum
honoris et sanctitatis in Ecclesia teneant, sine nuptiis
sunt : nam et ipsae pertinent ad nuptias cum tota Ecclesia,
in quibus nuptiis sponsus est Chrislus. Ac per hoc ergo
Dominus invitatus venit adnuptias , ut conjugahs castitas
firmaretur, et ostenderetur sacramentum nuptiarum : quia
et illarum nuptiarum sponsus personam Domini figura-
bat, cui dictumest, « Servasti vinum bonum usque ad-
» huc. )) Bonum enim vinum Christus servavit usque ad-
huc, idest, Evangehum suum.
III. Jam enim incipiamus ipsa sacramentorum operta
detegere, quantum illedonat, in cujus noraine vobis pro-
misimus. Erat prophetia antiquis temporibus , et a pro-
phetiae dispensatione nulla tempora cessaverunt : sed illa
prophetia, quando in illa Christus non intelligebatur ,
aqua erat. In aqua enim vinum quodam modo latet. Dicit
' I Tim, iv, 3. — ' MatHi. xix, 6.
IN JOANNIS EVANGELIUM , TRACT. IX. 41
Apostolus quitl iulelligamus in isla aqua : « Usque ad lio-
» dicruum, iiuiuil, diem, ([uaudiu lcgitur Moyses, id ip-
)) sum velameu super cor corum positum cst : ([uod non
)) revelatur_, quia in Christo cvacuatur. Et cum transicris,
)) iu(|uit,ad Dominum, autcretur velamen'.)>Velameu dicit
adopertiouem prophetire , ut uon iutelligeretur. TollitUk'
velamen , cum transieris ad Dominum : si toJlitur insi-
pientia, cum trausieris ad Dominum , et ({uod a(|ua erat,
vinum tibi fit. Legc lihros omnes propheticos _, non intel-
lecto Ghrislo , quid tam insipidum et fatuum invenies?
Intellige ibi Christum , non solum sapit quod legis , sed
etiam inebriat : mutans mentem a corporc, ut proeterita
obliviscens , in ea qupe ante suut extendaris-.
TV. Ergo prophctia ab antiquis temporilms, ex quo
prorsus currit ordo nasceutium in genere humano , de
Christo non tacuit : sed occultum ibi erat , adhuc enim
crat aqua. Unde prol)amus quod omnibus teniporibus
superioribus usque ad retatem qua Dominus venit , pro-
phetia de illo non defuit? ipso Domino dicentc. Cum
enim resurrcxisset a mortuis, invenit Disclpulos dubitan-
tcs de ipso quem secuti erant. Viderunt enim enm mor-
tuum , et non speraverunt resurrecturum , ct tota spes
corum concidit. Unde ille latro laudatus, ipso dic meruit
csse in paradiso : quia in cruce fixus tunc confessus cst
Christum^, quando dc illo DiscipuH dubitaverunt. Ergo
invenit eos nutantes , et quodammodo arguentes se ipsos,
quod in illo redemptionem speravcrant. Dolebant tamen
eum sine culpa occisum , quia noverant innocentem. Et
hocipsi post resurrectionem dixerunt , cum quosdam eo-
rum tristes invenisset in via : (( Tu solus peregrinaris in
)) Jerusalem , et non cognovisti quse facta sunt in illa
» istis diebus? Ille autem dixit eis, Quae ? Illi autem di-
> QCor. 111, 14, elc. — ' Philip. iit, i3. — ^ Luo. xxiii, 43.
42 S. AXJGUSTINI EPISCOPI
» xerunt , De Jesu Nazareno, qui fuit vir propheta ,
» potens in factis et dictis in conspectu Dei et universi
)) popuii , quomodo hunc tradiderunt sacerdotes et prin-
)) cipes nostri in damnationem raortis , et cruci eum fixe-
)) runt : nos autem sperabamus, quia ipse erat qui re-
)) dempturus esset Israel : et nunc tertius dies agitur
)) hodie, ex quo hsec facta sunt. )) Haec atque alia cum di-
xisset unus ex duobus , quos invenit in via euntes ad
propinquum castellum ; respondit ipse et ait , « 0 in-
» sensati et tardi corde ad credendum super omnia quae
)) locuti sunt Prophetae ! nonne hsec omnia oportebat pati
{( Christum , et introire in claritatera suam ? Et fuit inci-
)> piens a Moyse et omnibus Prophetis, intrepretans illis
» in omnibus Scripturis , quoe de ipso erant. » Item
alio loco , cum etiam palpari se manibus Discipulorum
voluit , ut crederent quia in corpore resurrexerat : k Hi
» sunt, inquit, serraones, quos locutus sum ad vos, cum
» adhuc essem vobiscum , quia oporteret impleri omnia
» quae scripta sunt in Lege Moysi^ et Prophetis, et Psal-
» mis deme. Tunc adeperuitillissensum, ut intelHgerent
» Scripturas , et dixit ilhs , Quia sic scriptum est, pati
» Christum , et resurgere a mortuis tertia die , et praedi-
» dicari in nomine ejus poenitentiam et remissionem pec-
» catorum in omnes gentes , incipiens ab Jerusalem^. »
V. His ex Evangelio, quae certe manifesta sunt, intel-
leclis , patebunt ilia omnia mysteria , quae in isto mira-
culo Domini latent. Videte quid ait , quia oportebat im-
pleriin Ghristo quae deillo scripta sunt. Ubi scripta sunt i
« In Lege, inquit, et Proplietis, et Psahnis. » Nlhil Scriptu-
rarum veterum praetermisit. lila erat aqua : et ideodicli
sunt ilii a Domino insensati, quia eis adhuc aqua sapiebat,
non vinum. Quomodo autem fecit de aqua vinum? Cum
' Luc. xxiY, iS-Sg.
IN JOANMS EVANGELIUM , xnACT. IX. 43
apcruit ois scnsum, ct cxposuil cis Scripluras , incipicns
a Movsc p( r omncs Proplictas. Lndc jam inchrictali di-
ccjjalit : « Nonnc cor nostrum erat ardens in via , cum
» apcrirct nobis Scripturas • ? » Intdlcxcrunt enim Chris-
tum in his lihris, in (piihus cum non novcrant. Mutavit
crgo a{[uam in vinum Dominus uostcr Jcsus Christus, et
sapit (juod non sapichat , inchriat (|uod non inchriabat.
Si cnim jussissct indca({uam cffundi , ct sic ipsc mittcrct
vinum cx occultis crealunc sinihus, undc lccit ct pancm
([uando saturavit tot millia ; non enim ([uin([ue panes ha-
bcbant ([uiu([uc millium hominum saturitatcm, aut sal-
tcm duodccim cophinos plcnos-,scd omnipotcntiaDomini
([uasi fons panis erat : sic [oosset et ef fusa a([ua vinum in-
lundcrc : ([uod si fccisset , videretur Scripturas yetcres
improhasse. Cum autcm ipsam a([uam convcrtit in vinum,
ostcndit nobis ([uod ct Scriptura vctus ah i[oso est : nam
jussu ipsius im[ilctoe sunt hydriae. A Domino quidem et
illa Scriptura , scd niliil sapit si non ibi Christus intelli-
gatur.
VI. Intendite autem quodi[ise ait : « Qunescriptasuntin
» Lcgc et pro^ihctis, ct Psalmis de mc.» Novimus autem Le-
gem ex quibus temporihus narrct, id cst, ah cxordio mundi :
« Inprincipiofccit Deus coelum et terram ^ » Inde us([ue
ad hoc tcmpus ([uod nunc agiraus, sexta aetas est, ut saepe
audistis et nostis. Nam prima aetas computatur ab Adam
usquc ad Noe ; secunda a Noe usque ad Abraham : et si-
cut Matthaeus Evangclista per ordinem sequitur et distin-
guit , tertia ah Abraham us([ue ad David : quarta a David
usque ad Iransmigralioncm in Babyjoniam : c[uinla a
transmigratione in Babyloniam usque ad Joannem Bap-
tistam * : scxta inde usque ad finem saeculi. Propterea et
sexta die fecit Deus hominem ad imaginem suam : quia
' Luo. XXIV, 32. — » Matth. xiv, 17. — ^Gen. i, r. — 4 MaUli. i, 17.
44 S. AUflUSTTNI KPISCOPI
sexla ista frtale manifbstatur per Evangclium reformalio
mentis nostroe, secundum imaginem ejus, qui crcavit nos 5
et convertitur aqua in vinum , ut jam manifestatum Chris-
tum in Lege et Prophetis sapiamus. Ideo « Erant ibi sex
)) hydriae ^ , » quas jussit impleri aqua. Sex ergo illae
hydriae , sex .netates significant , quibus non defuit pro-
phetia. lila ergo tempora scx , quasi articulis distributa
atque dislincta, tjuasi vasa essent inania, nisi a Christo
implerentur. Quid dixi, tempora, quoe inaniter curre-
rent , nisi in cis Dominus Jesus praedicaretur ? Impletae
sunt prophetise, plenae sunthydriae : sed ut aqua in vi-
num convertatur, in illa tota prophetia Christus intel-
ligatur.
VII. Quid est ergo, « Capiebant metretas binas vel
)) ternas? )) Mysterium nobis maxime ista locutio com-
mendat. Metretasenim dicit mensuras quasdam , tanquara
si diceret urnas, amphoras , vel si quid hujusmodi. No-
men mensurse est metreta , et a mensura accepit nomeii
ista mensura. Ma-rpcv enim mensuramdicunt Graeci : inde
appellatae metretae. « Capiebant ergo metretas binas vel
)) ternas. )) Quid dicimus , fratres ? Si ternas tantum di-
ceret, non curreret animus noster nisi ad mysterium Tri-
nitatis. Sed forte nec sic debemus inde cito jam sensum
avertere , quia dixit « Binas vel ternas : )> quia nominato
Patre et FiUo , consequenter et Spiritus sanctus intelli-
gendus est. Spiritus enim sanctus non est Patris tantum-
modo, aut Fihi tantummodo Spiritus 5 sed Patris et
Filii Spiritus. Scriptum est enim : « Si quis dilexerit
)) mundum, non est Spiritus Patris inillo '^ : )) item scrip-
tum est : « Quisquis autem Spiritum Christi non ha-
)) bet,hic non est ejus". )) Idem autem Spiritus Patris
et Filii. Nominato itaque Palre et Filio , intelligitur et
' Joan. II, G. — 'I loan. n, i5. — ^ Rom. vm, 9.
IN JOAWNIS KV A^(;KL11 M , IRACT. IX. 45
Spirilussanctiis : (|nia S|)iiituscst Palrisel l'ilii. Cumau-
teni iiomiiKilur Patcr cl Filius, tanciuamclu.c mctretjcnomi-
nantur : cum autem ibi inteJligitur Spiritussanctus, tres
mctrel;c. Idco non dictum csl, capientcs mctrctas ali;cbi-
nas, aline tcrnas : scd ips.e sex hydri;e (( Capici)ant melre
» tas binas vel ternas. » Tancjuam diceret, Et quando dico
i)inas, ctiam Spiritum Patris et Filii cum his intelliyi volo : et
(|uando dico tcrnas, ipsamTrinitatem manifcstius enuntio.
Vlll. Quisciuis itaciue nominat Patrem ctFihum, opor-
tet ibi intelJigat tanc[uam charitatcm invicem Patris et
Filii , c|uod est Spiritus sanctus. Fortassis enim discussac
Scriptur.e : ( cjuod non sic dico , ut hodie docere possim,
aul (|uasi aliud invcniri non possit : ) sed tamen forlasse
scrutatae Scriptur;c indicant, c[uod Spiritus sanctus chari-
tas est. Et ne putetis viJem esse charitatem. Quomodo
autem vilis est , quando omnia quae dicuntur non vilia ,
cara dicuniur ? Si ergo c[uae non sunt vilia , cara sunt :
quid est charius ipsa charitate? Sic autem commendatur
charitas ab Apostolo, ut dicat : a Supereminentiorem
» viam vobis demonstro' : Si linguis hominum loquar
)) el Angelorum, charitatem aulcm non habeam, factus
» sum aeraraentum sonans, aut cymbalum tinniens, et si
» sciero omnia sacramenta et omnem scientiam, et habuero
» prophetiam et omnem fidem, ita ut montes transferam ,
» charitatem autcm non habcam, nihil sum : etsi distri-
» buero omnia mea pauperibus, ct tradidero corpus mcuro
» ut ardeam, charitatem autem non habeam , nihil mihi
» prodest ^ » Quanta est ergo charitas, qux si desit,
Irusira habcntur c?etera : si adsit, recte habentur omnia ?
Tamen charitatem laudans Apostolus Paulus copiosissime
atque uberrime , minus de illa dixit quam c^uod ait bre-
viter Apostolus Joannes, cujus cst hoc Evangelium : ne-
■ I Cor, xii, 3i. — 2 IJ. XIII, 1-3.
46 S. AUGCSTINI EPISCOn
c[ue enim dubitavit dicere , « Deus charitas est', » Scrip-
lum est etiam, « Quia charitas Dei diffusa est in cordibus
» nostris per Spiritum sanctum , qui datus est nol)is "^. »
Quis ergo nominet Palrem et Filium, et non ibi intclligat
charitatem Patris et Filii ? Quam cum habere coeperit^
Spiritum sanctum habebit ; quam si non habucrit, sine
Spiritu sancto erit. Et quomodo corpus tuum sine spiritu,
quod est anima tua , si fuerit , mortuum est : sic anima
lua sine Spiritu sancto , id est , sine charitate si fuerit ,
mortua deputabitur. « Ergometretas binas capiebant hy-
driae, » quia in omnium temporum prophetia Pater etFihus
praedicatur : sed ibi estetSpiritus sanctus \ ideoque adjunc-
tum.est, « Vel ternas. Ego et Pater, inquit, unura su-
» mus ^ : » sed absit ut desit Spiritus sanctus , ubi audi-
mus, « Ego et pater unum sumus. » Tamen quia Patrem et
Filium nominavit, capiant « Hydriaebinas metretas : » sed
audi , « Vel ternas : Ita , baptizate gentes in nomine
» Patris et Filii et Spirilus sancti* : » Itaque in eo
quod dicuntur binae , non exprimitur , sed intelhgitur 5
in eo vero quod dicuntur vel ternae, etiam exprimitur
Trinitas.
IX. Sed est et ahus inteUectus non prsetermittendus,
et ipsum dicara : ehgat quisque quod placet ; nos quod
suggeritur non subtrahimus. Mensa enim Domini est , et
non oportet ministrum fraudare convivas, prsesertim sic
esurientes, ut appareat aviditas vestra. Prophetia quae ab
antiquis temporibus dispensatur , ad salutem omnium
gentium pertinet. Ad solum quidem populum Israel mis-
sus est Moyses , et ei soh populo per eum Lex data est ,
et ipsi Prophetae ex illo populo fuerunt , et ipsa distri-
butio temporum secundum eumdem popuium distincta
' i Joan. IV, i6. — ^ Rom. v, 5. — ^ Joan. x, 3o. — ^ Matth.
xxviu.io.
IN JOAISNIS EVANGELItM , TRACT. IX. 47
cst ' 5 uiulc el hytlriic dicunlur « Secundum |Mirificatio-
» ncm Judjieorum^ : » scd tamcn c|uod iila proplictia
ctiam caeteris gentibus annuntiabatur , manilcstum cst :
(|uandot|uiilcm Chrislus in co occuiluscrat , in (|uo i)cnc-
dicuntur omncs gcnlcs , sicut promissum cst Abrali;c di-
cente Domino : « In seminc tuo benedicentur omncs
» gcntes^. » Nondum autcm inlcUigcbalur, (juianondum
a(|ua convcrsa crat in vinuin. Krgo omnibus gcntibus
dispensabatur prophclia. Quod ut cmineat jucundius, de
singulis aelatibus, tancpiam de singulis hydriis , pro tcm-
pore (juaedam commcmorcmus.
X. In ipso exordio , Adam ct Eva parcntcs omnium
gentium erant , non tantummodo Judaeorum : ct quid-
quid figurabatur in Adani dc Christo, ad omni!s utique
gentes pertincbat, c(uibus salus est in Christo. <Juid crgo
potissimum dicam de at(ua primae hydriae, nisi ((uod Apos-
tolus ait de Adam et Eva?Ncmo enim me dicet prave in-
tellexissc , quando intclhjclum non meum , sed AjDostoli
profero. IlJud ergo unum quantum mysteriumdcChristo
continet, quod commemorat Apostolusdicens : (( Et erunt
» duo in carne una ; sacramentum hoc magnum est * ? »
Etne quis magnitudinem istamsacramentiin singulis' qui-
busque hominibus uxores habentibus intelligeret , (t Ego
M autem, inquit, dico in Christo ctinEcclcsia. » Quod est
hoc sacramenlum magnum, a Erunt duo in carne una? »
Cum de Adara et Eva Scriptura Geneseosloqueretur, unde
ventum est ad haec verba ; (( Propterea relinquet homo
» patrem et matrem , et adhaerebit uxori suae , et erunt
» duo in carne una^ » Si ergo Christus adhaesit Eccle-
siae , ut essent duo in carne una , quomodo reliquit pa-
trem ? quomodo matrem ? Reliquit Patrem , quia cum in
I Exod. lu, 20. — > Joan. 11, 6. — 3 Qgn xxu, 18. — 4 Ephes. ui,
3i, 3a. — * Gen. n, 1^.
48 S. ALGUSXINl EPISCOPI
forma Doi cssct , non rapinam arl)itratus est csse aequalis
Deo , sed semetipsum exinanivit, formamservi accipiens'.
Hoc est enim , reliquit Patrem, non quia deseruit, ct
rccessit a Patre ^ sed quia non ea in forma apparuit ho-
minibus , in qua aequalis est Patri. Quomodo reliquit
matrem ? Relinquendo synagogam Judaeorum, de qua
secundum carnem natus cst •, et inliaerendo Ecclcsiae ,
quam cx omnibus genti!)us congregavit. Ergo ct prima
hydria habebat prophetiam dc Chriito : sed quando ista
quoe loquor non prsedicabantur in popuHs, adhuc a([ua
erat, in vinum mutata nondum erat. Et quia illuminavit
nos per Apostolum Dominus , ut ostenderet nobis quid
ibiquaereremus inipsaunasententia, « Erunt duoincarne
» una •, sacramentum magnum in Ghristo etin Ecclesia : »
jam hcet nobis ubique Ghristum ([userere , et de omnibus
hydriis vinum potare. Dormit Adam ut fiat Eva : mori-
tur Ghristus ut fiat Ecclesia. Dormienti Adse fit Eva de
iatere- : mortuo Christo lancea percutitur latus^, ut pro-
fluant sacramenta, quibus formetur Ecclesia. Cui non
appareat quia in ilhs iunc factis futura figurata sunt ,
quandot[uiLlem dicit Apostolus ipsum Adam formam lu-
turi csse? ((Qui est, inquit, forma futuri^.» Praefiguraban-
tur omnia mystice. Neque enim vere non poterat Deus
vigilanti costam educere , feminamque formare. An forte
ne dolerct latus quando costa detracta est , propter hoc
oportebat ut ille dormiret ? Quis est quisicdormiat, utei
ossa non evigilanti evellantur? An quia Deus evellebat ,
propterea homo non sentiebat ? Poterat ergo et vigilanti
sine dolore evellere , qui potuit dormienti. Sed procul
dubio hydria primaimplebatur : prophetia illius temporis
de futuro isto tempore dispensabatur.
XI. Cliristus etiam figuratus cst in Noe, et in illa arca
' Pliilip. 11, 6, — » Gen. ii, 2i. — - Joaii. xix, 3-). — 4 Rom v, ii^.
ly JOAWMS EVANGELIUM , lllACT. IX. 40
orbis torrarum'. Ouaro enim iti arca inclusa sunt omnia
animalia , nisi ul si^nificarentur onnics gentes? Non enim
deerat Deo rursuscrcare omne genus animalium. Quando
enim omnia non erant, nonne dixit : « Producat terra, ct
» produxit terra'^ ? » Undc ergo tunc fecit, indc reficcret j
verbo tecit , verbo reficeret : nisi ([uia mysterium com-
mendabat , etsecundam hydriam propheticaedispensatio-
nis iniplel)al , ul per lignum liberaretur figura orhis ler-
rarum; ((uia in hgno hgenda erat vita orbis terrarum,
XII. Jam in tertia hydria , ipsi Abrahoe , quod jam
commemoravi , dictum est : « In semine tuo bcncdicentur
_» omncs genles^. » Et (|uis non videat cujus habebat fi-
guram unicus cjus , ({ui sibi ad sacrificium , cjuo ipsc imr
molandus ducebatur , ligna portabat ? Portavit enim Do-
minus erucem suam , sicut Evangehum loquitur *. Hoc
de tertia hydria commemorasse sullecerit.
XIII. De David autem, (|uid dicani quod ad omnes
gcntes pertinebat prophetia ejus •, quando modo audivi-
mus Psalmum , et dillicile est ut dicatur Psalmus , ubi
hoc non sonet? Sed ccrte, ut dixi, modo cantavimus ,
« Surge, Dcus, judica terram-, quoniam tu haeredita-
bisin omnibusgentibus^))EtideoDonatist3etanquampro-
jecti de nuptiis : sicut ille homo qui non habebat vestem
nuptialem , invitatus est et venit ^ , sed projectus est de
numero vocatorum , quia non habebat vestem ad sponsi
gloriam : qui enim suam gloriam quserit , non Christi ,
non habet vestem nuptialem : non enim volunt consonare
voci iihus qui amicus erat sponsi , et ait : « Hic est qui
» baptizat^ » Nec immerito illi qui non habebat vestem
nuptialem, hoc per increpationem objectuni est, quod
non erat : « Amice , quid huc venisti ® ? » Et sicut ille
' Gen. VII, 7, etc. — ' Id. i, 24. — ^ Id. xxn^ 18. — 4 Joan. xi\, 17.—
5 Psal. Lxxxi, 8. — <5 MaUb. xxu, i3. — 7 Joan. 1, 33. — 8 Mattli. xxii, 12.
cxxii. 4
30 S. AUGUSTINI EPISCOPI
obmuLuit, ita et isti. Quid enim prodest slrepitus oris ,
muto corde? Noverunt ([uippe intusapud semetipsos non
se habere quod dicant. Intus obmutuerunt , foris perstre-
punt. Audiunt , velint nolint , etiam apud se cantari,
(( Surge Deus, judica terram 5 quoniam tu haereditabis in
omnibus gentibus : wetnoncommunicando omnibus genti-
bus , quid ahud quam se exhaeredatos esse cognoscunt ?
XIV. Quod ergodicebam, fratres, quia ad omnes gen-
tes pertinet prophetia : ( volo enim ahum sensum osten-
dere in eo quod dictum est : <( Capientes metretas binas
» vel ternas : ) » ad omnes, inquam, gentes pertinet pro-
phetia^ modo commemoravimus demonstratum inAdam,
» quiestforma futuri. » Quis autem nesciatquod de illo
exortae sunt omnes gentes ^ ^ et in ejus vocabulo quatuor
litteris , quatuor orbis terrarum partes per grsecas appel-
lationes demonstrantur? Si enim graece dicantur, Oriens,
Occidens, Aquilo, Meridies, sicut eas plerisque locis
sancta Scriptura commemorat j in capitibus verborum inve-
nis Adam : dicunturenim gr.iece quatuor memoratse mundi '
partes, asia-oXTi, ^iai;, apxTo?, [j.£c>/i[;.6pia. Ista quatuor nomina si
tanquam versus quatuor sub invicem scribas, in eorum
capitibus Adam legitur. Hoc in Noe propter arcam figu-
ratum est , in qua erant omnia animaha , quae significa-
bant omnes gentes : hoc in Abraham, cui apertius dictum
est, « In seraine tuo benedicentur omnes gentes : » hoc in
David, de cujus Psahnis, ut aUa omittam, modo cantavi-
mus^(c Surge, Deus, judica terram j quoniam tu haereditabis
in omnibus gentibus. » Cui enim Deo dicitur, (( Surge,» nisi
eiqui dormivit? « Surge, Deus, judica terram'. » Tanquam
diceretur :Dorraisti, judicatusa terra ^ surge, utjudices
terram. Et quo pertinet illa prophetia, « Quoniam tu
» hsereditabis in omnibus gentibus ? »
' Rom. V, 14. — ^ Psal. lxxxi, 8.
IW .lOANMS EVAMiELlLM , i KACT. IX. T) 1
XV. Jam vi'io m (|uiiUa fetatc , taiKniam iii (|uinla
li^iina, Dauicl vidit lapidcm praccisum clc moiUc sine
manibus, ct fregisse omnia regna terrarum^ et crcvisse
illum Japidcm, et l;ictum essc montcm magnum, ita ut
implcrct univcrsam Jaciem terroe'. Qoid apertius , fratres
mei ? Lapis dc montc praeciditur : ipse est Japis ([ucm re-
probaverunt aedificantes , et lactus est in caput anguJi ^
l)c cpio montc pr.Tciditur, nisi dc regno Judaeorum, unde
Dominus nostcr Jcsus Cliristus sccundum carnem natus
est? Et praeciditur sine manibus , sine opere Jiumano 5
quia sinc ampJcxu maritali dc virgine exortus est. Mons
iJJe unde praecisus est, non impJeverat universam facicm
tcrrae : non enim tenuerat regnum Judaeorum omnes
gentes. At vero regnum CJiristi , universum orbem terra-
rumcernimus occupare.
XVI. Jam ad sextam aetatem pertinet Joannes Baptista,
{[uo nemo exsurrexit major in natis muJierum : de quo
dictum est : « Major quam propheta^ » Quomodo et ipse
ostendit, quia omnibus gcntibus missus est Cliristus?
Quando Judaei venerunt ad eum ut baptizarenlur , et ne
superbirent de nomine Abraiiam , <( Generatio , inquit,
)> viperarum, quis ostendit vobis fugereab ira ventnra*. »
facite ergo fructuin dignuin poenitentiae ; id est , humiJes
estote : superbis enita Joquebatur. Unde autem erant
superbi ? De genere carnis , non de fructu imitationis pa
tris Abraham. Quid eis ait? <( NoJite dicere^ Patrem habe-
» mus Abraham : potens estenimDeus de Japidibus istis
» suscitare fiUos Abrahse ^ : » Lapides dicens omnes gen-
tes, non propter firmitatem, sicut Japis dictus est, quem
reprobaverunt aedificantes ^ sed propter stoJiditatem et
duritiam stuJtitiae ^ quia eis quos adorabant simUes facti
" Daii. II, .34. — ' Psal. csTii, 22. — ^ Matth. xi, 11, e(c. — 4 IJ. m, n,
- Mbid.g.
52 S. ADGtJSXIISI EPISCOPI
erant : adorabant enim insensata simulacra , paritcr in-
sensati. Unde insensati ? Quoniam in Psalmo dicitur :
« Similes illis fiant qui faciunt ea , et omnes qui confi-
» dunt in eis K » Ideo cum coeperint homines Deum ado-
rare, ([uid audiunt? «Ut sitis filii Patris vestri, qui in coelis
est, qui solem suum facit oriri super bonos et malos ;
et pluit super justos et injustos ^. » Quapropter si ei fit
homo similis quem adorat ; quid est, k Potens est Deus dc
» lapidibus istis suscitarefilios Abraha3? «Nosipsosinterro-
gemus, et videmus quia factum est. Nos enim de gentibus
venimus •, de gentibus autem non veniremus, nisi Deus de
lapidibus suscitasset fihos Abrahre. Facti sumus fihi Abra-
hae^ imitando fidem , non nascendo per carnem*. Sicut
enim illi degenerando exhseredati ; sic nos imitando
adoptali. Ergo, fratres, ad omnes gentes pertinebatetiam
ista sextae hydrise prophetia 5 et ideo de oranibus dictum
est : « Capientes metretas binas vel ternas. »
XVII. Sed quomodo ostendimus omnes gentes pertinere
ad binas vel ternas metretas ? iEstimantis enim fuit quo-
dammodo , ut ipsas diceret binas, quas dixerat ternas , ad
commendandum scihcet sacramentum. Quomodo sunt
binaemetretse? «Gircumcisio et praeputium^.wHos duos po-
pulo Scriptura commemorat , et nullum praetermittit ho-
minum genus, quando dicit, « Circumcisio etpraeputium 5»
in duobus istis nominibus habes omnes gentes : binae
raetretae sunt. His duobus parietibus de diverso venienti-
bus ad pacem in se ipso faciendam , lapis angularis fac-
tus est Christus^. Ostendamus et ternas metretas in eis-
dem ipsis omnibus gentibus. Tres erant fihi Noe, per
quos reparatum est genus humanum ^. Undc Dominus ait :
« Simile est regnum coelorum fermento, quod accepitmu-
> Psal. cxiii, 8.-2 MaUh. v, 45 — ^ Id. ui, 9. — 4 Coloss. iii, 11. —
S Ephes. II, 14 • — ^ Gen. v, 3i.
IN J0ANNI3 EVANGELItJM, xnACT, X. 53
licr ot nhscoiulil in ("arin.c mcnsuris Iribiis, (|uoa(l us(|ue
icrmcnlaivlur loluin '. » Ou.i; i^sl ista nuilier, nisicaro I)o-
mini? Qaod (?st fermcntum, nisi Evangelium ? Qune
sunt trcs mcnsune, nisi omncs gentes , propter tres filios
Noc? Ergo « Scx hyclri.ne capicnt(}s binas vcl ternas me-
M tretas, » sex sunt .letates temporum, capientes proplie-
tiam pertinentcm ad omnes gentes, sive in duobus gene-
ribus hominum , id est, Judaeis et Gr.necis , sicul saepe
Aposlolus commcmorat; sive in tribus , propter Noe tres
lilios, significatas -. Figurata esl enim prophetia pertingens
uscjuc ad omnes gentes. Nam in eo quod pertingit, dicta
cst mctreta, sicut dicit Apostolus : « Accepimus mensu-
» ram pertingendi us([ue ad vos^. » Gentibus enim evan-
gelizans, hoc ait, « mensuram pertingendi usque ad vos.»
TRACTATUS X*.
Ab eoEvangelii loco, Post hccc descendit ad Caphar-
naum ipseel mater ejus, etc. usque ad id, Illeautem
dicebat de templo corporis sui.
I. In Psalmo audistis gemitum pauperis , cujus membra
per totani terram tribulationes patiuntur usque in finem
saecnli. Satis agite, fratres mei, esse in his membris et de
his membris : nam tribulatio tota transitura est. Vae gau-
dentibus I Veritas dicit : « Beati lugentes, quoniam ipsi
» consolabuntur ^ » Deus homo factus est : quid futurus
• Luc. XIII, 21, ct Mattli. sui, 33. — » Roni. ii, g, et i Cor. i, oJ\, etc. —
3 2 Cor. X, i3. — 4 Ilabitus die proxima post Tract pr.Teecfl. et paulo .nnte
Pas<;Iia. — ■'•Mnttli. v, .*>.
54 S. AUGUSTINI EPISCOPl
est homo , propter (|uem Deus lactus est homo ? Ha3c spes
consoletur nos in omni tribulatione et tentatione hujus
vilae. Non enim cessat inimicus persequi ; et si non aperte
ssevit, insidiisagit. Quidenim agit ? « Et super iram dolose
)) agebant. » Inde dictus estleo etdraco. Sed quiddicitur
Christo ? « Etconculcabisleonemet draconem^ ))Leo prop-
ter apertam iram , draco propter occultas insidias. Draco
ejecit Adam de paradiso , idem ipse leo persecutus est Ec-
clesiam, dicente Petro : « Quia adversarius vesterdiabolus
» sicut leo rugiens circuit, (juaerens cjuem devoret"^. )) Non
tibi saevitiam suam perdidisse diabolus videatur : quando
blanditur, tunc magis cavendus est. Sed inter has omnes
insidias etejus tentaliones, quid iaciemus, nisi quodibiau-
divimus : « Ego autem, cum mihi molesti esssent, induebam
, me cilicio, et humiliabam in jejunio animam raeam".)) Est
quiexaudiat, nedubitetis orare : quiautemexaudit, intus
manet.Non in montem aliquem oculos dirigatis, non faciem
in stellas aut solem aut lunara levetis. Non tunc exaudiri vos
arbitremini , quando super mare oratis : imo detestamini
tales orationes. Munda tantum cubiculum cordis : ubi
fueris, ubicumque oraveris , intus est qui exaudiat, intus
in secreto, quem sinum vocat cum ait, « Et oratio mea in
)) sinu meo convertetur''. «Qui te exaudit, non est praeter
te.Non longe vadas, nec te extollas, ut quasi attingas illum
manibus. Magis si te extuleris , cades : si te humiliaveris,
ipse appropinquabit. Hic Dominus Deus noster Verbum
Dei , Verbum caro factum , Filius Patris , Filius Dei, Fi-
lius hominis : excelsus ut nos faceret , humiiis ut nos refi-
ceret, ambulans inter homines, patiens humana, abscon-
dens divina.
n. « Desoendit, ut dicit EvangeHsta, in Capharnaum ,
)) ipse et mater ejus , et fratres ejus , et discipidi ejus , et
> Psal xc, i3. — '■ I Pelr. v, 8. — ^ Psal. xsxiv, i3. — 4 Ibid.
IN J0ANNI8 EVAHOELIUM , TRACT. X. ftr»
» ibi manscrunt non miillis diel)us '. » Eoco hahcL ma-
trem , hahct lialrcs , hnhct et Discipulos : inih' iralres ,
unde malrem. Fratres cnim Scriptura nostra , non cos
solos appcllarc consucvit, (pii nascunlur c\ eodcni viro ct
foemina , aut c\ codcm utcro, aut cxcodcm patrc, quam-
vis diversis matrihus , aut certe cx eodcm gradu, velut
compatrucles aut consohrinos ; non solum hos fratres,
novit diccrc Scriplura nostra. Quomodo loc|uitur, sic in-
tclligenda csl. Ilahct linguam suam : quicumque hanc
linguam nescit, turhatur, et dicit : Vnde fratres Domino ?
Num enim Maria itcrum peperit? Absit. Inde ctt'pit dig-
nitas virginum. llla loemina mater esse potuit, mulier essc
non potuit. Dicla est autem mulier secundum foemineum
sexum, non secundum corruptioncm intcgritatis : ct hoc
ex lingua ipsius Scripturae. Nam ct Eva statim facta dc
latere viri sui , nondum contacta a viro suo, nostis quia
mulier appellata est : « Et formavit eam in mulierem-. »
Unde crgo fratrcs? Cognati Mariae fratres Domini, dequo-
libet gradu cognati. Unde prohamus? Ex ipsa Scriptura.
Frater Abrahae dictus est Lot ^ ; filius erat fratris ipsius.
Lege , et invenies quia Ahraham patruus crat Lot, et dicti
sunt fratrcs *. Unde, nisi (|uia cognati ? Ilem Jacoh Laban
Syrum hahehat avunculum : frater cnim erat Laban ma-
tris Jacob , id est , Rebeccae uxoris Isaac. Lege Scriptu-
ram, etinvenfes quia fratres dicunturavunculus et sororis
lilius *. Qua regula cognita , invenies omnes consangui-
neos Mariae fratres esse Christi.
111. Sed ilii Discipuli magis erant fratres 5 quia et illi
cognati fratres non cssent, si discipuli non essent : et sine
causa fratres, si magistrum non agnoscerent fratrem. Nam
quodam loco cum ei nuntiati essent raater et fratrcs ejus
' Joan. II, !"> — » Gen 11, oi. — 3 Iil. xiii, 8, et xiv, i^ — ^ I<1 ^", 3i.
— 5 1,1 XKIK, !:">.
56 S. AUGUSTINl El'ISC01>l
loris stantes, ille autem cum discipulis suis loque])atur,
ait : « Quae mihi mater, vel qui fratres? Et extendens
» manum super discipulos suos, dixit : Hi sunt fratres mei. »
Et, « Quicumque fecerit voluntatem Patris mei, illemihi
)) mater, et frater, et soror est ^ » Ergo et Maria, quia fe-
cit voluntatem Patris. Hoc in ea magnificavit Dominus,
quia fecit voluntatem Patris , non quia caro genuit car-
nem. Intendat Gharitas Vestra. Propterea cum Dominus
in turba admirabilis videretur, faciens signa et prodigia ,
et ostendens quid lateret in carne, admiratae qusedam
animae dixerunt : « Felix venter qui te portavit. » Et ille :
» Imo felices qui audiunt verbum Dei , et custodiunt^. »
Hoc est dicere : Et mater mea quam appellastis felicem ,
inde felix quia verbum Dei custodit : non quia in illa
Verbum caro factum est, et habitavit in nobis^ sed quia
custodit ipsum Verbum Dei per quod facta est , et quod
in illa caro factum est. Homines non gaudeant prole tem-
porab, exultent si spiritu junguntur Deo. Haec diximus
propter id quod ait Evangehsta , quia cum matre sua et
fratribus suis et discipulis habitavit in Capharnaum pau-
cis diebus.
IV. Inde quid sequitur? « Et prope erat Pascha Judaeo-
» rum , et ascendit Jerosolymam. » Aliam rem narrat,
sicut se habebat recordatio annuntiantis. « Et invenit in
» templo vendentes boves et oves et columbas , et num-
» mularios sedentes : et cum fecisset quasi flagellum de
» resticulis, omnes ejecit de templo : boves quoque et
M oves , et nummulariorum effudit aes, et mensas subver-
» tit 5 et his qui columbas vendebant , dixit : Auflerte ista
» hinc , et nolite facere domum Patris mei domum nego-
» tiationis^. » Quid audivimus, fratres? Ecce templura
illud figura adhuc erat , et ejecit inde Dominus omnes
' Mafth, xu, 48. — « Luc. xi, 27, — ^ Joan, 11, i3-i6.
IN J0ANNI8 KVANGB1.HJM, T»ACT. X. 57
(jni sua qunerobant, (lui ad nunclinas vcnerant. Et quae ibi
vendchant illi? Qu.v opus hal)('bant homincs in sacrificiis
iliius lcmporis. Novit cnim Charilas Vcslra (|uod sacrifi-
eia iUi populo pro ejus carnalitate et corde adhuc lapidco
talia dalasunt, (juihus tencrctur ne inidola dcducret^ et
immolahant il)i sacrificia, hovcs, ovcs et columhas : nos-
tis , quia Icgistis. Non ergo magnum peccatum , si hoc
vendebant in tcmplo, quod emehalur ut oHcrrctur in
templo ; et tamen (^jccit inde illos. Quid , si ihi cl)riosos
invcniret , quid iaccrct Dominus ^ si vendentes ea qune
licita sunt, et contra justiliam non sunt , (quoe enim ho-
ncste emuntur, non illicitc venduntur , ) expulit taracn ,
etnonest passusdomumorationis ficridomum ncgolialio-
nis ? Si ncgotiationis domus non debet fieri domus Dci , pota-
tionis dehctfieri? Nosautem quando ista dicimus, stridunt
dcntihussuis advcrsus nos :ct corrsolaturnos psalmus quem
audistis : (( Striderunt super me dentibus suis^ » Novimus
et nos audire undc curemur, etsi ingeminantur (lagella
Christo, quia flagellatur sermo ipsius : (( Congrcgata sunt,
» inquit, in me tlagella , et nescicrunt '-. » Flag^^IIatus
est flagellis Judaeorum, flagellatur blasphemiis fidsorum
christianorum : multiplicant flagella Doniino suo, et nes-
ciunt. Faciamus nos , quantum ipse adjuvat : (( Ego au-
» tem cum mihi molesti essent , inducbam me cilicio , et
» humiliabam in jejunio animam meam^. »
V. Dicimus tamen , fratres, (Non enim et ipse pepercit
illis ; qui flagellandus erat ab eis , prior illos flagellavit : )
signum quoddam nobis ostendit , quod fecit flagellum de
resticulis , et inde indisciplinatos , negotiationcm de Dei
templo facientes, flagellavit. Etenim unus(juisque in pec-
catis suis restem sibi texit. Propheta dicit : (( Vae his qui
» trahunt peccata sicut restem longam* ! »Quis facit res-
' Psal. xxnv, 16, ■ — » Ibiil. i5. — * IbiJ. i3. — 4 Isai. v, 18, juxta lxx.
58 S. AuaUSTINI EPISCOPI
tem longam? qui peccato adtlit peccatum. Quomodo ad-
duntur peccata peccatis ? Gum peccata quse factasunt,
cooperiuntur aliis peccatis. Furtum fecit, ne inveniatur
quia fecit , quaerit mathemalicum. Sufiiceret furtum fe-
cisse : quare vis adjungere peccatum peccato? ecce duo
peccala. Gum ad malhematicum prohiberis accedere,
blasphemas episcopum : ecce tria peccata. Gum audis ,
Milte ilium foras de Ecclesia : dicis , Duco me ad partem
Donati : ecce addis quartum. Grescit restis : timerestem.
Bonum est tibi ut hic inde cum flagellaris , corrigaris •, ne
in fme dicatur : « Ligate illi pedes et manus, et projicite
» eum in tenebras exteriores'. » Griniculis enim peccato-
rum suorum unusquisque constringilur*. lUud Dominus
dicit, illud aha Scriptura dicit j sed utrumque Dominus
dicit. De peccatis suis ligantur liomines , et mittuntur in
tenebras exteriores.
VI. Qui sunt tamen qui vendunt boves? ut in figura
quseramus mysterium facti. Qui sunt qui oves vendunt et
columbas ^ ? Ipsi sunt qui sua quaerunt in Ecclesia, non quae
Jesu Ghristi. Venale habent totum , qui nolunt redimi :
emi nolunt, et vendere volunt. Bonum "est enim eis ut re-
dimantur sanguine Ghristi , ut perveniant ad pacem
Ghristi. Quid enim prodest acquirere in hoc saeculo quod-
libet temporale et transitorium , sive sit pecunia, sive sit
voluptas ventris et gutturis, sive sit honor in laude hu-
raana? Nonne omnia fumus et ventus? nonne omnia tran-
seunt, currunt ? Et vae his,qui haeserint transeuntibus ,
quia simul transeunt. Nonne omnia fluvius praeceps cur-
rens in mare? Et vae qui ceciderit, quia in mare tralie-
tur. Ergo tenere debemus omnes affectus a tahbus concu-
piscentiis. Fratres mei, qui talia c[uaerunt, vendunt. Nam
et Simon ille ideo volebat emere Spiritum sanctum , quia
' Matth. XXII, i3. — ' Prov. v, 22. — ^ Philip. ji, 21,
IN rOikNNIS EVANOELILM, TI\ACT. X. 59
vctulcre volfbat Spiiilmn s;mcfiini' ; i-l pulabal Aposlo-
ios mercatorcs laKs osse, (|ualcs Doniinus cic lcm|)lo lla-
gello c)ciit. Talis enim ipse erat, et quod venderct cmcre
volcbat : dc illis cral t|ui columbas vcndunt. Elcnim in
columba appnruit Spiritus sanctus '. (jui crgo vcndunl
coiumbas, IVatrcs, (|ui sunt, nisi qui dicunt , Nos damus
Spiritum sanctum P Quare enim hoc dicunt, et quo pretio
venduntpprctio honoris sui. Accipiunt prctium calhcdras
tcmporalcs, ut vidcantur ipsi vcndcrc columbas. Caveant
a llagcllo de resticulis. Golumlja non est venalis : gratis
datur, quia gratia vocatur. Idco, IVatres mci , quomodo
vidctis cos qui vcndunt, propolarios, quiscjuc quod vcn-
dit laudat : quot proposita lecerunt ? Aiterum propositum
habet Garthagine Primianus, aiterum habct Maximianus,
aitcrum habct in ^lauritania Rogatus, aiterum halicnt in
Numidia iiii ct illi , quos jam ncc nominare sullicimus.
Circuit ergo aliquis emerc coiumbam , unusquisque ad
propositum suuni iaudat quod vendit. Avertatur ilhus cor
ab omni vendcnte, vcniat ubi gralis accipitur. Nec sic
erubescunt, Iratres, quia per ipsas dissensiones suas ama-
ras et malitiosas, cum sil)i tribuunt quod non sunt, cum
extoiiuntur putantes sc aiiquid esse cum nihil sint, tot
partRS de se iccerunt^.Scd quid in cis impietum estquod
nolunt corrigi , nisi quod audistis in Psaimo : « Discissi
» sunt, nec compuncti sunt^ ? »
VII. Qui ergo boves vcndunt? Boves inteiiiguntur qui
nobis Scripturas sanctas dispensaverunt. Boves erant Apos-
toii , boves erant Propiietae. Unde dicit Apostolus : « Bovi
» trituranli os non iniVenabis. Numquid de bobus perti-
» nct ad Dcum? An propter nos dicit ? Propter nos enim
» dicit : i[uia dcbet in spe qui arat arare , et triturans
' Act vm, 18. — ' aiaUh. ni , 16. — ^ Gal. vi, 3.-4 Psal.
x%\iv, i6
60 S. AUGUSTINI EPISCOPI
» in speparticipandi^ » Ergo illi bovcs rcliqucrunt nobis
memoriam Scripturarum. Non enim de suo dispensavc-
runt, quia gloriam Domini quaesierunt. Quid enim audis-
tis in ipso Psalmo? « Et dicant semper : Magnificotur Do-
» minus , qui volunt pacem servi ejus*^. » Servus Dei,
populus Dei, Ecclesia Dei. Qui volunt pacem Ecclesiae
ipsius , magnificent Dominum , non servum : « Et dicant
» semper : JMagnificetur Dominus. » Qui dicant.^ Qui vo-
lunt pacem servi ejus. Ipsius populi, ipsius servi vox est
illa evidens, quam in lamentationibus audistis in Psalmo,
et movebamini cum audieritis , quia inde estis. Quod
cantabatur ab uno, de omnibus cordibus resonabat. Fe-
lices qui se in illis vocibus tanquam in speculo cognosce-
bant. Qui ergo volunt pacem servi ejus, pacem populi
ejus , pacem uniusquam dicit unicam, et quam vult erui
a ieone , « Erue de manu canis unicam meam ^ .^ » Qui di-
cunt semper : « Magnificetur Dominus. » Ergo boves illi Do-
minum magnificaverunt , non se. Videte bovem magnifi-
cantem Dominum suum , quia agnovit bos possessorem
suum : attendite bovera timentem ne deseratur possessor
bovis , et in bove praesumatur * ; quomodo expavescit eos
qui volunt in illo ponere spem : « Numquid Paulus pro
» vobis crucifixus est, autinnominePaulibaptizatiest^s^?»
Quod dedi , non ego dedi : gratis accepistis, columba de
coelo descendit. « Ego , inquit , plantavi , Apollo rigavit 5
» sed Deus incrementum dedit*^ : neque cpii plantat est ali-
» quid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus.
» Et dicant semper : Magnificetur Dominus , qui volunt
» pacem servi ejus'^. »
VIII. Isti autem de Scripturis ipsis fallunt populos, ut
accipiant ab ipsis honores et laudes , et non convertantur
' I Cor. IX, 9. — ' Psal. xxxiv, 27. — 3 ij. xxi, 11, 22. -- 4 IsaT. i, 3.
— 5 1 Cov, 1, i3. — ^ Id. iii, 6, etc. — 7 Psal. xxxiv, 27.
IW JOANNIS EVA^GELIDM, TllACl. X. 61
liomiiics ad vcritatem. Qiiia vero ipsis Scripluris ialliint
populos, a (juibus (ju.'crunl lionorcs; vcndunl bovcs, ven-
dunt el oves, id cst, ipsas plebcs. Et cui vendunt , nisi
diabolo? Nam(juc , Iralres mei, si Christi uniea Eeciesia
est, etunaest; (|uid(|uid inde pracciditur, (|uis toUit, nisi
lco illc rugiens et circumiens, (juscrens ((ucm dcvoret ' ? V.'c
his qui pr?eciduntur ! nam ilJa integra permanebit. No-
vitenim Dominus (]ui suntcjus-. Tamen (|uantum in ipsis
est, vendunt bovcs et ovcs, vcndunt ct columbas : obser-
vent flagcllum peccatorum suorum. Certc ([uando aliquid
tale patiuntur proptcr istas iniquitates suas , agnoscant
quia Dominus fccit flagcllum de rcsticulis , et ad hoc ad-
motict eos ut mutcnt sc, ut non sinl negotiatores : nam si
se non mutaverint, audicnt in fine : « Ligate illis manus
» et pedes, ct projicite in tenebras cxteriores^. »
IX. Tunc scriptura csse : « Zclus domus tu.ne comedit
)) me ^ , )) recordati sunt discipuli : quia zelo domus Dei
ejecit islos de tcmplo Dominus. Fratres , unusquisque
Christianus in memhris Christi zelo domus Dei comcdatur.
Quis comeditur zelo domus Dei? Quia omnia quae forte
ibi videt perversa, satagit corrigi , cupit eraendari , non
quicscit : si emendare non potcst, tolerat, gcmit. Non
excutitur de area granum , sustinet paleam j ut intret in
horreum , cum palea fuerit separata. Tu ante horreum ,
si granum es, noli excuti de area ; ne prius ab avibus col-
hgaris , quam in horreum congregeris. Aves enim coeli
aeri.ne potestates expectant aliquid rapere de area , et non
rapiunt nisi quod inde fuerit excussum. Ergo zelus do-
mus Dei comedat te : unumquemque Christianum zelus
domus Dei coraedat, in qua domo Dei membrum est. Non
enim magis est domus tua , quam domus ubi habes salu-
■ i Pelv. V, 8.— ^ 2 Tini. i, 19.— ' MattL. \xi, i3.— 4 Pfal.Lxvm, 10,
et Joan, ii, 17.
62 S. AUGUSTINl EPISCOPI
tem sempiternam. Domum tuam intras propter requiem
temporalem : domum Dei intras propter requiem sempi-
ternara. Si ergo in domo tua ne quid perversum fiat sata-
gis 5 in domo Dei ubi salus proposita est et requies sine
fine, debes pati quantum in te est, si quid forte perversum
videris ? Verbi gratia, vides fratrem currere ad theatrum i
prohibe, mone, contristare, sizelus domus Dei comedit te.
Vides alios currere et inebriari veile, et hoc velle in locis
sanctis, quod nusquam decet? prohibe quos potes, tene
quos potes, terre quos potes, qui bus potes blandire ; noH ta-
men quiescere. Amicus est? admoneatur leniter. Uxor est?
severissime refrenetur. Anciila est? eliam vcrberibus com-
pescatur. Fac quidquid potes , pro persona quam portas ;
et perficis , « Zelus domus tuse comedit me. » Si autem
fueris frigidus , marcidus, ad te solum spectans , et quasi
tibi sufliciens , et dicens in corde tuo , Quid raihi est cu-
rare alieiia peccata ? sufficit mihi anima mea 5 ipsam inte-
gram servem Deo : eia, non tibi venit in mentem servus
ille qui abscondit talenlum, et noluit erogare ^ ? Numquid
enim accusatus est , quia perdidit, et non quia sine lucro
servavit? Sic ergo audite, fratresmei, ut non quiescatis.
Ego vobis consihum daturus sum : det ille qui intus est ;
quia etsi per me dederit, ille dat. Nostis quid agatis unus-
quisque in domo sua cum amico , cum inquilino , cum
chente suo, cum majore, cum minore : quomodo dat
Deusaditum, quomodo aperit januam verbo suo, nolite
quiescere lucrari Christo ; quia lucrati estis a Christo.
X. « Dixerunt illi Judsei : quod signum ostendis nobis ,
» quia haecfacis? » EtDominus, « Solvite templura hoc,
» et in tribus diebus excitabo illud. Dixerunt ergo Judaei:
» Quadraginta et sex annis aedificatura est templura hoc,
» et tu dicis, in tribus diebus excitabo illud ? » Caro erant,
' Matth. XXV, 25. — ' Joan. 11, 18-20.
IN JOANMS EVANGBLIUM , TRACT. X. 63
carnalia saplohant : illc v»'ro lociiiebatur .spiritalilcr. Quis
auloni possel intolligore de quo tomplo tlic;ebat? Sed nou
nuiltum quaerimus; per Evangelislam nobis aperuit, dixit
de quo templo dieeret : « Solvite tem|)lmn hoc , et in tri-
)) bus diebus exeitabo illud. Quadraj^inla et sex annis aedi-
» ficatum est templum , et triduo suscilabis illud? Dicc-
» batautem, ait Evangelista , de templo corporis sui ^ »
Et manilestum est, oecisum Dominum post Iriduum resur-
rexisse. Hoc niodo omnibusnobis notum cst : et si Judaeis
clausum est, (|uia foris stant ; nobis tamen apertum est,
quia novimus in t|uem credimus. Ipsius templi solutionem
et rescdificationcm , annivorsaria solcmnitate eelcbraturi
sunius : ad quam vos exhortamur, ut praeparetis vos, si
qui estis catechumeni, ut accipiatis gratiam : jam nunc
tempus est , jam nunc parturiatur quod tunc nascatur.
Ergo illud novimus.
XI. Sed forte hoc exitur a nobis, utrura habeat aliquod
sacramentum quadraginta sex annissedificatum templum.
Sunt quidem muita qune hinc dici possint ; sed quod jjre-
viter dici potest et facile intelligi , hoc interim dicimus.
Fratres, diximus jam, nisi fallor, hesterno die, Adam unum
hominem fuisse, et ipsum esse totum genus humanum.
Nam itadiximus, si meministis^. Quasi fractusest, et spar-
sus coUigitur , et quasi conflatur in unum societate atque
concordiaspirituali.EtgemitunuspaupermodoipseAdam,
sed in Christo innovatur : quia sine peccato venit Adam^
ut peccatum Adam solveret in carne sua , et ut redinte-
graret sibi Adam imaginem Dei. De Adam ergo caroGhristi :
de Adam ergo templum quod destruxerunt Judaei , et re-
suscitavit Dominus triduo. Resuscitavit enim carnem suam :
videte, quia Deus erat aequahs Patri. Fratres mei, dicit
Apostolus : «Qui eum excitavit a mortuis. » De quo dicit?
' Joan. n, 2i. — > In supeiioii Tractalu.
64 S. ACGUSTIM EPISCOPI
de Palre : « Factus, inquit, obediens uscjue ad mortem ,
» morlem autem crucis* : » propter quod ct Deus iilum
cxcitavit a mortuis , et dedit ei nomen quod est super
omne nomen. Resuscitatus et exaltatus est Dominus. Re-
suscitavit eum. Quis? Pater, cum dixit in Psalmis: k Excita
» me, et reddam illis*. » Ergo Pater eum resuscitavit.
Noii se ipse?Quid autem facit Pater sine Verbo? Quid fa-
cit Pater sine Unico suo ? Nam audi quia et ipse Deus
erat : « Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo
)) illud. » Numquid dixit : Solvite templum , quod triduo
Pater resuscitet? Sed quomodo cum Pater suscitat, et Fi-
lius suscitat ; sic cum Filius suscitat, et Pater suscitat :
quia Filius dixit : « Ego et Pater unum sumus ^ »
XII. Quid ergo sibi vult numerus quadragenarius se-
narius ? Interim ipse Adam quia per totum orbem terra-
rum est, audistis jam hesterno die in quatuor htteris grse-
cis quatuor verborum graecorum. Si enimista verba qua-
tuor scribas sub invicem , id est, nomina quatuor partium
mundi , Orientis , Occidentis, Aquilonis et Meridiani,
quod est totus orbis ; unde dicit Dominus a quatuor ventis
collecturum se electos suos, cum venerit ad judicium* : si
enim facias ista quator nomina graeca , avaToXr, , quod est
Oriens ^ ^(j(7i? , quod est Occidens , «p^to? , quod est Septen-
trio 5 [xsar,p.gp;a, quod est Meridies : Anatole, dysis, arctos,
mesembria , capita verborum Adam habent. Quomodo
ergo ibi invenimus et quadragenarium senarium nume-
rum? quia caro Christi de Adam erat. Ad litteras numeros
computant Graeci. Quod nos facimus a litteram , ipsi hn-
gua sua ponunt alpha «, et vocatur alpha a unum. Ubi
autem in numeris scribunt beta \i , quod est h ipsorum ,
vocatur in numeris duo. Ubi scribunt gamma, t , vocatur
in numeris ipsorum tria. Ubi scribunt deha o , vocatur in
< Philip. I ,8.-2 Psal. XL, 1 1 . — ^ Joan. x, 3o. — 4 Matth. xiii, 27.
IN J0ANM3 EVAJNGELIUM, XRACT. X. G.*»
jimnciis ipsoiuiii ([iinliior : ct sic pcr cnincs lillcras iiu-
incros liahcnt, J/, (|uod nos dicimus, et illi dicunl my
|A, quadraginla significat : dicunt cnim my |/. Teoaafa/.ovTa.
Jam vidctc istoc litterae (juem numerum liabeant; ct ibi
invcniclis quadraginta sex annis ;cdificatum tcmplum.
llabcl eiiim Adam alpha a, quod est unum : habet delta
0, ([uod sunt (|uatuor ; habes quinque : habet ilcrum
alpha .<, ([uod csl ununi; habes sex : habet et my a, quod
est quadrayinta; habcs quadraginta sex. Haec, fratres
mei, eliam ab anterioribus majoribus nostris dicta sunt, et
invenlus est iste numcrus in httcris i[uadragenarius sena-
rius.Et quia Dominus noster Jcsus Ghristus dc Adam cor-
pus accepit , non de Adam peccatum traxit ; templum
corporeum indcsumpsit, non iniquitatem qu.T de t(!m[)lo
pellenda est: i[^sam autem carnem quam traxit de Adam
(Maria enim de Adam, et Domini caro de Maria, ) Judaei
crucifixerunt ; et ille resuscilaturus erat ipsam carnem in
triduo , t[uam ilh in cruce erant occisuri : iih solverunt
templum quadraginta sex annis aedificatum , et ille in tri-
^uo resuscitavit illud.
XIII. Benedicimus Domino Deo nostro, qui ad J.istitiam
spiritualcm congregavit nos. Simus in humihtatc cordis
semper et gaudium nostrum penes ipsum sit. Non de
prosperitate ali([ua hujus s.ieculi inflemur, sed uoverimus
felicitatem nostram non esse nisi cum ista transierint. Modo
gaudium nostrum , fratres mei , in spe sit : nemo gaudeat
quasi in re pr?esentj, ne haereat in via. Totum gaudium de
spe futura sit , totum desiderium vitae aeternae sit. Omnia
suspiria Christo anhelent : ille unus pulcherrimus , qui et
foedos dilexit ut pulchros faceret, desideretur • ad illum
unum curratur, illi ingemiscatur ; (c et dicant scmper,
» Magnificclur Dominus, qui volunt pacem servi ejus'. »
« Psal. XXIV, 27 .
CXXIl. 5
66 S. AUtiUSXiWI EPISCOPl
'l^VV\^VVV%\\<V«'VVVt'VVV«VVVtVVVtVVV«VVV\A/VV«^/VV\VVV\VVV\'VVV\VVVtVVV\'VVV\^VV««/VVt
.1
TRACTATUS XI*.
Ab eo quod scriptum est , Cum autem esset Jerosoly-
mis iii Pascha in die festo , multi crediderunt in
nomine ejus , usque ad id ^ ISisi quis renatus fuerit
ex aqua et Spiritu, non potest introire in regnum
Dei.
I. Opportune nobis Dominus procuravit hodierno die
lectionis hujus ordinem : nam quia ex ordine Evangelium
secundum Joannem considerare atque tractare suscepi-
mus, credo quod adverterit Charitas Vestra. Opportune
ergo occurrit ut hodie audiretis ex Evangeho, quia « Nisi
» quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu , non videbit reg-
» num Dei "^. » Tempus est enim ut vos exhortemur, qui
adhuc estis catechumeni : qui sic credidistis in Christum,
ut adhuc vestra peccata portetis. Nullus autem regnum
coelorum videbit oneratus peccatis ; quia nisi cui dimissa
fuerint, non regnabit cum Christo : dimitti autem non
possunt, nisi ei qui renatus fuerit ex aqua et Spiritu
sancto. Sed orania verba quemadmodum se habeant ad-
vertamus , ut hic inveniant qui pigrt sunt , quanta solh-
citudine sibi festinandum sit ad onus deponendum. Quia
si ferrent ahquam sarcinam gravem, aut lapidis authgni,
aut ahcujus etiam lucri , si frumentum porlarent , si vi-
num , si pecuniam , currerent ut deponerent onera : por-
tant sarcinam peccatorum , et pigri sunt currere. Curren-
dum est ut deponatur haec sarcina 5 premit, et mergit.
' Habitus paulo ante Paschaj ex n. i, et die Dominico ex subseq Tract.
n. I. — 2 Joan. m, 5.
IW JUAWMS EVAAGfcLltM, TllACT. XI. 67
Jl. Ecce auilislis quia, « Cum esscL » Dominus Jesus
Chrislus « Jorosolymis in l*asclia in dic lcsto , mulli cie-
» ditlerunt in nomine cjusj videntes signa ejus quaj fa-
» ciehal. Mulli civdiderunt in nomine ejus : » et t|uid
secjuitur ? u Ipse autem Jesus non credehat semctipsum
» eis. » Quid sihi ergo hoc vult , « lUi credehant in
» nomine ejus, el ipse Jesus non credehat semctipsum
» eis * ? » An forte non credidcraul ei , et lingehant se
credidisse et propterea Jesus non se credehat eis ? Sed
non dicerel Evangelista , « Multi crediderunt in nomine
ejus , » nisi verum illis lestimonium perhiheret. Magna
ergo res, et mira res : credunL liomines in Christuni,
cL Christus non se credit hominihus. Prcesertim quia Fi-
lius Dei est , utique volens passus est j ct si noLlet , nun-
quam patereturj t[ui si noilet , nec nasceretur : si au-
tem hoc solum vellct, ut nascerelur tantum, et nonmo-
reretur , et quidquid vellet , faceret 5 quia omnipotentis
Patris Filius omnipotens est. Ex ipsis rehus prohemus.
Quia cum voluissent eum tenere, discessit ab eis j locjuitur
Evangelium : «Etcum voluissent eum de vertice montis
» praecipitare, discessiL ah eis ill;esus*.»EL quando vcncrunL
ad eum comprehendendum , jam vendiLum a Juda Lradi-
Lore , cum ille putaret in potestate se habere, tradere ma-
gistrum et Dominum suum ^ et ihi ostendit Dominus vo-
luntate se pati , non necessiLate. Nam cum eum compre-
hendere Judsei voluissent , dixit iliis : « Quem quasritis ?
» At illi dixerunt : Jesum Nazarenum. Et ille : Ego sum.
» Hac voce audiLa, redierunL reLro, eL ceciderunL^. »In eo
quod eos respondens dejeciL , oslendiL potestaLem 5 uL in
eo quod ab eis comprehensus est , osLcnderet voluntatem.
Ergo quod passus est , misericordiae fuit. « Traditus est
» enim propLer delicLa nosLra , et resurrexitpropter jusLi
' Joan 11, 23, 24. — ' Luc iv, 29, etc. — 3 Joaii xviii, 5, etc
o.
68 S. AUGUSTIM EnSCOPI
)) ficalioiiem iiostram ^ » Audi verba ipsius : « 1'olesla-
» lem habeo ponendi animam meam , et polestatem ha-
)) beo iterum sumendi eam : nemo tollit eam a me , sed
)) ego pono illam a me ipso, ut iterum sumam eam-. »
Cum ergo haberet tantam potestatem , cum eam dictis
praedicaret , factis ostenderel ; quid sibi vult quod non se
credebat eis Jesus , quasi aliquid nolenti nocituris , aut
aliquid nolenti facturis, prsesertim quia jam crediderant
in nomine ejus? Et de ipsis dicit EvangeHsta , « Credide-
» runt in nomine ejus , » de quibus dicit : « Tpse autcm
» Jesus non credebat semetipsum eis. » Quare? « Quod
» ipse nosset omnes , et quia opus ei non erat ut quis
» testimonium perhiberet de homine ; ipse enim sciebat
» quid esset in homine^. » Plus noverat artifex quid esset
in opere suo, quam ipsum opus quid esset in semetipso.
Creator hominis noverat quid esset in homine, quod ipse
creatus homo non noverat. Nonne hoc probamus de Pe-
tro, quia non noverat quid in ipso esset, quando dixit :
« Tecum usque ad mortem * ? » Audi quia Dominus no-
verat quid esset in homine : Tu mecum usque ad mortem?
« Amen, amen dico tibi, prius quam gallus cantet, ter me
» negabis^. » Homo ergo nesciebat quid esset in se 5 sed
Creator hominis noverat quid esset in homine. Credide-
runt tamen in nomine ejus multi , et ipse Jesus non se
credebat eis. Quid dicimus, fratres? Forte consequentia
indicabunt nobis quid sibi vult mysterium verborum is-
torum. Quia crediderant in eum homines , manifestum
est, verum est : nemo dubitat , Evangehum ioquitur, ve-
rax Evangehsta testatur. Item quia ipse Jesus non crede-
bat semetipsum ilhs , et hoc manifestum e$t , et nuUus
Christianus dubitat ^ quia et hoc Evangehum loquitur, et
' Rora. IV, 25. — » Joan. x, i8. — i Id. u, 24, 25. — 4 Matth. xxvi,
'i'i, etc. — 5 Luc. xxn, -33, etc.
IN JOANNIS EVANGKLIUM , TnAC.T. \I. G9
iilom vcrax Evangclisla tcslalur. OH''>'f crgo crcdi(l(Tunt
illi in nominc cjus, cl Jcsus non crc(icbat scmetipsum illis ?
Sc([ucutia vidcamus.
III. <( Erat autcm homo cx Pharis;cis , Nicodcmus no-
» minc,princcps Judirorum : hic vcnit ad eum nocte, et
» dixit ci , Kahhi '. » Jam hoc nostis , quia Uahhi magis-
ter dicitur. « Scimus quia a Deo venisti magister : nemo
» cnim potest hrec signa facere qux tu facis , nisi fuerit
M Dcus cum eo. » Ergo iste Nicodemus ex his crat qui
crediderant in nomine ejus , videntes signa et prodigia
(|u.T facichat. Supcrius cnim hoc dixit : « Cum autem cs-
» sct Jcrosolymis in Pasclia in die festo, multi crediderunt
» in nomine cjus. » Quare credidcrunt? sequitur et dicit :
(( Vidcntes signa ejus quae faciebat. » Et de Nicodemo
(juid dicit? (( Erat princcps Judaeorum , nomine Nicode-
» mus : hicvcnit ad cum nocte, et ait illi : Rab])i, scimus
» (|uia a Deo venisti magister. » Et iste ergo crediderat
in nominc (^jus. Et ipsc unde crediderat? sequitur : (( Ne-
» nio enim potcst haec signa facere, quae tu facis, nisi
» fuerit Deus cumeo. » Si ergo Nicodemus deillis multis
erat, qui crcdiderant in nomine ejus, jam in isto Nico-
denio attendamus quare Jesus non se credebat eis. (( Res-
» pondit Jesus , et dixit ei : Amen , amen dico tibi , nisi
» quis natus fuerit denuo, non potest videre regnum Dei.»
Ipsis ergo se credit Jcsus, qui nati fuerint denuo. Ecce
illi crediderant in eum , et Jesus non se credebat eis. Ta-
lcs sunt omnes catechumeni : ipsi jam crcdunt in nomine
Christi , sed Jesus non se credit eis. Intendat et intelligat
Charitas Vestra. Si dixerimus catechumeno : Credis in
in Christum ? respondet , Credo, et signat se : jam cru-
cem Christi portat in fronte, et non erubescit de cruce
Domini sui. Ecce credidit in nomine ejus. Interro^emus
' .lo.tn. III, I, 2.
70 S. AUGUSTINl EPISCOPI
eiim, Manducas carnem Filii hominis et bibis sanguinem
Filii hominis? nescit quid dicimus, quia Jesus non se cre-
didit ei.
IV. Cum ergo ex eo numero Nicodemus esset, venit ad
Dominura : sed nocte venit ; et hoc forte ad rem pertinet.
Ad Dominum venit , et nocte venit : ad lucem venit , et
in tenebris venit. Renati autem ex aqua et Spiritu, quid
audiunt ab Apostolo ? « Fuistis aHquando tenebra^ ; nunc
» autem lux in Domino : sicut filii lucis ambulate ' : » et
iterum_,« Nos autem qui diei sumus,sobrii simus^^.wQui ergo
renati sunt , noctis fuerunt , et diei sunt : tenebrse fue-
runt, et lumen sunt. Jam credit se illis Jesus, et non
nocte veniunt ad Jesum sicut Nicodemus, non in tenebris
quseruntdiem. Tales enim jam etiam profitentur : accessit
ad illos Jesus , fecit in illis salutem : quia ipse dixit : « Nisi
» quis manducaverit carnem meam , et biberit sanguinem
» meum, non habebit in se vitam ^. » Et quod signum crucis
habent in fronte catechumeni, jam de domo magna sunt ;
sed fiant ex servis filii. Non enim nihil sunt qui jam ad
domum magnam pertinent. Quando autem manna man-
ducavit populus Israel? Cum transisset mare rubrum. Mare
autem rubrum quid significet, audi Apostolum : « Nolo
» autem vos ignorare , fratres , quia omnes patres nostri
» sub nube fuerunt, et omnes per mare transierunt. »
Utquid per mare transierunt , quasi quaereres ab illo ; se-
cutus ait , « Et omnes per Moysen baptizati sunt in nube
et in raari*. Si ergo figura maris tantum valuit, species
baptismi quantura valebit ? Si quod gestum est in figura ,
trajectura populum ad manna perduxit ; quid exhibebit
Chrislus in veritate baptisrai sui, trajecto per eura populo
suo ? Per baptismum suum trajicit credentes , occisis om-
nibus peccatis , tanquam hostibus consequenlibus , sicut
I Ei>hes. V, 8. — 'I Thess. v, 8. — ^ .Toan. vi, 54- — ^ i Cor. x, i, etc.
IN JOANNIS EVANOELIUM , THACT. XT. 71
III illo mari omiu\s /Egvptii peiicrnit, Qiin irrijicil, Ira-
Iros mci ? Quo Irajicit pi'r i)aj)lisii.uiai Jesiis, ciijus figu-
ram tunc gorebat xMoyses , qui pcr marc trajicieiiat? Quo
trajiiilPad manna. Quod cst manna? u Egosum, incjnit,
.. panis vivus , (pii dc ccelo desccndi'. » Manna accipiunt
lideles , jam Irajecli per mare rubrum. Quare mare ru-
l)rum? Jam marc, quare ct rubrum? Significal)at marc
illud rubrnm baplismum Christi. Undc rubct baptismus
Christi, nisi Christi sanguine consecratus? Quo crgo pcr-
ducit credentes ct baptizatos? ad manna. Eccedico man-
na : notum est cpiid acceperint Jud.Tei , populus iste
Israclj notum est quid illis pluisset Deus de coclo 5 et ncs-
ciunt catechumeni quid accipiant Christiani. Erubescant
ergo, quia ncsciunt ; transeant per mare rubrum , man-
duccnt mauna : ut c[Uomodo crediderunt in nomine Jesu,
bic se ipsis credat Jcsus.
V. Ideo intenditc, fratrcs mei, quid respondeat iste qui
noctc venit ad Jcsum. Quamvis ad Jesum venerit, tamen
cjuia noctc vcnit , adhuc dc tenebris carnis suae loquitur.
Non intelligit quod audit a Domino , non inteUigit quod
audit a luce , quae illuminat omnem hominem venien-
tcm in hunc mundum-. Jam ei Dominus dixit : « Nisi
)) quis natus fuerit denuo, non videbit regnum Dei. Dicit
)> ad eum Nicodemus : Quomodo potest homo nasci cum
» sit senex^? )) Spiritus ci loquitur, et ille carnem sapit.
Carnem suam sapit, quia carnem Christi nondum sapit.
Cumenim dixisset Dominus Jesus,((Nisi quis manducave-
)) rit carnem meam, et biberit sanguinem meum, non ha-
» bebit in se vitam * ; » scandalizati sunt quidara qui eum
sequebantur, et dixerunt apud semetipsos, (( Durus est hic
)) serrao ^ quis potest eum audire ^ ? » Putabant enim hoc di-
' .loan. VI, "ir. — ' Iil. i, 9. — ^ IJ. iii, 3, 4 — ^ 'd. vi, S/}- —
•IbiJ. Gi.
72 S. AUGtJSTINl KPTSCOPI
core Jesum, qiiod cum possenl concisum sicut agnum
coquere, et manducare : abhorrentes a verbis ejus, re-
cesserunt, et amplius eum non sunt secuti. Sic Evange-
lista loquitur : « Et Dominus ipse remansit cum duodecim :
)) et illi ad eum: Domine, ecce illi dimiserunt te ; et ille :
)) Numquid et vos vultis abire ' ? )> Ostendere volens quia
ipse iJlis erat necessarius , non iJli erant Ghristo necessa-
rii.Ne quis terreat Christum, quando dicitur ut sit Chris-
tianuS^ ; quasi beatior erit Christus, si tu fueris Christia-
nus. Bonum est tilii, ut sis Christianus : nam si non fueris,
maliim Christo non erit. Audi vocem Psalmi : «Dixi Domi-
)) no , Deus meus es tu , quoniam bonorum meorum non
)) eges'^. )) Ideo « Deus meus es tu, quoniam bonorum
» meorum non eges. )) Si fueris sine Deo, minor eris ; si fue-
ris cum Deo , major Deus non erit. Non ex te ille major ,
sed tu sine illo minor. Cresce ergo in illo , noli te subtra-
here , ut quasi ille deficiat. Reficieris, si accesseris ; de-
ficies , si recesseris. Integer manet te accedente , integer
manet et te cadente. Cum ergo dixissetDiscipuIis , «Num-
)) quid et vos vultis abire^? » Respondit Petrus, petra
illa, voce omnium, « Domine, ad quem ibimus ? Verba vitse
)) seternae habes. )) Bene sapuit in ore ipsius caro Domini.
Dominus autem exposuit eis , et dixit : « Spiritus est qui
)) vivificat : cum dixisset , Nisi quis manducaverit carnem
)) meam , et biberit sanguinem meum, non habebit in se
)) vitaYn •, « ne carnaliter intelhgerent, )) Spiritus est, in-
)) quit, qui vivificat, caro autem nihil prodest : verba
» quae locutus sum vobis, spiritus est et vita^. »
VI. Hunc spiritum et hanc vitam non sapiebat isteNi-
codemus, qui nocte venerat ad Jesum. Ait ei Jesus : «Nisi
» quis natus fuerit denuo , non videbit regnum Dei ^. »
' Joan. Ti, 68. — » Psal. xv, 2. — ^ Joan. vi, 68, etc. — 4 Ibid. 64« —
*T.l. lu, 3.
IN JOANNIS F.VANr.F.Lll M , THACT. \I. 7.3
Va illo carnem siiam sapiens , in cujus orc nondum sapie-
hat caroChristi : « Quomodo, inquit, potest homo, cum
>) sit senex , iterum n;isci? Nunujuid potcst in vcntrem
1) matris suae itcrum introirc, et nasci ' ? » Non noverat
iste nisi unam nativitatem e\ Adam et Eva ; ex Deo et
Ecclcsia nondum noverat : non noverat nisi cos parentes
(|ui generant ad mortem ; nondum noverat eos parentes
<|ui generant ad vitam : non noverat nisi eos parentes qui
generant successuros; nondum noverat eos (jui sempcr
viventes generant permansuros. Cum ergo sint duae nati-
vitates, ille unam intelligebat. Una est de terra, alia de
ccrlo 5 una est de carne, alia de Spiritu 5 una est de mor-
talitate, alia de seternitate 5 una est de masculo et ('(«-
mina, alia de Deo et Ecclesia. Sed ipsae duae singulae sunl ;
nec illa potest repeti,'nec illa. Rccte intellexit Nicodemus
nativitatem carnis : sic et tu intellige nativitatem spiritus,
quomodo intellexit Nicodemus nativilatem carnis. Quid
Nicodemus intellexit? <( Numquid potest homo denuo in
» ventrem matris surc intrare, et nasci? » Sic quicumque
til)i dixerit , ut spiritaliter itcrum nascaris : rcsponde quod
dixit Nicodemus , <( Numquid potest homo iterum in ven-
M trem matris suae intrare, et nasci? » Jam natus sum de
Adam , non me potest iterum generarc Adam : jam natus
sum de Christo, non me potest iterum generare Christus.
Quomodo uterus non potest repeti , sic nec baptismus.
YII. Qui nascitur de Ecclesia cathohca , tanquam de
Sara nascitur, de libera nascitur , qui nascitur dc hneresi ,
tan((uam de ancilla nascitur, sed ex semine Abraham. Ad-
vertat Charitas Vestra quam magnum Sacramentum.
Testatur Deus , et dicit , « Ego sum Deus Abraham , ct
» Deus Isaac , et Deus Jacob*. » Non erant alii patriar-
chae ? non erat ante istos sanctus Noe , qui solus in toto
' Joan, in, 4- — ' Exod. iii, 6.
74 S. AUGUSTINI EriSCOPI
genere humano cum tota domo sua mcruit de diluvio li-
Lerari , in quo et in filiis ejus figurata est Ecclesia? Ligno
portante evadunt diluvium ^ Deinde postea magni quos
novimus, quos sancta Scriptura commendat, Moyscs fide-
lis in tota domo ejus^. Et illi tres nominantur, quasi eum
soli ,promeruerint , « Ego sum Deus Abraham, et Deus
» Isaac, etDeus Jacob:hoc mihi nomen estinaeternum^.))
Sacramentum grande ! Potens est Dominus et ora nostra
aperire, et corda vestra, ut dicere possimus sicut revelare
dignatus est, et capere possitis sicut expedit vobis.
VIII. Tres ergo isti Patriarchse, Abraham , Isaac, et
Jacob. Jam nostis fihi Jacob quia duodecim fuerwnt, et
inde populus Israel : quia ipse Jacob Israel , et popuhas
Israel tribus duodecim , pertinentes ad duodecim fihos
Israel. Abraham, Isaac , et Jacob , trespatres, et populus
unus, Tres patres tanquam in principio populi^ tres pa-
tresin quibus figurabatur populus : et populus ipse prior,
praesens populus.In populo enim Judaeorum figuratus est
populus Christianorum. Ibi figura , hic veritas : ibi um-
bra, hic corpus, dicente Apostolo , « Haec autem in figura
)) contingebant illis. » Vox est Apostoli : Scripta sunt ,
inquit , propter nos , in quos finis sseculorum obvenit ^.
Recurrat nunc animus vester ad Abraham , Isaac , et Ja-
cob. In istis tribus invenimus parere liberas , parere et
ancillas : inveniraus ibi partus liberarum , invenimus ibi
et partus ancillarum. Ancilla nihil boni significat. a Ejice
« ancillam , inquit, et filium ejus •, non enim haeres erit
)) filius ancillae cum filio liberoe. )) Apostolus hoc commemo-
rat •, et in illis duobus filiis Abrahae, dicit Apostolus fuisse
figuram duorum Testamentorum , Veteris et Novi^. Ad
Vetus Testamentum pertinent dilectores temporalium, di-
' Gen. vii, 7. — ^ Num, xii, 7 : Hebr. ui,-2 et Exod. iii, 6. — ^ i Cor.
X, II. — 4 Gen. xxij 10. — ^(jai jy^ 3o, etc.
IN JOANWI9 KVANGELIUM , TllACT. XI. 75
leclorps sfrculi : ad Novnm Tostamontiim dili^clorcs vitaf
aPtorn;o. lclco illa Jcrusalem in terra, umbra crat cdilestis
Jerusalcm matris omniuni nostrum , i[uve est in cu'lo ' :
et h.TC Aposloli verha sunt. Et de ista civitatc unde pere-
grinamur, multa nostis , mnlta jam audistis. Invcnimus
autem rcm miram in istis partuhus, id est in istis fVetibus,
in istis generationihus Hherarum et anciliarum, quatuor
scilicet gcnera hominum : in quihus (juatuor gcncrihus,
completur (igura iuturi populi christiani , ut non sit mi-
rum (juod in iliis trii)us dictum est , « Ego sum Deus
» Ahraham, et Deus Isaac, et Deus Jacoh^. » In omnihus
enim Christianis, iratres, intenditc, aut per maios nas-
cunlur honi, aut per honos nascuntur maii, aut per Ijonos
lioni , aut per maios maii : ampiius istis quatuor generi-
lius, compietur figura futuri popuii Ghristiani, ut non sit
mirum quod in iliis trihus dictum est : « Ego sum Deus
» Ahraham, et Deus Isaac , et Deus Jacob^. » In omni-
hus enim Cin'istianis , fratres, intendite, aut per maios
nascuntur honi , aut per honos nascuntur maii , aut per
honos honi , aut per malos mali : amplius istis quatuor ge-
nerihus non potestis invenire. Quoe iterum repetam ,
adverlite, retinete, excutite corda vestra, nolite pigri esse :
' capite ne capiaraini , quomodo quatuor gencra sunt om-
nium Christianorum. Aut per bonos nascuntur boni, aut
per maios nascuntur mali , aut per isonos maii, aut per
maios i)oni. Puto quia pianum est. Per iionos honi : si et
cjui baptizant , boni simt •, et qui baptizantur , recte cre-
dunt, et in memhris Christi recte numerantur. Per maios
maii : si et qui haptizant , maii sunt ^ ct cjui haptizantur ,
dupiici corde accedunt ad Deum, et non tenent eos mo-
res quos audiunt in Ecciesia , ut non ihi sint palea , sed
frumentum. Quam enim muitisint, novit Charitas Vestra.
Ga!. IV, 16. — > Exod. lu, 6. — ^ Ibiii.
76 S. AUGXJSTINI EPISCOPI
Per malos boni : aliquantlo baptizat adultcr , et qui bap-
lizatur justificatur. Per bonos mali : aliquando qui bapli-
zant , sancti sunt j qui baptizantur , tenere viam Dei
nolunt.
IX. Puto, fratres, notum esse inEcclesia^ et quoti-
dianis exemplis manifestari ea quae dicimus : sed in prio-
ribus nostris patribus ea consideremus , quia habuerunt
et illi ista quatuor genera *. Per bonos boni : Ananias
Paulum baptizavit. Quid per malos mali? Dicit Apostolus
(|uosdam prsedicatores Evangelii , quos dicit non caste
annuntiare solere Evangelium , quos tolerat in societate
christiana , etdicit : « Quid enim? dum omni modo, sive
occasione sive veritate Christus annuntietur , et in hoc
gaudeo'^. )) Numquid malevolus erat, et de alieno malo
gaudebat? Sed quia et per malos verum prsedicabatur, et
per malorum ora Christus praedicabatur 5 si quos isti sui
similes baptizabant , mali malos baptizabant : si quos isti
baptizabant tales , quales admonet Dominus cum dicit ,
« Qu.?e dicunt facite , quse autem faciunt, facere nolite,
)) mali bonos baptizabant^. )) Boni malos baptizabant,
quomodo a Phihppo sancto Simon magus baptizatus est.
Nota sunt ergo ista quatuor genera, fratres mei. Ecce ite-
rum ea repeto , tenete illa , numerate illa , advertite illa 5
cavete quae mala sunt, tenete quae bona sunt. Per bonos
boni nascuntur, cum per sanctos sancti baptizantur : Per
malos mali , cum et qui baptizant et qui baptizantur,
inique et impie vivunt, per malos boni, cum maU sunt
qui baptizant 5 et boni qui baptizantur : per bonos mali,
cum boni sunt qui baptizant , et mali qui baptizantur.
X. Quomodo invenimus ista in tribus istis nominibus.
« Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob ^?)»
Ancillas accipimus in malis , liberas accipimus in bonis :
« Act. IX, 18. — ' Pliilip. I, 18. — 3 Matth. II, 33. —'* Exod. ni,6.
J> JUA.MVIS tVA^GKI.U M , IUALI. XI. 77
pariunt libcr.-o bonos • Snra |x^iKMil Isaac : pariuiU aiK:iiln;
malos ; Agar popcrit Ismaol '. llahemus in uno Abraliam
ct illud genus cum per honos boni , ct illud gcnus cum
per malos mali. Per bonos mali ubi fi^^urati sunt ? Libcra
erat Rebecca u\or Isaac : legite, pcperit geminos , unus
crat bonus, allcr malus^ Habes aperte Scripturam di-
centcm Dei voce, « Jacob dilexi , Esaii autcm cdio ha-
» bui^. » Istos duos genuit Rcbecca , Jacob et Esaii :
unus inde eligitur, alius rcprobatur •, unus succcdit in
haereditatem, altcr exhaeredatur. Non facit populum suum
Deus de Esaii j sed facit de Jacob. Semen unum , divcrsi
tpii conccpti sunt : utcrus unus , diversi (^i nali sunt.
Numquid non libcra pcpcrit Jacob , (|u<ie libera pcperit
Esaii? Luctabantur in ventre matris suae , et dictum cst
Rcbcccoe, cum ibi luctarentur , « Duo populi sunt in
» utero tuo *. » Duo homines , duo populi ^ bonus popu-
lus , malus populus : sed tamen in uno vcntre luctantur.
Quanti mali sunt in Ecclesia , et unus uterus portat , do-
nec in finc discernantur : et boni adversus malos clamant,
et mali adversus bonos reclamant , et in unius visccribus
ulritiue luctantur, Numtjuid semper simul erunt? In fme
exilur ad luccm, declaratur nativitas qux hic in sacra-
mento figuratur : et tunc apparebii, Jacob dilexi, Esaii
autem odio habui.
XI. Jam ergo invenimus, fratres , et de bonis l)onos,
de libera Isaac : et de malis malos, de ancilla Ismacl: ct
de bonis malos , Esaii de Rcbecca. Dc malis bonos ubi
inveniemus ? Restat Jacob, ut in tribus patriarchis quatuor
gcnerum istorum pcrfcctio concludatur. Habuit uxores
Jacob libcras , habuit ct ancillas : pariunl liberse, pariunt
ct ancillse, et fiunt duodecim fdii IsracP. Si numeres
' Gen. XXI, 2, et xvi, i5. — ' Id. xxv, j^. — ^ Malac. i, 2, ct Rom.
u, i3. — 4 Geii. XXV, 23. — 5 Id. xxix, 23, etc, el xxx, 4-
78 8. AUGUSTINI EPISCOPI
omnes de quibus nati sunt , non omnes de liberis , non
omnes de ancillis : sed tamen omnes ex uno semine. Quid
ergo , fratres mei ? numquid qui nati sunt de anciilis, non
simul possederunt terram promissionis cuni fratribus suis?
Invenimus ibi bonos filios Jacob natos de ancillis , et bo-
nos filios Jacob natos de liberis. Niiiil illis obfuit nativitas
de uteris ancillarum,quando in patre cognoverunt semcn
suum, et consequenter regnum cum fratribus tenuerunt.
Quomodo ergo in filiis Jacob non obfuit illis qui nati sunt
de ancillis , quo minus tenerent regnum , ct terram pro-
missionis cum fratribus ex aequo acciperent j non illis ob-
fuerunt natales ancillarum , sed praevaluit semen pater-
num : sic quicumque per malos baplizantur, tanquam de
ancillis videntur nati j sed tamen quia ex seminc verbi Dei,
([uod figuratur in Jacob , non contristentur , simul haere-
ditatem cum fratribus possidebunt. Securus ergo sit qui
de semine bono nascitur^ tantum non imitetur ancillam ,
si de aiicilla nascitur. Ancillam malam superbientem non
imiteris. Unde enim filii Jacob de ancillis nati, possede-
runt terram promissionis cura fratribus , Ismael autem de
ancilla natus, expulsus est ab haereditate? Unde, nisi quia
ille superbus erat , illi Immiles ? Erexit ille cervicem , et
voluit seducere fratrem suum , ludens cum illo.
XII. Magnumibi sacraraentum. Ludebant simul Ismael
et Isaac ; vidit illos Sara ludentes, et ait Abrahae : « Ejice
» ancillam et filium ejus, non enim hseres erit filius an-
)) cillse cum filio meo Isaac^. » Et cum contristatus esset
Abraham , confirmavit ei Dominus dictum uxoris ejus.
Jara hic manifestum est sacramentum , quia nescio quid
futurum parturiebat illa res gesta. Ludentes vidit , et di-
cit : « Ejice ancillam et filium ejus.))Quid est hoc, fratres ?
Quid enim mali fecerat Ismael puero Isaac , quia ludebat
1 Gen. XXI, lo.
IN JOA.NMS EVANGELIUM , TRACT. XI. 71»
ciini illo ? Secl illa lusio , illusio crat ; illa lusio decoptio-
nem signilicaUat. Nam magnum sacramentum altendat
Charitas Vestra. Pcrsecutionem illam vocat Aposlolus •,
ipsam lusionem , ipsum lusum persecutionem vocat : ait
enim , « Sed sicut lunc ille ([ui secuuclum carnem natus
» erai , persequebatur eum cjui secundum spiritum , ita
» et nunc ' : » id est, c(ui secuudum carnem nati sunt,
persecjuuntur eos tjui secundiun spiritum nati sunt. Qui
sunt secundumcarncMn nali? Dllectores mundi , amalores
sfeculi. Qui sunt secundum spiritum nali PAmatores regni
coeIorum,(iilectores Christi, desiderantes vitam .Tternarri,
gratis colentes Deum. Ludunt, ct dicit Apostolus perse-
cutionem. Nam postea c|uam dixit haec verba Apostolus,
« Et sicut tunc iile c[ui securtdum carnem natus erat, per-
» sec[uebatur eum qui secundum spiritum,ita et nunc ^ »
secutus est, et ostendit de c[ua persecutione diceret : « Sed
» c[uid dicit Scriptura ? Ejice ancilJam et filiumejus, non
» enim hseres erit filius ancillae cum filio meo Isaac''. »
Qut-vrimus ubi hoc dicat Scriptura, ut videamus utrum
alicjua persecutio praecesserit Ismaelis in Isaac : et inve-
nimus hoc dictum esse a Sara , c[uando vidit pueros lu-
dentes simul ". Quam lusionem dicit ScrijHura vidisse
Saram, hanc persecutionem dicit Apostolus. Plus ergo
vos persec|uuntur qui vos illudendo seducunt : Veni, ve-
ni •, baptizare hic, hic habes verum baptismum. Noli lu-
dere, unus est verus : ille lusus est : seduceris , ct ista
persecutio gravis tibi erit. Mehus tibi erat ut Ismaelem
tu lucrareris ad regnum •, sed non vult Ismael , c[uia lu-
dere vult. Tene tu haereditatem patris, et audi : « Ejice
» ancillam et fdium ejus , non enim haeres erit filius an-
» cillse cum filio meo Isaac. »
XIII. Isti etiam audent dicere quia persecutionem so-
• Galat. IV, 29. — ^ Ibid. 3o. — ^ Gen. xxi, g.
80 S. AUGLiillM El'ISCOPI
lciit pali a calholicis regibus, aut a catliolicis principibus.
Quam persecutionem tolerant.^ AlUictionem corporis : si
tamen aliquando passi sunt , autquomodo passi sunt, ipsi
sciant, et conveniant conscientias suas ^ tamen alUiciionem
corporis passi sunt : persecutio quam faciunt gravior est.
Cave quando vult ludere Ismael cum Isaac , quando tibi
blanditur, quando otFert aiterum baptismum : responde,
Habeo jam Baptismum. Si enim verus est iste baptismus,
qui tibi vult dare alterum, illudere te vult. Cave animae per-
secutorem. Nara si a principibus catholicis aliquid passa est
pars Donati aliquando, secundum corpus passa est, nonse-
cundum illusionem spiritus. Audite et videte in ipsis veteri-
bus factis, omnia futurarum rerum signa et indicia. Inve-
nitur Sara aillixisse Agar ancillam : Sara libera est : postea-
({uam superbire ccepit ancilla, questa est Abrahae Sara, et
dixit : « Ejice ancillam ; erexit adversum me cervicem
)) suam ^ » Et quasi ab Abraham fieret, de Abraham
questa est mulier. Abraham vero qui non in anciila libi-
dine abutendi tenebatur_, sed officio generandi^ quoniam
Sara ei dederat , unde prolem susciperet , ait ei : « Ecce
» ancilla tua, utere ea sicut vis. » Et ailhxit eam graviter
Sara , et fugit a facie ejus-. Ecce libera atliixit ancillam ,
et non iilam vocat persecutionem Apostolus : ludit servus
cum domino , et persecutionem vocat : atHictio ista non
vocatur persecutio , et lusio ilia vocatur persecutio. Quid
vobis videtur , fratres ? Nonne intelligitis quid significa-
tum sit? Sic ergo quando vult Deus concitare potestates
adversus hserelicos , adversus schismaticos , adversus dis-
sipatores Ecclesise , adversus exsutiiatores Christi , adver-
sus blasphematores Baptismi , non mirentur : quia Deus
concitat, ut a Sara verberetur Agar. Cognoscat se Agar,
ponat cervicem : quia cum humiiiata discederet a domina
' Gen. XXI, lo. — ' Id- xvi, 6.
IN JOANJNIS EVAMGEI.IIJM , IHACI. M. Sl
sua, occurrit ci Angehis, etdixit : « Quid est, Agar ancilJa
» Sarne ?))cum conc|uesta csset de domina, ((uid audivit al)
Angelo ? « Kcvertere ad dominam tuam '. » Ad lioc ergo ai-
lligitur, utrevertatur. At(iue utinam revertalur;(|uia pro-
les ejus, sicut filii Jacob , cum fratribus hujreditatem
tenebit.
XIV. Mirantur autem (juia commovcntur potcstates
christianic adversus detestandos dissipatores Ecclesise. Non
ergo moverentur? Et (juomodo redderent rationcm de
imperio suo Deo? Intendat Charitas Vestra quid dicam ,
quia pertinet hoc ad reges saeculi christianos, ut tcmpo-
ribus suis pacatam velint matrem suam Ecclesiam , uudc
spiritaliter nati sunt. Lcgimus Danielis visiones et gesta
prophelica. Trcs pueri in igne Ia«daverunt Dominum :
miratus cst Nabuchodonosor rex laudantes Deum pucros,
et circa eos ignem innocentem- ^ et cum admiratus esset,
(|uid ait Nabuchodonosor rcx , non vel Judaeus vel cir-
cumcisus, ille cjui statuam suam erexerat, et ad eam ado-
randam omnes coegerat ^ tamen laudibus trium puerorum
commotus, ubi vidit majestatem Dei prsesentis in igne,
quid ait? « Et ego proponam decretum omnibus tribubus
» et hnguis in omni terra. » Quale decretum? «Quicumque
» dixerint blasphemiam in Deum Sidrac , Misac et Abde-
» nago, in interitum erunt, et domus eorum. in perdi-
» tionem. » Ecce quomodo saevit rex alienigena_, ne blas-
phemetur Deus Isracil , quia potuit tres pueros de igne
liberare : et nolunt ut saeviant reges christiani , quia
Christus exsuillatur, a quo non tres pueri, sed orJjis ter-
t rarum cum ipsis regibus a gehennarum igne hberatur?
i Nam tres illi pueri, fratres mei, liberati sunt ab igne
temporali. Numc{uid non ipse est Deus Machabeorura ,
([ui et trium pucrorum ? Illos ab igne liberavit : illi in
' Geu. XVI, 8j 9. -- » Daniel. iii, 92, etc.
CXXII. 0
82 S. AtGUSTlKl EPISCOPl
tormentis igneis corpore defecerunt, sed in legitimis man-
datis animo permanserimt^ lili aperte liberati sunt, illi
occulte coronati sunt. Plus cst liberari dc flamma gehen-
narum, quam de fornace potestatis humanae. Si ergo Na-
buchodonosor rex laudavit et praedicavit, et gloriam dedit
Deo, quia liberavit de igne tres pueros, et tantam gloriam
dedit, ut decretum mitteret per regnum suum : « Qui-
» cumque dixerint blasphemiam in Deum Sidrac , Misac,
» et Abdenago , in interitum erunt , et domus eorum in
)) perditionem ~ : )> quomodo isti reges non moveantur, qui
non tres pueros attendunt hberatos de flamma , sed se
ipsos liberatos de gehenna , quando vident Christum , a
quo liberati sunt, exsulllari in Ghristianis, quando audiunt
dici Christiano , Dic te^^on esseChristianum? Taiia facere
volunt , et saltem taha pati nolunt.
XV. Nam videte quaha faciunt, et qualia patiuntur.
Occidunt animas , allhguntur in corporc : sempiternas
mortes faciunt , et temporales se perpeti conqueruntur.
Et tamen quas patiuntur? Proferunt nobis nescio quos
in persecutione suos martyres. Ecce Marculus de petra
prsecipitatus est : ecce Donatus Bagaiensis in puteum mis-
sus est. Quando potestates Romanoe talia supplicia decre-
verunt , ut praecipitarentur homines ? Quid autem rcs-
pondent nostri ? Quid sit gestum nescio : tamen quid
tradunt nostvi? Qui ipsi se praecipitaverunt, et potestates
infamaverunt. Recordemur consuetudinem potestatum
romanarum , et videamus cui credendum sit. Dicunt nos-
tri illos se praecipitasse : si nonsunt ipsi discipuh ipsorum
qui se modo de saxis nuilo persequente praecipitant , non
credamus : quidmirum, si feceruntilli quod soient?Nam
potestates romamfi nunquam taiibus suppiiciis usae sunt.
Nura enim non poterant occidere aperte ? Sed ilii qui se
- ' 2 Macbab. vii^ i, etc. — = Daniel. ui, 96.
1!\ JOA^MS KVA^GKLltM , inACT. XII. H,'i
iiiuiUios Loli voliiciunl, iamoiioicm morU-m iioii iuvciic-
riiul. Poblivmo (jui(ic[uicl illud ci.1 , non novi. Kl si passa
cs, o parsDonali, coi poralcm allliclioncm al) Ecclesia
cathoiica, a Sara passacs Agar: «rcdi aii dominam luam.»
Locus i[uidcm ncccssarius alinuanto diutius nos tcnuit ,
ut tcxlum totum cvangciiccne lcctionis cxponcre minime
vaicrcmus. l^ratrcs, suliiciat intcrim Gharilati Vcstr;c, nc
h.ec quac dicta sunt , dicendo alia , exciudantur dc cordi-
bus vcstris. Iloec tcncte, taiia dicitc, flaramantes diuc pro-
ccditc , accendite trigidos.
TRACTATUS XII.
Ab co Evangclii ioco : Qiiod natiun est de carne caro
est j etc, uscjuc ad id : Qui aatemfacit veritateni ,
venit ad hicein , ut manifestentur ejus opera, quia
in Deo sunt facta.
I. Ex eo quod liesterno die intentam fccimus Charita-
tem Vestram , iniclligimus vos aiacrius et numerosius
convcnisse : sed interim icctioni evangeiicae ex ordine ser-
moncm debitum reddamus,si placet : deinde audietCha-
ritas Vestradepace Ecciesiae vel quid egerimus, vel quid
adhuc agendum speremus. Nunc ergotota intentio cordis
ad Evangeiium feratur : nemo aiiunde cogitet. Si enim
qui totus adest, vix capit : qui se per cogitationes diver-
sas dividit , nonne et quod ceperat fundit ? Meminit au-
tem Charitas Vcstra dominico praeterito, quantum Domi-
nus adjuvare dignatus est*, disseruisse nos de spirituaii
regeneratione : quam lectionem vobis iterum legi feci-
■ In superiori Tractatu.
6.
84 S. AUOUSlllNl EPISCOPI
mus, iit ([ua^ luiic non dicla sunt, inChristi nominc ad-
juvantibus orationibus vestris impleamus.
II. Regeneratio spiritualis una est, sicut generatio car-
nalis una est. Et quod Nicodemus Domino ait, verum
dixit, quia non potest homo, cum sit senex, redire rursum
in uterum matris suae, et nasci. llle quidem dixit , ([uia
homo cum sit senex, hoc non potest, quasi , et si infans
esset , posset. Omnino enim non potest , sive recens ab
utero , sive annosa ab setate , redire rursum in materna
viscera, et nasci. Sed sicut ad nativitatem carnalem valent
muliebria viscera ad semei pariendum : sic ad nativitatem
spiritualem valent viscera Ecclesiae^ ut semel quisque bap-
tizetur. Propterea ne quis forte dicat : Sed iste in hau'esi
natus est, et iste in schismate natus est : amputata sunt
omnia , si meministis , quae vobis disputata sunt de tribus
patribus nostris , quorum Deus dici voluit , non quia soli
eranl , sed ([uia in solis expleta est integritas significandi
populi futuri. Invenimus enim natum de ancilla exhsere-
datum, natum de libera haeredem : rursum invenimus
natum de libera exhacredatum , natum de ancilla h.nere-
dem. Natus de ancilla exhaeredatus Ismael, natus de ii-
bera hseres Isaac , natus de libera exhaeredatus Esaii, nati
de anciliis haeredes fiiii Jacob ^ In illis itaque tribus pa-
tribus , omnis futuri popuii figura perspecta est : nec im-
raerito Deus inquit , « Ego sum Deus Abraham , et Deus
» Isaac , et Deus Jacob j hoc mihi , inquit , nomen est in
» seternum. » Magis meminerimus, quid promissum sit
ipsi Abrahae : lioc enim promissum est Isaac, lioc pro-
missum est et Jacob. Quid invenimus? « In semine tuo
» Ijenedicentur omnes gentes-.»Credidit tuncunus quod
nondum videbat : vident homines , et excsecantur. Goni-
' Gen, XXI, lo: xxv , 5; xxvn, 35; xux, et Exod. iii , 6. — ' Gen.
xx.li, i8.
IN JOANNIS EVANGEMUM, TrA»T. XII. 8.'")
plcliim osl iii genlil)MS, qnod promissum cst uni : ol so
paranlurn oommunione gentium, (pii cl (piod implctum
esl vidcro nolunl. S{'i\ (|ui(l illis piodcst (|uia vidcrc no-
lunt:' Vidcnt, vclint nolint : apcrta vcritas ot olausos ocu-
los fcrit.
III. Kcsponsum est Nicodemo, (jui ex ois erat (jui cre-
didcrant in Jcsum, ct ipse Jesus non se crcdobat cis. Oui-
busdam enim non se crcdebat, cum jam in illum credi-
dissent. Sichabesscriptum : « Multicredideruntinnomine
)) ojus, vidcnlcs signa ([une iaciobat. Ipse autem J(^sus
)) non crodcbatscmelipsum illis. Non enim opus liabcbat,
)) ut ((uisquam testimonium perhiberet de homine 5 ipsc
)) enim scicbat (|uid osset in homine'. )) Eccejam illi cro-
dcbantin Jcsum, ct ipse Jesus non se credebatcis. Quare?
Quia nondum erant renati exaquaet Spiritu. Indehortati
sumus, ethortamur fratres nostros cathecumenos. Si enim
intcrrogcs eos, jam crediderunt in Jesum : sed quia non-
dum carncm cjus etsanguinem accipiunt, nondum se illis
credidit Jesus. Quid faciant, ut se illis credat Jesus? Re-
nnscantur ox a([ua ct Spiritu^ proforat Ecclosia quos par-
turit. Concepti sunt, cdantur in lucem : habent ubcra
((uibus nutriantur ; non timeant ne nati sulfocentur, ab
idjcribus malernis non recedant.
IV. Nullus potcst homo redire in matris viscera, et ite-
rum nasci. Sed de ancilla nescio quis natus est? Numquid
tunc qui nati sunt de ancillis, redierunt in uterum libe-
rarum, ut denuo nascorentur? Semen Abraham et in Ts-
macl : et ut possent Abraham facere filium de ancilla,
uxor autor fuit. Natus est ex semine viri, et non utero,
sed solo placito uxoris- . Numquid ((uia de ancilla, idoo
cxhfiercdatus ? Si proplorea exhoercdatus quia de ancilJa
natus est, nulb ancillarum fihi admittcrontur ad hicredila-
' Joan. II, 2^-5^. — ' Cit^n xvi, 9.
86 S. AUGUSTINl EPISCOPI
lem. Filii Jacob admissi siinl ac! hfiRreditatem : Ismael
aiilem, non quia ex ancilla natus, exliaeredalus, sed quia
superbus matri, superbus in filium matris ;' mater enim
ejus magis Sara quam Agar. Illius uterus accommodatus,
iJlius voluntas accessit : non faceret Abraham quod Sara
nollet : magis ergo ille fdius Sarae. Sed quia superbus in
fratrem, et superbus ludendo, quia deludendo 5 quid ait
Sara ? « Ejice ancillam et fihum ejus, non enim haeres erit
» filius ancillae cum filio meo Isaac'* » Non ergo illum
viscera ancillfe ejecerunt foras, sed cervix servilis. Etsi
liber superbus sit, servus est ; et quod pejus est, malae
dominae, ipsius superbiae. Itaque, fratres mei, respondete
homini, non posse rursus nasci hominem ; respondete se-
curi, non posse rursus nasci hominem. Quidquid iterum
fit, illusio est : quidquid iterum fit, lusus est. Ismael lu-
dit, foras mittatnr. Animadvertit enim eos Sara ludentes,
ait Scriptura, et dixit Abrahse, » Ejice ancillam et filium
)) ejus. )) Displicuit Savae lusus puerorum 5 aliquid novum
vidit pueros ludere. Nonne optant hoc quae filios habent,
videre ludentes filios suos ? Vidit illa, et improbavit. Nes-
cio quid vidit in lusu : illnsionem vidit in illa lusu, ani-
madvertit servi superbiam •, displicuit illi, ejecit foras.
Nati de ancillis improbi mittuntur foras, et natus de h-
bera mittitur foras Esaii. Nemo ergo pra;sumat quia de
bonis nascitur, nemo praesuinat quia per sanctos baptiza-
tur, Qui per sanctos baptizatur, adhuc caveat ne non sit
Jacob, sed Esaii. Hoc ergo, fratres, dixerim : melius est
ab hominibus sua quaerentibus et mundum diligentibus ,
quod significat nomen ancillae, baptizari, et spiritaliter
haereditatem quaerere Ghristi, ut sit tanquam filius Jacob
de ancilla^ quam baptizari per sanctos et superbire, ut sit
Esaii foras mittendus, quamvis natus ex libera. Haec, fra-
' C.en XXI, 10
IN J0AMJI8 EVANGELIUM , TnAf.T. XII. 87
tres, tenetc. Noii vos palpamus, nnlla spos v(>slia m nolns
sil : ncc nobis hlandimur, ulc vohis : uniisquistjiw suani
sarcinam portaL. Nostrnm cst clicere, ne malc jndicemur :
vcstrum cst auclirc, et cordc audire_, nc exigatur c|uod da-
mus ; imo cjuando exigitur, lucrum inveniatur, non dc-
Irimcntum.
V. Dicit Dominus Nicodemo, ct exponit ei , « Amen ,
» amen dico tibi, nisi quis renatus iucrit cx ac|ua ct Spi-
)) ritu, non potcst introirc in rcgnum Dci'. » Tu, incinit,
carnalcm gencralioncm intclligis, cum dicis : « Numc|uid
)) potest homo redire in viscera matris suae ? )> Ex ac(ua ct
Spiritn oportet ut nascunlur propler regnum Dei. Si
proptcr h.xreditatcm patris hominis tcmporalcm nascitur,
nascatur cx visceribus matris carnalis : si propter hoeredi-
tatem patris Dci sempiternam, nascatur ex visccribus Ec-
cicsijTC. Gcncrat pcr uxorcm fdium patcr moriturus suc-
ccssurum : gcncrat Dcus dc Ecclesia filios non successuros,
sed secum mansuros. Et sec[uitnr, « Quod natum cst dc
)) carne, caro cst : ct cjuod natum cst de Spiritu,, spirilus
» cst*. )) Spiritaliter ergo nascimur, et in spiritu nasci-
mur, verbo et sacraraento. Adest Spiritus, ut nascamur :
Spiritus invisibilitcr adest unde nasceris, quia et tu in-
visibiliter nasceris. Sequitur cnim, ct dicit : « Non mi-
)) rcris quia dixi tibi, oportet vos nasci denuo : Spiritus
)) ubi vult spirat, et vocem ejus audis, sed nescis undc
)) vcniat, aut quo vadat^. » Nemo videt Spiritum : et
cjuomodo audimus vocem Spiritus? Sonat Psalmus, vox
est Spiritus : sonat Et^angelium, vox est Spiritus : sonat
scrmo divinus, vox cst Spiritus. « Vocem ejus audis , et
)) ncscis unde venial, et quo vadat. )) Sed si nascaris ct
tu de Spiritu, boc eris, ut ille qui non est adhuc natus
de Spiritu, non sciat de te unde venias, et quo eas. Hoc
' Joaii. m, :. — ' llji.l. G. — 3 ILiil. 7, 8.
88 S. AUGUSTINI EPISCOPI
onim secutus ait : « Sic est et omnis qui natus cst cx Spi-
» ritu. »
VI. « Respondit Nicodemus, et dixit ei, Quomodo pos-
)) sunt haec fieri^? » Et revera carnaliter, non intellige-
bat. \n illo fiebat quod dixerat Dominus, vocem Spiritus
audiebat, et nesciebat unde venerat, et quo ibat. « Res-
» pondit Jesus, et dixit ei : Tu es magister in Israel, et
» haec ignoras-POfratres, quid, pulamuc Dominum huic
magistro Judaeorum quasi insultare voluisse? Noverat
Dominus quid agebat, volebat illum nasci ex Spiritu.
Nemo ex Spiritu nascitur, nisi humiHs fuerit : quia ipsa
humihtas facit nos nasci de Spiritu 5 quia prope est Do-
ininus obtritis corde. Ille magisterio intlatus erat, et ali-
cuj^is momenti sibi esse videbatur, quia doctor erat Ju-
dseorum : deponit ei superbiam, ut possit nasci de Spi-
ritu : insultat tanquam indocto j non quia superior vult
videri Dominus. Quid magnum Deus ad hominem, veritas
ad mendacium? Major Christus quam Nicodemus dici
debet, dici potest, cogitandum est? Si diceretur major
Christus quam Angeli, ridendum erat : incomparabiliter
enim major omni creatura, per quem facta est omnis crea-
tura. Sed exagitat superbiam hominis : « Tu es magister
» in Israel, et hsec ignoras? » Tanquam dicens, Ecce
nihil nosti, princeps superbus, nascere ex Spiritu : si enim
natus fueris ex Spiritu, vias Dei tenebis, ut Christi humi-
litatem sequaris. Sic enim altus est super omnes Angelos,
quia « Cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus
» est esse se sequalem Deo 5 sed semetipsum exinanivit
» formam servi accipiens, in similitudinem hominum fac-
» tus, ethabitu inventus ut homo 5 humiliavit semetipsum
» factus obediens usquead mortem, (et ne mortis genus
» tibi ahquod placeat, ) mortem autem crucis^. » Pende-
' Joan. m, 9. — 2 1\)\^_ jo, — 3 Philip. ji^ 6.
IN JOANNIS EVANGELIUM, TTVACT. \U. 80
hal, cl insullal)alur ci. Do cruce dcsccndcrc poteral :
scd dillcrcbal, ut dc scpulcro rcsurgcrel. IVrtulit supcr-
bos scrvos Doniinus, mcdicus cTgrotos. Si hoc illc, (juid
illi (|uos oportct nasci c\ Spiritu? si hoc illeverus magis-
terin ccclo, non hominum tantum, sed et Angelorum. Si
eninidocli sunt Angoli, Vcrbo Dci docti sunt. Si Ver])o
Dei docti sunl, tjuanite unde docti sunt ; et inv(3nietis :
(i In principio erat Verbum, et Verbum crat apud Deum,
)) et Deus erat Vcrbum*. )) Tollitur liomini cervix, scd
aspcra ct dura, ut sil lenis cervix ad portandum jugum
Christi, de quo dicitur : (( Jugum meum lene est, ct sar-
)) cina mea levis est^. »
VII. Et sequitur : (c Si terrena dixi vobis, et non cre-
» ditis, quomodo si dixero vobis caelestia, credetis^^»
Quae terrena dixit, fratres ? (( Nisi quis natus fuerit denuo, )>'
tcrremim est.^ « Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus
« audis, ct nescis unde veniat, et quo eat, )) terrenum
cst? Sienim de isto vento diceret, sicut nonnulli intclle-
xerunt, cum quaerer(?tur ab eis quid terrenum dixerit
Dominus, dum ait : « Si terrcna dixi vobis, ct non crc-
ditis ; quoraodo, si c(Delcstia dixero, credetis ' ? » Cum crgo
quaererctur a quibusdam, quid terrenum dixerit Domi-
nus, angustias passi dixerunt, Quod ait : « Spirilus ubi
» vult spirat, et vocem ejus audis, et nescis undc vcniat,
» et quo eat, » de isto vento dixit. Quid enim nominavit
lerrenum? Loquebatur de generatione spirituali : secutus
ait : « Sic est omnis qui natus cst ex Spiritu. » Deinde,
fratres, quis nostrum non videat, vcrbi gratia , austrum
cuntem de meridie ad aquilonem : aut alium ventum
venientem ab oriente ad occidentem? Quomodo ergo
nescimus unde veniatet ([uo eat? Quid ergo dixit terre-
num, quod non credebant homines.? An illud quod de
■ Joan. ), 1. —iMatth. xi; 3o. — i Joan. iii, n. — 4 Ihid. 12
JE>0 S. AUGUSTINI EPISCOPI
templo resuscitando dixcrat? Gorpusenim siium de terra
acccperat, et ipsani tcrram dc terreno corpore susceptam
parabat suscitare K Non ei creditum est terram suscita-
luro. « Si terrestria, inquit, dixi vobis etnon creditis ; quo-
)) modo, si coelestia dixero, credetis ? » Hoc cst, si non
creditis quia templum possum resuscitare dejectum a vo-
bis, quomodo credetis quia per Spiritum possint homi-
nes regenerari?
VIII. Et sequitur : « Et nemo ascendit in coelum, nisi
)» qui descendit de coelo, Filius hominis qui est in coelo -. »
Ecce hic erat, et in coelo erat : hic erat carne, in coelo
erat divinitate; imo , ubique divinitate. Natus de matre ,
non recedens aPatre. Duer nativitates Christi intelhguntur^
una divina, ahera humana : una per quam efliceremur,
altera per quam reficeremur : ambse mirabiles 5 illa sine
matre, ista sine patre. Sed f{uia de Adam corpus accepe-
rat, quia Maria de Adam^ ipsumque corpus suscitaturus
erat^ terrenum quiddara dixerat : « Solvite templum hoc,
)) et in tribus diebus suscitabo illud^. » Coeleste autem
quiddam dixit : « Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spi-
» ritu, non videbit regnum Dei^. » Eia, fratres, Deus
vohiit esse fihus hominis, et homines voluit esse fiiios
Dei. Ipse descendit propter nos, nos ascendamus propter
ipsum. Solus enim descendit ct ascendit, qui hoc ait :
« Nemo ascendit in coehim, nisi qui descendit de coelo. »
Non ergo ascensuri sunt iii coelum quos facit filios Dei ?
Ascensuri plane : haec nobis promissio est^ , « Erunt sequa-
M les Angehs Dei^ » Quomodo ergo nemo ascendit nisi
qui descendit ? quia unus descendit, unus ascendit. Quid
de caeteris ? quid intelhgendum, nisi quia membra ejus
erunt, ut unus ascendat? Propterea sequitur : « Nemo
■ Joan. II, 19. — » 1(1. iri, i3. — 3 Id. 11,19. —-^1.1. iu, 5. — SMatth.
xxn, 3o.
IN JOANNIS F.VANaKLIUM, THACT. \ll. 91
M ascenilil iii cfrlnm nisi qni do ccelo descentlit, l'ilin.s
» lioniinis (|ui cst in cd^lo. » Miraris ([uia ct hic er.^t ct
in ccelo? Tales fecit discipulos suos. Pauliim audi aposto-
Inm diccnlem : «Nostra autcm convcrsatio inccelis cst ^ »
Si homo Paulus apostolus amhulabatincarne in terra, et
conversabatur in ccelo, Deus cocli et terrae non poteral
esse et in ccelo et in tcrra i^
IX. Si ergo nemo, nisi ille, descendit et ascendit, quc^e
spes est caetcris?,.Ea spes cst caeteris, quia ille propterea
descenditut in illo ct cum illo unus esscnt, qui per illum
ascensuri esscnt. « Nondicit, et seminibus, ait Apostolus,
» tanquam in multis, sed tanquam in uno-, Etsemini tuo,
» quod estChristus.))Etfidelibusait:«yosautem Christi-, si
» autem Cluisti, ergo scmen Abrahne estis^. » Quod dixit
unum, lioc dixit omnes nos esse. Ideo in Psalmis aliquando
plures cantant, ut ostcndatur cjuia de pluribus fit unus :
aliquando unus cantat , ut ostendalur quid fiat dc plu-
ribus. Propterea unus sanabatur in illa piscina •, et quis-
c[uis alius dcscendebat, non sanabatur*. Ergo iste unus
commendat unitatem Ecclesioe. S^x illis qui oderunt uni-
tatem, et partcssibi faciunt in hominibus ! Audiant illum
qui volebat eos facere unum in uno ad unum ^ audiant
illum dicentcm : « Nolite vos facere multos; egoplantavi,
» Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit : scd ne-
» que qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui
» incrementumdatDeus^.»Ilh diceliant : «Egosum Pauh,
» ego Apollo, ego Cephoe^. » Et ille; « Divisus est Chris-
» tus.^ » In uno estote, unum estote, unus estote : «Nemo
» ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit. » Ecce
vohimus esse lui, dicebantPaulo. Etille : Nolo sitis Pauli,
sed ejus estote, cujus est vobiscum Paulus.
■ Pliilip III, 20. — ' Galat. iii, iG. — 3 Hjjd. 29. — 4 Joan. v, 4. —
5 I Cov. m, 6.-6 IJ. ij 12.
92 S. AUGUSTINI EPJSCOPl
X. Descendit enim et moi tuus est , et ipsa morte li-
beravitnosa morte : morte occisus, mortcm occidit. Et
nostis, fratres, quia mors ista per diaboli invidiam intravit
in mundum. « Deus mortem non fecit, Scriptura loquitur 5
» nec l?etatur , inquit , in perditione vivorum ; creavit
» enim ut essent omnia^» Sed quid ibi ait? « Invidia autem
)) diaboli mors intravit in orbem terrarum'^. » Ad mortem a
diabolo propinatam non veniret horao vi adduCtus : non
enim cogendi potentiam diabolus babebat, sed persua-
dendi versutiam. Non consentires, nihil invexerat diabo-
lus : consenrsio tua, o homo, te perduxit ad mortem. A
mortah mortales nati, ex immortalibus mortales facti. Ab
Adam omnes homines mortales : Jesus autem FiHus Dei,
Verbum Dei, per quod facta sunt omnia, unicus aequalis
Patri, morlalis factus est ^ quiaVerbum caro factum est,
et habitavit in nobis ^.
XT. Ergo mortem suscepit, et mortera suspendit in
cruce ; et de ipsa morte liberantur mortales. Quod in
figura factum est apud antiquos, commemorat ilkid Do-
minus : « Et sicut, inquit, Moyses exaltavit serpentem in
» eremo , ita exaltari oportet Filium hominis ; ut omnis
» qui credit in eum non pereat, sed habeat vitam seter-
» nam"'. » Magnum sacramentum, et qui legerunt, no-
verunt. Deinde audiant velqui non legerunt, vel qui forte
lectum sive auditum obhli sunl. Prosternebatur in ere-
mo populus Israel morsibus serpentum, fiebat magna
strages muharum mortium : plaga enim Dei erat corri-
pientis, et flagellantis, ut erudiret. Demonstratum est ibi
mngnum sacramentum rei futurae, ipse Dominus testatur
in hac lectione, ut nemo possit aliud interpretari quara
quod ipsa veritas de se indicat. Dictum est enim ad Moy-,
' Sap. T, i3. — ' Iil. II, •2/|. — ^ .loan, ni , i^, i5. — 4 Num,
XXI, S, 9.
IJN luArt.MS EVAISGI.LII M , IUALT. XII. 93
sen a Domiiio, utlaceret uMieum scrpontcm^ et cxaltaret
in li^no in ercmo, ct admoncrct populum Israd, ut si
tjuis morsus cssct a scrpcntc, illum scrpcnlciii iu liguo
exaltatum altcndcret. Factum cst : mordcbantur homi-
nes, intuebantur, et sanabantur. Quid sunt serpcntes mor-
dentcs ? peccata dc mortalitatc carnis. Quis cst scrpens
exaltatus ? mors Oomini in crucc. Quia enim a serpento
mors, pcr scrpcntis efligicm figurataest. Morsus serpentis
letalis, mors Domini vitalis. Attcnditur serpens, utnihil
valcat scrpcns. Quid cst hoc? Attcndilur mors, ut nihil
valeat mors. Scd cujus mors? Mors vitte : si dici potcst,
Mors vitae-, imo quia dici potest^ mirabiliter dicitur. Scd
numcpiid non crit dicendum quod fuit facicndum ? Ego
dubitcm diccrec|uod Dominus pro mc dignatus estfacere?
Nonne vita Christus? ct tamen in cruce Christus. Nonnc
vita Christus? et tamen mortuus Christus. Sed in morte
Christi mors mortua cst ; c[uia vita mortua occidit mor-
tem, plcnitudo vitre deglutivitmortcm : absorptaest mors
iu Christi corpore. Sic et nos dicemus in resurrectione,
quando jam triumphantcs cantabimus : « Ubi cst, mors,
» contcntio tua? ubi est, mors, aculeus tuus^? » Interim
iuodo, fratres, ut a peccato sanemur, Christum crucifi-
xum intuamur, quia « Sicut Moyses, inquit, exaltavit
» scrpentem in cremo, ita exaltari oportet Fihum hominis,
» ut omnis c^ui credit in cum, non pereat, sed habeat
» vitam seternam -. » Quomodo qui intuebantur illum ser-
pentcm, non peribant morsibus serpentum ; sic qui in-
tucntur fidc mortem Christi, sanantur a morsibus pec-
catorum. Sed illi sanabantur a morte ad vitam tempora-
lem : hic autem ait, « Ut habeant vitam c-eternam. » Hoc
enim interest inter figuralam imaginem et rem ipsam :
■ I Cor. XV, 55. — » ^uiu sxi, 6-9.
94 8. AUGUSTINI EPlSCOri
fjgura prsestabat vitam temporalem^ rcs ipsa cujus illa
figura erat, praestat vitam ceternam.
XII. « Nonenim misit Deus Flium suum in mundum,
)) ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum^»
Ergo quantum in medico est, sanare venit segrotum. Ipse
se interimit, qui pra^cepta medici observare non vult.
Yenit Salvator in mundum : quare Salvator dictus est
mundi, nisi ut salvet mundum, non ut judicet mundum ?
Salvari non vis ab ipso ; ex te judicaberis. Et quid dicam,
judicaberis? Vide quid ait : « Qui credit in eum, non ju-"
)) dicatur ; qui autem non credit^ : » quid dicturum speras
nisi, judicatur? « Jam, inquit, judicatus est. )) Nondum
apparuit judicium, sed jam factum est judicium. Novit
enim Dominus qui sunt ejus : novit qui permaneant ad
coronam, qui permaneant ad flammam ^ novit in areasua
Iriticum, novit paleam 5 novit segetem, novit zizania^.
Jam judicatus estqui non credit. Quare judicatus? « Quia
)) non credidit in nomine unigeniti Filii Dei^. ))
XIII. « Hoc est autem judiciurn, quia lux venit in mun-
)) dum, et dilexerunt homines magis tenebras quam lu-
)) cem : erant enim mala opera eorum^ )) Fratres mei,
ciuorura opera bona invenit Dominus? nuUorum. Omnium
mala opera invenit. Quomodo ergo quidem fecerunt ve-
ritatem, et venerunt ad lucem ? Et hoc enim sequitur :
« Qui autem facit veritatem, venit ad lucem, ut mani-
» festentur opera ejus, quia in Deo sunt facta^. )> Quo-
modo quidam opus bonum fecerunt, ut venirent ad lucem,
id est, ad Christum ? Et quomodo quidam dilexerunt
tenebras? Si enim omnes peccalores invenit, et omnes a
peccato sanat, et serpens ille in quo figurata est mors Do-
' Joan. 111, 17. — ^ Ibid. 18. — ^ 2 Tim. 11, 19. — 4 Joan, ui, 18. —
Slbid. ig. — ^'Ibid. 21.
IN JOAiSMS kVAlNGELlUM. , TRACT. \I1. 05.
niiiii, cos saiiaL (jiii niorsi fuerant, et propLer morsum
serpentis erectus est serpens, id est, mors Domini_, prop-
ter mortales homines, quos invcnit injustos^ (|uoniotlo
intcili^itur , « lloc csl judicium, (|uia lux vcnit in mun-
» dum, eL dilexerunt homines magis tenebras quam lu-
» cem : erant enim mala opera corum? » Quid est hoc?
Quorum enim cranL bona opera ? Nonne venisLi ut justilices
impios? sed « Dilcxerunt, inquit, tenebras magis c[uam
» luccm. » Ibi posuit vim : multi enim dilcxerunt peccata
sua, multi confcssi sunl peccaLa sua : ([uia qui confi-
tetur peccata sua, ct accusat pcccaLa sua, jam cum Dco
facit. Accusat Deus peccata tua : si et tu accusas, con-
jungeris Deo. Quasi duae res sunt, homo et peccator.
Quod audis homo, Deus fccit : quod audis peccator, i[)se
horao fecit. Dele quod fecisti,ut Deus salvet quod fecit.
Oportet ut oderis in te opus tuum, et ames in te opus
Dei. Cum autem cceperit libi dis^ilicere quod fecisti, inde
inci[5iunl bona opcra tua, quia accusas mala opera tua.
Initium operum bonorum, confessio est operum malo-
rum. Facis veritatem, et venis ad lucem. Quid est, Facis
veritatem? Non te paJpas, non tibi blandiris, non te adu-
las, non dicis, Justus sum, cum sis initjuus, ei incipis fa-
cere veritatem. Venis autem ad luccm ut manifestentur
opera tua, quia in Deo suntfacta : quiaethocipsum quod
tibi disphcuit pcccatum tuum, non tibi disphceret, nisi
Deus tibi luceret, etejus veritas tibi ostenderet. Sed qui
et admonitus diligit peccata sua, odit admonentem lucem
et fugit eam, ut non arguantur opera cjus maia ([uae dili-
git. Qui autem facit veritatem, accusat in se mala sua :
non sibi parcit, non sibi ignoscit ut Deus ignoscat : quia
quod vult Deus iguoscat, ipse agnoscit, et venit ad lu-
cem : cui gratias agit, quod illi quid in se odisset ostende-
OG S. AUGUSTIiNl EPISCOPI
rit. DiciL Dco, « Avcrle faciem luam a peccalis meis^ : »
Et ([uafronte dicit, nisi iterum dicat, « Quoniam facinus
)) meum ego cognosco, etpeccatum meum coram meest
» semper? » Sit ante te quod non vis esse ante Deura. Si
autem post te feceris peccatum tuum, retorquet illud tibi
Deus ante oculos tuos 5 et tunc retorquet, quando jam
poenitentise fructus nullus erit.
XIV. Currite, ne tenebrae vds comprehendant, fratres
mei ; evigilate ad salutem vestram, evigilate dum tem-
pus est- : nullus retardetur a templo Dei, nuUus retarde-
tur ab opere Domini, nulius avocetur ab oratione conti-
nua, nullus a solida devotione fraudetur. Evigilate ergo
cum dies est : lucet dies, Chrislus est dies. Paratus est
ignoscere, sed agnoscentibus ; punire autem defendentes
se, et justos se jactantes, et pulantes se esse aliquid, cum
nihil sint. In dilectione autem ejus et in misericordia ejus
qui ambulat, etiam bberatus ab ilHs letahbus et gran-
dibus peccatis, qualia sunt facinora, homicidia, furta,
adulteria ; propter illa quse minuta videntur esse peccata
iinguse, aut cogitationum, aut immoderationis in rebus
concessis, facit veritatem confessionis, et venit ad lucem
iii operibus bonis : quoniam minuta plura peccata si ne-
gligantur, occidunt. Minutae sunt gutt^qufeflumina im-
plent, minuta suntgrana arente : sed si multa arena im-
ponalur,premit, atque opprimit. IIoc facitsentinaneglecta,
quod facit fluctus irruens : paulatim per sentinam intratj
sed diu intrando et nonexhauriendo, mergit navim. Quid
estautem exhaurire, nisi bonis operiJnis agere ne obruant
peccata, gemendo, jejunando, tribuendo, ignoscendo ? Iter
autem hujus saecuh moiestum est, pienum est tentationi-
bus : in rebus prosperis ne cxtoilat, in rebus adversis ne
' Psal. L, II. — 2 Joan. xii, 35. 'i
IN JOANNIS EVANGELILM , TRACT. XIII. 97
Irangat. Qui tibi dcdit lelicitalem hujus s.cculi, adconso-
lalioncm tuam dcdit, non ad corruptionem. Rursus quite
(lagcllat in istosoeculo, ad emcndationera, non ad damna-
tioncm facit. Ferto patrem crudientem, ne sentias judi-
ccm punicntcm. H.tc quotidic dicimus vobis, ct Sijcpe
dicenda sunt, quia bona et salutaria sunt.
'\/V%«lV\\\tVVV\%VVVV\VVt/VVVV\'M/\XVt/%%VVVVVVVVtVVV\m'\VVV\'VVVVlVVVM/VV'VVt/t'VVV|lV«
TRACTATUS XIII.
Ab eo Evangelii loco, Post ficec venit Jesus et DiscipuU
ejus in Judcecun terram, etc. usque ad id, Amicus
autem sponsi qui stat et ahdit eum, gaudio gaudet
propter vocem sponsi.
I. Ordo lectionis evangelicae secundum Joannem, si-
cut potestis meminisse, qui curam geritis profectus vcstri,
ita sequitur, ut hciec quae modo lecta est, hodie nobis trac-
tanda proponatur. Ab ipso principio usque ad hodiernam
lectionem, qu.ne supra dicta sunt, meministis jam esse
tractata. Et si forte inde multa estis obhti certe vel olH-
cium nostrum manet in vestra memoria. Quae hinc au-
'dieritis de baptismo Joannis, etsi non tenetis omnia, au-
disse vos tamen credo quod leneatis : quae dicta sunt
etiam, quare Spiritus sanctus in cohimbae specie appa-
ruerit : et quomodo illa nodosissima quaestio soluta sit,
quia nescio quid qNod non noverat, didicit Joannes in
Domino per cohimbam, cum jam eum nosset, quando
venienti ut baptizaretur, ait : « Ego a te debco baptizari,
)) et tu venis ad me? quando ei Dominus respondit, Sinc
» modo, ut impleatur omnis justitia^ »
' JNIatth. iii, i4, i5.
CXXll. 7
08 S. AU'iUSTIJ\l EPISCOPl
11. Nuiic ergo ad eumdem Joanriem cogiLnos ordo lec-
lionis reverti. Ipse est ille qui prophetatus est per Isaiam :
<( Vox clamantis in eremo , parate viam Domino, rectas
» facite semitas ejus^ » Tale testimonium reddidit Do-
mino suo, et ( quia ille dignatus est, ) amico suo : Domi-
nusque ipsius et amicus ipsius perhibuit et ipse testimo-
nium Joanni. Dixit enim de Joanne : « In natis mulierum
» non exurrexit major Joanne Baptista'^. » Sed quia iili se
praeposuit ; in hoc quod plus erat Joanne, Deus erat.
Qui autem minor est, inquit, in regno coelorum , major
est illo. Minor nativitate, major potestate, major divini-
tate, majestate, claritate : « Tanquam in principio erat
» Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat
» Verlium^. » Sic autem perhibuerat in superioribus
lectionibus Joannes Domino testimonium, ut Filium Dei
quidem diceret, Deum non diceret, nec tamen negaret :
tacuerat Deum, non negaverat Deum. Sed non omnino
tacuit Deum. Fortassis enim invenimus hoc in hodierna
lectione. Dixerat Filium Dei : sed dicti sunt et homines
filii Dei. Dixerat tantae excellentise illum fuisse, ut non
esset ipse dignus corrigiam calceamentiejus solvcre^ Jam
magnitudo ista multum dat intelligi, cujus non erat dignus
corrtgiam calcearaenti splvere, ille quo nemo surrexerat
major in natis mulierum. Plus enim erat omnibus homi-
nibus et Angelis. Nam Angelum invenimus prohibuisse,
ne homo illi ad pedes caderet. -Gum enim quaedam in
Apocalypsi Angelus ostenderet Joanni, qui scripsit hoc
Evangelium, conterritus magnitudine visionis Joannes
cecidit ad pedes Angeli. Et ille : « Surge, vide ne feceris
» hoc, Deu.m adora : nam ego conservus tuus sum et fra-
trum tuorum ^. » Gadereergo sibi ad pedes hominem An-
• Isai. XL, 3. - * Mallh. xi, ii. — =• Joaii. i, i. — 4 Ibiil. 34 et 27. —
" Ai)oc. xxu, 9.
I.\ JOAWMS EVAjNGELiUM , TRACT. XUI. 99
gelus prolubuil. Noniu; nianiieslum cst {juia supcr onincs
Angelos csl, cui talis liomo, ([uo major ncmo surrcxit in
nalis mulicrum, dicit indignum se esse solverc corrigiam
calccamcnti ?
11 1. Tamen aiitjuid evidentius dicat Joannes, quia Deus
cst DominiLS noster Jesus Cl*ristus. Inveniamus lioc in
praescnti icctione, quia ibrte et de illo cantavimus, Re-
gnavit Dcus supcr omnem terram : contra quod surdi
sunl, c[ui pulant cum in AiVica sola regnare. Non enim
nondictum cst de Cliristo,cumdictum est, Regnavit Deus
supcr omncm tcrram. Quis est enim alius rex noster,
nisi Dominus nostcr Jesus Christus? Ipse est rcx noster.
Et quid audistis in ipso psalmo, recenti versumodo can-
tato? « Psallile Dco nostro, psallite : psallite regi nostro,
)) psallitc ^ )) Qucm dixit Dcum, ipsum dixit regem nos-
Irum : « Psaliite Deo nostro, psaiiite regi nostro, psaiiite
)) intelligenter -. » Ne in una parte veiis inteiiigere cui
psaliis : Quoniam rex omnis terrse Deus. Et cjuomodo est
omnis ternie rex, c|ui visus est in una parte tcrrarum, in
Jcrosoiyma, in Judaea, amJjuians inter liomines, natus,
sugens, crescens, raanducans, Ijibens, vigiians, dormiens,
fatigatus ad puteum sedens, compreliensus, flageliatus,
sputis iiiitus, spinis coronatus, iigno suspensus, lancea
percussus, mortuus, sepultus ? quomodo ergo rex omnis
terrae? Quod vidcbatur in ioco, caro erat : ocuiis carneis
caro apparebat : in carne mortaii majestas immortalis oc-
cuitabatur. Et quibus ocuiis majestas immortaiis pene-
trata compage carnis poterit intueri? Est aiius ocuius, est
interior ocuius. Noncnim nulios oculos liabebat et Tobias,
cjuando c.tcus ocuiis corporeis filio dabatpraccepta vitae^.
Ilic patri manum tcnebat, ut pedibus ambularet : iile filio
consiiium dabat^ ut vitara justitiae teneret. Et iiac ocuios
> Psal. xLvi, 7. — » ibid. 8. — 3 Tob. iv, 2.
7.
100 S. AUGTJSTINI EPISCOPI
video, et hac ociilos intelligo. Et meliores oculi danlis
vitse consilium, quam oculi tenentis manum. Talcs oculos
quaereJDat et Jesus, quandoait Philippo : « Tanto tempore
» vobiscum sum, et non cognovistis me ^ ? » Tales oculos
quaerebat, cum ait : Philippe, qui videt me, videt et Pa-
trem. Isti oculi iii intelligentia sunt, isti oculi in menle
sunt. Ideo cum dixisset Psalmus j « Quoniam rex oranis
)) terrse Deus'^ : )> subjecit statim : « Psallile intelligenter.))
Quod enim dico : PsaUite Deo nostro : psallite : Deum dico
regem nostrum. Sed regem nostrum inter homines vidis-
distis tanquam hominem, vidistis passum, crucifixum,
mortuum : latebat aliquid inilla carne, quam oculis car-
neis videre potuistis. Quid ibi latebat? Psailite inteiligen-.
ter : nolite oculis quaerere quod mente conspicitur. Psal-
lite lingua, quia inter vos caro : sed quia Verbum caro
factum est, et habitavit in nobis, reddite sonum carni,
reddite Deo mentis obtutum. Psallite inteiiigenter et vi-
detis quia Verbum caro factum est, et liabitavit in noliis.
IV. Dicat et Joannes testimonium : « Post haec venit
)) Jesus et discipuii ejus in Judaeam terram, et illic de-
)) demorabatur cum eis, et baptizabat^. )> Baptizatus
baptizabat. Noii eo Ijaptismo baptizabat quo baptizatus
est. Dat ])aptismum Dominus baptizatus a servo, osteii-
dens humiiitatis viam, et perducens ad baptismum Do-
mini , lioc est baptismum suum , prsebendo humiiitatis
exemplum, c[uia ipse non respuit baptismum servi. Et in
Ijaplismo servi via prseparabatur Domino, et baptizatus
Dominus viam se fecit venientibus. Ipsum audiamus : Ego
sum via, veritas et vita. Si veritatem quseris, viam tene :
nam ipsa est via quse est veritas''. Ipsa est quo is, ipsa est
qua is : non per ahud is ad aliud, non per aiiud venis ad
Christum : per Christum ad Christum venis. Quomodo
' Joan. XIV, 9. — ' Psal. xlvi, 8. — ^ Joan. m, 22. — 4 Id. xiv, 6.
IN JOANMS EVANGELIUM, TRACT. ?CIII. 101
per GlinsUim ad Christum? Per Chrislum homincm ad
Chrislum l>i'um : pir Vcrljum carncm faclum, ad Vcr-
l)um ([uod iu principio crat Dcus apud Deum : ahco (piod
manducavit homo, ad illud (|uod (|uotidie manducant
Angcli. Sic cnim scriplum cst : (( Panem coeli dcdit eis :
» panem Angclorum manducavit homo'. » Quis estpanis
Angdorum ? « \i\ principio erat Verbum, et Verbum erat
» apud Dcum, et Dcus crat Verbnm -. » Quomodo panem
Angdorum manducavit homo ? (( Et Verbum caro factum
» cst, ct habitavit in nobis'^. »
V. Sed cjuia diximus manducare Angelos, fratres, ne
putctis morsibus fieri. Nam si hoc intellexeritis, quasi
dilaniatur Deus quem manducant Angeli. Quis dilaniat
justitiampsed rursura mihi ahquis dicit, Et quis est qui
manducat justitiam ? (( Unde ergo beati qui esuriunt et
» sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur''? Cibus
(.picm manducas per carnem, ut reficiaris tu, ille dcficit;
ut reparet te^ consumitur : manduca justitiam, et tu re-
ficcris, et iHa intcgra perseverat. Quomodo videndoistam
luccm corporcam, rcficiuntur isti ocuh nostri, et res est
corporca quae videtur oculis corporeis. Multi enim cum
fucrint diutius in tenebris, infirmatur acies ipsorum, quasi
jejunio lucis. Fraudati oculi cibo suo, (luce quippe pas-
cuntur,) defatigantur jejunio, et debihtantur : ita ut
ipsam lucem qua reficiuntur videre non possint : et si
diutius abfucrit, extinguuntur, et tanquam moritur in eis
ipsa acies lucis, Quid crgo, quia tot ocuH quotidie ista lucc
pascuntur, minor fit? Et iUi reficiuntur, et ipsa integra
permanet. Si hoc potuit Deus de luce corporea corporeis
ocuhs exhibere : non exhibet mundis cordibus lucem
illam infatigabilem, integram perseverantem, nulla ex
parte deficientem ? Quam lucem? (( In principio erat Ver-
■ Psal. Lxxvu, 24, 25. — 3 Joan. 1, i. — 3 Ibid.fi^.'— 4 Maltli. v, 6.
102 S. AUGUSTINI EPISCOPI
» bum, et Verbum eral apud Deum. » Videamus si lux
est. « Quoniam apud te est fons vitee, et in lumine tuo
» videbimus lumen^ » In terra aliud est fons, aliud lu-
men. Sitiens e|U8eris fontem, et ut pervenias ad fontem,
quseris lucem : et si dies non est, accendis lucernam, ut
ad fontem pervenias. Fons ille_, ipsa est lux : silienti fons
est, caeco lux est : aperiantur oculi ut videant lucem, ape-
riantur fauces cordis ut bibant fontem 5 quod bibis, hoc
vides, hoc audis. Totum tibi fit Deus : quia horum quoe
diligis, totum tibi est. Si visibilia ^ittendis, nec panis est
Deus, nec aqua est Deus, nec lux ista est Deus, nec ves-
tis est Deus, nec domus est Deus. Omnia enim haec visi-
bilia sunt, et singula sunt : quod est panis, non hoc est
aqua ; et quod est vestis, non hoc est domus 5 et quod
sunt ista, non hoc est Deus : visibilia enim sunt. Deus
tibi totum est : si esuris, panis tibi est : si sitis, aqua tibi
est : si in tenebris es, lumen tibi est, quia incorruptibilis
manet : si nudus es, immortalitatis vestis tibi est, cum
corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc
induerit immortalitatem'^. Omnia possunt dici de Deo, et
nihil digne dicitur de Deo. Nihil latius hac inopia. Qu<ie-
ris congruum nomen, noninvenis : quseris quoquo modo
dicere, omnia invenis.Quid simile, agnus etleo ? De Christo
utrumque dictum est : « Ecce agnus Dei^. » Quomodo
leo? « Vicitleo detribu Juda'*, »
VI. Audiamus Joannem : « Baptizabat Jesus^. » Dixi-
mus quia baptizabat Jesus. Quomodo Jesus? quomodo
Dominus ? quomodo Dei Filius ? quomodo Verbum ? « Sed
» Verbum caro lactum est. Erat autem et Joannes bapti-
» zans in iEnon juxta Salim^. » Lacus quidam « ^non. »
Unde intelligitur , quia lacus erat ? « Quia aquse multae
' Psal. XXXV, 10. — 'I Cor. xv, 54. — ^ Joan. i, 29. — 4 Apoc v, 5.
— 5 joan, «1, 22. — 6 Ibid. 23.
IN JOANNIS EVANGELIUM , TRACT. XIII. 103
» crant ibi, et veniel)ant, et baptizabantur.Nonchim cnim
» missus erat in carcerem Joannes'. « Si meministis,
( Ecce iterum dico, ) dixi {|uare ])aptizabat Joannes : cpiia
oportebat ut Dominus baptizarctur. Et quarc oportcbat
ut Dominns baptizarctur? cjuia mnlti contempturi erant
baplismum , eo cpiod jam majorc gratia prrcditi videren-
tur , cjuam viderent alios fideles. Verbi gratia , jam con-
tincnter vivens catechumenus, contemneret conjngatum,
et diceret se mehorcm cjuam ille sit fidchs. Ulc catcchu-
menus posset dicere in corde suo : Quid mihi opus cst
baptismum accipcre, ut hoc habeam quod et iste , quo
jam mchor sum ? Nc ergo cervix ista praecipitaret quos-
dam de meritis justitioe suae plurimum elatos, baptizari
vohiitDominus a servo, tanquam alloquens fihos capitales.
Quid V05 extollitis? c{nid erigitis , cjuia habetis, ille pru-
dentiam, ilJe doctrinam, ille castitatem, ille fortitudinem
patientiae ? Numcpiid tantum habere potestis , quantum
ego qui dedi ? Et tamcn ego baptizatus sum a servo , vos
dedignamini a Domino. Hoc est , ut impleatur omnis
justitia -,
VII. Sed dicet ahquis : Sufiiciebat ergo ut baptizaret
Dominum Joannes : quid opus erat nt ahi baptizarentur
a Joanne? Et hoc diximus , quia si sohis Dominus bapti-
zaretur a Joanne , non deesset ista cogitatio hominibus ,
quod mehorcm habebat baptismum Joannes quam Do-
minus. Dicerent enim : Usque adeo magnus erat baptis-
mus quem habuit Joannes, ut solus Christus illo fuerit
dignus baptizari. Ergo ut ostenderetur mehor baptismus
quem daturus erat Dominus , et ille tanquam servi intel-
hgeretur , illc tanquam Domini ; baptizatus cst Dominus ,
ut praeberet humihtatis exemphim : non solus autem bap-
tizatus est ab eo , ne baptismus Joannis mehor baptismo
« .Tonn. 111, 24. — ' Matlh. 111, i5.
104 S. AUGUSTINl EPISCOPI
Domini vidcrelur. Ad hoc aiitem viam prsebuit Dominus
noster Jesus Ghristus, sicut audistis, fratres, ne quis ar-
rogans quod habeat abundantiam alicujus gratise, dedig-
netur baptizari baptismo Domini. Quantumcumque enim
catechumenus proficiat, adhuc sarcinam iniquitatis suae
portat : non illi dimittitur, nisi cum venerit ad baptis-
mum. Quomodo non caruit populus Israel populo /Egyp-
tiorum,nisi cumvenisset ad mare rubrum^ : sic prcssura
peccatorum nemo caret, nisi cum ad fontem baplismi
venerit.
VII. « Facta est ergo quaestio ex discipulis Joannis cum
» Judaeis de purificatione ^. » Baptizabat Joannes , bapti-
zabat Ghristus : moti sunt discipuli Joannis , concurre-
batur ad.Ghristum, veniebatur ad Joannem. Qui enim
veniebant ad Joannem, mittebat illos ad Jesum baptizari;
non mittebantur ad Joannem, qui a Christo baptizaban-
tur. Turbati sunt discipuli Joannis et cceperunt quaestio-
nem tractare cum Judseis, quomodo soletfieri. Intelligas
dixisse Judseos, majorem esse Christum, et ad ejus bap-
tismum debere concurri. IlU nondum inteihgentes, de-
fendebant baptismum Joannis. Ventum est ad ipsum
Joannem, ut solveret qucestionem. IntelHgat Charitas Ves-
tra : Et hic utilitas ipsa humilitatis agnoscitur, et osten-
ditur utrum in ipsa qusestione cum errarent homines,
gloriari apud se voluerit Joannes. Fortasse enim dixit :
Verum dicitis, recte contenditis, baptismus meus est me-
iior ? Nam ut noveritis quod baptismus meus est meiior ,
ipsum Gliristum ego baptizavi.Poterat hoc dicere Joannes
l^aptizato Ghristo. Quantum se si veiiet extendere, habe-
bat ubi se extenderet? Sedmelius noverat apud quem se
liumiliaret : quem se noverat nascendo antecedere, iiii
voiuit confitendo cedere : saiutem suam intelligebat in
' Exod, XIV, 27. — * Joan, m, 25.
IN JOANNIS EVANGKLIUM, TRACT. Xril. 105
Chrislo cssc. Jam dixeiat supcrius : k Nos omnes dc ple-
)) niliKrnic cjus acccpimus '. » Et lioc confilcri Dcumcst.
Ouoinoilo ciiini omncs homincs dc plcniludinc cjus acci-
piunt, nisi illc sit Dcus? Nam si sic ille homo ut non
Dcus , de plcnitudinc Dei accipit ctiam ipsc , ct sic non
Dcus cst. Si aulcm omncs homincs 'dc plcnitudinc cjus
accipiunt , illccst lons, illi bibentes. Qui bibunt lontcm,
et sitire possunt ct bibere : fons nunquam sitit , Ibns se-
ipso non egct. Fontc cgcnt homincs • aridis visccribus ,
aridis taucibuscurrunt ad ibntcm ut rcficiantur : fons lluit
ut reficiat-, ita Dominus Jcsus.
IX. Vidcamus ergo quid rcspondcrit Joanncs : k Vene-
)) runt ad Joannem , ct dixerunt ei ; Uabbi , ([ui erat te-
)) cum trans Jordancm, cui tu tcstimonium pcrhibuisti,
)) ecce hic baptizat , ct omnes vcniunt ad illum - : )) hoc
est , Quid dicis ? Non sunt prohibendi , ut ad tc polius
vcniant? « Rcspondit, ct dixit : Non potest homo quid-
)) c|uam accipere, nisi ei datum fuerit de coelo^. )> Dequo
pulatis hoc dixisse Joanncm? de se ipso : Quasi homo
acccpi, ait, de ccdo. Intendat Charitas Vcslra. Non po-
)) test homo c|uidc[uam accipere, nisi fuerit ci datum de
)) ccelo. Ipsi vos mihi testimonium perhibctis quod dixe-
)) rim : Ego non sum Christus. )> Tanquam dicens : Quid
vos fallitis?vos ipsi mihi c[uomodo proposuistis istani
([unestioncm? Quid mihi dixistis? « Rabbi , qui crat tecum
)) trans Jordanem, cui tu testimonium [unhibuisli. ))Nos-
tis crgo c[uale testimonium illi perhibui : modo dicturus
sum non essc illum , quem dixi esse ? Ergo quia aliquid
accepi de coelo ut aliquid cssem , inanem me vultis esse,
ut loquar contra verilalcm? « Non potest homo acci[3ere
)) quid([uam, nisi fucrit illi datum de coelo. I[3si vos mihi
)) testimonium perhibetis quod dixerim : Ego non sura
' Joan I, i6. — Id. iii, 26. — ^ Ibid. 27.
106 S. AUOrSTINI EPISCOPI
)) Christus. » Non es tii Ghristus? sed quid si major illo ,
quia tu illum baptizasti ? « Missus sum : ))ego prseco sum,
ille judex est.
X. Et audi testimonium multo vehementius , multo
expressius. Videte quid nobiscum agitur •, videte quid
amare debeamus ; videte quia aliquem hominem amare
pro Christo, adulterium est. Quare hoc dico? Attendamus
vocem Joannis : poterat in illo errari, poterat ipse putari
qui non erat : respuit a se falsum honorem , ut teneat so-
lidam veritatem. Videte quid dicat Christum , quid se :
« Qui habet sponsam, sponsus est. )> Casti estote , spon-
sum amate. Quid autem tu es, qui nobis dicis : « Qui ha-
» bet sponsam , sponsus est ? Amicus autem sponsi qui
)) stat et audit eum , gaudio g^udet propter vocem
)) sponsi^ » Aderit Dominus Deus noster pro motu cordis
mei , muito enim gemitu plenum est , dicere quod doleo :
sed obsecro vos per ipsum Christum, ut quod dicere non
potuero, vos cogitetis : novi enim dolorem meum exprimi
satis digne non posse. Multos enim adulteros video , qui
sponsam tanto pretio emptam , amatam foedam ut pul-
chra fieret , illo emptore , iilo liberatore , illo decoratore,
possidere volunt : et id agunt verbis suis_, ut pro sponso
amentur. De ilio dictum est : « Hic est qui Ijaptizat^. ))
Quis liuc exit et dicit : Ego Jjaptizo? quis huc exit et di-
cit : Ego quod dedero hoc est sanctum ? quis huc procedit
qui dicit : Bonum est tibi ut nascaris ex me ? Amicum
sponsi audiamus, non aduiteros sponsi : audiamus zelan-
tem, sed non sibi.
XI. Fratres , regredimini corde ad vestras domos , car-
nalia loquor, terrena ioquor j humanum dico , propter
infirmitatem carnis vestrse^ Multi habetis conjuges, muili
habere vultis , multi etsi non vuitis , habuistis : multi qui
> .loan.ni, 29, — » Kl, 1, 33. — 3 Rom. vi, i9.
IN J0ANNI8 EVANGELILM , TUACT. XIH. 107
omnino conjugcs liabcre non vullis, do conjugibus pa-
liMin vcsliorum nali estis : nullutn cor est ([uoil non iste
tangat .iUiLtus ; nulliis in rcbus luimanis tam avius a ge-
ncrc humano cst , (|ui (juod tlico non sentiat. l'onite ali-
qucm pcrcgrc profcctum, commenclasse amico suo spon-
sam suam : Vide, cjuoesote, charus meus cs, neforte me
ahscnrc pro mc alitpiis amctur. Oualis ci^o ille , qui cus-
todicns sponsam vel uxorcm aniici sui , dat ([uidcm ope-
ram ut nullus alius amctur, sed si se amari pro amico
volucrit, ct uti volucrit commcndata sibi , (piam detes-
tandus univcrso humano gcncri apparct V Videat illam
aliquanto petulantius per fenestram attendere aut jocari
cum ali([uo , prohibet tanquam zelct : video zelantem,
sed vidcam cui , utrum amico absenti , an sibi prsesenti.
Putate hoc Dominum nostrum Jesum Christum fecisse.
Commendavit amico suo sponsam suam , peregre profec-
tus cst acciperc regnum ' , sicut dicit ipse in Evangelio,
et tamen praesens est majcstate. Fallatur amicus qui trans
raare profectus est •, et si fallitur , vre illi qui f allit : quid
Deum fallcrc conantur, Deum intucntem omnium corda,
et omnium secreta rimantcm? Existit aliquis hjereticus,
et dicit : Ego do, ego sanctifico, ego justifico, nolo eas
ad illam sectam. Bene c[uidem zelat , sed vide cui. Non
eas ad idola, bcne zelat : non ad sortilegos, bene zelat.
Videamus cui zelat : Ego ([uod do sanctum est : cjuia ego
do : cgo quem baptizo baptizatus est , quem non baptizo
non est baptizatus. Audi amicum sponsi , disce zelare
amico luo : audi vocem illius : « Hic est qui baptizat ^. »
Quare tibi vis arrogare quod tuum non est? Usque adeo
absensestqui hic reliquit s[5onsam suam?Nescis quia ille
qui a mortuis resurrexit , ad dexteram Patris sedet ? Si
contempserunt eum Judaei in ligno pendentem , tu con-
' Luc. XIX, 12. — : ' Joan. i, 33.
108 S, AUGUSTINI EPISCOPI
temnis in coelo scdentem ? Noverit Cliaritas Vestra mag-
num dolorem me pati de hac re : sed , ut dixi , dimitto
csetera cogitationibus vestris. Non enim dico , si loquar
tota die ^ si plangam tota die , non suilicio : non dico , si
habeam , sicut dicit Propheta , fontem lacrymarum : sed
si convertar in lacrymas , et lacrymie fiam , in linguas ,
et hnguoe fiam , parum est.
XII. Redeamus , videamus quid dicit iste : « Qui habet
» sponsam , sponsus est : » non est mea sponsa. Et non
gaudes in nuptiis? Imo gaudeo, ait : « Amicus autem
» sponsi qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter
» vocem sponsi. » Non, inquit, gaudeo propter vocem
meam, sed propter vocem sponsi gaudeo. Ego sum in
audiendo , ille in dicendo : ego sum enim illuminandus ,
ille lumen : ego sum in aure, ille Verbum. Ergo amicus
sponsi stat, et audit eum. Quarestat? quia non cadit.
Quare non cadit? quia humihs est. Vide stantem in so-
hdo: Non sum dignuscorrigiamcalceamenti ejussolvere*.
Bene te humihas , merito non cadis , merito stas , merito
audis eum , et gaudio gaudes propter vocem sponsi. Sic
et Apostolus amicus sponsi, zelat et ipse, non sibi, sed
sponso. Audi vocem zelantis : Zelo Dei vos zelo , dixit :
non meo , non mihi, sed zeJo Dei. Unde? quomodo?
quam zelas , vel cui zelas ? « Desponsavi enim vos uni
» viro virginem castam exhibere Christo. » Quid ergo ti-
mes ? quare zelas ? « Timeo , inquit , ne sicut serpens se-
» duxit Evamastutia sua, sic et vestri sensus corrumpan-
» tur a castitate quse est in Ghristo^. » Omnis Ecclesia
virgo appellata est. Diversa esse membra Ecclesiae, diver-
sis donis pollere videtis atque gaudere : alii conjugati,
aha3 conjugatse , alii viduati uxores ultra non quaerunt ,
ahfle viduatae maritos ultra non quaerunt, alii integritatem
' Joan. I, 27. — 2 2 Cor. xi, 2.
IN JO.VAMS i:vA^GLMt\l, TRAcT. \U1. 109
.il) incuiilc a-tale consorvaiit , ali;c virginilalom suani Dco
voverunl : divcrsa sunL muncra, scd omncs isli una virgo
cst. Ul)i esl ista virginilas? non cnim in corporc. Pauca-
rum iccminarum est, et si dici virginitas in viris potcst ,
paucorum virorum sancta intcj^ritas ctiam corporis csl in
Ecclcsia, ct honorabiJius mcmbrumcst: alia autcm mcni-
J)ra non in corpore, sed omnia in mente servant virgini-
talcm. Qu.TR cst virginitas mcntis ? Intcgra fidcs , solida
spcs, sinccra cliaritas. Hanc virginitatem timebat iJJc, (pii
zelal)at sponso, a scrpentc corrumpi. Sicut cnim mcm-
Jjrum corporis vioJatur in quodam Joco, sicscductio Jin-
guoe vioJat virginitatcm cordis. In mcnte non corrunipa-
tur, (|uae non vuJt sinc causa lenerc corporis virginilaLcm.
XIII. Quid ergo dicam , fratres.^ Et liajretici Jiabent
virgincs , ct muJl;r sunt virgincs lircreticorum*? Videamus
si sponsum amant, ut virginilas isLa custodialur.Cui cus-
loditur? Christo, incjuit. Videamus si Christo non Dona-
to : videamus cui servetur ista virginitas; cito probarc po-
teritis. Ecce ostcndo sponsum, quia ipse se ostendit :
perhibet illi teslimoniura Joannes, <• Hic est (jui bapti-
» zat'. » 0 tuvirgo, si sponso huic servas virginitatem
tuam, (juare curris ad eum (|ui dicit, Ego baptizo : cum
amicus sponsi tui dicat, « Hicest c|ui baptizat? » Dcinde
sponsus tuus totum orbem tenet, cjuare tu in parte cor-
rumperis ? Quis est sponsus ? Quoniam rex omnis terra^
Deus. Ipse sponsus tuus totum tcnet, ([uia totum cmit.
Vide ciuanti cmerit, ut intelligas cjuid emerit: cjuod pre-
tium dedit? sanguinem dedit. Ubi dedit^ ubi fuditsan-
guincm suum ? in passionc. Nonne sponso tuo cantas, aut
cantare te lingis, cjuando cmptus cst toLus orbis : k Fodc-
» runt manus meas ct pedes, dinumeravcrunt omnia ossa
» mea : ipsi vero consideraverunt , et conspexerunt me
■ Joan, I, 3J.
rlO S. AUGUSXIJJI EPISCOPI
» diviseruiit sibi vestimciila mea , et super vestem meam
)) miserunt sortem * ? » Spoiisa es , agnosce vestem sponsi
tui. Super quam vestem missa est sors? Intcrroga Evan-
gelium : vide cui desponsata sis , vide a quo arrhas acci-
pias. Interroga Evangelium : vide quid tibi dicat in pas-
sione Domini. Erat tibi tunica, videamus qualis : desuper
texta tunica quid significat nisi charitatem - ? desuper texta
tunica quid significat nisi unitalem ? Hanc tunicam atten-
de, quam nec persecutores Christi diviserunt. Aitenim :
« Dixerunt inter se : Non dividamus eam, sed sortemsu-
)) per eam mittaraus^. )> Ecce unde audistis Psahnum.
Vestem persecutores non consciderunt : Christiani Eccle-
siam dividunt.
.XIV. Sed quid dicam , fratres ? Aperte videamus quid
emerit. Ibi enim emit, ubi pretiura dedit. Pro quanto de-
dit? Si pro Africa dedit , siraus Donatistae, et non appel-
lemur Donatistae , sed Christiani ; quia Christus solam
Africam emit : quanquam et hic non soh Donatistae. Sed
non tacuit in commercio suo quid emerit. Fecit tabulas :
Deo gratias, non nos fefelht. Opus est ut audiat illasponsaj
et ibi intelhgat cui voverit virginitatem. Ibi in ipso Psalmo,
ubi dictum est : « Foderunt manus meas et pedes , dinu-
» meraverunt orania ossa mea^ : ))ubi passio Doraini aper-
tissime declaratur : qui Psalraus orani anno legitur novis-
sima hebdomada intento universo populo, imminpnte pas-
sione Christi , et apud nos , et apud illos Psalmus iste le-
gitur. Intendite, fratres, quid ibi emit -, recitentur tabulae
commerciales 5 quid ibi emit, audite : « Commemorabun-
» tur et convertentur ad Dominum universi fmes terrae :
» et adorabunt in conspectu ejus universse patriae gen-
» tium : quoniam ipsius est regnum , et ipse dominabitur
• Psal. xKi, 17-19. — 2 Joan. xix, 23. — 3 Ibid. 4 — ^* Psal. xxi,
17, etc.
ly lOAJNMS EVANGELICM , TIIACT. XIU. 111
w goiUium '. » Kccc (|uid cmit. Eccc (luoiiiam rcx omnis
lcrr;e Dcus csl spoiisus tuus. Quitl crgo ad pannos vis de-
duci talcm divitcm? Ayiiosce : totum cmit, et tu dicis,
Partem hic habcs. O si jilacercs sponso , o si non corrupla
loipicrcris , ct corrupta , (piod pcjus cst , cordc , non cor-
pore. Amas homincm pro Christo , amas diccntcin, Eyo
baptizo : amicum sponsi non audis diecntem : « Hicestqui
» baptizaf^ : » non audis diccntcm , « Qui habct sponsam ,
)' sponsus csl. )) Ego non iiabco sponsam : dixit : scd tjuid
sum? <( Amicus autcra sponsi qui stat ct audit eum, gau-
)) dio gaudct proptcr voccm sponsi^ »
XV. Evidcntcr ergo , tialres mei , nihil prodest istis ser-
varevirginitatcm, habere eontinentiam, elecmosynasdare,
omnia iUa quoe laudantur in Ecclcsia , nihil ilhs prosunt ;
qnia conscindunt unitatem , id est , lunicam illam chari-
tatis. Quid faciunt ? Diserti sunt mulli inter iUos , magna?
hnguae flumina hnguarum. Numquid angehce loquuntur?
Audiant amicum sponsi zelantem sponso , non sibi , « Si
H linguis hominum loquar et Angelorum, charitatem au-
» leni non habeam , faetus sum ut a^ramentum sonans,
» aut c) mbalum tinniens*. »
XVI. Sedquiddicunt?Habcmusbaptismura. Habes,sed
non tuum. Ahud est habcrc, ahud dominari. Baj)tismum
habes , quia accepisti ut baptizatus sis, accepisti tanquam
illuminatus 5 si taraen a te non tenebratus : etquando das,
minister das, non possessor j praeco clamas , nonjudex.
Pei- praeconem loquitur judex, et in Actis tamen non scri-
bitur, Praeco, dixit, sed judex dixit. Proinde vide si tuum
est quod das, potestate. Si autem accepisti, confitere cum
amico sponsi, <( Non potest homo aeeipere quidquam, nisi
» datum fuerit ei de coelo. » Confitere cum amico sponsi,
« Qui habet sponsam , sponsus est j amicus autem sponsi
' Psal. XXI, 2S, 29, — = Joau, 1, 33. — 3 Id. m, 29. — 4 i Cor. xii, 2.
112 S. AUGTJSTINI EPISCOPI
» stat, et aiidit eum. » Sed o si stares et audires eum, et
iion caderes ut audires te ! Audiendo enim eum slares, et
audires : nam loqueris , et tibi caput inflas. Ego, inquit,
Ecclesia , si sponsa sum , si arrhas accepi , si pretio san-
guinis illius redempta sum , audio vocem sponsi ^ et vo-
cem amici sponsi tunc audio , si sponso meo det gloriam ,
non sibi. Dicat amicus : « Qui habet sponsam, sponsus est:
» amicus autem sponsi stat, et audit eum, et gaudio gau-
» det propter vocem sponsi K » Ecce habes sacramenta,
et ego concedo. Habes formam, sed sarmentum es de vite
prgecisum : tu formam ostendis , ego radicem quaero : de
forma fructus non exit , nisi ubi est radix : ubi autem est
radix , nisi in charitate ? Et audi formam sarmentorum ,
Paulus loquatur : « Si sciam , inquit , omnia sacramenta ,
» et habeam omnem prophetiam ct omnem fidem (et
» quantam fidem ? ) ita ut montes transferam, charitatem
)) autem non habeam , nihil sum '\ »
XVII. Nemo ergo vobis fabulas vendat. Et Ponlius fe-
cit miraculum ; et Donatus oravit , et respondit ei Deus
de coelo. Primo, aut falluntur aut fallunt. Postremo fac
illum montes transferre. Charitatera autem , inquit, non
habeam, nihil sum. Videamus utrum habuerit charitatem.
Crederem, si non divisissetunitatem. Nam et contra istos,
ut sic loquar, mirabiharios cautum me fecit Deus meus,
dicens : « In novissimis temporibus exurgent pseudo-prq-
)) phetee , facientes signa et prodigia , ut in errorem in-
)) ducant , si fieri potest, etiam electos : ecce prsedixi vo-
» bis ^ » Ergo cautos nos fecit sponsus, quia et miracuhs
decipi non debemus. Aliquando enim et desertor terret
Provincialem , sed utrum in caslris sit, et ahquid ilh pro-
sit character ille in quo signatus est, hoc attendit qui ter-
reri et seduci non vult. Teneamus ergo unitatera , fratres
' Joan. m, 29. — ^ i Coi. xiu, 2. — 3 Marc. xiu, 22.
IN JOAiNNlS EVA^GELIUM, TllAtT. \lll. 1 1 .i
niei : piicter unilatcm ct ijiii iacit miracula niliil ol. lii
uiiilate enim erat populus Isracl, ct non raciebat rairacula :
prreter iinitalcm crant mayi Pharaonis , et faciebant simi-
lia Moysi'. Populus Israel, ut dixi , non laciebat : (^ui
crant salvi apud Deitm, ({ui facichant , an c|ui non lacie-
bant ? Petrus apostolus resuscitavit mortuum - : Simoii
magus lecit multa^ : erant ibi quidam Christiani qui non
poterant lacere, nec cjuod faciebat Petrus, nec quod la-
ciebat Simon , sed unde gaudebant ? (|uia nomina eorum
erant scripta in ccjclo. Nam et redeuntibus discipulis, Do-
minus noster Jesus Christus propter fidem gentium hoc
ait. Dixerunt enim gloriantes ipr,i discipuli : (( Ecce , Do-
» mine , in iiomine tuo etiam dremonia nobis sui)jecta
» sunt.wBene quidem confessi sunt, detulerunt honorem
nomini Chrisli : ct tamen quid ait eis? (( Nolite in hoc
» gloriari, quia d.Tmonia vol)is subjecta sunt, sed gau-
» dete ,■ quia nomina vestra scripta sunt in ctjelo ^ » Pe-
trus d^emonia exclusit ; nescio quae anicula vidua , nescio
(juis homo qualiscumquelaicushabens charitalem, tenens
integritatem fidei, non facit hoc : Petrus in corpore ocu-
lus est, ille in corpore digitus-, in eo tamen corpore est,
in quo et Petrus : ct si minus valet digitus quam oculus ,
non est tamen praecisus a corpore.Meliusestesse digitum
et esse in corpore quam esse oculum et evelli de corpore.
XVni. Proinde, fratres raei, nemo vos fallat , nemo
vos seducat : amate pacem Christi , qui pro vobis cruci-
fixus est, cum Deus esset. Paulus dicit: (( Neque qui plan-
» tat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat
» Deus^. » Et quisquam nostrum dicit quia alitfuid est?
Si dixerimus quia aliquid sumus, et non illi gloriam do
dcrimus , adulteri sumus ; nos amari volumus, non spon-
' Exod. vn, 12, et vm, 7. — ' Act. ix, 4o. — ^ I«i. vni, 10. — 4 Luc.
X, 19, etc, — * I Cor. 111, 7.
cxxii. 8
114 S. AUGCSTIM EPISCOPI
sum. Vos Christum diligite , et nos in illo, in quo et vos
a nobis diligimini. Invicem se diligant membra, sed om-
nia sub capite vivant. Dolore quidem, fratres mei , multa
coactus sum dicere , et parva dixi : lectionem finirc non
potui , aderit Dominus ut opportune finiatur. Nolui enim
amplius onerare corda vestra, quae volo vacare gemitibus,
et orationibus pro his qui adhuc surdi sunt , et non intel-
ligunt.
TRAGTATUS XIV.
Ab eo Evangelii loco : Hoc ergo gaudium meum im-
pletum estj etc. , usque ad id : Qui autem incredu-
lus est Filio, non videhit vitam, sed ira Dei manet
super eum.
I. Lectio ista de sancto Evangelio excellentiam divini-
tatis Domini nostri Jesu Christi , et humihtatem horainis
qui meruit dici amicus sponsi , nos docet : ut distingua-
mus quid intersit inter hominem hominem , et hominem
Deum. Quia homo Deus Dominus noster Jesus Christus ,
Deus ante omnia ssecula , et homo in nostro saeculo : Deus
de Patre , homo de virgine , unus tamen atque idem Do-
minus et salvator Jesus Christus , Fihus Dei , Deus et ho-
mo. Joannes vero excellentis gratiae missus est ante ipsum,
illuminatus ab illo qui lumen est. De Joanne enim dictum
est . « Non erat ille lumen , sed ut testimonium perhibe-
» ret de luraine '. » Potest quidem dici luraen, et bene
dicituf et ipsc kraen : sed iUurainatura , non iUurainans.
' Joan. 1, 8.
IN JOANWIS EVA^GEHUM , XIVACT. XIV. 115
Aiiud est cnim lunien quod illuminat, et aliud (|uod illu-
rainatur : nam et oculi nostri lumina dicunlur : et lamen
in tenebris patent , et non vident. Lumen autem iilumi-
nans a se ipso lumen est , et sibi lumen est , et non indi-
get alio lumine ut lucere possit , sed ipso indigent caetera
ulluceant.
II. Conlessus est ergo Joannes, sicut audistis, quiacum
discipulos multos faceret Jesus, et perferretur ad eum
veJuli ut instigaretur ; quasi invido enim narraverunt ,
Ecce ille facit plures discipulos ([uam tu ; ille confessus
est quid esset, et inde meruit ad ipsum pertinere, quia
non est ausus se dicere quod est ille. Hoc ergo dixit Joan-
nes : « Non potest homo accipere quidquam , nisi datum
» illi fucrit de ca4o *. » Ergo Ghristus dat, homo accipit.
« Ipsi vos mihi testimonium perhibetis quod dixerim, Ego
» non sum Christus , sed quia missus sum ante illum. Qui
» habet sponsam , sponsus est : amicus autem sponsi
» qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem
» sponsi ^ »Non sibi gaudium fecit de se. Qui enim vuit
gaudere de se, tristis erit: qui autem de Deo vuit gaudere,
seraper gaudebit 5 quia Deus sempiternus est. Vis habere
gaudium sempiternum ? Inhere ilii qui scmpiternus est.
Talem se dixit Joannes. Propter vocem sponsi- gaudet
araicus sponsi, ait, non propter vocem suam : etstat, et
audit eum. Si ergo cadit, non audit eum ; de iiio enim
quodam qui cecidit , dictum est, Et in veritate non stetit,
de diabolo dictum est^Ergo stare debet amicus sponsi et
audire. Quid est stare? permanere in gratia ejus quam
accepit. Et audit vocem ad quam gaudeat. Sic erat Joan-
nes : noverat unde gaudebat, non sibi arrogabat quod ipse
non erat : sciebat iiiuminatum se , non iiluminatorem.
« Erat autem iumen verum , ait Evangeiista , quod iilu-
' Joan, iii, 27. — a Ii>id. 28, 29. — 5 Id. «11, 44.
8.
116 S. AUGUSTINI EVISCOPI
)) minat omnem hominem vcnientem in hunc mundum • . »
Si ergo omnem hominem, etipsum Joannem ^ ([uia et ipse
dc hominibus. Etenim quamvis nemo exurrexerit raajor
.loannc in natis mulierum , unus tamen et ipse ex his qui
nati sunt ex mulieribus. Numquid comparandus est ei, qui
quia voiuit natus est? etideo novo partu, quianovus na-
tus ? Ambae enim generationes Domini inusitatae sunt , et
divina et humana : Divina non habet matrem, humana
non habet patrem. Ergo unus de caeteris Joannes, sed
tamen majoris gratiae^; ita ut in natis mulierum nemo
exurgeret major illo, tantam justificationem tribuit Do-
mino nostro Jesu Christo, ut ilJum dicat sponsum, se ami-
cum sponsi , non dignum tamen solvere corrigiam calcea-
menti ipsius. Hinc audivit jam multa Charitas Vestra :
quod sequitur videamus : aliquantum enim spissum est
ad inteihgendum. Sed quoniam dicit ipse Joannes, quia,
« Non potest homo accipere quidquam , nisi datum illi
)) fuerit de caelo j )) quidquid non inteliexerimus , roge-
mus eum qui dat de coelo ^ quia homines sumus , et non
possumus accipere quidquam, nisi ille dederit qui homo
non est.
III. Hoc ergo sequitur, et dicit Joannes : « Hoc ergo
)) gaudium meum impletum est^. )> Quod est gaudium
ipsius ? ut gaudeat ad vocem sponsi. Impletum est in me,
habeo gratif^m meam, plus mihi non assumo , ne et quod
accepiamittam.Quod est hoc gaudiLira?« Gaudio gaudet
)) propter vocem sponsi. )> Intelligat ergo homo non se
gaudere debere de sapientia sua , sed de sapientia quam
accepit a Deo. Nihil plus quaerat, et non amittit quod in-
venit. Multi enim ideo facti sunt insipientes , quia dixe-
runtse esse sapientes. Arguit illos Apostolus, et dicit de
ipsis : «Quia quod notum est Dei, ait, manifestum est iliis :
' Joaii. I, 9. — 2 Matth, xi, 11. — ^ joan, lu, 29.
IN JOANNIS EVANGELIUM , THACT. \IV. 117
» Dous oiiim illis iiianifestavil. Dc quil)usdani ingi-atis,
» inipiis, auclit»' (luid clicat. Dcus onim illis manilcstavit.
)) Invisihilia onim ('jiis a creatura mundi pcr ca ([uae iacta
» sunt intcljpcta conspiciuntur , sempiterna cjuoque virlus
» ojus ac divinilas , ut sint ipsi incxcusahilos. Quarc hi-
» cxcusahihs ? Qmi\ cognosccntcs Dcum , ( non dixit , c(uia
» non cognovorunt , ) cognoscentes Deum , non sicut
» Doum , glorificaverunt aut gratias egerunt, sed eva-
» nuorunl in cogitationibus suis , et obscuratum est in-
)> sipicns cor oorum ; diccntcs enim se esse sapiontcs ,
» stulti facli sunt'. » Si enim Dcumcognoverant, simul
cognovorant (juia non eos fccerat sapientcs nisi Deus.
Non orgosibi Iribuerent c[uod a se non habcbant , sed
ei a c|uo accopcrant. Non autem agendo gratias insi-
pientcs facti sunt. Ergo Deus cjuod dederat gratis , tulit
ingratis. Noluit esse hoc Joannes, gratus esse voluit : con-
fessus est accopisse se , ot gaudere se dixit propter voccm
sponsi, et ait : <(Hoc ergo gaudium nieum impletum est.»
IV. « Illum oportet crescere, me autem minui -. » Quid
cst hoc? lllum oportotcxaltari, me autemhumiliari.Quo-
modo crescit Jesus? cjuomodo crescit Deus? Perfcctus
non crescit. Deus autem nec crescit, ncc minuitur. Si enim
crescit , perfoctus non ost: si minuitur, Deus non est. Je-
sus autcm Deus c|uomodo crescit? Si adsetatem, ([uia dig-
natus est esse homo, ct fuit puer 5 et cum sit Verbum Dei,
infans in prsesepi jncuil, et cum ipse matrcm suam con-
diderit, lac infanti?e de matre suxit : quia crevit ergo Je-
sus setate carnis, ideo forte dictum est : « lllum oportet
» crescere , me autem minui. » Sed quare et hoc ? Joan-
nes et Jesus , quod ad carnem pertinet , coaevi erant : sex
menses inter se habebant, pariter creverant ^ : et si diutius
ante mortem Dominus noster JesusChristus vcllet hic esse,
' Roni. 1, 19, etc, — ' Joan. ni, 3o. — 3 Luq. j^ 3g_
118 S. AXJGUSTINI EPISCOPl
et ipsum Joanncm hic sccuni esse , quomodo pariter crc-
verant, ita pariter senescere poterant ; quare ergo , « li-
» lum oportet crescere , me autem minui ? » Primo, quia
jam et Dominus Iriginta annorum erat ^ : numquid juve-
nis , si jam triginta annorum sit , adhuc crescit ? Jam ab
ipsa setate vergere incipiunt homines, et declinare ad gra-
viorem setatem , et inde ad senectutem. Sed et si pueri
essent ambo, non diceret : a IUum oportet crescere, me
» autem minui : » sed diceret , Simul nos oportct cres-
cere. Nunc autem triginta annorum ille , triginta et iile :
sex menses qui intererant , nuilam distinguunt setatem :
magis illud invenit iectio quam aspectio.
V. Qaid ergo est , « Illum oportet crescere , me autem
» minui? » Magnum hoc sacramentum , inteihgat Chari-
tas Vestra. Antequam veniret Dominus Jesus , homines
gloriabantur de se : venit iiie homo , ut minueretur ho-
minis gloria^ et augeretur gloria Dei. Etenim venit ille
sine peccato , et invenit omnes cum peccato. Si sic venit
ilie ut dimitteret peccata, Deus largiatur , horao confitea-
tur. Etenim confessio hominis , humihtas hominis : mise-
ratio Dei, aititudo Dei. Si ergo venit ilie dimittere homini
peccata , agnoscat homo humihtatem suam , et Deus fa-
ciat misericordiam suam. « liium oportet crescere, me
» autem minui : » hoc est, ilium oportet dare, me autenl
accipere : illum oportet giorificari , me autem confiteri.
Intelligat homo gradum suum , et confiteatur Deo, et au-
diat Apostolum dicentem homini superbienti et elato ,
extoilere se volenti , « Quid enim habes quod non acce-
» pisti? si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non
» acceperis'-^? » Inteihgat ergo homo quia accepit, qui
volebat suum dicere quod non est ejus ^ et minuatur: bo-
num est enim ilh ut Deus in illo glorificetur. Ipse in se
«Luc.m, 23. — » 1 Cor. IV, 7.
IN J0ANN18 EVANOELIUM , TRACT. \V. 119
minuatur, ut Deo augealur. H.nec teslimonia ct hanc vc-
ritatem , cliam passionibussuis significaverunt Christus ct
Joanues. Nam Joanues capite minutus, Christus in crucc
exallatus : ut et ibi appareret quid est, « lUum oportet
» crescere , me aulem minui. » Deinde natus est Christus
cum jam incipcrent crescere dies , natus est Joannes
Huando c(jeperunt minui dies. Attestata est ipsa creatura
et ipsae passiones verbis Joannis dicentis : « lllum oportet
» crescere, me aulem minui. ■) Crescat ergo in nobis glo-
ria Dei, et minuatur gloria nostra, ut in Deo crescat et
nostra. Hoc enim dicit Apostolus, hoc dicit Scriptura
sancla : « Qui gloriatur, in Domino glorietur ^ » In te vis
gloriari ? crescere vis : sed malo tuo male crescis.Qui enim
male crescit, juste minuitur. Grescat ergo Deus quisem-
per perfectus est , crescat in te. Quanto enim magis intel-
ligis Deum, et quanto magis capis, videtur in te crescere
Dcus : in se autem non crescit, sed semper perfectus est.
Intelligebas heri modicum , intelligis hodie amplius, in-
teUiges cras multo ampUus ? lumcn ipsum Dei crescit in
te •, ita velut Deus crescit , qui semper perfectus manet.
Quemadmodum si curarentur alicujus ocuh ex pristina
caecitate, et inciperet videre paululum lucis , et aha die
plus videret, et tcrtia die amplius , videretur ilh lux cres-
cere : lux tamen perfecta est sive ipse videat, sive non
videat. Sic est et interior homo : proficit quidem in Deo ,
et Deus in illo videtur crescere : ipse tamen minuitur , ut
a gloria sua decidat, et in gloriam Dei surgat.
VI. Et distincte jam etmanifeste apparet quod modoaudi-
vimus. « Qui de sursum venit, supra omnes est. » Vide quid
dicat de Christo. Quid de se?«Qui est de terra, de terra est,
» et de terra loquitur. Qui de sursum veuit, supra omnes
» est"^, » Christus est : « Qui» autem « est terra,de terra
' I Cor. 1, 3i, ef Jeieni ix, 23. ■■— ' Joan. ui, ii.
120 S. AUGUSTINI EPISCOPI
» est, et de terra loquitur, » Joannes est. Et hoc est tolum,
Joanncs de terra est, et de tcrra loquitur ? totum testi-
monium quod perhibet de Christo, de tcrra loquitur?
non voces Dei audiuntur a Joanne, ubi teslimonium per-
hibel de Christo ? quomodo ergo de terra loquitur ? Sed
de liomine dicebat. Quantum ad ipsum hominem perti-
net, de terra est, et de terra loquitur : si autem aliqua
loquitur divina, illum.inatus est a Deo. Nam si non esset
illuminatus, tcrra terram loqueretur. Ergo seorsum est
gratia Dei, seorsum natura hominis. Modo naturam ho-
minis interroga : nascitur ct crescit, usitata ista hominum
discit. Quid novit nisi terram de terra ? Humana loquitur,
humana novit, humana sapit •, carnahs carnaliter sestimat,
carnaliter suspicatur ; ecce est totus homo. Veniat gratia
Dei, illuminettenebras illius, sicutdicit : « Tuilluminabis
» lucernam meam, Domine •, Deus meus, illumina tenebras
» meas^ : » assumat raentem humanam, convertat ad
lucem suam : incipit jam dicere, quod Apostolus dicit :
« Non ego autem, sed gratia Dei mecum- : » et, « Vivo
» autem jam non cgo, vivit autem in me Christus^ » Hoc
est, « Illura oportet crescere, me autem rainui. » Ergo
Joannes, quod ad Joannem pertinet, de terra est, et de
terra loquitur. Si quid divinura audisti a Joanne, illumi-
nantis est, non recipientis.
VII. « Qui de coelo venit, supra oranes est : et quod
» vidit et audivit, hoc testificatur, et testiraonium ejus
» nemo accepit. De coelo venit, supra omnes est * , » Do-
minus noster Jesus Christus : de quo superius dictum est :
« Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit,
» filius hominis qui est in coelo^ » Est autera super om-
nes, « Et quod vidit et audivit, hoc loquitur. » Habet
' Psal. XVII, 20. — * I Cor. xv, lo. — ' Galat. ii;, 20. — 4 Joan. iii,
3i, 32. — Mbid. i3.
IN JOANNIS EVANGELIUM, xnAC.T. \1V. l2i
tMiim et Patrcm ipse Filius Dei •, hahct et Paliem, et audit
a Palre. Klcjnod aiidit a Palro ([iiid esl? (|iiis hoc c\pH-
eal:' Ouandohiigua niea, (piando cor mcum suHic(>rc po-
lcst, vcl eor ad intclhgcndum, vel hngua ad proCcrcn-
dum, (juid est ([uod Fihns audivit a PalreP Forte Fihus
Vcrbum Patris audivit? Imo Fihus Vcrbum Patris est.
Videlis qucmadmodum hic latigclur omnis conalus hu-
manus : vidctis (|uemadmodum liic deficiat omnis con-
jectura pccloris noslri, cloninis inlcnlio mcntis cahgantis.
Audio diccntcm Scripluram, (juia Fihus hoc lo(juitur,
)) cjuod audita Patre' : •» ct rursus audio dicentem Scrip-
turam,(|uia ipscFihus Vcrbum Palris cst : (( \n principio
)) erat Vcrbum,eteratapud Dcum^ctDeuseratVerbum-.»
Nos lo(juimur vcrba volantia ct transcuntia : mox ut so-
nucrit orc tuo vcrbum tuum, transit, peragit strcpitum
suumct transit in silcnlium. Nunu[uid potcs sc([ui sonum
tuum, ct tencre ut stct.'' Cogilatio tamcn tua manct, et
de ipsacogitatione manentedicis multa verba transeuntia.
Quid dicimus, fratrcs ? Dcus cum locjucretur, adhibuit
vocem, adhil)uit sonos, adhibuitsyllabas?si adhibuit ista,
qua lingua locutus cst? Hebrcca, an Graeca, an Latina?
Ibi necessariae linguae, ubi distinctio gcntium. Ibi autem
nemo potest chcere, illa lingua, vel illa lingua locutum
csse Deum. Cor tuum attendc. Quando concipis vcrbum
(|uod dicas : dicam enim, si potcro, quod in nobis atten-
damus, non unde ilhid comprehendamus ; quando ergo
concipis verbum quod proferas, rem vis diccre, et ipsa
rci conceptio in corde tuo jam verbum est : nondum pro-
ccssit, sed jam natum est in corde et manet ut procedat :
attendis autera ad c(ucm procedat : cum quo loquaris : si
Latinus est vocem latinam c[Uferis : si Graecus est, verba
graeca meditarisjsi Punicus.est, attendis si nosti linguam
■ Joan. in, 32, et viii, 26. — ^ Id, 1, i.
122 S. AUGtJSTINI EPISCOPI
Punicam ^ pro divorsitate auditorum diversas linguas ad-
hibes, ut proferas verbum conceptum : iilud autem quod
corde conceperas, nuUa lingua tenebatur. Gum ergo Deus
loquens, linguam non qusereret, et genus locutionis non
assumeret, quomodo auditus est a Filio, cum ipsum Filium
sit locutus Deus ? Quomodo enim tu verbum quod lo-
queris, in corde habes, et apud te est, et ipsa conceptio
spiritalis est : ( nam sicut anima tua spiritus est, ita et
verbum quod concepisti, spiritus est; nondum enim ac-
cepit sonum ut per syllabas dividatur, sed manet in con-
ceptione cordis et in speculo mentis : ) sic Deus edidit.
Verbum, hoc est, genuit Filium. Et tu quidem ex tem-
pore gignis verbum etiam in corde : Deus sine tempore
genuit FiHum, per quem creavit omnia tempora. Cum
ergo Verbum Dei Filius sit, Fihus autem locutus est no-
bis, non verbum suum, sed Verbum Patris se nobis loqui
voluit, qui Verbum Patris loquebatur. Hoc ergo quomodo
decuit, et oportuit, dixit Joannes : quomodo potuimus,
nos exposuimus. Cui ad cor nondum pervenit dignus de
tanta re intellectus, habet quo se convertat, habet quo
pulset, habet a quo quserat , habet a quo petat, habet a
quo accipiat.
VIII. « Qui de coelo venit, supra omnes est : et quod
» vidit, et audivit, hoctestatur ; ettestimonium ejusnemo
» accipit^ » Si nemo, ut quid venit ? Quorumdam ergo
nemo. Est quidam populus praeparatus ad iram Dei, dam-
nandus cum diabolo, horum nemo accipit testimonium
Christi. Nam si omnino nemo, nuUus homo ; quid est
quod sequitnr : « Qui autem accepit testimonium ejus,
)) signavitquia Deus verax est^ ? )> Certe ergo non nemo,
si tu ipse dicis : « Qui accepit testimonium ejus, signavit
» quia Deus verax est. )> Responderet ergo fortasse Joan-
I Joan. m, 3i, 32. — rlbid. 33.
IN JOANMS EVANC.ELIUM , TUACT, XIV. 123
nes iiilcrrogatiis, ct tliceret, Novi quid dixcrim, ncmo.
Est cnim (luidam popnlns nalus ad iiam Dci, ct ad lioc
praccognltus. Qui sinL cnim crcdiluri, ct qui non sint
crcdituri, novit Deus : qui sint pcrsevcraturi in eo quod
crcdidcrunt, et (pii sint lapsuri, novit Deus : et numcrali
sunt Dco omncs luturi in vilam aetcrnam; et novit jam
illum populum dislinctum. Et si ipsc novit, ct Prophelis
dedit nosse per Spiritum suum, dedit et Joanni. Atten-
dcbat ergo Joanncs, non oculo suo -, nam quantum ad
ipsum pcrtinet, tcrra cst, et de terra loquitur : sed in ea
gratia Spiritus, quam accepit a Deo, vidit quemdam po-
pulum impium, infidelem ; attendcns illum in infidclitate
sua, ait : Tcstimoniura ejus qui venit de ccelo, nemo acci-
pit. Quorum ncmo? Eorum qui ad sinistram futuri sunt,
corum quibus dicetur : « Ite in ignem aeternum qui
» praeparatus est diabolo et angclis ejus ^ » Qui ergo acci-
piunt ? Illi qui ad dexteram futuri sunt, illi quibus di-
citur : « Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum
» quod vobis paralum est ab origine mundi. -» Attcndit
ergo in spiritu divisionem , in genere autem humano com-
mixtionem ^ et quod nondum locis separatum est separa-
vit inteliectu, separavit cordis aspectu ; et vidit duos po-
pulos, fidelium et infidelium : attendit infideles, et ait :
« Qui dc cceio vcnit, supra omnes est, et quod vidit et
» audivit, hoctestatur, et testimonium ejus nemo accipit.»
Deincle transtuiit se a sinistra, et aspexit ad dexteram, et
secutus ait : « Qui accepit testimonium ejus, signavit quia
» Deus verax est. » Quid est, « signavit quia Deus verax
» est, » nisi homo mendax est, et Deus verax est ? Quia
nemo hominum potest dicere quod veritatis est , nisi iilu-
minetur ab co qui raentiri non potest. Dcus ergo verax 5
Christus autem Deus. Vis probare? Accipe testimonium
' Matth. XXV, 4i
124 S. AUGUSTINI EPISCOPI
ejus, ct invenis : « Qui enim accipit testimonium 'ejus,
V signavit quia Deus verax est. » Quis? Ipse qui de cfelo
venit et supra omnes est, Deus verax est. Sed si nondum
illum intelligis Deum, nondum accepisti testimonium ejus :
accipe, et signas, praesumenter inteiligis, definienter agnos-
cis, quia Deus veraxest.
IX. « Quem enim misit Deus verba Dei ioquitur ^ » Ipse
est Deus verax, et misit ilium Deus : Deus misit Deiim.
Junge ambos, unus Deus, Deus verax missus a Deo. De
singuiisinterroga, Deus : et de ambobus interroga, Deus.
Non singuli, Deus et ambo dii, sed singulus quisque Deus
et ambo Deus. Tanta enim ibi est charitas Spiritus sancti,
tanta pax unitatis, ut de singulis cum interrogatur, Deus
tibi respondeatur-, de Trinitate cum interrogatur, Deus
tibi respondeatur. Si enim spiritus hominis quando in-
haeret Deo unus spiritus est, aperte Apostoio dicente,
« Qui adhseret Domino, unus spiritus est^ : » quanto raa-
gis Fiiius sequalis adhaerens Patri simui cum iiio unus
Deus est.? Audite aiterumtestimonium. Nostis quam muiti
crediderunt, quando omnia quac liabebant, ad pedes Apos-
toiorum vendita posuerunt, ut distribueretur unicuique
sicut opus erat : et de ilia congregatione sanctorum quid
dicit Scriptura ? Erat iiiis anima una et cor unum in Do-
mino^. Si charitas de tot animis fecit animam unam, et
de tot cordibus fecit cor unum : quanta est charitas inter
Patrem et Fiiium? Major utique potest esse quam inter
iiios homines quibus erat cor unum. Si ergo multorum
IVatrum cor unum propter charitatem, et muitorum fra-
trum anima tua propter charitatem 5 Deus Pater et Deus
Fiiius dicturus es quia duo sunt? Si duo dii sunt, non
est ibi summa charitas. Si enim hic tanta charitas est,
ut animam tuam et animam amici tui unam animam
' Joan, 111, 34 — ^ i Cor. vi, 17. — ^ Act. iv, 33.
\y JoA>M13 EVANr.ELIliM , J UACT. MV. 125
laciat, ((uomodo ibi noii cst iinus Deus Patcr ct l*'ilius ?
absitut lioc scntiat (kios non licta. Prorsus {|uanluni cx-
ccllat charitas illa, hinc intdiigitc : Muilre aninicC sunt
muitorum liominum, ct si se cliligunt, una anima est :
sed possunt dici ct muit;e anim;e, possunt in hominibus;
(juia non est tanta conjunctio. Ibi autem, ununi Dcum
licetdicas : duos aut tres deos non licet dicas. Hinc tibi
commendatur supcreminentia et suramitas charitatis tanta,
ut major cssc non possit.
X. (( Qucm enim misit Deus, verba Dei lo(|uitur'. »
Hoc uti([ue de Christo dicebat , ut se ab illo distingueret.
Quid enim? ipsum Joannem nonne Deusmisit? Annon
ipse dixit : (( Missus sum ante eum ^ : » et , (( Qui me mi-
» sit l)aptizare in atiua^ : et dc iilo dictum est ; Ecce
» mitto Angclum meum ante te, et praeparabit viani
» tuam^? » Nonne et ipse verba Dei loquitur , dc (|uo
etiam dictum est , cjuod sit ampiius quam Prophcta ? Si
ergo et ipsum Deus misit , et verba Dei loquitur ; quo-
modo ad distinctionem , de Christo eum dixisse accipi-
mus , (( Quem enim misit Dcus , vcrba Dei loquitur '' ? »
Sed vide quid adjungat : « Non enim ad mensuram dat
» Deus Spiritum. » Quid est hoc , (( Non enim ad mensu-
» ram dat Deus Spiritum ? » Invenimus quia ad mensu-
ram dat Deus Spiritum ? Audi Apostolum dicentem : a Se-
» cundum mensuram donationis Christi ''. » Hominibus ad
mensuramdat, unicoFilionondatadmensuram. Quomodo
hominilmsadmensuram? Aiii ([uidem datur per Spiritum
sermo sapientise ^ : ahi sermo scientiae secundum eumdem
spiritum : ahi fides in eodem spiritu, alii prophetia, alii
dijudicatio spirituum , alii gencra linguarum, alii donatio
curationum. Numquid omnes Apostoli? numc^uid omnes
' Joan. 111, 34. — ' IbiJ. 28. — ^ Joan. i, 33. — 4 M-alac. 111, i. —
^ Joan. iii, 34. — ^ Eplies. iv, 7. — 7 i Cor. xi, 6.
126 S. AtJGUSTIWI EPISCOPI
Apostoli ? numquid omnes Prophetae ? numquid omnes
UoctoresPnumquid omnes Virtutes?numquidomnes dona
habent sanitatum ? numquid omnes linguis loquuntur ?
numquid omnes interpretantur ? Ahud habet iste , aliud
ille : et quod habet ille , non habet iste. Mensura est , di-
visio qusedam donorura est. Ergo hominibus ad mensu-
ram datur, et concordia ibi unum corpus facit. Quomodo
ahud accipit manus ut operetur , ahud oculus ut videat ,
aliud auris ut audiat, ahud pes ut ambulet, anima tamen
una est quse agit omnia, in manu ut operetur, in pede ut
ambulet, in aure ut audiat, in oculo ut videat : sic sunt
eliam diversa dona fidelium, lanquam membris ad mensu-
ram cuique propriam distributa. SedChristusqui dat, non
ad mensuram accipit.
XI. Audi enim adhuc quid sequitur, quia de Fiho dixe-
rat : « Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum. Pa-
» ter diligit Filium, et omnia dedit in manu ejus*. »
Adjecit , « Omnia dedit in manu ejus : » ut nosses et hic
qua distinctione dictum sit, « Pater dihgit Fihum. »
Quare enim? Pater non dihgit Joannem ? et tamen non
omnia dedit in manu ejus. Pater non dihgit Paulum ? et
tamen non omnia dedit in manu ejus. « Pater dihgit Fi-
hura : » sed quomodo Pater Fihum, non quomodo do-
minus servum : quoraodo unicum, non quomodo adopta-
tum. Itaque « Omnia dedit in manu ejus. » Quid est,
« Omnia ? » Ut tantus sit Fihus, quantus est Pater. Ad
sequahtatem enim sibi genuit eura, cui rapina non esset in
forraaDci esse sequalemDeo. "^ « Pater dihgit.Fihura, et
orania dedit in raanu ejus. » Ergo cum ad nos dignatus
est raittere Fihura, non puteraus ahquid minus nobis mis-
sum quam est Pater. Pater raittens Fihum , se alterum
misit.
' Joan. m, 34, 35. — » Philip. ii, 6.
IN JOANNIS EVANGELIUM, TUACT. XIV. 127
\ll. Nam([iu' putantos atlhuc discipuli, quia Patcr ali-
(juid majus cst t[uam Filius, vidcntcs carnem ct non in-
tclligcntcs divinitalcm , dixcrunt ei : (( Doraine , ostcnde
» nobis Patrem, et sutlicit nobis ^ » Tanquamdiccrcnt :
Jam novimus te, ct bcnedicimus te, quia novimus tc :
gratias cnim tibi agimus, quia ostcndisti tcnobis, scd Pa-
trem uondum noviraus : propterca cor nostrum ardct, ct
satagit concupiscentia ([uadam sancta vidcndi Patris tui
qui te misit ; ipsum nobis ostende, et niliil amplius a tc
desidcrabimus : sutiicit enim nobis cum ille iuerit dcmons-
tratus, quo major esse nerao potest. Bona concupiscentia,
bonum desiderium : sed parvus intellcctus. Attendens
enim ipse Dominus Jesus , parvos magna quaerentes , et
se ipsum magnum inter parvos , et parvum inter parvos ,
ait Philippo qui hoc dixerat, uni ex discipulis, « Tanto
)) tempore vobiscum sum , et non cognovistis me , Phi-
)) lippe ? » Posset hic Philippus respondere , Cognoviraus
te : sed nuraquid diximus tibi , ostende nobis te ? Te cog-
noviraus, sed Patrera quaerimus. Subjecit statira , a Qui
)) me vidit, vidit et Patrera. - » Si ergo aequalis Patri rais-
sus est, non eum acstiraemus ex infirmitate carnis, sed
cogitemus raajestatem indutara carne , non oppressara
carne. Manens enim Deus apud Patrera, apud horaines
factus est homo , ut tu per illum qui ad te factus est homo,
fieres talis qualis capit Deum. Non enim homo poterat ca-
pere Deura : videre poterat homo horainem , capere Deum
non potcrat. Unde non poterat capere Deura? Quia ocu-
lura cordis unde caperet, non habebat. Erat ergo aliquid
intus sauciura, et aliquid foris sanum : corporis oculos
habebat sanos, cordis oculos habebat saucios. Factus est
ille horao ad corporis oculum : ut credens in eura qui vi-
deri corporaliter potuit , curareris ad eum ipsum viden-
' Joan. XIV, 8. — » Ibid. 9.
128 S. AUGUSTfM El'I3COPI
dum ([uem spiritalitcr viclerc non poteras. Tanto tempore
vohiscumsum , et non cognovistis me , Philippe? Qui me
vidit, vidit et Palrem. Quare iUi non illum videhant?Ecce vi-
debant illum, et Patrem iion videbant : videbant carnem, '
sed majestas latebat. Quod videbant discipuli qui amave-
verunt, viderunt et Judsei qui crucifixerunt. Intus ergo
erat totus ille , et sic intus in carne, ut apud Patrem ma-
neret : non enim deseruit Patrem quando venit ad carnem.
XIII. Carnalis cogitatio non capit quod dico : difierat
intellectum, et incipiat a fide : audiat quod sequitur :
« Qui credit in filium , hahet vitam aeternam •, qui autem
M incredulusest Filio, non videbit vitam, sed ira Deima-
» net super eum. ^ » Non dixit, ira Dei venit ad eura, sed
« Ira Dei manet super eum. » Omnes qui nascunlur mor-
tales, hahent secum iram Dei. Quam iram Dei? Quam
accepit primus Adam. Si enim peccavit primus homo, et
audivit , Morte morieris : "^ factus est mortalis ille , et coe-
pimus nasci mortales , cum ira Dei nati sumus, Venit inde
Flius non habens peccatum , et indutus est carne, indutus
est mortalitate. Siille nohiscum communicavit iram Dei,
nos pigri sumus cum illo communicare gratiam Dei? Qui
ergo non vult credere in Filium , ira Dei manet super eum.
Quae ira Dei ? De qua dicit Apostolus, « Fuimus et nos na-
» tura fdii irae, sicut et coeteri ^.)) Omnes ergo filii irae • quia
de maledicto mortis venientes. Credein Christum factum
pro te mortalem , ut illum capias immortalem : quando
enim ceperis ejus immortalitatem , nec tu eris mortalis.
Vivebat, moriebaris : mortuus est , ut vivas. Attulit gra-
tiam Dei , abstulit iram Dei. Deus vicit mortem, ne mors
vinceret hominem.
' Joan. 111, 36. — ^ Gen. ii, 17. — ^ Ephes. 11, ?>.
iN JoA^ivis evA»gej.ii;m , tract. \v. 120
W 1W\ »V\\ WW WV\ 1W\ VW\ WW WW VW\ WW WW W\V WW WW WW WW WV\ V\ W WW
TRACTATUS XV».
Ab 00 Evangelii loco , Ut ergo cognovU Jesas , quia
audierunt Pliariscei , quia Jesus plures discipulos
facit , etc. Us(jiie ad id, Etscimus quia hic est i>ere
Salvator mundi.
I. Non rude estauribus Charitalis Vestrae, evangclislam
Joannem velut aquilam volare altius , caliginemcjuc ter-
r.e transccndere , et lucem veritatis firmioribus oculis
iiUueri. Mulla enim jam ex Evangelio ejus per ministe-
rium nostrum Domino adjuvante tractata sunt : ex ordine
autem sequitur h.iec lectio, quae hodie recitata est. Ea
quae dicturus sum Domino donante multi sic audituri es-
tis, ut magis recognoscatis quam discatis. Non ideo tamen
pigra debet esse intentio , quia non est cognitio , scd re-
cognilio. Hoc lectum est , et hanc lectionem tractandam
gestamus in manibus, quod Dominus Jesus ad puteum
Jacob loquebalur cum Samaritana muliere. Dicta enim
ibi sunt magna mysteria , et magnarum similitudines
rerum : pascentes animam esurientem, reficientes lan-
guentem.
II. Dominus enim haec « Cum audisset, cognovisse Pha-
» risaeos quod plures discipulos faceret quam Joannes ,
» et plures baptizaret : quanquam Jesus non baptizaret ,
» sed discipuli ejus : rehquit Jud.neam terram , et abiit ite-
» rum in Galileam -. » Hinc diutius disputandum non est
ne immorantes in manifestis, angustias temporis patiamur
' Habitus die proximo ante Tractat subseq. — ^ Joan. iv, i_, 2.
cxxn 9
130 S. AtGUSllM EPISCOPI
ad obscura scrutanda et aperienda. Utique Dominus
si sciret Phariseeos ita de se cognovisse, quod plures dis-
cipulos faceret , et quod plures baptizaret , ut hoc eis ad
salutem valeret sequendi eum , ut et ipsi essent discipuli ,
et ipsi vellent ab eo baptizari ^ magis non relinqueret Ju-
dseam terram , sed propter illos maneret ibi : quia vero
cognovit eorum scientiam, simul cognovitetinvidentiam,
quia non hoc propterea didicerunt ut sequerentur, sed ut
persequerentur ; abiit inde. Poterat quidem ille et prae-
sens ab his non teneri , si nollet : non occidi , si nollet :
quia potuit et non nasci, si nollet ; sed quia in omni
re quam gessit ut homo , hominibus in se credituris prse-
bebat exemplum ; ( quia unusquisque servus Dei non pec-
cat, si secesserit in alium locum, videns furorem forte
persequentium se, aut quaerentium in raalum animam
suam ; videretur autem sibi servus Dei peccare si faceret ,
nisi in faciendo Dominus prsecessisset : ) fecit hoc ille
magister bonus ut doceret , non quod timeret.
III. Fortassis etiam hoc moveat, cur dictum sit, « Bap-
» tizabat Jesus plures quam Joannes : » et postea quam
dictum esl, « Baptizabat, » subjectum est, « Quanquam
» Jesus non baptizabat , sed discipuh ejus. » Quid ergo?
Falsum dictum erat, et correctum est, cum additum est,
« Quanquam Jesus non baptizabat, sed discipuh ejus? »
An utrumque verum est, quia et Jesus baptizabat , et non
hapiizabat ? Baptizabat enira , quia ipse raundabat : non
baptizabat, quia non ipse linguebat. Praebebant discipuh
ministerium corporis , prsebebaj: ille adjutorium majesta-
tis. Quando enim cessaret a baptizando, quandiu non
cessat a mundando? De quo dictum est ab eodera Joan-
ne, per Joannis Baptistse personara dicentis : « Hic est
» qui baptizat ^ » Ergo Jesus adhuc baptizat : et tiuo-
' Joan. I, 35.
I^ JOANNIS EVANGELItJM , TRACT. XV. l3l
iisque haptizandi sumus, Jcsus baptizat. Sccurus liomo
accedat ad interiorem ministrum : habet cnim supcriorem
magistrum.
IV. Scd forle ait ahquis, Baptizat (|uidem Christus in
spiritu, non in corpore. Quasi vero alterius dono quam
ilUus, quisquam etiam sacramento corporahs et visibihs
baptismalis imbuatur. Vis nosse ([uia ipse l)aptizat, non
soliun spiritu , sed etiam acpia ? Audi Apostolum : « Sicut
» Christus, incjuit, dilexlt Ecclesiam , et se ipsum tradidit
» pro ea , mundans eam lavacro aquae in verbo , ut exhi-
)) beret ipse sibi gloriosam Ecch^siam non habentem ma-
» cuhTm aut rugam , aut ahquid hujusmodi '. » Mundans
eam. Unde? Lavacro acjuae in verbo. Quid est baptismus
Christi? Lavacrum acjune in verbo. Tolle aquam , non est
baptismus : tolle verbum, nonest baptismus.
V. Jam ergo his praejactis , per cjuse venit ad collocu-
tionem cum illa muhere, videamus quae restant plena
mysteriis , et gravida sacramentis. « Oportebat autem ,
» incjuit, eum transire per Samariam : venit ergo in ci-
» vitatem Samariae quae dicitur Sichar, juxta praedium
» quod dedit Jacob fiho suo Joseph. Erat autem ibi fons
» Jacob. '^ » Puteus erat : sed omnis puteus fons , non om-
nis fons puteus . Ubi enim aqua de terra manat , et usui
praebetur haurientibus , fbns dicitur : sedsi in promptu et
superficie sit , fons tantum dicitur 5 si autem in alto et
profundo sit , ita puteus vocatuf , ut fontis nomen non
amittat.
VL « Jesus ergo fatigatus ex itinere , sedebat sic super
» fontem. llora erat c[uasi sexta ^. » Jam incipiunt mys-
teria. Non enim frustra fatigatur Jesus ; non enim frustra
fatigatur Virtus Dei^ non enim frustra fatigatur, per quem
fatigati recieanlur^ non enim frustra fatigatur, quodese-
' Eplies. V, 25. — 2 Joan. ly, 5, 6. — 3 ibid.
9.
132 S. AUGtJSTlM RPISCOI'1
rente fatigaraur, quo praesentc firmamur. Fatigatur tamen
Jesus; et fatigatur ab itinere, et sedet, et juxta puteum
scdet, et hora sexta fatigatus sedet. Omnia ista innuunt
aliquid, indicare volunt aliquid ; intentos nos faciunt, ut
pulsemus hortantur. Ipse ergo aperiat et nobis et vobis ,
qui dignatus est ita hortariut diceret: uPulsate et aperie-
tur vobis ^ » Tibi fatigatus est abi tinere Jesus. Invenimus
Virtutera Jesum , et inveniraus infirmum Jesum : fortem
etinfirraum Jesum : fortem, « quia in principio erat Ver-
)) bum , et Verbum erat apud Deum , et Dcus erat Ver-
)) bum : hoc erat in principio apud Deum'^. » Vis videre
quam iste Filius Dei fortis sit? « Omnia per ipsum facta
)) sunt, et sine ipso factura est nihil ^ : » Et sine labore
facta sunt. Quid ergo illo fortius, pcr quem sine labore
facta sunt omnia? Infirmum vis nosse? « Verbum caro
)) factum est, et habitavit in nobis *. » Fortitudo Christi
te creavit, infirmitas Christi te recreavit. Fortitudo Christi
fecit ut quod non erat esset : infirniitas Christi fecit ut
quod erat non periret. Condidit nos forlitudine sua , quce-
sivit nos infirmitate sua.
VII. Nutrit ergo ipse infirmus infirmos , tanquara gal-
lina pullos suos : huic enim se similera fecit : « Quoties
» volui, » inquit ad Jerusalem, « congregare filios tuos sub
» alas, tanquam gallina pullos suos, et noluisti? ^ » Vi-
detis autem, Fratres, quemadmodura gallina infirraetur
cura puUis suis. Nulla alia avis quod sit m^ter agnoscitur.
Videmus nidificare passeres quoslibet ante oculos nostros-,
hirundines , ciconias, colurabas quotidie videraus nidifi-
care , quos nisi quando in nidis videraus , parentes esse
non agnoscimus. Gallina vero sic infirmatur in puHis suis,
ut etiamsi ipsi pulli non sequantur, fiiios non videas , ma-
' Mattl). vu, 7. ~ 2 Joan. i, i> — ^ ibid. 3.-4 Ii)id.xi4. — ^ Malth.
xxii, 37.
IN T04NNI3 EVANGELIUM, THACT. XV. 133
iriiii lamcn agnoscas. Ita fil alis demissis, plumis hispida,
voccrauca,omnil)iismt'ml)ris dcmissa ctabjccla, ut(|uem-
admodum dixi, cliamsi lilios nou vidcas , matrcm ta-
mcnintclligas. Sic crgo infirmus Jcsus, faligatus ab itine-
rc. Itcr ipsius cstcaropro nobisassumpta. Quomodoenim
itcr habct (|ui ubitpie est, ([ui nuscjuam dcestPQuo it ,
aut undc it , nisi (juia non ad nos venirct, nisi formam vi-
sibihs carnis assumeret? Quia ergo venire ad nos eo mo-
do diguatus est, ut in formaservi assumpta carneappare-
rct, ipsa carnis assumptio cst iter ipsius. Idco fatigatus ab
itinere, (juidest ahud , quam fatigatus in carne? Infirmus
in carne Jesus : scd noli tu infirmarij in iliius infirmitatc
tu fortis csto : quia quod infirmum cst Dei, fortius est ho-
minibus'.
VIll. Sub hac rerum imagine Adam qui erat forma fu-
turi , prrcbuit nol)is magnum indicium sacramenti , imo
Deus in illo pra3buit -. Nam et dormiens meruit accipcre
uxorem et de costa ejus facta est ei uxor ^ : quoniam de
Christo in cruce dormiente futura erat Ecclesia de latere
ejus,dehUerescihcctdormientis:([uia et de latcre in cruce
pcndcntis Lincea percusso sacramenta Ecclcsi.Te profluxe-
runt *. Sed quare hoc dicere volui, fratres? Quia infirmi-
tas Christi nos facit fortes. Magna ibi imago prreccssit.
Poluit Dcus carnem detrahere homini undc faccret ffcmi-
nam , et magis videtur quasi congruere potuisse. Fiebat
enim sexus infirmior , et magis de carne infirmitas fieri
dcbuit ([uam de osse : ossa enim in carne firmiora sunt.
Non detraxit carnem unde faceret muherem 5 sed detraxit
os, et detracto osse formata est muher , et in locum ossis
caro adimpleta est. Poterat pro osse os rcddcre , poterat
ad faciendam mulicrem non costam, sed carnem detra-
here. Qaid igitur significavit? Facta cst mulier in costa
' I r.or. T, i5. — ' Rom. v, i.'j. — 3 Qgn it, oj. — 4 .foan. xix, 34-
134 S. ATJGUSTINI EPISCOPI
tanquarn fortis : facliis cst Adam in carne tanquam infir-
mus. Clirislus esl el Ecclcsia , illius infirmilas nostra cst
fortitudo.
IX. Quare ergo hora sexta? Quia aetate sseculi sexta.
Computa in Evangelio tanquam unamhoram, unamaeta-
tem ab Adam usc{ue ad Noe : secundam a Noe usque ad
Abraham : tertiam ab Abraham usque ad David : quartam
a David usque ad Iransmigrationem Babyloniae : quintam
a transmigratione Babylonise usque ad baptismum Joan-
nis : inde sexta agitur. Quid miraris? Venif Jesus, et hu-
miliando se venit ad puteum. Faligatus venit , quia infir-
mam carnem porlavit. Horasexta, quiasetate saeculisexta.
Ad puteum , quia ad profunditatem hujus habitationis
nostrae. Unde dicitur in psalmis, « De profundis clamavi
)) ad te, Domine ^ » Sedit, utdixi , quiahumiliatus est.
X. Et « Venit mulier "^. » ForraaEcclesiae non jam justi-
ficatse, sed jam justificandae : nam hoc agitsermo. Venit
ignara, invenit eum, et agitur cum illa. Videamus quid ,
videamus quare : « Venit muher de Samaria haurire
)) aquam, )> Saftiaritani ad Judaeorum gentem nonpertine-
bant : ahenigense enim fuerunt, quamvis vicinas teiras
incolerent. Longum estoriginem Samaritanorum retexere,
ne nos multa teneant, et necessaria non loquamur : suffi-
cit ergo ut Samaritanos inter ahenigenas deputemus. Et
ne hoc audacius me arbitrejnini dixisse quam verius, au-
dite ipsum Dominum Jesum , quid dixerit de illo Saraari-
tano , uno de decem leprosis quos mundaverat , qui solus
rediit ut gratias ageret. « Nonne decem mundati sunt? et
)) novem ubi sunt ^? » Non erat alius c[ui daret gloriam
Deo , nisi alienigena iste. Pertinet ad imaginem rei, quod
ab alienigenis venit ista mulier , quae typum gerebat Ec-
clesiae : ventura enim erat Ecclesia de gentibus, alienige-
' Psa!. cxxiXj I. — ' Joan. iv, 7. — ^ Liic. xvir, 17.
IN J0ANN19 EVANGELltM , TRACT. \\. 135
na a genere Jiuljeorum. Audinmns orgo in illa nos, et in
illa agnoscamus nos , el in illa gratias l)co agamus pro no-
bis. Illa enim figura erat, non veritas : quia et ipsa prae-
misit figuram, et lacta est veritas. Nam credidit in eum ,
t|ui de illa figuram nobis pra?tendebat. « Venit » ergo
(( haurire a(|uam. » Simpliciter venerat haurire aquam,
sicut solent vel viri vel foeminae
XI. « Dicit ei Jesus, Da mihi bibere. Discipuli enim
» ejus abicrant in civitatem, ut cibosemerent. Dicitergo
» ei mulier illa Samaritana, Quomodo tu Judaeus cum sis,
» bibere a me poscis , quae sum mulier Samaritana ? Non
» enim coutuntur JudaeiSamaritanis^ » Videtisalieniae-
nas : omnino vasculis eorum Judaei non utebantur. Et
quia ferebat Secum mulier vasculum , unde aquam hau-
riret, eo mirata est, quia Judoeus petebat ab ea bibere,
quod non solebant facere Judaei. Ille autem qui bibere
quaerebat , fidem ipsius mulieris sitiebat.
XII. Denique audi quis petat bibere. « Respondit Jesus,
» et dixit ei , Si scires donum Dei , ct quis est qui dicit
» tibi, Da mihi bibere , tu forsitan petisses ab eo et de-
» disset tibi aquam vivam -. » Petit bibere, et promittit
bibere. Eget quasi accepturus, et atliuit tanquam satia-
tunis. « Si scires, inquit, donum Dei. » Donum Dei est
Spiritus sanctus. Sed adhuc mulieri tecte loquitur, et pau-
latim intrat in cor. Fortassisjam docet. Quid enim ista
hortatione suavius et benignius ? « Si seires donum Dei ,
» et scires quis est qui dicit tibi, Da mihi bibere, tu
» forsitan peteres, et daret tibi aquam vivam : » huc us-
que suspendit. Viva aqua dicitur vulgo illa quae de fonte
exit. IUa enim quae colHgitur de pluvia in lacunas aut
cisternas , aqua viva non dicitur. Et si de fonte manave-
rit , et in loco aliquo collecta steterit , nec ad se illud unde
' Joan. IV, 7-9. — ' IbiJ. 10.
136 S. AlIOUSTTNl EHSCOPT
iTianahat admiscrit, setl interrupto nicatu , tanc|nani a
fontis tramite separata tuerit; non dicitur aqua viva : sed
illa ac{ua viva dicitur, cjuse manans excipitur. Talis aqua
crat in illo fonte. Quid ergo promittebat quod petchat?
XIII. Tamen mulier suspensa ait : « Domiiie, neque in
» ciuo haurias habes, et puteus altus est *. » Videte quo-
modo intellcxerit acpiam vivam, aquam scilicet, cjufle erat
in illo fonte. Tu mihi vis dare ac[uam vivam, et ego fero
unde hauriam, et tu non fers. Aqua viva hic est , quo-
modo mihi daturus es? Aliud intelligens et carnaliter sa-
piens quodam modo pulsat, ut aperiat magister cjuod clau-
sum est. Pulsabat ignorantia , non studio : adhuc mise-
randa, nondum instruenda.
XIV. Dicit alic[uid evidentius Dominus de illa ac[na
viva. Dixerat enim mulier : « Numc[uid tu major es patre
» nostro Jacob , qni dedit nobis puteum , et ipse ex eo
)) ])ibit, et filii ejus et pecora ejus ~? » De hac aqua viva
dare mihi non potes , quoniam haurilorium non liabes :
forte alium fonlem promittis? Patre nostro melior potes
esse, c|ui huiic puteum fodit, et ipse cum suis usus est eo?
Dominus ergo dicat, quid dixerit aquam vivam. « Res-
)) pondit Jesus, et dixit ei : Omnis qui biberit ex aqua hac,
» sitiet iterum : qui autem biberit ex aqua quam ego dabo
)) ei, non sitiet in aeternum : sed aqua quam ego dabo ei,
» fiet in eo fons aquse salientis in vitam aeternam. )) Aper-
tius locutus est Dominus , « Fiet in eo fons aquae salientis
)) in vitam^ternam. Qui biberit de aqua ista, non sitiet
)) iu aeternum. ^ » Quid evidentius, quia non aquam visi-
])ilem , sed invisibilem promiltebat? quid evidentius,
qnia non carnaliter, sed spiritaliter loquebatur?
XV. Adhuc tamen illa mulier carnem sapit : delectata
c^st non sitire^ et putaljat hoc secundum carnem promis-
.' .Tnan. IV, II. — » Ibid. i2. — ' Ihid. i3.
IN JOANNIS F.VANGELIUM , TnACT. XV. 137
siim sibi esso a Domino. Quod ([uiilcm licl , scti in rosur-
reclione morluorum. .lam lioc volcbal illa. Ihjclcrat enim
Deus alii[uanilo servo suo Eiiie , ut per i[uaciraginla dies
neO esuriret , nec sitiret '. Qui hoc [loluit dare per ([ua-
drat^inta dies, non potuit dare scmpcr? Suspirahal tamen
iila , nolens indigcre, nolens lahorarc. Assidue vcnirc ad
ilium tontem, oncrari [londere , quo indigentia supplerc-
lur; cl linitO([uod hauscrat, rursus redire cogel)alur : et
([uotidianus ei iuit islc iahor ; ([uia indig('ntia iila reficie-
hatur, non extinguehaiur. Dciectata ergo tali munere ,
rogat ut ei a([uam vivam daret '.
XVI. Vcrumtamen non prcetereamus, c[uoniam Do-
minus spiritaie ali([uid promlttehat. Quid est , (( Qui bi-
» herit dc ac|uahac, sitiel iterum '? » Et verum estsecnn-
dum hanc aijuam ; et vcrurn cst secundum c[uod signifi-
cahat illa a([ua. Etcnim a([ua in puteo, voluptas sneculi est
in profunditate tenehrosa : liinc eam hauriunt homines'
livdria cu[iidilatum. Cupiditatem c[uip[")e proni suhmit-
lunt, ut ad voluptatcm haustam de profundo perveniant;
ct fruuntur voiuptate, prrecedente et pr.iemissa cupiditate.
Nam c[ui non pr.iemiserit cupiditatcm , pervenire non po-
test ad voluptatem. Pone ergo hydriam,cupiditatem ; et
a([uam de profundo, voluptatem : cum pervenerit ([uis-
c[ue ad voluptatem saeculi hujus , cibus est, potus est , la-
vacrum est , spcctaculum est, concuhitus est-, num([uid
non iterum sitiet.^ Ergo « De liac ac[ua ([ui hiberit, ite-
)) rum, inquit, siliet : » si autem acceperit a me ac[uam,
(( Non sitiet in seternum. )) Satialiimur, inquit, in bonis
domus tuae ^. De ([ua ergo aqua daturus est , nisi de
ilia de qua dictura est : A[")ud te est fbns vitae? Nam quo-
modo silient qui inebriabuntur ab ubertate domus tuoe *.
XVII. Promittebat ergo saginam quamdam et satieta-
' 3 Reg. XIX, 8. — ' Jii.iii IV, li. — ' Psal lxiv, ^. — 4 Id. xxxiii, lo.
138 S. AUGUSTINI EPISCOPI
tem Spiritus sancti : et illa nondum intelligebat •, et non
intelligens, quid respondebat ? « Dicit ad eum mulier,
» Domine, da mihi hanc a([uam , ut non sitiam , neque
» veniam huc haurire ^ » Ad laborem indigentia coge-
bat, et laborem infirmitas recusabat. Utinam audiret,
« Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et
» ego vos reficiam '^. » Hoc enim ei dicebat Jesus, ut jam
non laboraret : sed illa nondum intelligebat.
XVIII. Denique volens ut inteJligeret, « Dicit ei Jesus,
» Vade, voca virumtuum, et veni huc ^. Quid est, «Voca
» virum tuum? » Per virum suum ei volebat aquam illam
dare? An quia non inteJligebat, per virum suum eam vo-
lebat docere? Forte quomodo ait Apostolus de mulie-
ribus : Si quid autem volunt discere, domi viros suos in-
terrogent^?Sedibidicitur, domi virossuosinterrogent,ubi
non est Jesus qui doceat : denique dicitur mulieribus
quasprohibelDatApostoJus loquiinEccIesia. Cumveroipse
Dominus aderat, et prsesens praesenti Joquebatur, quid
opus erat ut per virum ejus ei loqueretur? Numquid per
virum suum loquebatur Mariae sedenti ad pedes suos,
et excipienti verbum suum, quando Martha circa multum
ministerium etiam de sororis suae feJicitate occupatissima
murmurabat ^? Ergo, fratresmei, audiamus et intelligamus
quod ait Dominus : « Voca virum tuum,» mulieri. Forte
enim et animae nostrae dicit : « Voca virum tuum. » Quae-
ramus et de viro animae. Cur ara non ipse Jesus vir animae
verus est? Adsit intelJectus, quoniam quod dicturi sumus,
vix capitur nisi ab intentis : adsit ergo intellectus ut ca-
piatur, et ipse intellectus erit fortasse vir animae.
XIX. Videns ergo Jesus quia mulier non intelligebat, et
volens eam inteJJigere , « Voca, inquit , virum tuum. »
» Joan. IV, i5. — ^ Matth. xi, 28. — 3 Joan. iv, 16. — 4 i Cor. xiv,
35. — ^ Luc. X, 39.
IN J0ANN19 EVANGELIUM , TnACT. XV. 130
Idoo onini nescis quod dico, (|uia intellectus tuus non
adcsl : lo(inor o^o sccundum spiritum , tu audis socun-
dum carnoin. (jn^e Jo^juor , noc ad voluptatom aurium
pcrlinonl, noc ad oculos, noc ad olfactum, nec ad gus-
tum, noc ad taolum : monte sola capiuntur, iulolloctu
solo hauriunlur : illo intollcctus non tihi adost, quomodo
capis quod dico ? « Voca virum tuum , » praesenta intel-
lectum tuum. Quiil tihi cst cnim animam hahore? Non
est magnum, nam et pecus bahet. Undo tu molior? Quia
•intolJoctum hahos, cjuod pocus non hahot. Quid est ergo,
« Voca virum tuum? » Nonme capis, non me intelligis :
do dono Ooi tihi Io(|uor , tu autom carnem cogitas : sc-
cundum carnom silire non vis, ego spirilum aJJoquor : ah-
sens est inteJJcctus tuus, « Voca virum tuum. » Noli
esse sicut oquus ot mulus, (juihus nonestint(^llectus '. Ergo,
fratres mei_, animam hahere, et intoJJectum non hahere ,
hoc est, non adhihere, nec secundum eum vivere, hes-
tialis est vita. Est cnim in nohis ([uiddam hestiale quo in
carne vivimus, sed intellectu regendum est. Molus enim
animse socundum carnom se movenlis, et in dehcias car-
nales immoderate diflluere cupientis , regit desuper in-
tolloctus. Qui dohet dici vir? qui regit , an c[ui regitur?
Procul duhio cum ordinala vita est, intellectus animam
regit, ad ipsam aniraam [Dertinens. Nonenim aJi([uid aJiud
est quam anima, sed aliquid animoe est intollectus : quo-
modo non aJiquid aliud quam caro est oculus, sed ali([uid
carnis est oculus. Cum autem carnis aliquid sit oculus ,
solus tamen luce perfruitur : caetera autem memhra car-
nalia luco porfundi [lossunt, lucem sentire non possunt,
solus ea oculus ot perfunditur et perfVuitur. Sic in anima
nostra quiddam est quod intellectus vocatur. Hoc ipsum
animse quod intellectus et mens dicitur , illuminatur
' P«al. xxxi, 9.
1 'iO S. AlIGUSTINI EPISCOPr 4>
luce siipcriore. Jam supcrior illa lux , qua men/ liu-
mana iliuminalur, Dcus est : « Erat cnim verum lumcn,
>) (juod illuminat omnem hominem)) venientem in hunc
)) mundum '. » Talis lux Christus erat, lahs lux cum
muhere loquebatur : et illa inteliectu non aderat, qui
illa luce illuminaretur, nec tantum perfundcretur , ve-
rum etiam frueretur. Ergo Dominus tanquam diceret ,
illustrare volo, et non adest quem, « Voca , inquit, vi-
» rum tuum : » adhibe intellectum per quem docea-
ris, quo regaris. Ergo constitue animam excepto in-
tellectu tanquam fa-minam : intellectum autem habere,
tauquam virum. Sed iste vir non bene regit foeminam
suam, nisi cum a superiore regitur. « Caput enim mu-
» lieris vir, caput autem viri Christus -. » Loquebatur
caput viri cum foemina , et non aderat vir. Et tanquam
diceret Dominus : Adhibe caput tuum , ut ille suscipiat
caput suum. Ergo « Voca virum tuum, et veni huc, » id
est, adesto, pra^sens esto : velut enimabsens es, dum non
intelligis pr.Tesentis vocem veritatis : prsesens esto, sed noli
sola : cum viro tuo adesto.
XX. Et adhucilla nondum advocato illo viro, non in-
telligit, adhuc carnem sapit, absens est enim vir : « Non
» habeo, inquit, virura ^. » Et Dominus sequitur, et
mysteria loqivitur. Intelligas revera istam mulierem non
habuisse tunc virum : sed coutebatur nescio quo non le-
gitimo viro, adultero magis quam viro : « Et Dominus ei :
» bene dixisti , quia non habeo virum. » Unde ergo tu
dixisli : « Voca virum tuum ? » Et ai^i, quia bene novit
Dominus eam non habere virum , « Dicit ei , » etc. Ne
forte putaret mulier ideo dixisse Dominum : « Bene
» dixisti , quia non habeo virum, » quod hoc a muliere
didicerit, non quod ipse istud divinitate cognoverit, audi
' Joan. 1, 9. — 'I Cov. w, 3. — 3 Joan. iv, 17.
IN JOANMS KVAKOKIIUM, TI\AC1 . \V. I -1 l
ali(|uid ((110(1 non dixisli : (( Quincjue cnim viros hahuisli,
» cl islc (luem hahcs, non (>st vir tuus, hoc vcro dixisli ' . »
X\l. Itcrum cogil dc istis quinquc viris suhtilius ali-
(juid porscrulari. Midti (|uipp(' intclh-xoruiU, nou (piidom
ahsurdo, ncc us(|uo(pia(|U(' improhahilitor, ((uiiujuc viros
miilioris hujus, (niiii((uo lii)ros Moysi . Utehantur enim
cis Samarilaui , ot suh oadom l.('«;c crant : nam indc illis
ct circumoisio inorat. Sod ((uoniam angustat nos quod
sv((uitur. (( Et nunc qu(^m hahes, non cst vir tuus : » vi-
dotur mihi lacilius nos posse accijicrc quinque viros prio-
res anim;c, ((uiiK(uc scnsus corporis csse. Quando cnini
quisque nascitur, antoquam uti possit mente atouo ra-
lione, non rcgitur nisi sensihus carnis. Anima in pucro
parvulo ((uod audilur, ((uod vidolur, ((uod olot, quod
sapit, ((uod lactu sontilur, hoc a()(X'titaut fiigit. Aji^xnit
quid(|uid mulcct , fugit quidqiiid oflondit hos quin((uc
scusus. IIos cnim ((uincjuc sensus midcot voluptas, oflon-
dit dolor. Sccundum hoc quinque sensus, tanquam ((uin-
queviros, prius vivit anima : quiaistis rogitur. Quare au-
tcm viri dicti sunt.^ quia logitimi. A Deo quijipc facli, et
a Dcodonati animae. lufirma est adhuc(ju£e istis quinque
scnsihus rcgitur, ct suh istis quinque viris agit : at uhi
venerit ad annos exserendae rationis, sieam susceperil oji-
tima disciplina ot doctrina sapiontiae ; quinque illis \ iris
ad rcgendum uon succedit, nisi vir verus, Jegitimus et
ilhs melior, et qui melius regat , et qui ad a;ternitatem
regat, ad aetcrnitatem excolat , ad neternitatem instruat.
Nam isti quinquc scnsus non ad aetcrnitatera nos regunt,
sed ad ista tcmporaiia vol appetenda vol fugienda. Ubi
vero intellectus sapientia imhutus regerc coeperitanimam
scit jam non solum fugore fovcam , et ambulaie in fequali
quod oculiostonduut animae infirmaj : nec tantum cano-
' Joan. IV, i8.
142 5. AUGUSTIM EPISCOPI
ras voces suaviter audire, dissonasque repellerc •, vel blan-
dis odoribus delectari, putoresquerespuere^ autdulcedine
capi , et amaritudine otFendi ; aut lenibus mulceri, et
asperis Isedi. Ista enim omnia infirmae animae, sunt ne-
cessaria. Quid ergo regiminis adhibetur per illum intel-
lectum? Non alba et nigra discreturus est , sed justa
et injusta, bona et mala, utilia etinutilia, castitatem et
impudicitiam, hanc ut amet, istam ut vitet j charitatem et
odium, in hac ut sit, in illo ut non sit.
XXII. Hic vir quinque ilhs viris in isla rauHere non
successerat. Ubi enim non succedit ille, error dominatur.
Nam cum coeperit anima capaxesserationis, auta sapiente
mente regitur, aut ab crrore : sed error non regit, sed
perdit. Post istos ergo quinque sensus muHer ilia adhuc
errabat, et error eam ventilabat. Error autem iste non erat
legitimus vir, sed adulter : ideo ei Dominus ait : « Bene
» dixisti, quia non habeo virum. Quinque enim viros
» habuisti : » quinque te sensus carnis primo rexerunt :
venisti ad aetatem utendse ralionis, nec ad sapientiam
pervenisti, sed in errorem incidisti. Ergo post illos quin-
que viros, « Iste quem haljes, non est tuus vir. » Et quid
erat, si vir noii erat, nisi adulter? « Voca » itaque, non
adulterum, sed « virum tuum : » ut intellectu me capias j
non errore de me aliquid falsum sentias. Adhuc enim
errabat mulier, quse aquam illam cogitabat : cum jam
Dominus de Spiritu sancto loqueretur. Quare errabat,
nisi quia adulterum, non virum habebat? Tolieergohinc
istum adulterum qui tecorrumpit, et « Vade, voca virum
» tuum, » Voca, et veni, ut inteUigas me.
XXIII, « Dicit ei mulier, Domine, video quia Propheta
M es tu^ » Coepit venire vir, nondum plene venit. Pro-
phetam Dominum putabat. Erat quidemet Propheta, nam
' Joan. IV, 19.
IN JOAWNIS EVA^GELIUM, TIlACT. XV. 143
dc sc ipso ait, « Noii cst Prophcta sinc honorc, nisi iii
» palria sua'. » Itcm de ilio diclum cst ad Movscn,
« Prophctam eis suscitabo de fratribus eorum, similcm
» tui^ :» similcm sciliccl ad formam carnis, non ad cmi-
nentiam majcstatis. Krgo invenimus Dominum Jcsumdic-
tum Prophctam. Proinde jam non multum errat mulier
ista. (( Vidco, impiit, quia Prophcta cs tu. » Incipit vocare
virum, adullcrum cxcludcre : « Vidco quia Proplieta es
M tu. » Et incipit qu.ercrc quod illam solctmovcrc. Con-
tentio quippe luerat inter Samaritanos ct Judaeos, ([uia
Judaei in tcmplo a Salomonefabricato adorabant Deum :
Samaritani longe inde j^ositi, non in eo adorai^ant. Idco
Judaei mcliores se esse jactabant, quia in templo adora-
bant Dcum. « Nonenim coutuntur Judici Samaritanis : »
quia diccijant cis, Quomodo vos jactatis, ct idco vos mc-
liores nobis esse pcrhibctis, quia tcmplum habctis quod
nos non habemus? Num(|uid patres nostri qui Deo pla-
cucrunt, in illo tcmplo adoraverunt ? nonne in montc isto
adoraverunt, ubi nos sumus? Mclius ergo nos, inquiunt,
in hoc monte Deum rogamus, ubi patres nostri rogavc-
runt. Contendcbant ulrique ignari, quia virum non ha-
bentcs : ilh pro templo, iili pro monte inflabantur adversus
inviccm.
XXIV. Dominus tamen modo quid docet mulierem,
tanqnam cujus vir cocperit praesens esse? « Dicit ei mulier,
» Domine, video quia Propheta es tu. Patres nostri in
» monte lioc adoraverunt, et vos dicitis, quia Jerosolymis
» cst locus, ubi adorare oportct. Dicit ei Jesus, Mulier
» crcdc mihi K » Veniet enim Ecclesia, sicut dictum est
in Canticis canticorum, veniet et pertransiet ab initio fi-
dci K Veniet ut pertranseat, et pertransire non potest nisi
' Luc. IV, 24. — » Deut. xvm, 18. — 3 Joan. iv, 19-21. — 4 Cant.
iy,8, juxla lxs.
l ii S. AtGUSXlJNl EPlSCOri
al) inilio fidci. Merilo jam prsesente viro audit, « Mulicr
)) crede mihi. )) Jam enim est in te qui credat, quia prse-
sens cst vir tuus. Coepisti adesse intellectu, quando me
Prophetam appellasti. « MuHcr crede mihi^ : )> ([uia nisi
credideritis , non intclligetis. Ergo « Mulier crede mihi,
)) quia veniet hora, quando ncque in monte hoc, neque
)) in Jerosolymis adorabitis Patrem. Vos adoralis quod
)) nescitis, nos adoramus quod scimus, quia salus ex Ju-
)) daeis^est. Sed veniet hora -. » Quando.^ « Etnuncest. )>
Quae ergo hora ; « Quando veri adoratores adorabunt Pa-
)) trem in Spiritu et veritate : » non in monte isto, non
in templo, sed in spiritu et veritate. « Nam et Pater tales
)) quaerit, qui adorent cum. » Quare Pater tales quaerit
qui adorent eum : non in monte, non in templo, sed in
spiritu etveritate? « Spiritus est Deus^. n Si corpus esset
Deus, oporteliat eum adorari in monte, quia corporeus
est mons : oportebat eum adorari in templo, quia corpo-
reumest templum. « Spiritus est Deus : eteos quiadorant
)) eum, in spiritu et veritate oportet adorare. »
XXV. Audivimus , et manifestum est : foras ieramus,
intro missi sumus. O si invenirem, dicebas, montem ah-
quem altum et solitarium : credo enira quia in alto est
Deus, magis me exaudit ex alto. Quia in monte es, pro-
pinquum te Deo putas, et cito te exaudiri, quasi de pro-
ximo clamantem? In excelsis habitat , sed humiha res-
picit. Prope est Dominus. Quibus? forte altis? His qui
obtriverunt cor. Mira res est : « Et in altis hal^itat, et
humihbus propinquat ^ : » humiha respicit, excelsa autem
a longe cognoscit ; superbos longe videt, eo ilhs minus
propinquat, quo sibi videntur altiores. Quaerebas ergo
Domini passionem. Ibi sanabatur unus, significans unita-
' Isai, vii, 9j juxtaLXx. — ' .loan, iv, -21-23. — ^ i\ji^i 24. — 4 Psal.
CX!i.XVll, 6.
IN lOANMS EVANGELIDM, lUACl. \\. Ii5
iTJontem? descende ut attingas. Sed ascendere vis ? as-
cende : noli montem (jua^rere. « Ascensiones, in{|uit, iii
» cordeejus, ( lioc Psalmus dicil ), in convallc ploralio-
)) nis'. » Convallis liumilitatem liabct. Ergo inlus agc
lolum. E-t si forte quoeris aliciuem locum altum, aliquem
locum sanctum, intuscxhibe te tcmplum Dco. Tcmplum
cnim Dci sanctum cst, cjuod estis vos^. In templo vis
orare, in te ora. Sedprius esto templura Dci, c|uia ille in
templo suo cxaudict orantem.
XXVI. « Venit crgo hora, et nunc est, quando veri
)) adoratorcs adorabunt Patrcm in spiritu et vcritate. Nos
)) adoramus quod scimus, vos adoratis quod nescitis :
» c[uoniam salus ex Jud.ieis est. » Multum dedit JudcTeis :
sed noli istos reprobos accipere. Parietem iilum accipere
cui adjunctus cst alius, ut pacati inlapide angulari, quod
est Christus, copidentur^. Unus enim paries a Judseis,
unus a Gentibus : longe a se isti parietes, sed doncc in
angulo conjungantur. Alienigenae autem hospites erant,
et peregrini a testam.entis Dei. Secundum hoc ergo dic-
lum cst , « Nos adoramus quod scimus. » E\ persona
ciuidcm Judreorum dictum est, scd non omnium Ju-
daeorum, non rcproborum Judaeorum : sed de qualibus
fuerunt Apostoli , cjuales fuerunt Prophetae, qualcsfue-
runt illi omnes sancti, cjui omnia sua vendiderunt, et
pretia rerum suarum ad pedes Apostolorum posuerunt*.
« Non enim repuht Deus plebem suam quam praescivit^. »
XXVII. Audivithoc muher ista, et addidit. Jamdudum
prophetam dixerat : vidit talia dicere eum cum cjuo lo-
quebatur, cjuae jam plus essent ad prophetam : et quid
rcspondit, videte : « Dicit ei mulier, Scio quia Messias
» venit, qui dicitur Christus : cum ergo venerit ille, om-
' Psal. Lxxiui, 6.— » 1 Cor. ju, 17.— 3 EpLes. 11, i4— 4 Act. iv, 34
— 5 Rom. XI, 2.
CXXII. 10
146 S. AUGXJSXIKI EPISCOPI
» nia nobis demonslrabil^ » Quid est hoc? Modo, in-
quit, de templo contendunt Judaei, et nos de monte con-
tendimus : cum ille venerit, et montem spernet, et templum
evertet 5 docebit nos iste omnia, ut in spiritu et veritate
noverimus adorare. Sciebat quis eam posset docere, sed
jam docentem nondum agnoscebat. Jam ergo digna erat
cui manifestaretur. Messias autem unctus est : unctus
grsece Christus est : hebraice Messias est : unde et punice,
Messe dicitur ungue. Cognatae quippe sunt linguee istae et
vicinae, Hebraica, Punica, et Syra.
XXVIII. « Ergo dicit ei raulier, Scio quia Messias ve-
» niet, qui dicitur Christus : cum ergo veneritille, nobis
» annuntiabit omnia. Dicit ei Jesus, Ego sum qui loquor
» tecum'-. » Vocavitvirum suum, factus est vir ejus ca-
put mulieris, factus estChristus caput viri^. Jam muiier
ordinatur in fide, et regitur bene victura. Postea quam
audivit hoc, « Ego sum qui loqudr tecum, » jam ultra
quid diceret? quando Ghristus Dominus manifestare se
voluit mulieri, cui dixerat, « Credemihi. »
XXIX. "« Et continuo venerunt Discipuli ejus, et mi-
» rabantnr quia cum muhere ioquebatur^. » Quia quae-
rcbat perditam, qui venerat quaerere quod perierat, hoc
ilii mirabantur. Bonum enim mirabantur, non raalum
suspicabantur. « Nemo tamen dixit, Quid quoeris, aut
» quid ioqueris cura ea ? »
XXX. « Reliquit ergo hydriara suara rauiier. » Audito^
« Ego sum qui loquor tecura ^, » et recepto in cor Christo
Domino, quid faceret nisijam hydriam dimitteret, et
evangeiizare curreret? Projecit cupiditatem, et prope-
ravit annuntiare veritatem.Discantqui volunt evangehzare,
projicianthydriara ad puteum. Recordamini quid superius
' Joan. IV, 25. — » Ibicl. 'iG. — ^ i Cor. xi, 3. — 4 Joan. iv, 27. —
5 Ibid. 28.
IN JOAM^IS EVANGEUIJM , 'inACl. XV. 147
tlivcnm dc hydria : vas crat unde a(jua haurichatur ,
gr.vco nominc appcllatur hydria , ciuoniam ^rcTecc uJwp
aqua dicitur? tantjuam si aquarium diceretur. Projecit
crgo hydriam, i\ux jam non usui, sed oneri fuit : avida
quippc desidcrahat a(|ua illa satiari. Ut nuntiaret Chris-
tum, onerc abjccto, « Gucurrit ad civitatem, et dicit iUis
» hominibns, Venite, et videte hominem , qui mihi dixit
» omnia qunpcunKjUC feci ^ » Pedetcntim^ nc illi quasi
irasccrcntur, cl indignarcntur, et pcrsequerentur. « Vc-
» nitc , ct videte hominem , qui dixit raihi omnia qux-
» cumqne fcci : numquid ipse est Christus.? Exierunt de
» civitate, et vcnicbant ad eum "^. »
XXXI. (( Et interea rogabant eum Discipuli dicentes,
» llabbi, manduca^ » lerant enira emere cibos , et ve-
ncrant. (( Ille autem dixit, Ego habeo cibum manducare
» ([uem vos non scitis. Dicebant ergo Discipuli ad invi-
» cem, Numquid ahquis attulit ei raanducare^? » quid
mirum si mulier illa non intelligebat a(|uam? ecce Dis-
cipuli nondum inteliigunt escam. Audivit autem cogita-
tiones illorura, et jam instruit ut magister : non per cir-
cuitum, sicut illam cujus adhuc virum requirebat, sed
jam aperte : « Meus, inquit, cibus est, ut faciam volun-
» tatem ejus qui misit me^ » Ergo et potus ipse erat in
illa rauliere, ut faceret voluntatem ejus, qui raiserat eura.
Ideo dicebat, « Sitio, da mihi bibere, » scilicet ut fidera
in ea operaretur, et fidera ejus biberet, et eam in corpus
suum trajiceret : corpus enim ejus Ecclesia. « Ipse est
» ergo, inquit, cibus meus, ut faciam voluntatem ejus
» ([ui me misit. »
XXXII. « Nonne vos dicitis, quod adhuc quatuor raen-
» ses sunt, et messis venit^.? » In opus fervebat, etope-
» Joaa. IV, 29.— ' IbiJ. 3o. — 3 IbiJ. 3i .— 4 IbiJ. 32, 33.— 5 ibiJ. 34.
— 6 Ibid. 35.
10.
148 S. AuGUsriNi EPiscopi
rarios raittere disponebat. Vos quatuor menses computalis
usque ad messem , ego vobis aJiam messem albam et pa-
ratam ostendo. « Ecce dico vobis, Levale oculos vcstros,
)) et videte, quia jam alke sunt regiones ad messem. )>
Ergo messores missurus est. « In hoc enim est verbum ve-
)> rum , quia alius est qui metit , alius qui seminat : ut et
» qui seminat simul gaudeat et qui metit. Ego misi vos
)> metere , quod vos non Jaborastis : alii Jaboraverunt , et
» vos inlaboremeorum introistis K •» Quid ergo , messores
raisit , non seminatores ? Quo messores?ubi jam aJii Jabo-
raverunt. Nam ubi jam laboratum erat , utique seminatuni
erat: etquodseminatum erat, jam maturum erat lactum,
faJcem et trituram desiderabat. Q;. o ergo erant messorcs
mittendiPubi jam Propbetae prsedicaverant ; ipsi enim se-
minatores. Nam si ipsi non seminatores , undc ad illam mu-
iierem pervenerat , « Scio quia Messias veniet ? )> Jara ista
mulier fructus maturus erat , et erant albse messes , et fal-
cem quserebant. « Misi vos )> ergo; Quo? « melere quod
» non seminastis : alii seminaverunt , et vos in labores eo-
» rum introislis. » Qui laboraverunt ? ipse Abraham, Isaac,
et Jacob. Legitelabores eorum : in omnibus laboribus eo-
rum prophetia Christi ^ et ideo seminatores. Moyses et cse-
teri Patriarchae et omnes Prophetae, quanta pertulerunL
in illo frigore quando seminabant.^ Ergo jam in Judtea
messis parata erat. Merito ibi tanquam matura seges fuit ,
quando tot hominum millia pretia rerum suarum aflere-
bant, et ad pedes Apostolorum ponentes, expeditis hu-
meris a sarcinis ssecularibus , Ghristum Dominum seque-
bantur -. Vere matura messis. Quid inde factum est? De
ipsa messe ejecta sunt pauca grana, et seminaverunt or-
bem terrarum , et surgit aha mcssis cjuae in fme sseculi me-
tenda est. De istamesse dicitur : « Qui seminant in lacry-
' Joan. IV, 36-38. — ^ Act. iv, 35.
IN JOANNIS EVANfiBLlUM, TRACT. XV. 149
)) mis, iii gaudio mctont'. » Atl istam ergo mossem non
Apostoli, sed Angeli miltenlur. «Messores, in(|uil, An-
» geli sunt-. » Ista ergo messis creseit inler /i/ania, ct
expectat purgari in line. lUa vero messis jam matura erat,
(|U0 prius missi sunt Discipuli, ul)i Prophet.ne laborave-
runt. Sed tamen, IVatres, videte quid dietum sit : <( Simul
» gaudeat et qui seminat et qui metit. » Dispares tem-
poris lahores hahuerunt : sed gaudio pariter perfruentur,
mercedom simul accepturi sunt vitam neternam.
XXXIII. (( Ex civitate autem illa multi crediderunt in
» eum Samaritani, propter verbum mulieris testimonium
» perhibentis , quia dixit mihi omnia quaecumque feei.
» Cum venissent autem ad eum Samaritani , rogaverunt
» ut apud eos maneret, et mansitibi duos dies. Et multo
» plures crediderunt propter sermonem ejus : et rriulieri
» dicebant, Quia jam non propter tuam loquelam credi-
» mus , ipsi enim nos audivimus , et scimus , quia hic est
» vere Salvator mundi^ » Et hoc paululum animadver-
tendum est, quia lectio terminata est. Mulier primum
nuntiavit, et ad muUeris testimonium crediderunt Sama-
ritani, et rogaverunt eum ut apud eos maneret, et mansit
ibi biduo , et plures crediderunt : et cum credidissent,
dicobant mulieri : (( Non jam proptcr verbum tuum cre-
» dimus , sed ipsi cognovimus, et scimus, quia vcre hic
» est Salvator mundi. » Primo pcr famam , postca per
prnesontiam. Sic agitur hodie cum eis qai foris sunt , et
nondum sunt christiani : Christus nuntiatur per christia-
nos amicos : tanquam illa muliere , hoc est Ecclesia an-
nuntiante, ad Christum veniunt , credunt per istam fa-
mam ; manet apud eos biduo , hoc est , dat iliis duo
praecepta charitatis 5 et multo plures et firmjus in eum
credunt , quoniam vere ipse est Salvator mundi.
' Psnl. cxTV, 5, — ' MitHi. xiii, 89. — ^ Joan. iv, 3o-|2.
150 S. AUGU5TIN1 EPISCOn
TRACTATUS XVr.
Ab eo Evangelii loco: Postduos autem clies exiit inde,
et ahiit in Galilwam : usque ad id , Et credidit ipse^
et domus ejus tota.
I. HoDiERNA evangelica lectio , hesterni diei sequitur
lectionem, quse nobis ad disputandum proponitur. In qua
quidem sensus non sunt investigatione difliciles, sed digni
prsedicatione , digni admiratione et laudatione. Proinde
locum istum Evangelii cum commendatione commemore-
mus , potius quam cum difficuitate tractemus. « Abiit »
enim Jesus postbiduum quod fecerat in Samaria , « in Ga-
» lilaeam » ubi nutritus erat *. Secutus autem Evangelista
ait : « Ipse enim Jesus testimonium perhibuit , quia Pro-
» pheta in patria sua honorem non habet^. » Non prop-
terea post biduum discessit Jesus de Samaria , quia hono-
rem in Samaria non habebat : non enim Samaria patria
ipsius erat, sed Gahlaea. Cum ergo istam deseruisset tam
cito , et ad Gahlseam venisset ubi nutritus erat : quomodo
attestatur , « Quia Propheta in patria sua honorem non
» habet ? » Magis videtur attestari potuisse , quod Pro-
pheta in patria sua honorem non haberet , si contemne-
ret pergere in Galilaeam , et in Samaria remansisset.
II. Intendat ergo jCharitas Vestra insinuatum nobis non
modicum sacramentum , suggerente Domiiio et donante
quod loquar. XJusestionem propositam cognovistis , soki-
' Habitus (lie pvoxinio posh Tract. pipeced. ex n. i et .3. — ' Jonn. iv, 43.
— 3 Ibid. 44.
IN JOANNTS EVANGELICM, THACT. XVI. 154
Uoncm cjus c\(iiiirltc. Sed rcpctamus proposilioncm , ut
solulionem tlcsitlerabilcm iaciamus. Movct nos cur Kvan-
gelista dixcrit : « Ipse cnim Jesus tcstimonium pcrhihuit,
» c[uod proplicta in patria sua honorcm non habet. » Hoc
pcrmoti rctcximus vcrba supcriora, ut inveniamuscur hoc
Evangclista diccre voluerit: etinvcnimus superiora verba
ejus ita narrantis, c[uoniam post biduum profcctus est dc
Samaria in Gahlrcam '. Proptcr hoc crgo dixisli , o Evan-
gclista , tcstimonium pcrhibuisse Jesum , ([uod propheta
in patria sua honorem non haberet : quia post biduum re-
lic[uit Samariam , ct properavit vcnire in Galilaeam? Imo-
vcro quasi vidcor mihi congruentius intclligerc , quia si
honorem in patria sua Jesus non haberet, non ad eamdem
relicta Samaria fcstinaret. Sed ni fallor , imo c[uia verum
cst, ct non fallor , mclius enim quam ego, vidit Evange-
lista quid diccret , mehus me veritatem vidcbat , qui eam
de pectore Domini bibebat -. Ipse est enim Joannes evan-
gclista , qui intcr omnes discipulos sufjcr pectus Domini
discumbcbatj et c[uem Dominus charitatcm debens omni-
bus , tamen prae caeteris diligebat. Ergo ille fallcretur , et
ego recta sentirem ? Imo si pie sapio , obedienter audiam
c[uod dixit , ut merear sentire quod sensit.
III. Accipitc itaque, charissimi, c[uidhic sentiam, sine
pr.TJudicio, si vos mclius alic[uid senscritis. Magistrum
enim unum omncs habemus, et una schola condiscipuli
sumus. Hoc crgo sentio, et videte si non aut verum est,
aut propinc[uat veritati c[uod scntio. In Samaria biduum
fecit, et crediderunt in eum Samaritani : tot dics in Ga-
lilcea fecit , et non in eum crediderunt Galilaei. Rctexitc
vel recolite memoria hesterni diei et lectionem et sermo-
nem. Vcnit inSamariam, ubieum jDrimo mulier illa pr.T-
dicaverat, cum c[ua ad puteum Jacob locutus erat magna
' Joan. IV,' 43. — » IJ. xiu, a5.
1.52 3. ArousTiNi Kriscovi
mysleria : eo viso Samaritani el audilo cretlidcrunt in
eum propter verbum mulieris^ et firmius credidorunt prop-
ter verbum ejus, et plures crediderunt, sic scriptum est.
Ibi facto biduo, ( quo numero dierum mystice commen-
datus est duorum numerus praeceptorum, in quibus duo-
bus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae, sicut hes-
terno die nos commendasse meministis ^ : ) pergit in
Gahlseam, « Et venit in civitatem Canam Gahlaese, ubi
» aquam vinum fecit "^. » Ibi autem quando aquam in
vinum convertit, sicut scribit ipse Joannes, crediderunt
in eum Discipuh ejus^ : et utique plena erat domus turbis
convivantium. Factum est tam magnum miracuhim, et
non in eum crediderunt nisi Discipuh ejus. Hanc civita-
etm Gahlaeoe modo repetivit. « Et ecce quidam Regulus,
» cujus fihus infirmabatur, venit ad eum, et rogare coepit
» ut descenderet, » ad illam civitatcm vel domum, « Et
» sanaret fihum ejus, incipiebat enim mori *. » Qui roga-
bat, non credebat? Quid a me expectas audire? Domi-
num interroga 5 quid de illo senserit. Rogatus enim taha
respondit, « Nisi signa et prodigia videritis^ non cre-
» ditis^. » Arguit hominem in fide tepidum, aut fri-
gidum , aut omnino nulhus fidei : sed tentare cupien-
tem de sanitate fihi sui, quahs esset Christus, quis esset,
quantum posset. Verba enim rogantis audivimus, cor
diiiidentis non videmus : sed ille pronuntiavit , qui et
verba audivit et cor inspexit. Denique et ipse Evangehsta
teslimonio narrationis suse ostendit , quia nondum credi-
derat, qui venire ad domum suam Dominum cupiebat,
ad sanandum filium ejus. Nam postea quam ei nuntiatum
est sanum esse filium ejus, et invenit ea hora sanatum,
qua liora Dominus dixerat, « Vade filius tuus vivit. Et
' Matth. xxii, ]o, — ' Toan. iv, 4^- — ^ Id. n, ii. — 4 Id. iv, 46, etc.
— -^ Ihid. 48.
IN J0ANNI3 KVANr.F.I.ll M , TBACT. WF. 153
)) credidit, inquit, ipsf et domus ejus tota'. » Si ergo
proptorca crcdidit ipse et domus ejns tota, quia nuntia-
tus cst ci filius cjus sanus, ct comparavit horam nun-
tiantium honc pr;rnuntianlis j quando rogal)at, nondum
crcdebat. Samaritani nullumsignuraexpectaverant, verl)o
cjus tantummodo crediderant : cives autem ejus audire
mcrucrunt , « Nisi signa et prodigia videritis, non cre-
» ditis : » et ibi taraen facto tanto miraculo, non crcdidit
nisi ipse ct domus ejus, Ad solum sermoncm crediderunt
plurcs Samaritani : ad iilud miraculum sola illa domus
credidit, ubi factum cst. Quid igitur, iratres, quid nobis
commcndat Dominus? Tunc Gah];iea Judaere patria erat
Domini, quia ibi nutritus est : nunc vero quia portendil
ahquid rcs iUa^ non cnim sinc causa dicta sunt prodigia,
nisi quia aliquid portendunt : prodigium enira appella-
tum cst qunsi porrodicium, ([uod porro dicat, porro sig-
nificet, et aliquid futurum cssc portcndat : quia ergo
aiiquid illa omnia porlendebant, aliquid illa omnia prae-
dicebant, faciamus modo nos patriam Domini nostri Jesu
Christi secundum carnem : ( non enim habuit patriam in
terra^ nisi secundum carncm, quam acccpit in terra : )
faciamus ergo patriam Domini populum Judaeorum. Ecce
in patria sua honorcm non habet. Modo attendc Judffio-
rum turbas, attende jam gcntcm illam dispersam toto orbe
tcrrarum, et evulsam radicibus suis : attende ramos frac-
tos, concisos, dispersos aridos, quibus fractis inseri me-
ruit oleaster ■^ : vide turbam Judneorum, quid dicit modo?
Quem colitis, quem ndoratis, fratcr noster erat. Et nos
respondeamus, « Propheta in patria sua honorem non
» habet. » Dcnique illi ambulantem Dominum Jesum in
torra, facientemque mirncula, caecos illuminantem, sur-
dis aures aperientem, mutorum ora solventem, paralyti-
' Joan. ly, 5o et 53. — ' Rom. \i, 17.
154 S. AtJGrSTlNI EPISCOPI
corum membra stringentem , super marc ambulantem,
ventis imperantem ct fluctibus , mortuos suscitantem,
tanta signa facientem viderunt, et vix inde pauci credi-
derunt. Populo Dei loquor. Tam multi credidimus, quae
signa vidimus? lllud ergo quod factum est tunc, hoc
quod nunc agitur portendebat. Judaei fuerunt vel sunt
similes Galilaeis, nos similes illis Samaritanis : Evangelium
audivimus, Evangelio consensimus, per Evangelium in
Christum credidimus , nuUa signa vidimus, nulla exi-
gimus.
IV. Quamvis enim unus ex duodecim electis et sanctis,
tamen Israehta fuit, de gente scihcet Domini, Thomas
ille, qui in loca vulnerum digitos cupiebat mittere. Sic
eum arguit Dominus quomodo istum Regulum. Huic di-
xit, « Nisi signa et prodigia videritis, non creditis ^ : »
ilh autem dixit. « Quia vidisti, credidisti"^ » Ad Gahlaeos
venerat, post Samaritanos qui sermoni ejus crediderant ,
apud quos nuUa miracula fecerat, quos firmos in fide se-
curus cito dimiserat, quia divinitatis praesentia non di-
miserat. Ergo quando dicebat Dominus Thomae : « Veni,
» mitte manum tuam, et noii esse incredulus, sed fi-
» dehs : » et cum iile exclamaret tactis vulnerum locis,
et diceret , « Dominus meus et Deus meus ^ : » Increpa-
tur et dicitur ei, « Quia vidisti, credidisti. » Quare, nisi
» quia propheta in patria sua honorem non habet? » Quia
vero apud ahenigenas propheta iste honorem habet, quid
sequitur ? « Beati qui non viderunt et crediderunt ^ : »
Prgedicti sumus nos : et quod Dominus ante laudavit ,
et in nobis implere dignatus est. Viderunt qui crucifixe-
runt, palpaverunt, et sic pauci crediderunt : nos non vi-
dimus, non contrectavimus, audivimus, credidimus. Fiat
iu nobis, perficiatur in nobis beatitudo quam promisit ;
I .Toan. IV, 48. — ^ IJ. xx, 29. — 3 Ibid. 28. — 4 Ibid. 29.
IN J0ANN18 EVANGELIUM, TnACT. XVI. 155
cl h\c, quia palri.T ipsius prtTlati sumus ^ ct in fiUuro s.t-
culo, (juia pro raniis fraclis inscrli sumus.
V. llos cnini ramos se iracturum esse monstrabal, et
luuic oleastrum inserturum, quantlo commotus Centurio-
rionis lide, (|ui ei dixit : (( Non sum tlignus ut sub tec-
» tum meum intres, sed taiitum dic veri)o, et sanabitur
» puer meus : nam ct ego homo sum sub polestate constitu-
» tus, habcnssub me miUtes, etdicohuic, Vade, et vadit^
» ct huic, Veni, ct venit ^ et servo meo, Fac hoc^ et facit :
» Convcrsus ad eos tjui se sequebantur, dixit, Amen dico
» vobis, non inveni tantam fidemin Isracl'. » Quare non
invenit tantam fidcm in Isracl ? Quia (( Propheta in patria
» sua honorem non liabet. » Numquid non et illi Cen-
turioni poterat dicere Dorainus, t{uod dixit huic llegulo,
(( Vade, puer tuus vivit? » Videte distinctionera. Regulus
iste Dominum ad donium suam descendere cupiebat :
ille Centurio indignum se esse dicebat. IIU dicebatur,
(( Ego venio , et curabo eura - : » huic dictum est , (( Va-
» de , fdius tuus vivit. » Illi praesentiam promitteljat :
hunc verbo sanabat. Iste tamen prtesentiam ejus extor-
quebat : ille se praesentia ejus indignum esse dicebat.
Ilic cessum est elationi : illic concessura humilitati. Tan-
quam huic dicerct, (( Vade, fJius tuus vivit, » noli
mihi taedium facere : (( Nisi signa et prodigia videritis ,
» non creditis : » prresentiara raeara vis in domo tua,
possum et verbo jubere : noh tu de signis credere :
Centurio alienigena credidit me verbo posse facere, et
antequam facerem credidit : vos (( Nisi signa et prodi-
» gia videritis, non creditis. » Ergo si ita est, fran-
gantur superbi rami, humilis inseratur oleaster : maneat
taraen radix, illis praecisis, istis receptis. Ubi manet ra-
dix?in Patriarchis. Etenimpatria Ghristi populus Isracl,
• Matth. viii, 8, etc. — ' Ibid. 7.
1 r)6 S. AUGDSTrNI EPISCOPI
(juia ex eis vonit secundum carnem : sed hiijus arbo-
ris radix, Abraham , Isaac et Jacob, patriarchae sancti.
Et ubi isti? In rec[uie apud Deum, in honore magno : ut
in Abrahse sinum adjutus ille pauper post corporis exi-
tum levaretur, et in Abrahsesinu de longinquo a superbo
divite videretur^ Ergo radix manet, radix laudatur : sed
ramisuperbi et praecidi et arescere meruerunf^ : oleaster
autem humilisillorum praecisione invenit locum.
VI. Audi ergo quemadmodum prseciduntur raminatura-
les, quemadmodum inseratur oleaster, exipsoCenturione,
queni propter comparationem hujus Reguh commemo-
randum putavi. « Amen , inquit, dico vobis, non inveni
» tantam fidem in Israel : propterea dico vobis, quia multi
)) ab Oriente et Occidente venient^. » Quam late terram
occupaverat oieaster ! Amara sylva mundus hic fuit : sed
propter humilitatem, propter Non sum dignus ut sub
teclum meum intres, Multi ab Oriente et Occidente ve-
nient. Et puta quia venient : quid de illis fiet ? Si enim
venient, jam prrficisi sunt de sylva * : ubi inserendi sunt,
ne arescant? Et recumbent, inquit, cum Abraham et
Isaac et Jacob. In quo convivio^ ne forte non invites ad
semper vivendum, sed ad multum bibendum? « Recum-
« bent cum Abraham etlsaac et Jacob. » Ubi? « In regno,
» inquit, coelorum. » Et quid erit de iUis qui venerunt de
stirpe Abrahse? quid fiet de ramis quibus arbor plena
erat? quid, nisi quia praecidentur , ut isti inserantur?
« Doce quia prf^ecidentur : Fihi autem regni ibunt in te-
» tenebras exteriores. »
VII. Habeat ergo apud nos honorem Propheta, quia
non habuit honorem in patria sua. Non habuit honorem
in patria, in qua conditus est : habeat honorem in patria
quam condidit. In illa enim conditus est conditor om-
■ Lnc. XVI, 22, etc. — ' Rom. xi, 17. — 3 MaU. viii, 10, etc. — ''• IbiJ.
IN lOANKfS EVANtiEl.lLM, TUACT. XVI. iy/
jiiiiin , corulilus iii illa cst socunclum rormam servi. Nam
ipsam civilalem in (|ua condilus cst, ipsam Sion, ipsam
.lu(.l;porum gcntem , ipsam Jcrusalem, ipse condidil ( um
csset apud l*alrem Verhum l)ei : (( Oinnia enim peiipsum
» laelasunt, ct sine ipso factum est niliil '. » De illo ergo
homine de nuo hodie audivimus (( unus mediator Dci el
-» hominum homo ChristusJesus ', » etiam Psairauspra^-
loeutus est, dicens : (( Matcr Sion dicethomo ^. » Quidam
homo, mediator Dei ct hominum homo, « 3Iater Sion
)) dicit. » Quare Mater Sion dicil.^ Quia inde accepit car-
nem, inde virgo Maria , de cujus utero servi forma sus-
cepta est , in qua dignatus est apparere humillimus. Ma-
ter Sion dicit homo, ct homo istc (jui dicit Mater Sion ,
tactus est in ea, homo lactus est in ea. Nam Deus erat
ante eam, et homo lactus est in ea. Qui homo tactus est
in ea, ipse lundavit eam altissimus, non humillimiis. Ho-
mo factus est in ea humillimus ; ([uia (( Verbum caro fac-
» lum est, et hahitavit in nohis * : » ipse fundavit eam
altissimus •, (( Quia in principio erat Verbum , et Verhum
» crat apud Deum, et Deus erat Verbum : omnia per ip-
» sum facta sunt ^ » Quia vero condidit istam palriam,
hic hahcat honorera. llepulil eura patria in qua genera-
tus est : suscipiat eum patria quam regeneravit.
' Jo;m. I, 3. — = 1 Tim. n, 5. — 3 pjal. lxxxvi, 5. — 4 Joan. i, la. —
^lbid. I, etc.
158 S. AUGUSTIWI EPISCOPI
TRACTATUS XVII.
Ab eo quod scriptum est : Post licec erat dies fesLus
Judceoram, et ascenditJesus 3 erosolymain : usque
ad id, Quierehant eum Judcei interficere ^ quia non
solum sohehai sahhatum , sed et patrem suum di-
cehat Deum, cequalem sefaciens Deo.
I. MiRUM non esse deb^t a Deo factum miraculum ;
mirum enim esset si homo fecisset. Magis gaudere quam
mirari debemus , quia Dominus noster et salvator Jesus
Christus homo factus est, quam quod divina inter homi-
nes Deus fecit. Plus est enira ad salutem nostram quod
factus est propter homines , quam quod fecit inter homi-
nes : et plus est quod vitia sanavit animaruYn, quam quod
sanavit languores corporum moriturorum. Sed quia ipsa
anima non eum noverat a quo sananda erat, et oculos ha-
bebat in carne unde facta corporalia videret, nondum ha-
bebat sanos in corde, unde Deum latentem cognosceret :
fecit quod videre poterat, ut sanaretur unde videre non
poterat, Ingressus est locum ubi jacebat magna multitudo
languentium, caecorum, claudorum, aridorum : et cum
esset medicus et animarum et corporum, et qui venisset
sanare omnes animas crediturorum , de illis languentibus
unum elegit quem sanaret, ut unitatem significaret. Si
mediocri corde , et quasi humano captu et ingenio consi-
deremus facientem , et quod ad potestatem pertinet, non
magnum aliquid perfecit 5 et quod ad benignitatem , pa-
rum fecit. Tot jacebant, et unus curatus est , cum posset
IN JOANNJS EVANGELIUM, TRACT. XVU. 159
uno verho omnes erigere. Quid ergo intelligendum est ,
nisi quia poteslas illa el bonilas illa magis agebat, quid
animie in tactis ejus pro salute sempiterna inteiligercnt,
ijuam quid pro temporali salute corpora mercrentur?
Corporum enim salus cpiae vera expectatur a Domino,
erit in linein resurreciione mortuorum : tunc ipiod vivet,
non morietur; tunc (|uodsanal)itur, non ;egrotal)it 5 tunc
cjuod satiabilur, nonesuriet aut sitiet^ tunc c[uod renova-
bitur, non veterascet. Nunc vero in illis factis Domini et
salvatoris nostri Jesu Christi, et caecorum aperti ocuU,
morte clausi sunt-, et paralyticorum memi)ra cxDnstricta,
morte dissoluta sunt-, et ([uidc[uid sanatum est tempora-
hter in membris mortahbus , in fine defecit : anima vero
quoe credidit , ad vitam aeternam transitum fecit. Anima;
ergo crediturae, cujus peccata dimittere venerat, ad cujus
languores sanandos se humihaverat , de hoc languido sa-
nato magnum signum dedit. Cujus rei et cujus signi pro-
fundum sacramentum, c[uantum Dominus donare digna-
tur, attentis vobis et orando adjuvantibus infirmitatera
nostram, loquar ut potero. Quidc|uid autem non possura^
supplebitin vobis ipse, quo adjuvantefacio quod possura.
II. De hac piscina qxix quinc[ue porticibus cingebatur,
in c{uibus jacebat magna multitudo languentium , assidue
nos tractasse memini •, et rem dicturus sum , c[uam mecura
plures recognoscant potius quam cognoscant. Yerum nihil
est ab re, etiam nota repetere, ut et cjui non noverant
instruantur ; et c[ui novcrant confirmentur. Proinde tan-
quam nota breviter j^erstringenda sunt , non otiose incul-
canda. Piscina illa et ac[ua illa populum mihi videtur
significasse Judseorum. Significari enira populos noraine
aquarum , aperte nobis inihcat Apocalypsis Joannis : ubi
ei cum ostenderentur aquae raultae, et interrogasset quid
160 s. AUGUSHiSi Eiubcoi'1
essent, responsum accepit, populos esse '. Aqua ergo illa ,
id est, populus illc , (|uin(|ue libris Moysi , tanquam quin-
que porticibus claudebatur. Sed illi Jibri prodebant lan-
guidos, non sanabant. Lex enim peccatores convincebat,
non absolvebat. Ideo littera sine gratia reos faciebat, quos
confitentes gratia liberabat. Nam hoc dicit Apostolus :
(( Si enim data esset Lex quae posset vivificare , omnino
» ex Lege esset justitia -.» Quare ergo data est Lex? Sequi-
tur, et dicit , (( Sed conclusit Scriptura omnia sub pecca-
» to, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credenti-
» bus. » Quid evidentius? Nonne verba hsec exposuerunt
nobis et quinque porticus^ et languentium multitudinem?
Quinque porticus Lex est. Quare quinque porticus non sa-
nabant languentes? (( Quia si data esset Lex c[ua& posset
» vivificare , omnino ex Lege esset justitia. » Quare ergo
continebant, quos non sanabant?Quia (( conclusit Scrip-
tura omnia sub peccato , ut promissio ex fide Jesu Ghristi
daretur credentibus. »
III. Quid ergo fiebatut in aqua ilJa turbata sanarentur,
qui in porticibus sanari non poterant ? Subito enim vide-
batur aqua turbata , et a quo turbabatur, non videbatur.
Credas hoc angelica virtute fieri solere, non tamen sine
significante aliquo sacramento. Post aquam turbatam mit-
tebat se unus qui poterat, et sanabatur solus : post illum
quisquis se mitteret , frustra faceret. Quid sibi ergo hoc
vult , nisi quia venit unus Christus ad populum Judseo-
rum 5 et faciendo magna , docendo utilia , turbavit pecca-
tores , turbavit aquam prsesentia sua , et excitavit ad pas-
sionem suam? Sed latens turbavit. Si enim cognovissent,
nunquam Dominum gloriae crucifixissent ^. Descendere
ergo in aquam turbatam , hoc est , humiliter credere in
' Apoc. xvn, i5. — =" Galat. m, 21. — ^ i Coi. 11, 8.
IN JOA^MS EVAJNOELIUM , XttACl. Wll. IHl
lem ; postoa (|uis(|uis v{?niret, non sanabalui-; (|uia (|uis-
(juis |)r;i'l( r luulalL-m luoril , sauari iiou polcril.
i\ . Videamus ergo quid voluerit significare in illo uuo,
((ucm cliam ipse servans unitalis mysterium, sicul pr;elo-
cuui^ suiu, dc tot languenlihus unum sanare dignatus est.
Inveuit in annis ejus numerum quemdamlanguoris: ((Tri-
» giuta octo annos habebat in infirmilate '. » Hic nume-
rus quomodo magis ad hinguorem pertineat , (|uam ad
sanilatem , paulo dihyculius exponendum est. Intentos
vos \oIo : aderit Dominus,ut congruelo((uar, etsutlicien-
ter audialis. Quadragcuarius uumerus sacratus nol is in
([uadam perreclione commendatur. Notum esse ar!)ilror
Charitati Vestrae. Testantur saepissime divjnae Scripturic.
Jejunium hoc numero cousecratum cst : bene nostis. Nam
et Moyses quadraginta diebus jejunavit, et Elias tolidem ;
et ipse Dominus noster et salvator Jesus Ghristus hunc
jejunii numerum implevit ^ PerMoysen significatur Lex,
per Eham signilicantur Prophette , per Dominum signifi-
catur Evangehum. Ideo in illo monte tres apparuerunt,
ubi se discipuhs ostenditin claritate vultus et vestis suse^.
Apparuit enim medius inter Moysen et Eham, tan([uam
Evangehum testimonium haberet a Lege et Prophetis ^.
Sive ergo in lege , sive in Prophetis , sive in Evangelio, qua-
dragenarius numerus nobis in jejuniocommendatur. Jeju-
nium autem magnum et generale est, abstinere ab iniqui-
tatibus et illicitis voluptatibus saecuh , quod est perfectum
jejunium: «ut abnegantes impietatem etsaeculares cupidi-
» tates, temperanter etjuste et pie vivamusin hoc saeculo*. «
Huic jc^junio quam mercedem addit Apostolus? Sequi-
tur et dicit , (( Expectantes illam beatam spem , et mani-
» festationem gloriae beati Dei , et salvatoris noslri Jesu
' Joan. V, 5. — ' Exod. xxxiv, 28; 3 Reg. xis, 8, et Matili. v^ 2. —
^ Matth. xvu, 3.-4 Roni. ni, 2i. — 5 xit. u, 12.
CXXII. 11
162 S. AUGllaTIM EPISCOia
« Glirisli ^ » In hoc ergo sseculo quasi quadragcsimam
abstinentiaecelebramus, cum bene vLvimus^ cum ab ini-
([uitatibus et ab illicitis voluptatibus abstinemus. Sed ([uia
haec abstinentia sinc mercede non erit, exspectamus bea-
tam illam spem , et revelationem gloriae magni Dei , et
salvatoris nostri Jesu Christi. In illa spe , curai fuerit de
spe facla res, accepturi sumus mercedem denarium. Ipsa
enim merces redditur operariis in vinea laborantibus se-
cundum Evangeliura , quod vos credo reminisci '^; neque
enim omnia coramemoranda sunt , tanquam rudibus et
imperitis. Denarius ergo qui accepit nomen a numero de-
cem, redditur, et conjunctus quadragenario fit quinquage-
narius : unde cum labore celebramus quadragesimam ante
Pascha, cum isetitia vero tanc[uam accepta raercede quin-
quagesimam post Pascha. Nam huic tanquam salutari
labori boni operis , qui pertinet ad quadragenarium nu-
merum , additur quietis et felicitatis denarius, ut quin-
(juagenarius fiat.
V. Significavit hoc et ipse Dominus Jesus multo aper-
lius , cjuando post resurrectionem cjuadraginta diebus con-
versatus est in terra cura discipulis suis ", quadragesimo
autem die cura aseendisset in coelum , peractis decera die-
bus misit raercedem Spiritus sancti *. Significata sunt ista,
et ([uibusdam significationibus res ipsae prseventae sunt.
Significationibus pasciraur, ut ad res ipsas perdurantes
pervenire possimus. Operarii enim sumus , et adhuc in
vinea laboraraus : finito die, fiiiito opere , merces resti-
tuetur. Sed quis operarius perdurat ad accipiendam raer-
cedem , nisi qui pascitur cum laborat? Non enim et tu
operario tuo raercedem soiam daturus es : non etiam afFe-
res iili unde vires reparet in iabore? Pascis utique cui
mercedem daturus es. Proinde et nos Dominus in istis
• Tit. II, i3. — 2 Malth. xx, 9. — ^ Act. 1, 3. — '* Id. 11. i.
IN JOANMS EVA^GELICM , XRACT. XVII. 163
Sciiplur.iiimi !>ignilicalionil)US JahoranU-s pascil. Nam si
isla iukllii;i'iKloruin sacraniculoruni J;clilia suhuahalur a
uobis, Uclicimus ia Jaborc, cl uou cril cjui pcrvcniat ad
nicrccilcin.
VI. Quoniodo crgo (juadragenario numero perficitur
opust rorlasse idco , (juia Le\ in decem praeceptis data
est, el per tolum munduni pr.T.dicanda erat Lex : cjui totus
mundus ([uatuor parlibus commendalur, Oriente et Occi-
dculc, Alcridie cl A((uilone, undc denarius per ({uatuor
muiliplicatus, ad ([uadragcnarium pervenit. Vel cjuia per
Evangclium (juod (jualuor Jibros habet, impJetur Lex :
([uia iu Evangciio dictum cst, u Non veni soivere Legem,
» sed adimpiere'. » Sive ergo illa, sive ista causa , sive
aiia aJicjua probabihore, qux nos iatet, doctiores non la-
tct ; ccrlum cst lamcn quadragenario numero significari
(juamdam pcrfeclionem in operibus bonis , (ju?e maxime
opera bona exercentur in abstinentia quadam ab iiJicitis
cupiditalibus saeculi, hoc est, generali jejunio. Audi et
Apostolumdicentem,(( PienitudoLegis charitas -.» Charitas
unde? per gratiam Dei, per Spiritum sanctum. Non enim
habcremus ilJam ex nobis , (juasi facientes iJlara nobis.
Dei donum est, ct magnum donum : (( Quoniam charitas
» Dci , inquit , ditfusa est in cordibus nostris per Spiritum-
» sanctum, qui datus est nobis^. » Gharitas ergo implet
Legem, et verissimc dictum est, Plenitudo Legis charitas.
Quneramus hanc charitatem , quemadmodura commenda-
tur a Domino. Mementote quid proposuerim : nuraerura
triginta-octo annorura in iilo languido volo exponere,
quarc numorus ilie trigesiraus octavus languoris sitpotius
quam sanitatis. Ergo, utdicebara,charitasirapIetLegera.
Ad picnitudinem Legis in omnibus operibus pertinet qua-
dragenarius numerus : in cliaritate autem duo praecepta
■ MaUh. V, 17. — » Rom. lu, 10. — ^ ij. y, 5.
11.
164 S. AUGUSTiM ElHSCOPl
iiobiscommcndanlur. Inluemini, oijsecro, etfigite niemo-
rine quod dico ^ ne sitis contemptores verjji , nc fiat anima
vestra via, ubi grana jacta non germinent : « Et venient ,
» inquit , volatilia coeli, et colligent ea ^ » Percipite, et
recondite in cordibus vestris. Charitatis praecepta duo sunt
a Domino commendata , « Diliges Dominum Deum tuum
» ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota
» menle lua : » et, « Diiiges proximum tuum tan(|u.')m
» teipsum -. » hi his duobus praeceptis lota Lex pendet et
Prophelae. Merito et illa vidua omnes facultates suas, duo
minuta misit in dona Dei ^ : merilo et pro illo languido a
Jatronibus sauciato , stabuiarius duos nummos accepit
unde sanaretur ^ : merito apud Samaritanos biduum fecit
Jesus,-ut eos charitate firmaret''. Binario ergo isto numero
cum aliquid boni significatur , maxime bipertita charilas
commendatur. Si ergo quadragenarius numerus habet
perfectionem Legis, et Lex non impletur nisi in gemino
prcecepto charitatis ; quid miraris quia languebat , qui ad
quadraglnla , duo minus habebat?
VIL Videamus proindc jam qua sacramento ille Lingui-
dus curetur a Domino. Venit enim ipse Dominus , charita-
tisdoctor, charitate plenus, brevians, sicut deillo prsedic-
tum est, verbum super terram ^ : et ostendit in duobus
prgeceptis charitatis pendere Legem et Prophetas. Inde
ergo pependit Moyses quadragenario suo , indeEhascum
suo, hunc numerum attuHt Dominus in testimonio suo.
Curatur iste languidus a pra?sente Domino, sed prius quid
ei dicit? « Vis sanus fieri? ' » Respondit ille hominem se
non habere, a quo in piscinam mittatur. Vere necessarius
crat illi homo ad sanitatem 5 sed homo il!e qui et Deus cst.
' ]\Iarc. IV, 4- — ' MyUh. xxii, 37. — ^ Luc. xm, 2. — ^ Id. s, 35. —
5 .lt«;m IV, 40. — *" l»ai. ^, 23j cl x^ivui, 122, cl Koin. ix, uH. — ' Joaii.
V , Ij.
r.% JilANNIS EVANCl-.Llt M , IHAC.T. Wll. 1 Or)
«i l'iui.s oiiim Deiis, unns ol incdialor Dci ii li(nniniim ,
» liomo Cliri.slus .lesus '. » NCnil oiyo lu)mo (jui ciat lu;-
cossarius : (|narc sanilas (liircncluri' u Surgo, iu(|uit, tollc
» grabalum luum, ol ambula '. » Tria dixit , (( Surgc ,
M tollo grabaUim luum , ol ambula. » Sod surge , non
oporis imporium 1'uit, .sed oporatio sanitatis. Sano autom
duo imporavit, (( rollegrabatum tuum, ot ambuJa. » Rogo
vos, cur non sulliceret , (( Ambula?» aut cerlo cur non
sullicoret, (( Surgo? Neque enim illc cum sanus surrexis-
set, in loco remansi.sset. Nonne ad hoc surrexisset ut abiis-
sel.^ Movet ergo me etiam quod duo praecepit, qui iJlum
jacentem duobus minus invenit : tan([uamenim duoqum-
dam jubondo, quod minus erat implevit
VIII. Quoraodo ergo inveniamus in liis duobus Domini
jussis, duo illa prjiecopla significata charitatis? a Tolle,
» inquit, grabatum tuum, et ambula.» Qu£e sunt illa duo
pniecepta , fratres , rocolite mecum. Notissima enim esse
debent, nec modo tantum venire in mentem cum comme-
morantur a nobis , sed deleri nuncjuam debent de cordi-
bus vestris. Semper omnino cogitate, diligcndum esse
Doum ot proximum : (( Deum ex toto corde, ex tota ani-
» ma, ot cx tota monte; et proximum tanquam so ip-
» sum \ » Haec semper cogitanda, hrec meditanda , Ii.tc
retinenda , h.vc agenda; haec implenda sunt. Dei diJootio
prior est ordine pra?cipiendi, proximi autem dileclio prior
estordine Jaciendi. Ne([ue enim qui tibi p.iieciperet diloc-
tionem istam in duobus praeceptis , prius til)i commen-
daret proximum, et postea Deum 5 sed prius Deum , ijos-
tea proximum. Tu autem quia Deum nondum vidos ,
diligendo proximum promeroris quem videas j dilioendo
proximum purgas ocuJum ad videndum Deum, evidenter
Joanne dicente : (( Si fratrera quem vidos non diligis,
' I Tim. 11, ;'). — > .loan. v, 8. — 3 Deut, vi, .5, et M;,lH.. x^^ii, .3;.
166 S. AUGt;STlNI EPISCOPl
» Deum quem non vides (juomodo diligere poteris ^ ? »
Ecce dicitur tibi : « Diiige Deum. » Si dicas mihi : Ostende
mihi quem diligam : quid respondebo, nisi quod ait ipse
Joannes? « Deum nemo vidit unquam "^. » Et ne te alie-
num omnino a Deo videndo esse arbitreris : « Deus , in-
» quit, charitas est^ et qui manet in charitate, in Deo
» raanet ^. » Dilige ergo proximum : et intuere in te unde
dihgis proximum ; ibi videbis, ut poteris, Deum *. Incipe
ergo dihgere proximum. « Frange esurienti panem tuum ,
» et egenum sine tecto induc in domum luam : si videris
» nudum , vesti, et domesticos seminis tui ne despexe-
M ris ^. » Faciens autem ista quid consequeris? Tunc
erumpet velut matutina lux tua. Lux tua Deus tuus est,
tibi matutina , quia post noctem ssecuH tibi veniet : nam
ille nec oritur, nec occidit-, quia semper manet. Erit tibi
matutinus redeunti , qui tibi occasura fecerat pereunti.
Ergo, « Tolle grabatum tuum, » mihi videtur dixisse :
Dilige proximum tuum.
IX. Sed clausum est adhuc , et expositione indiget,
quantum arbitror, quare in tollendo grabato dilectio
proximi commendetur : nisi forte hoc nos otlendit, quod
per grabatum , rem quamdam stoHdara et insensatam,
proximus commendatur. Non irascatur proximus, si com-
mendatur nobis per rem quae sine anima et sine sensu est.
Ipse Dominus et Salvator noster Jesus Christus lapis an-
gularis dictus est , ut duos conderet in se ^. Dictus est et
petra , unde aqua protluxit : « Petra autem erat Chris-
tus '. » Quid ergo mirum si petraChristus, hgnum proxi-
mus? Non tamen qualecumque lignum : quomodo nec
illa quahscumque petra, sed unde aqua profluxeratsitien-
tibus : nec qualiscumque lapis, sed angularis , qui in se-
I I Joan. IV, 20. — ' Joan. 1, i8. — ' i Joan. iv, 16. — 4 Isai. Lvm, 7.
— 5 ibid. 8. — <^ Ephes. 11, i5. — 7 1 Cov. %, 4-
1> J0ANNI8 EVAN(;F,LIUM , lt\ACT. \\u. 1 G7
motipso (opulavil cliios pariclcs c tlivcrso vonicntes. Sic
iicc (|iialccuin(|uc li^iuini proximum acccperis, sctl graha-
tum. (Jui(J cryo in s^rabalo, obsccro tci'c(uid, nisi (|uia
illc languidus grabato portabatur, sanusautcm grabalimi
portat? Quid dictum cst ab Apostolo? « Inviccm oncra
» vcstra portatc , ct sic adimpicbitis lcgem Clirisli '. »
Lcx crgo Christi charitas est, ncc charitas implctur nisi
invicem oncra nostra portcmus. (( SulVcrentes , incjuit,
» inviccm in dilcctionc, studentesservare unitatem spiri-
» tusinvinculopacis^. » Cumesseslanguidus, portabat te
proximus tuus : sanus factus cs, porta proximum tuum.
« Invicem onera vcstra portate, et sic adimplebitis le-
» gem Christi. » Sic adimplebis, o horao, quod tibideerat.
u Tollc ») ergo (( grabatum tuum. » Sed cum tuleris, noli
remanerc , « Ambula. » Diligendo proximum , et curam
habendo deproximo tuo, iter agis. Quo iteragis, nisi ad
Dominum Dcum, ad eum quem diligere debemus ex toto
corde, ex totaanima, ex tota mente ^? Ad Dominum enim
nondum pervenimus, sed proximum nobiscum habemus.
Porta ergo cum, cum c[uo ambulas ; ut ad eum pervenias,
cum c{uo mancre desideras. (( ToUe » ergo (( grabatum
» tuum , ct ambula. »
X. l' ccit hoc ille, et scandalizati sunt Judtei. Videbant
enim hominem die sabbati portantem grabatum suum ,
nec calumniabantur Domino quod sanum eum lecerat
sabbato, ut eis respondere posset , cjuia si cujusquameo-
rum jumentum in puteum cecidisset, uticjue die sabbati
erueret illud , et salvaret jumentum suum ^ : non itaque
jam illi objiciebant quod die sabbati sanus factus esset
homo •, sed c[uod portabat grabatum suura. Si sanitas non
erat diilerenda , numquid et opus fuerat imperandum?
" Galat. VI, 2. — ' F.plies. iv, 2. — ' Deut. vi, 5, et Maltli. xxii, 3^. —
4 Luc. XIV, 5.
168 S. iLUGUSTINT EPISCOPI
(( Non licel libi, inquiunt, facere quod facis, tollerc gra-
» batum tuum '. » Et ilJe auctorem sanitatis sure ol^jicie-
bat calumniatoribus : « Qui, inqnit, me fecit sanum, ipse
» mihi dixit, Tolle grabatum tuum , etambula -. » Non >
acciperem jussionem, a quo receperam sanitatem? Et ilb,
(( Quis est ille homo qui tibidixit : ToUe grabatum tuum,
» et ambula ^? »
XI. « Sed qui sanus eratfaclus nesciebat quis esset , * »
a quo hoc audierat. « Jesus autem , » cum hoc fecisset, et
jussisset , (( declinaverat ab eo in turba. » Videte quem-
admodum et hoc impleatur. Portamus proxiraum , et
ambulamus ad Deum : sed eum ad quem ambulamus ,
nondum videmus : ideo et ille nondum noverat Jesum. Sa-
cramentum hoc commendatum est , quia in eum credi-
mus quem nondum videmus : et ut non videatur, dechnat
in turba. Difiicile est in turba videre Ghristum : soUtudo
quasdam necessaria est menti nostrae : quadam sohtu-
dine intentionis videtur Deus. Turba strepitum habet :
visio ista secretum desiderat. « Tolle grabatum tuum , »
porta portatus proxiraum tuum ; (( EtambuJa, » ut per-
venias. Noli Jcsum quaerere in lurl)a , non est tanquam
unus de turba : prrevenit oranem turbam. Prior ascendit
de mari piscis iJle magnus , et in coeJis sedet interpellans
pro nobis : tanquam sacerdosmagnus, unusintravit in in-
teriora veli, turba foris stat. Ambula tu, qui portas proxi-
mum tuum 5 si didicisti portare, qui soJebas portari. Deni-
que modo nondum nosti Jesum , nondum vides Jesum :
quid postea sequitur.^ Quoniam non destitit ille tollendo
grabatum suum, et ambulando, (( Viditeum posteaJesus
» in templo ^ » lu turba non eum vidit, in templovidit.
Dominus quidem Jesus et in turba eum videbat, et in
templo : ilJe autem languidus Jesum in turbanon cognos-
' .loan. V, 10. — ' Ibid. ii. — 3 jljid j^. — 4 Ibid. i3. — ^ ILid. i^.
IN loANNIS EVANr.EI.IUM , TIIACT. XVII. 169
cit , m lemplo cognoscit. Pcrvenit ergo illrad Dominum .
vidit eum in templo, vidit eum in loeo sac lalo, in loeo
sanelo. Et (|uid ab eo nuditi' « Kece jam sanus taelus es ,
» noli peeeare, ne (juid tibi deterius eontingat. »
\ll. runc iile, postea quam vidit Jesum, et cognovil
Jesum auelorem sanitatis su.c , non fuit piger in evange-
li/.ando (juem viderat : « Abiit, et nunliavit Judceis, (|uia
» Jesus essct, qui eum sanum lecerat '. » Ille annuntia-
l)at, et illi insaniebant : ille salutem suam praedicabat, illi
salutem suam non (jurerel)ant.
XIII. « Persequebantur Jud.nci Dominum Jesum, (juia
M hspc faeiebat in sabbato '\ » Quid ergo Dominus modo
respondit Jud.Tis, audiamus. De sanis factis hominibus
sabbato, dixi quid soieat respondere , quia jumenta sua
non eontemnebant sabbato, vel liberando vei aiendo. De
portato grabalo (|uid respondil? Manifestum opus corpo-
raie factum eral anle oculos Judseorum : non sanitas cor-
poris, sed operalio eorporis; ([uae non videbatur ita ne-
cessaria, c[uemadmodum sanitas. Aperte ergo Dominus
dicat sacramentum sabbati, et signum observandi unius
diei ad tempus datum esse Jud.Tis : impletionem vero
ipsam sacramenti in ilio venisse. (c Patermeus, inquit,
» usque niodo operalnr, et ego operor ^. Misit in eos
itiagnum tumultum ^ adventu Domini lurbaturaqua : sed
(|'n turbat, iatet. Tamen sanandus est turbata aqua aeger
unus magnus, passo Domino lotus niundus.
XIV. Videamus ergo responsionem Veritatis : « Pater
» meus usque modo operatur, et ego operor. » Faisum
ergo dixit Scriptura, quia Deus requievit ab omnibus
operibus suis in die septimo^? et contra hanc Scripturam
per Moysen minislratam, loquitur Dominus J(^sus , eum
ipse dicat Judaeis : « Si crederetis Moysi, crederetis et
' .loan. V, i5. — » Ibi'l iG — ' Iljid. \n — 4 Gen ii, i.
170 S. AUGUSTINI EPI8C0PI
» mihi; cle me enim ilJc scripsil ^? » Vidcte ergo ne ali-
quid Yoluit significare Moyscs , quod Deus requicvit in
die septimo. Non enim defecerat Deus operando creatu-
ram suam, et indigebat requie sicut homo. Quomodo dc-
fecerat qui verbo fecerat.? Tamen et illud verum est, quia
requievit Deus ab operibus suis in die septimo : et hoc
verum est quod ait Jesus : « Pater meus usque modo ope-
» ratur. » Sed quis explicet verbis , homo hominibus ,
infirmus infirmis , indoctus discere cupientibus , et forte
si quid sapit, promere et explicare non valens hominibus,
diflicile forte capientibus, etiam si explicari possit quod
capitur? Quis, inquam, fratres mei, explicet verbis, quo-
modo Deus et quietus operetur, et operans quiescat? Ob-
secro vos, ut hoc vobis proficientibus difTeratis, visio
enim ista templum Dei quserit, sanctum locum quaerit :
portate proximum, et ambulate ; ibi eum videbitis, ubi
verba hominum non quseratis.
XV. Hoc forte potius dicere valemus, quia et in eo
quod Deus in die septimo requievit , ipsum Dominura et
Salvatorem nostrum Jesum Ghristum, qui haec loqueba-
tur et dicebat : « Pater raeus usque modo operatur, et
» ego operor , » magno sacramento significavit. Quia et
Dominus Jesus utique Deus. Ipse est enim Verbum Dei ,
et audistis « Quia in principio erat Verbum , » et noii
qualecumquc Verbum, « Sed Deus erat Verbum, et om-
» nia per ipsum facta sunt - : » forte significatus est re-
quieturus in die septimo ab omnibus operibus suis. Legite
enim Evangelium , et videte quanta operatus sit Jesus.
Operatus est salutera nostram in cruce, ut implerentur in
eo omnia prsedicta Prophetarum : coronatus estspinis,
suspensus est ligno, dixit Sitio, accepit acetum in spongia,
ut irapleretur quod dictura est, « Et in siti raea potaverunt
' Joan. V, 4^. — » Id. 1, I.
IN JOANNIS EVANCELIUM , TRACT. XVH. 171
)) mo acoto*. » At ul)i impleta sunt omnia opora ejus,
sexta snhhati inclinalo oapilo rcdciiclit spiriluni, ol in sc-
pulcro sabhato rc(|iiicvit al) onniihus opcrihiis suis. Krgo
tantjuam cliceret Jucliieis : Quid cxpectatis ut non operer
sahhato? Sahhali clics vohis ad significationem meam
praeceptus est. Upcra Dci attenditis : ego ihi eram cum
iierent, per me tacta sunt omnia, ego novi : h Pater meus
)> usque modo operatur. » Operatus cst Pater lucem ;
sed dixit, ut lieret lux - : si dixit, A'erho operatus est-, Ver-
hum ejus eram, egosum : per me factus est mundus in illis
operibus, per me regitur mundus in istis operibus : Pater
meus et tunc operatus est cum fecit mundum, et usc[ue
nunc operatur cuni regit mundum : ergo et per me focit
cum fecit, et per me regit cum regit. Dixit h<«c , sed cjui-
bus ? surdis , caecis , claudis, languidis, medicum non
agnoscentibus, et tancjuam in phrenesi mente perdita
occidere volentibus.
XVI. Proinde cjuid secutus Evangelista dixit? « Hinc
» ergo magis cjufBrehant eum Jud.iei interficere, cjuia non
» solum solvebat sahhatum , sed et patrem suum di-
» cebat Deum ^ » Non cjuomodocumcjue ; sed quid ?
« ifiqualem se faciens Deo ^ » Nam omnes dicimus Deo,
Pater noster qui es in ccelis. Legimus ct Judaeos dixisse :
(( Gum tu sis paternoster ^. » Ergo non hinc irascebantur,
cjuia patrem suum dicebat Deum : sed quod longe alio
modo c|uam homines. Ecce intelligunt Judaei cjucd non in-
telligunt Ariani. Ariani quippe inaecjualem Patri FiUum
dicunt , et inde haeresis pulsat Ecclesiam. Ecce ipsi caeci ,
ipsi interfectores Ghristi , intellexerunt tamen verba
Christi. Non cum intellcxerunt esse Ghristum , nec eum
intellexerunt Filium Dei •, sed tamen inteliexerunt in illis
' Psal. Lxviii, 22. — ' Gen. i, 3. — ^ Joan. v, i8, —4 Mattli. vi, 9. —
5 Isai, LXiii, i6, ct Lxiv, 8.
172 S. AUGIISTINI EPISCOPl
verbis , (|nia talis commenfJaretiir Filiiis Dei, qui fpqualis
esset Deo. Quis erat nesciebant : talem tamen pniedicari
agnoscebant , quia « Patrem suum dicebat Deum , aefjua-
•» lem se facicns Deo. » Non erat ergo sequalis Deo? Non
ipse se faciebat a?((ualem, sed ille illum genuerat .-Equa-
lem. Si se ipse faceret aequalem Deo, caderet per rapinam.
Qui enim se voluit secjualem facere Deo cum non esset,
cecidit, et ex angelo factus est diabolus ^ ! et hanc super-
biam homini propinavit, unde ipse dejectus est. Nam hoc
dixit homini, cui stanti lapsus invidit, <( Gustate, et erilis
» sicut dii- : » id est usurpatione rapite quod facti non
estis ; ({uia et ego rapiendo dejectus sum. Non hoc pro-
debat, sed hoc suadebat. Christus autera aequalis Patri
natuserat, non lactus : natus de substantia Patris. Unde
illum sic commendat Apostolus , (( Qui cum in forma Dei
» esset , non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo". »
Quid est, non rapinam arbitratus est? Non usurpavit
nequalitatem Dei : sed erat in illa , in qua natus erat. Et
nos ad ;ipqualem Deum quomodo perveniremus : (( Semet-
» ipsum exinanivit formam servi accipiens. » Non ergo se
exinanivit amittens quod erat , sed accipiens quod non
erat. Hanc formam servi contemnentes Judaei , Dominum
Christum fequalem Patri inteiligere non poterant : quam-
vis eum hoc do se dicere minime dubitab^nt •, et ideo sae-
viebant : et adhuc tamen eos ille perferebat , et sanitatem
ssevientium requirebat.
' Isai. XIV, 14. — »Gen.iii, 5. — ^ philip. n, 6.
I> JUA.NM^ L\ AM^IvLll M , ll.Acl. Wlll.
TKAGTATUS XMIl'.
lii eum Evaiigelii lociim : Aineti, (inien (lico vohi.s^ non
pofcst Fi//ns (i se fdcere (laichitiani, /nsi (luodvide-
rit Pdtrem Jdcienteni : (jawcuniciue e/iini illefece-
rit , hiec et FiUus siniiliter fhcit.
I. JoANivEs evangelista inter consortcs et coniparlicipes
suos alios Evangclislas , hoc praecipuuni ct proprinin ilo-
num acccpita Domino, (super cujus pcctus in convivio
discumbebat', ut per lioc significarct, (juia sccreta altiora
de iniimo ejus corde potabat, ) ut ea dicerct de Filio Dei
(juae parvulorum mentes fortassis iutenlas excitare pos-
sint^ implereautcm nondum capaccs non possint : gran-
diusculis autem nuibus(|ue mentibus et ad aetatcm quaiu-
dam interius virilem pervenientibus, dat alitpiid verbis
his , (juo et exerceantur, et pascantur. Audi.slis cum lege-
rctur, et unde sermo iste venerit meministis. Ilesterno
enim die lectum est, quod cc Propterea volebant Jesuin
w Judaei interficere , quia non solura solvebat sabbatum,
» sed etiam Patrem suum dicebatDeum, aequalem se ia-
)) ciens Deo^ » Quod Judseis displicebat, hoc ipsi Patri
placebal. Hoc sine dubio placet etiam eis, (jui honorificant
Filium , sicut honorificant Patrem : quia si eis non pla-
ceat, displicebunt. Non enim Deus erit major^ quia pla-
cet tibi : sed tu minor, si displicet libi. Adversus hanc
autem eorura calumniam , venientem vel de ignorantia ,
' Habilus die proxinic post ^upciiorem Tract. ex ii. i. — 2 Joaii. xiii, 25.
— 3 Id. V. i8.
174 S. i.UGUSTlM EIUSCOPI
vel de maiilia , loquilur Dominus non omniiio (|uod ca-
piant, sed unde agitentur ct conturbentur, et fortasse vel
conturbati medicum quaerant. Dicebat autem quj£ scribe
rentur, ut etiam a nobis postea legerentur. Vidcrimus ergo
quid in Judc^orum cordibus factum sit , cum audirent :
quid in nobis fiat cum haec audimus, amplius cogitemus.
Neque enim natse sunt hsereses, et qusedam dogmata pcr-
versitatis illaqueantia animas et in profundum praecipitan-
tia, nisi dum Scriptur.Te bonae intelliguntur non bene ; et
quod in eis non bene intelligitur, etiam temere et audac-
ter asseritur. Itaque , charissimi , valde caute haec audire
debemus, ad quae capienda parvuli sumus •, et corde pio et
cum tremore , sicut scriptum est , hanc tenentes regulam
sanitatis, ut quod secundum fidem qua imbuti sumus,
intelligere valuerimus, tanquam de cibo gaudeamus : quod
autem secundum sanam fidei regulam intelhgere nondum
potuerimus, dubitationem auferamus, intelhgentiam dif-
feramus ; hoc est, ut etiam si quid sit nescimus , bonum
tamen et verum esse minime dubitemus. Et ego , fratres ,
qui suscepi loqui vobis , cogitandus sum a vobis qui sus-
ceperim , et quae susceperim : suscepi enim tractanda di- [
vina homo, spiritaha carnahs, selerna mortahs. Etiam a
me , charissimi , longe sit vana praesumptio , si volo sanus
in domo Dei conversari, quae est Ecclesia Dei vivi, columna
et firmamentum veritatis ^ : pro modulo meo capio quod
vobis appono : ubi aperitur , pascor vobiscum 5 ubi clau-
ditur , pulso vobiscum.
II. Commoti sunt ergo Judaei, et indignati sunt : me-
rito quidem, quod audebat homo aequalem se facere Deo :
sed ideo immerito, quia in homine non intelhgebant Deum.
Carnera videbant , Deum nesciebant : habitaculum cerne-
bant, habitatorem ignorabant. Caro illa templum erat ,
' I Tim. m, i5.
1« JOA^JNIS EVANGiELlLM , illACT. XVUl. 175
Dcus iiiliabilahat iiilus. Non crgo Jcsus canicm a'(|ual)al
1'alri , non foimam servi Domino comparabat : noiKjuod
lactum est propler nos, sed quod crat (|uando lccit nos.
Quis nanu|nc sit Chiistus, Calholicis loc|uor, nostis, quia
bcnc crcdidistis : non Vcrbum tantum, ncc caro tantum;
sed Verbum caro lactum est, ut hal)itaret in nobis. Ke-
censeo de Verboquod nostis : « In principio erat Verbum,
» et Vcrbum crat apud Deum , ct Dcus crat Vcrbum * : »
hic aequahtas cum Patrc. « Scd Vcrbum caro iactum cst,
» et habitavit in nobis ^ : » hac carne raajor est Pater. Ita
Patcr et aecjualis, et major : ae(|ualis Verbo , major carne 5
ccqualis ei per quem lccit nos, raajor co qui lactus est
propter nos. Ad hanc rcgulam sanam catholicam, quam
pnecipue nosse debetis , quam tenele qui nostis , a qua
prorsus fides vcstra labi non debet , quae nulhs hominura
argumcntis extorquenda est cordi vestro , dirigamus ca
quae intelligimus ^ et qucie forte non intclligimus, dirigenda
ad hanc regulamquandoque ditFeramus, cum idonci fue-
rimus. Novimus ergo eequalem Patri Filium Dei, quiano-
vimusin principio Deum Verbum. Quidergo « Jud.ei vo-
» lebant eum interficere ? quia non solum solvebat sab-
» batum, sed et patrem suum dicebat Deum ? .-cqualem se
» faciens Deo : » videntes carnem, non videntes Verbum.
Loquatur ergo et contra eos Verbum per carnem , et in-
terior habitator sonet per habitaculum suum : ut qui po-
test noverit quis intus habitet.
III. Quid ergo eis dicit? « Respondit itaque Jesus, et
» dixit eis ^ , » commotis quod aequalem se faceret Deo ,
« Amen, amen dico vobis, non potest Filius a se facere
» quidquam , nisi quod viderit Patrem facientem. » Ad
haec quid responderint Judaei , scriptum non est : et for-
tasse tacuerunt. Quidam tamen, qui Christianos se haberi
■ Joan. I, I. — » Ibid. 14. — ^ Id. v, 19.
I7r» 6. AI.GIJSXIM EPISCOIM
voIiinL, noii tacent , cl ([uodammodo ex his verl)is conei-
piunt qu;edam dicenda conlra nos: qufle contemnenda non
sunt, ct propter ipsos et propter nos. Ariani quippe hae-
retici dicentes, non per carnem, sed ante carnem, Filium
ipsum qui suscepitcarnem, minorem esse quam Pater est,
et non esse ejusdem substantiae, cujus Pater est, capiunt
ex his verbis ansam calumni.e , et respondent nobis : Vi-
detis quia Dominus Jesus, cum animadverteret Judaeos
ex hoc moverij ([uod Patri Deo sequalem se faceret , i
talia verba subjunxit, ut se iequalem non esse monstra-
ret. Movebat enim Judseos^ aiunt, adversus Christum ,
quia sequalem se faciebat Deo^ et volens eos corrigere ab
hoc motu Christus, et eis demonstrare Fihum non esse
aequalem Patri , id est , aequalem Deo , ait , quasi dicens ,
Quid irascimini ? Quid indignamini? Non sum gequahs ,
quia « Non potest Fihus a se facere quidquam, nisi quod
)) viderit Patrem facientem. » Qui enim « Non polest, in-
)> quiunt, facere a se quidquam , nisi quod viderit Pa-
» trem facientem, » uti([ue rainor est, non aequalis.
IV. In hac regula cordis sui distorta et prava , haereti-
cus audiat nos nondum objurgantes, sed adhuc quasi quse-
rentes, et exphcet nobis quod sentit. Puto enim^ o quis-
quis ille es, (faciamus enim eum tanquam prsesentem
adesse , ) tenes nobiscum, « Quia in principio erat Ver-
» bum? » Teneo, inquit, « Et quia Verbum erat apud
H Deum ^ ? » Et hoc, inquit, teneo. Sequere ergo, et hoc
fortius tene, quia Deus erat Verbum. Et hoc, inquit, te-
neo : sed ille Deus major, ille Deus rainor. Jam nescio
quid paganum redolet : cura Christiano rae loqui arbitra-
bar. Si est Deus niajor, et est Deus rainor ^ duos deos coh-
mus, non unura Deum. Quare, inquit? et lu non duos
deos dicis eequales sibi ? Hoc ego non dico : aequahtatem
< Joan. 1, I.
UN JOANMS EVAWtiELllJM, '1IIA.CI. X \ 111 . 177
enim istarn sic intclligo, ut ihi intcllii^.im vUiiw, indivi-
cliKim (■li;iiitaleni : et si iiulividuam charitatcm, pcrrcclam
unitatcm. Si cnim charitas quam misit hominihus Dcus ,
tlc muJtis hominum cordihus iacit cor unum , ct multas
hominum animas lacit aniniam unam : sicut de credcnti-
bus sese(|ue inviccm diligcntihus scriptum est in Actibus
Apostolorum ; « Erat iJlis anima una, et cor unum in
)) Dcum ' : » si ergo anima mea et anima lua, cum idcm
sapimus nos^jue diJigimus, fit anima una ; quanto magis
Pater Deus et Filius Deus in fonte dilectionis Deus
unus est?
V. Verum ad haec verba, quibus commotum esl cor
tuum, intende, et recole mecum (|uod de Verho requireha-
mus. Jam tenemus, « Deus erat Verbum :» adjungo aJiud,
quia cum dixisset , <(. Hoc erat in principio apud Deum , »
continuo subjecit Evangelista , <( Omnia per ipsum facta
» sunt. » Nunc te quoerendo exagito , nunc te contra te
moveo , et contra te interpello : tene tantum memoriter
ista de Verbo, « Quia Deus erat Verhum, et omnia per
» ipsum facta sunt. » Audi jam verha ([uihus commotus
es , ut minorcm diceres Filium , nempe quia dixit : <( Non
» potcst Filius a se facerc quidquam , nisi quod viderit
» Patrem facientem. » Ita, inquit. Expone hoc mihi pau-
Julum : sic quantum opinor intelligis , quoniam quaedam
facit Patcr , Filius autem attendit quemadmodum faciat
Paler, ut possit et ipse ea facere quae vidcrit Patrem fa-
cientem. Duos quasi fahros constituisti : ita Patrem et Fi-
lium, ut eliam magistrum et discipulum, quomodo soieut
patres fabri docere filios suos artem suam. Ecce descendo
ad carnalera sensum tuum , ita interim cogito ut lu : vi-
deamus si cogitalio hoec nostra inveniat cxitum secundum
illa quse jam de Verbo pariter loculi sunius parilcrquc sen-
' Acl. IV, 32.
cxxn. 12
178 S. AUGUSTIJVI EVISCOPI
linius, (|uia Deus Ver!)um,«el omnia peripsumractasunt.»
Pone igilur Patrem tancjuam fabrum, ([u.xdara opera f'a-
cientem , Filium autem tanquam discipulum , qui « Non
)) potest facere quidquam, nisi quod viderit Patrem fa-
» cientem : » intendit enim quodam modo in manus Pa-
tris , ut quomodo viderit eum fabricare , sic et ipse tale
aliquid fabricet in operibus suis. Sed Pater iste omniailla
quse facit , et vult ut attendat eum Filius et talia et ipse
faciat, per quem facit? Eia nunc est ut adsis sententiae
tuse priori, quam mecum recensuisti mecumque tenuisti,
quia in principio Verbum, et apud Deum Verbum, et Deus
Verbum , et orania per ipsum facta sunt. Tu ergo cum rae-
cum tenueris , quia per Verbum lacta sunt omnia ; rur-
sum carnali sapore et pueriii motu facis tibi in animo
Deura facientem, et Verbum attendentem , ut cum fecerit
Deus , faciat et Verbum. Quid enira facit Deus prseter Ver-
bura ? Si enira facit , non orania per Verbura facta sunt ,
perdidisti quod tenebas : si autera orania per Verbum facta
sunt, corrige quod male intelligebas. Fecit Pater, et non
fecit nisi per Verbum : quoraodo attendit Verbura , ut vi-
deat Patrem facientera sine Verbo , quod similiter faciat
Verbum ? Quidquid fecit Pater , per Verbura fecit ; aut fal-
sura est , Orania per ipsura facta sunt. Sed verum est,
Orania per ipsura facta sunt. Parum fortasse tibi videba-
tur? Et sine ipso factura est nihil.
VI. Recede ergo ab ista carnis prudentia, et quaeramus
queraadmoduni dictura sit, « Non potest Filius a se facere
» quidquara, nisi quod viderit Patrem facientem.»Quae-
ramus, si digni sumus qui apprehendamus. Fateor enim ,
magna res est , ardua omnino , videre Patrera facientem |
per Filiura, non singula opera facientem Patrem et Fi- *'
lium , sed quodlibet opus Patrem per Filium , ut nuUa
opera fiant vel a Patre sine Filio , vel a Filio sine Patre :
IN loVINNIi KVANOKLHJM , Tn.ACr. XVIII. l/i)
<t (|tiia omiiia per ipsuni facta siint_, ot sine ipso hicliim est
» niliil. >• Quihiis in rimdamcnto litlci fiimissimi; constitu-
lis, jam ipialc est vidcre , quia « Non potest Filius a se
)) rac('ro(iiiid(|iinm, nisi (|iiod viderit Patrem tacicntem?»
( >iia'ris , ul opinor, nosse Filium tacicntcm : quicre prius
nosse Filium videntera. Certeenim quid ait?((Non potest
» rilius a se tacere (juidquam , nisi quod vidcrit Patrem
» facientcm. » Intcndc quod dixit, (( Nisi quod vidcrit Pa-
» trem tacientem. » Priecedit visio, et sequitur eirectio ;
videt cnim ut taciat. Tu t|uid quaeris jam nossc (juomodo
taciat, dum nondum scias tiuomodo videat? Quid curris
ad id quod poslcrius est , relicto quod prius est ? Viden-
tcm se dixit ct facientera •, non , facientem et videntem :
tjuia u Non potcst a se facere quidtjuam, nisi quod viderit
» Patrcm facicntem. » Vis ut explicem tibi quomodo fa-
ciat? Tu milii cxplica quomodo videat. Si hoc tu expli-
care non potes , ncc ego illud : si hoc tu percipere non-
dum es idoneus , ncc ego illud. Uterque ergo nostrum
t|uaerat, uterque pulset, ut uterque accipere mereatur.
Quid tjuasi doctus calumniaris indocto ? Ego ad facien-
dum , tu ad vidcndum, ambo indocti a magistro qusera-
mus, non in schola ejus pucriliter litigemus. Tamen simul
jam didicimus, quia omnia per ipsum facta sunt. Ergo
manifcstum cst, ((uia non alia opera facit Pater , quae vi-
deat Filius , ut ipse faciat similia ^ sed eadem opera facit
Pater per Filium, ((uia omnia per Verbura facta sunt. Jam
quomodo faciat Deus ((uis novit? non dico quomodo fece-
rit mundum, sed ((uomodo fecerit oculum tuum, cui car-
naliter inhaerens , visibilia invisibilibus comparas. Talia
enim de Deo cogitas , qualia his oculis videre consuesti.
Si autem istis oculis videri posset Deus, non diceret :
(( Beati mundo corde, ([uia ipsi Deura videbunt^ » Ergo
' MaUh. V, 8.
12.
180 S. AUGUSTliNl Ei»li,COI'l
habes oculum corporis ad videndum f"abrum,sednondum
habes oculum cordis ad videndum Deum : ideo ([uod so-
les videre in fabro, transferre vis ad Deum. Pone in terra
terrena , sursum cor.
VII. Quidergo, charissimi, explicaturi sumus nos quod
interrogavimus , quomodo videat Verbum , quomodo Pa-
ter videatur a Verbo, quid sit videre Verbi? Non sum tam
audax , tam tcmerarius , ut hoc exphcare polhcear et nic
et vos: utcumque suspicor modulum vestrum, novi tamen
meum. Si ergo placet , non diutius immoremur, percur-
ramus lectionem, et videamus verbis Domini turbari corda
carnalia ; ad hoc turbari, ne in eo quod tenent remaneant.
Extorqueatur tanquam pueris ludicrum nescio quid, quo
se male avocant , ut possint inseri utihora grandioribus ,
ut possint proficere qui repebant in terra. Surge , qutcre,
suspira, anhela desiderio , et ad dausa pulsa. Si autem
nondum desideramus, nondum inhiamus, nondum sus-
piramus, margaritas quibuscumque projecturi sumus, aut
margaritas qualescumque nos ipsi inventuri sumus. Mo-
verim ergo, charissimi, desiderium in corde vestro. Mores
perducunt ad intelHgentiam : genus vitse perducit ad ge-
nus vilse. Aha vita terrena, aha vita coclestis •, aha vita pe-
corum , aha vita hominum, alia vita Angelorum. Vita pe-
pecorum, terrenis voluptatibus aestuat, sola terrena con-
quirit, in ea prona atque projecta est : vita Angelorum
sola coelestis : vita hominum media est inter Angelorum et
pecorum. Si vivit homo secundum carnem , pecoribus
comparatur : si vivit secundum spiritum, Angelis sociatur.
Quando secundum spiritnm vivis , quaere etiam in ipsa
angelica vita,utrum parvus an grandis sis. Si enim adhuc
parvus es, dicunt tibi Angcli , Cresce , nos panem man-
ducamus , tu lacte nutrire , lacte fidei, ut pervenins ad
cibum speciei. Si autem adhuc inhialur sordidis volupta-
IN TOANNI.S EVANr.ri II M , IRACT. \\lll. 181
llhiis, si adliiic IraiRles coL^itnnlur, si mcmlacia non vi-
taiitur, si nionclacia pcrjiiriis cumuiantur : t;.m immun-
ihim cor audcl cliccrc : explica milii (|uomoclo viclit Vcr-
l)um?ctiam si jiossim , cliam si ego jam videam. l*orro
autcm si forlc cgo non sum in liis morihus , et tamcn ah
ista visionc longe sum : c|uantum illc (|ui nondum isto
supcrno desidcrio rapitur, terrenis desidcriis praegrava-
tus? .Multum intcr(^st inter avcrsantem et dcsiderantem :
ct itcrum multum intcrest intcrdesidcrantem etfrucntem.
Vivis ut pecora, aversaris : Angeh perfruuntur. Tu autcm
si non vivis ut pecora , jam non aversaris : desideras ali-
cjuid , et non capis : inchoasti ipso desidcrio vitam Ange-
lorum. Crescat in tc, el perliciatur in te : et capias hoc
non a me , sed ab illo qui et me fecit , et te.
VIII. Tamen non ulcumcjue nos dimisit et Dominus ,
c|ui voluit intclJigi , cpiia in eo quod dixit : <( Non potest
)) Filius a se facere quidquam , nisi quod viderit Patrem
» facicntcm , » non alia opcra Pater facit cju?e videat Fi-
lius , ct alia Filius cum viderit Patrem facientem 5 sed
eadem opera ipsa et Pater et Filius. Secutus enim ait :
» QuiTcumque enim ille fecerit, hsec et Filius similiter
» facit'. » Noncum ille fccerit, alia FiJius similiter facit :
sed (( Quaecumque ille fccerit , haec et Filius similiter fa-
» cit. » Si haec facit Filius quae fecerit Pater , per Filium
f^icit Pater : si per Filium facit quse facit Pater , non alia
Pater , alia Filius facit ; sed eadem opera sunt Patris et
Filii. Et c[uomodo eadem facit et Filius ? et eadem et si-
militcr. Ne forte eadem, sed dissimihter : ((Eadem, inquit,
» etsimiliter. » Et quomodo posset eadem non similiter."
Accipite exemplum , quod puto ad vos non sit grande :
Cum scribimus litteras , facit eas primo cor nostrum, el
deinde manus nostra. Certe unde omnes acclamastis, ni4
I Jnan. V, 19.
182 S. AUGUSTim EPISCOI'1
quia eognovisds? Certum est quod dixi^ et manifestum
omnibus nobis. Littcrse fiunt primo a corde nostro, deinde
a corpore nostro , manus servit imperanti cordi , easdem
litteras facit et cor et manus : numquid alias cor , alias
manus? Easdem quidem facit manus , sed non similiter :
cor enim nostrum facit eas intelligibiliter , manus autem
visibiliter. Ecce quomodo fumt eadem dissimiliter. Unde
parum fuit Domino dicere : « Quaecumque Pater fecerit,
» hsec et Filius facit,» nisi adderet, « Et similiter. » Quid si
enim hoc modo intelligeres quomodo quaecumque cor fa-
cit, hsec et manus facit, sed non similiter? Hic vero ad-
didit , « Hsec et Filius similiter facit. » Si et haec facit, et
similiter facit , expergiscere , stringatur Judseus , credat
Christianus, convincatur haereticus, aequalis est Patri
Filius.
IX. « Pater enim diligit Filium, et omnia demonstrat ei
» quse ipse facit. » Ecce est illud, « demonstrat. Demons-
» trat » quasi cui? Utique quasi videnti. Redimus ad id
quod explicare non possumus , quomodo Verbum videat.
Ecce homo fiactus est per Verbum : sed homo habet ocu-
los, habet aures, habet manus , diversa membra in cor-
pore : per oculos potest videre , per aures potest audire ,
per manus operari : diversa membra, diversa membrorum
oflicia. Non potest illud membrum quod potest alterum :
tamen propter corporis unitatem , oculis et sibi et auri
videt , et auris sibi et oculo audit. Numquid tale ahquid
in Verbo arbitrandum est esse , quoniam omnia per ip-
sum? Et dixit Scriptura in Psalmo , « Intelhgite qui insi-
» pientes estis in populo , et stulti aliquando sapite : Qui
» plantavit aurem, nonaudiet, aut qui fmxit oculum ,
» non considerat^ ? » Si ergo finxit oculum Verbum, quia
omnia per Verbum 5 si plantavit aurem Verbum , quia
» Psal. xGHi, 8, 9.
IN JOANNIS EVANGELIUM , THACT. XVIII. 183
omnia por Vt'rl)um : non possumus cliccic , Non audil
Verl)um, non vidcL Voihum : ne ubjurgel nos IVsalmus,
et dicat : « Stulli aiic|uando sapile. » Itacjuc si auclil Ycr-
l)um et videl Yerhum, audit Filius ct videt Filius : num-
c|uid tamen et in ipsodivcrsis locis cjmrsituri sumus ocu-
los et aures ? Aliunde audit , aliunde videt \ et auris ejus
non potest ijuod oculus, et oculus non potest quod polest
auris i^ An totus ille visus est, et totus audilus? F'ortc ila :
imo non iorte, sed vere ita : dum tamen et ipsum ejus
videre, et ipsum ejus audire, longe alio modo cjuam nos-
trum sit. Et videre, et audire simul in Yerbo est, nec
aiiud est ibi audire, ct aliud videre : sed auditus visus^ et
visus auditus.
X. Et nos c|ui aiiter audimus, aliter videmus, lioc unde
novimus? lledimus forte ad nos, si non sumus praevari-
catores, quibus dictum est : « Redite praevaricatorcs ad
» cor'. » Redite ad cor : c[uid itis a vobis, et peritis ex
vobis? quid itis solitudinis vias? Erratis vagando : redite.
Quo? ad Dominum. Cito est : primo redi ad cor tuum,
exui a te vagaris foris : te ipsum non nosti, et cjuaeris a
c{uo factus es ? Redi , redi ad cor, toUe te a corpore : cor-
pus tuum habilatio tua est : cor tuum sentit etiara per
corpus tuum : sed corpus tuum non quod cor tuum : di-
mitte et corpus tuum , redi ad cor tuura. In corpore tuo
inveniebas aiibi oculos , alibi aures : in corde tuo nura-
quid hoc invenis ? An in corde tuo non habes aures ? De
quibus ergo Dominus dicebat: « Qui habet aures audiendi
» audiat^? » An in corde non liabes oculos? Unde dicit
Apostolus : « llluminatos oculos cordis vcstri ^ ? » Redi ad
cor : vide ibi c[uid sentias forte de Deo, quia ibi est iraago
Dei. In interiore homine habitat Christus , in interiore
liomine renovaris ad imaginem Dei, in imagine sua cog-
' Isai. xLvi, 8. — ' Luc. vm, 8. — ' Eplies i, i8
184 S. Aur.USTINl KITSCOPI
nosce auclorem ejus K Vidc quemadmodum omnes corpo-
lis sensus cordi intro nuntient quid senserint foris : vidc
quam multos ministros habeat unus interiorimperator, et
quid apud se etiam sine his ministris agat. Rcnuntiant
oculi cordi alba et nigra •, renuntiant aures eidem cordi
canora et dissona ; renuntiant nares eidem cordi odora
et putentia ^ renuntiat gustus eidem cordi amara et dul-
cia : renuntiat lactus eidem cordi lcnia et aspera : renun-
tiat et sibi ipsum cor justa et injnsla, Cor tuum et videt
et audit, et csetera sensihiha dijudicat; et quo non aspi-
rant corporis sensus, justa et injusta, mala et bona dis-
cernit. Ostende mihi oculos , aures , nares cordis tui. Di-
versa sunt c[une ad cor tuum referuntur, et diversa ibi
membra inveniuntur. In carne tua aUbi audis, alil)i vides :
in corde tuo ibi audis , ubi vides. Si hoc imago , quanto
potentius illecujus imago? Ergo et audit Filius , et videt
Filius , et ipsa visio et auditio Filius : et hoc est illi audire
quod esse , et hoc est illi videre quod esse. Tibi non hoc
est videre quod esse : quia et si perdas visum, potes esse;
et si perdas auditum, potes esse.
XI. Putamus-ne pulsavimus? Erectum est aliquid in
nobis quo vel tenuiter suspicemur, unde bimen veniat
nobis ? Puto, fratres, quia cum loquimur ista, et cumme-
ditamur , exercemus nos. Et cum exercemus nos in ipsis^
et rursus quasi reflectimur pondere nostro ad ista con-
sueta, tales sumus quales lippientes, cum producuntur ad
videndum lumen , si forte antea visum omnino non ha-
bebant , et incipiunt eumdem visum per dihgentiam me-
dicorum utcumque reparare. Et cum probare vult medi-
cus quantum salutis eis accesserit , tentat eis ostendere
quod videre desiderabant , et non poterant cum caeci es-
sent : et redeunte jain utcumque acie oculorum , produ-
' F.[ilies, lu, i6.
l^ JOANNIS rVANf.r.LUlM , TRAiT. XVIII. IR.')
cuntur ad lucem : et cum viderint , fiilgore ipso rcverbe-
rantur (|no(l;nn mo(lo,et respondent medicodemonstranti,
.l;«mj;im vicli^ s<'(l vidcie non possum. Quid eryo fiicit
mcdicus? revocat ad solila , et addit collyrium, ul nd
illiid (|uod visum (>st , et videri nou poluit, desiderium
nutriat , et ex ipso desiderio curetur plenius ; et si qua
mord.KJa r(>parandae sanitati adhif)entur , fortiter ferat,
nt amore illius lucis accensus dicat sibi , Quando erit ut
illud lirmis oculis vid(\am , quod sauciis iufirmiscpie non
potui? Urget medicum, et rogat ut curet. Ergo, fratres,
si forte tale aliquid faclum est iu cordihus vestris, si ul-
cumque erexistis cor vestrum ad videndum Verhum , et
ipsius luce reverherati ad .«;oIifa rccidislis ; rogatc medi-
cura nt adhibi^at collyria mordaeia , prrecepta justitifTR.
Est quod videas, sod non est nnde videas. Non mihi antea
credebas, quia est quod vidoas : duce quadam ratione ad-
ductus es, propin((uasti, inlendisti, palpitasti, refugisti.
Scis certe esse quod vid(^as, sed idoneum non te esse qui
videas. Ergo curare. Qupe sunt collyria ? Noli mentiri,
noli perjurare, noli adnlterare, noli furari, noli fraudare.
Sed consuesti , et cum aliquo dolore a consuetudine re-
vocaris : hoc est quod mordet, sed sanat. Nam dico tihi
liherius, ex timore et meo et tuo : Si curari destiteris, et
esse idoneus ad perfruendum hac luce neglexeris, valetu-
(line oculorum tuorum ; tenehras amahis ; et amando te-
nebras, in tenebras remanehis ; et rt^manendo in tene-
bris , etiam in tenebras exteriores projicieris : (( Ihi erit
» fletus et stridor dentium ». » Si uihil in te faciebat amor
lucis, faciat limor doloris.
XII. Sullicienter me locutum arbitror , et lectionem
tamen evangelicam non finivi : si dicam reliqua, onerabo
vos, et timeo ne eliam quod haustum est effundatur:
' M.-»flli. XX», i3.
186 S. AUGUSTINI EPISCOPI
sutliciant ergo ista Charitati Vestrae. Debitores sumus ,
non nunc , sed semper quandiu vivimus : quia propter vos
vivimus. Verumtamen vitam nostram istam infirraam ,
laboriosam , periculosam , in hoc mundo consolamini bene
vivendo : nolite nos contristare et atterere malis moribus
vestris. Cum enira otrendimur raala vita vestra , si refugia-
mus a vobis, et separemus nos a vobis, et ad vos non acce-
damus \ nonne conqueremini , et dicetis ; Et si langueba-
mus , curaretis ^ et si infirmabamur , visitaretis ? Ecce
curamus, ecce visitaraus ; sed non nobis fiat quomodo
audistis ab Apostolo : « Timeo ne sine causa laboraverira
» in vos^ »
TRACTATUS XIX ^
Ab eo quod scriptum est : Non potest a se Filius facere
quidquam y nisi quod viderit Patreni facienteni :
usque ad id , Quia non qucero voluntatem meajn,
sed voluntatem ejus qui misit me.
I. Sermone pristino quantum nostrum servit afFectum
et intelligendi paupertatera, locuti sumus, ex occasione
verborura evangelicorura, ubi scriptum est : « Non potest
» a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facien-
» tem ^ , » quid sit videre Filii , hoc est , videre Verbi ,
quia Filius Verbum : et quia per Verbum facta sunt om-
nia , quomodo possit inteUigi quod videat Filius primo
Patrem facientem , tunc demura et ipse faciat quse facta
I Galat. IV , II. — » Habitus die proximo ante Tractat, subseq. —
3 Joan. V, 19. ; t
IN JOANMS EVANGEHUM, TRACT. XIX. 187
conspoxoril ; ciim Palcr nihil nisi pcr Filium lcccrit, « Om-
» nia cnim pcr ipsum lat la sunl, cL sinc ipso laclum est
» niliii ' . » Non tamcn cxplicatum alicjuid diximus : sed quia
nec cxplicatum alitjuid intcllcximus. Alitiuando (|uippe
scrmo dcficil , ubi ctiam intcllcctus proficit : quanto
magissermo patilur dclcctioncm, ([uando intcllcctus non
habet pcrfcctionem ? Nunc itaque, quantum Dominus
donat , brcvitcr pcrcurramus lcctionem, ct vcl hodic
cxplcamus dcbitum pcnsum. Si quid lorte remanserit vel
temporis vel virium, retractabimus, si potuerimus, (quan-
tum ct a nobis ct apud vos ficri potest, ) quid sit videre
Verbi, (juid dcmonstrari Verbo. Omnia quippe dicta sunt
hic, quoe si intelligantur secundum humanum sensum car-
naliter, nihil aliud nobis facit aniraa piena phantasmatis ,
nisi quasdam imagines veiut duorum hominum Patris et
Fiiii , unius ostendenlis , aiterius videntis ^ unius ioquen-
tis , alterius audientis : quae omnia idola cordis sunt : quae
si jam dejecta sunt de tcmpiis suis, quanto magis deji-
cienda sunt de pectoribus christianis?
II. <( Non potest, in([uit, Fiiius a se facere quidquam ,
» nisi ([uod viderit Patrem facientcra ^. » Verura est hoc,
tenete hoc : dura tamen non amittatis quod in ipsius Evan-
geiii exordio tenuistis, quia « In principio erat Verbum,
» et Verbum erat apud Deura , et Deus erat Verljura ^ : »
et praecipue quia (t Orania per ipsura facta sunt. »Quod nunc
enim audistis, conjungite iiii auditui, et utrurat|ue con-
cordet in cordibus vcstris. Sic itaque u Non potest Filius
» a se iacere quidquam , nisi quod viderit Patrem facien-
» tem , » ut tamen Pater ea quae facit non faciat nisi per
Fiiium, quia Filius est ejus Verbum : (( Et in principio
» erat Verbum, et Verbura erat apud Deum, et Deus erat
» Verbum, et omnia per ipsum facta sunt. Qusecumque
' Joaii. I, 3. — » Id. V, ly. — 3 y. i, i, etc.
188 s. AUGUsiiNi KPrsropi
» enim ille iecerit, hrec (;t Filins similiter facil^ : » non
alia , sed liaec : nec dissimiliter, sed similiter.
III. «Pater enim diiigit Fiiium, et omnia demonstrat ei
» qUcTe ipse facit -. » Ad lioc quod supra dixit , « Nisi quod
» viderit Patrem facientem, » videtur pertinere et quod»
« Omnia demonstrat ei quae ipse facit. Sed si Pater de-
monstrat qure facit 5 nec Fiiius potest facere nisi Pater
demonstraverit , Paterque demonstrare non potest nisi fe-
cerit ; consequens erit ut non per Fiiium faciat omnia Pa-
ter : porro si fixum atque inconcussum tenemus, quia per
Filium omnia Pater facit, antequam faciat, demonstrat
Fiiio. Nam si Pater cum fecerit, demonstrat Fiiio, ut Fi-
lius demonstrata faciat, quae demonstrata jam factasunt;
aiiquid procul dubio Pater sine Fiiio facit. Sed non facit
Pater aiiquid sine Filio , quia Fiiius Dei Verbum Dei est,
et omnia per ipsum facta sunt. Remanet igitur forlasse ,
ut qure Pater facturus est , demonstret facienda, ut per
Filium sint facta. Nam si Fiiius ea facit , quae Pater facta
demonstrat : ea quse Pater facta demonstrat, non utique
per Fiiium fecit. Monstrari enim non possent Filio nisi
facta : facere Fiiius non posset, nisi monstrata : ergo sine
Fiiio facta? Sed verum est h Omnia per ipsum facta sunt : »
ergo antequam facta , monstrata sunt. Sed lioc diximus
ditrerendum esse, quo redeundum sit percursa lectione ,
si , ut diximus , aiiquid vel temporis vel virium nol^is re-
manserit , ad ea qu.-^ distuiimus retractanda.
IV. Ampiius audite et difiicilius : « Et majora liis, in-
» quit, demonstrabit ei opera, ut vos miremini. Majora
» iiis : » quibus majora ? Facile occurrit, iis quas modo
audistis, curalionibus languorum corporalium. De isto
enim qui triginta et octo annos iiabebat in infirmitate, et
Ginisti verbo sanatus est, nata est liujus occasio tota
' Joan. V, 19. — ' Ibifl 20.
I> JOAiSMS i:\ A^t.KI II M , 1KU.J. MX. 189
sermonis : ct propUr lioi- Doniiiuis diieie poluit, « Ma-
» j»ira liis ticmonstrnbil oi opcra, nt vos mircmini. » Suiit
cnim opcin majora (piam ista , ot licmonstrabit ca Pa-
tcr Fibo. Non tlcmonstravit , taiu|uam de pnrtcrito ^
sed « Dcmonstrabit , » dc luturo , hoc csl , demons-
tralurus est. Kursus dillicilis oritur qujestio. Est cnim
aiicjuid apud Patrcm (juod Filio nondum dcmonstra-
tum siti^ Est alicpiid apud Palrem (|uod adhuc laicbat
Fihum, ((uando isla l'iiius iocpicbatur ? Si cnim « Dcmons-
» trabit, » hoc cst, dcmonstraturus csl^ nondum demons-
travit : et Fiiio tunc dcmonstralurus est, t|uando et istis :
sequitur enim, « Ut vos miremini. » El hoc dilliciic est
videre, quomodo lanquam temporahtcr Fiiio coaeterno
aiiqna dcmonstrat oeternus Pater, omnia scienti qua? sunt
apud Patrcm.
V. Qu;c sunt tamen iila majora? Hoc enim fortc iacilc
cst inteliigere. <( Sicut enim Pater, inquit, suscitat mor-
» tuos. et viviiicat : sic ct Filius (juos vuit vivificat ^ »
Majora ergo sunt opcra mortuos suscitare, quam langui-
dos sanare. Sed (c Sicut suscitat Pater mortuos et vivificat,
» sic ct Fiiius t{uos vult vivificat. » Alios ergo Pater_,
aiios Fihus.^ Scd omnia pcr ipsum : ipsos itaque Filius,
(juos ct Patcr : quia non aha, ncc ahter; sed « H;ec et
» Filius simiiitcr facit. » Ita piane inlelligendum est, et
ita tcnendum : sed mementote quia « Fiiius (|uos vult
» vivificat. » Tencte hic ergo non solum polestatcm
Fihi, verum etiam voluntatem. Et Fihus quos vult vivi-
ficat, et Pater quos vult vivificat^ ct ipsos Filius quos
et Pater : ac per hoc eadem Patris et Filii ct potestas
est et voluntas. Quid est ergo quod sequitur ? « Neque
» enim Pater judicat quem((uam , sed judicium omnc
» dedit Fiiio, ut omncs honorificent Fiiium , sicut ho-
' Joaii. V, '21.
IQO S. AUGUSTINI El'lSCOI'I
M norilicant Patrem * : « quod ita subjunxit, tanquam ra-
lionem reddens superioris sententiae. Multum movcL,
intenti estote. Filius quos vult vivificat , Pater quos
vult vivificat : Filius suscitat mortuos, sicut Patersus-
citat mortuos. « Neque enim Pater judicat quemquam. »
Si in judicio suscitandi sunt mortui, quomodo Pater
suscitat mortuos, si non judicat quem([uam? « Orane
» quippe judicium dedit Filio. » In iilo autem judicio
suscitantur mortui ; et resurgunt alii ad vitam, alii ad
poenam : quod totum si Filius facit, Pater autem ideo
non facit, quia « Pater non judicat quemquam, sed omne
» judicium dedit Filio, » contrarium videbitur ei quod
dictum est, « Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat :
» sic et F?lius quos vult vivificat. » Simul ergo suscitant.
Si simul suscitant, simul vivificant. Simul ergo judicant :
quomodo itaque verum est, « Neque enim Pater judicat
» quemquam, sed omne judicium dedit Filio? » Moveant
interim propositfe quaestiones, pra^stabit Dominus utso-
lutae delectent. Ita est, fratres, omnis qusestio nisi inten-
tum fecerit proposila, non delectabit exposita. Sequatur
ergo ipse Dominus, ne forte in iis quae subnectit, aperiat
se aliquantum. Subtexit enim nubilo lucem suam : et
ditlicile est aquilae more volare super omnem nebulam
qua tegitur omnis terra, et videre in verbis Domini sin-
cerissimam lucem ^. Ne forte ergo calore radiorura suo-
rum discutiat caliginem nostram , et aliquantum se in
consequentibus aperire dignetur, dilatis istis sequentia
videamus.
VI. « Qui non honorificat Fiiium, non honorificat Pa-
» trem qui misit illum^ » Hoc verum est et planum est.
« Omne » qnippe « j adicium dedit Filio, » sicut supra dixit,
« ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Pa-
' Joan, V, 22. — ' Eccli. xxiv, — ^ Joan. v, 23.
IN JOANNIS EVAnGELIUM , inACX. XIX. 101
» Irom. » Quid si invoninnlur (|ui Palicm lionorilicanl,
ct non lionorilicanl Filium? Non polcsl, incjuil, ficri :
« Qui non honorificat Filium, non honorificat Palrcm (|ui
)) misit illum. » Non potcst ergo dicere ali(|uis, Ego Pa-
trcm honorilicabam, (juia Filium non novcram. Si non-
dum Filium honorificabas, ncc l*atrem honorificabas.
Quid est enim honorificare Patrcm, nisi ([uod habeat Fi-
lium? AHud cst cnim cum tibi commcndatur Deus, ([uia
Dcus est ; et aUud cst cum tibi commendatur Deus, ([uia
Pater est. Cum tibi t[uia Deus est commendatur, crea-
tortibi coramcndatur, spiritus ([uidam summus, aeternus,
invisibilis, incommutabihs tibi commendatur : cum vero
tibi ([uia Patcr est commendatur, nihil tibi aliud quam
et Filius commcndatur ; quia Pater dici non potest, si
Filium non habet, sicutnec Filius, si Patrem non habet.
Scd ne forte Patrem quidcm honorifices tanquam majo-
rem, FiUum vero tanquam minorcm, ut dicas mihi, Hono-
rifico Patrcm, scio enim quod habeat Filium, et non erro
in Patris nomine^ non enim Patrem intelhgo sine Filio j ho-
norifico tamen et Filium tanquam minorem : corrigit te ipse
Filius, et revocat te dicens, « Ut omnes honorificent Fi-
» lium , » non inferius, sed « sicut honorificant Patrem.
» Qui » ergo « non honorificat Filium, non honorificat Pa-
» trem qui misit illum. » Ego, inquis, majorem honorem
volo dare Patri , minorem Fiho. Ibi tollis honorera
Patri, ubi minorem das Filio. Quid enim aliud tibi vi-
detur ita sentienti, nisi quia Pater aequalem sibi Filium
generare aut noluit, autnon potuit? Si noluit, invidit :
si non potuit , defecit. Non ergo vides, quia ita sen-
tiendo ubi majorem honorem vis dare Patri, ibi es contu-
mcliosusin Patrem ? Proinde sic honorifica Filium, quo-
modo honorificas Pairem, si vis honorificare et Patrem,
etFilium.
IVi S. ALUtallM EMbCOi'!
VII. « Amen, amen clico vobis, quia qui verbum meum
» audit, et credit ei qui misit me, habet vilam aeternam ;
» ct in judicium non venit, scd transiit \ » non nunc tran-
sit, sed jam « transiit a morte in vitam. » Et hoc atten-
dite , « Qui verbum raeum audil : » et non dixit, credit
mihi^ sed, « credit ei qui me misit. » Verbum ergo Filii
audiat, ut Patri credat. Quare verbum audit luum, et
credit alteri? Nonne cum verbum abcujus audimus, eidem
verbum proferenti credimus, Joquenti nobis fidem accom-
modamus ? Quid ergo voluit dicere, « Qui verbum meum
» audit, et credit ei qui misit me : » nisi quia verbum
ejus est in mePEt quid est, « Audit verbum meum, » nisi
audit me? « Credit» autem « ei qui misit me ; » quia cum
illi credit, verbo ejus credit : cum autem verbo ejus cre-
dit, mihi credit : quia Verbum Patris ego sum, Pax ergo
in Scripturis, et omnia disposita, nequaquam rixantia. Tu
abjice litem cordis tui, inteilige concordiam Scriptura-
rum. Numquid contraria sibi diceret veritas.^
VIII. « Qui verbum raeura audit, et credit ei qui misit
» me, habet vitam aeternam ; et in judicium non venit,
» sed transiita morte invitam. » Meministisquod superius
posueramus, quia « Sicut Pater suscitat mortuos et vivi-
» ficat, sic et Filius quos vult vivificat. » Incipit jara
aperire se, et loqui de resurrectione mortuorum, et ecce
jam resurgunt mortui. « Qui enira verbum meum audit,
» et credit ei qui misit me, habet vitam aeternam, et in
» judicium non veniet. » Proba quia resurrexit. Sed
tt transiit, inquit, a morte in vitam. » Quitransiita morte
ad vitara, nulio dubitante utique resurrexit. Non enim
transiret de raorte ad vitara, nisi primo esset in morte, et
non csset in vita : cum autem transierit, erit in vita, et non
erit in morte. « Mortuus ergo erat, et revixit 5 perierat,
' Joiui V, 24.
IN JOANMS EV\NGELIUM , TKACT. \1\. IDIi
» ct inventus est^ » Fit proinde jam ([unHlam rcsurrcc-
tio, et transeunt homincs a morto ([uadam atl ([uamdam
vitam ; a morlc infidclilalis, ad vilam fidci ^ a morlc lal-
sitatis, ad vitam vcritalis : a morte iniquitatis, ad vitam
justili.c. Est crgo ct isla ([U.nedam resurrectio mortuorum.
IX. A[icriat illam plcnius, ctdiluccscat nobis, ut cfcpit.
<( Amcn, amcn dico vobis, quia venit hora, et nunc est ^»
INos cxpcctabamus in fme rcsurrectioncm mortuorum,
ita crcdidimus : imo non expectabamus, scdplane cxpec-
tare debemus ^ ncque cnim lalsum credimus in finem
mortuos resurrecturos. Gum ergo vellct Dominus Jesus in-
sinuarc nobis quamdam resurrectionem mortuorum antc
rcsurr(.'ctioncm mortuorum 5 non sicut Lazari , vel fdii
illius vidune, vel fdiae archisynagogi , qui resurrexerunt
morituri^ : ( nam ct ipsorum mortuorum qutedam re-
surrectio facta est ante rcsurrectionem mortuorum : ) sed
sicut hic dicit, (( Habet, inquit, vitam aeternam , et in
•» judicium non vcnit , sed transiit a morte ad vitam. »
Ad quam vitam? ad .•leternam. Non ergo sicut corpus La-
zari : transiil cnim et illle a morte sepulcri ad vitam ho-
niinum, scd non setcrnam, iterum moriturus ; resurrec-
turi autcm in finc s;pcuh mortui, in vitam aetcrnam tran-
sibunt. Cum ergo vcllet Dominusnoster JesusChristus, ma-
gistcr coelestis, Verbum Patris et veritas demonstrare nobis
quamdam rcsurrectionem mortuorum in.ieterDam vitam,
ante resurrectioncm mortuorum in ?eternam vitam : (( Ve-
)) nit hora, inquit. )) Tu proculdubio imbutusfidc resur-
rectionis carnis, expectabas horam illam finis saeculi, diem
judicii, quam ne in isto loco expectares, addidit, <( Et
)) nunc est. )) Quod crgo dicit, (( Venit hora, » non dicit
deillahora novissiraa, « Ubi in jussu el in voce Archan-
• Luc. XV, 3j. — » Joan. v, 25. — ^ Kl. xi,43, Luc. vii, i^; et Marc
V, 4i.
CXXll. 13
194 S. AUGUSTIKI EPISCOPl
)) gcli, et iii tuba Dei Dominus ipse descendet de ccelo ,
» et mortui in Christo resurgent primo : deinde nos vi-
» ventes qui reliqui sumus, simul rapiemur cum iliis in nu-
» bibus obviam Ciiristo in aera, et ita semper cum Domino
» erimus ^ » Yeniet lila hora, sed non est nunc. Hora vero
ista quae sit, advertite, « Venit hora, et nunc est. » Quid
in ea tit ? quid nisi resurrectio mortuorum 'i Et quaiis re-
surrectio "/ ut qui resurgunt, in aeternum vivant. Uoc erit
et in novissima hora.
X. Quid igitur ? quomodo intelligimus duas istas resur-
rectiones? Numquid iortc qui nunc resurgunt, tunc non
resurgent, ut aiiorum fiat nunc resurrectio, aiiorum tunc ?
Non est ita. Nam ista resurrectione, si recte credidimus,
resurreximus 5 et nos ipsi qui jam resurreximus, aiteram
in fme resurrectionem expectamus. Sed et nunc in aeter-
nam vitam resurreximus, si in fide ipsa perseveranter ma-
nemusj et tunc in aetcrnam vitam- resurgemus, quando
Angeiis coaequabimur -. Ipse ergo distinguat, ipse aperiat
quod loqui ausi sumus : quomodo fiat resurrectio ante
resurrectionem, non aliorum et aiiorum, sed eorumdem :
nec taiis quaiis Lszari, sed in vitam seternani. Aperiet
plane. Audite diiucescentem magistrum, et iiiabentem
cordibus nostris solem nostrum ; non quem desiderant
oculi carnis , sed cui sestuant aperiri oculi cordis. Ipsum
ergo audiamus : « Amen, amen dico vobis, quia venit hora,
» et nunc est, quando mortui, » videte exprimi resur-
rectionem, u Quando mortui audient vocem Filii Dei, et
» qui audierint vivent. Quare addidit, « Qui audierint
» vivent? » Possent enim audire nisi viverent? Suliiceret
ergo, « Yenit hora et nuuc est, quando mortui audient
« vocem FiUi Dei. » Jam nos intelligeremus viventes eos 5
quaudo nisi viverent, audire non possent. JNon, inquit,
« Thess.jv, i5, 16. — » Luc. xx, 36.
IN JuAWMS KVA^GELIUM, TUACl. XIX. 195
quia vivunt audiunt, sed audicndo reviviscunt : « Au-
» dient, ct (|ui audicrint vivent. » Ouid cst crgo, « Au-
» dient, » lusi ol)audicnl? Quantum enim pertinct ad
auris auditum, non omnes qui audient vivent : multi
enim audiunt ct nou crcdunt; audi(;ndo et non credcndo
uon obaudiunt; non obaudiendo non vivunt. Itaque hic,
« Qui audient, » niliil est aliud quara qui obaudient.
Qui ergo oliaudicrint, vivcnt : certi sint, securi sint, vi-
ent. Praedicatur Christus Verbum Dei, Filius Dei, per
quem facta sunt omnia, certe' dispensationis gratia as-
sumpta carne natus ex virginc, infans in carne, jnvenisin
caruc, patiens in carne, moriens in carne, rcsurgcns in
carnc, ascendens in carne, promittcns resurrectionem
carni, promittens resurrectionem menti, menti ante car-
nem, carni post mcntem : Qui audit et obaudit, vivet :
qui audit et non obaudit, id est, audit et contemnit,
audit et non credit, non vivet. Quare non vivet? quia
non audit. Quid est, non audit? non obaudit. Ergo « Qui
» audierint, vivcnt. »
XI. Attende nunc quod dixeramus differendum, ut
nunc si fieri potuerit aperiatur. Subjecit continuo de hac
ipsa resurrectione ; « Sicut enim Patcr habet vitam in se-
* mctipso, sicdedit ctFiJiovitam habere insemetipso-. »
Quid est, « Habet vitam Paterin semetipso? » Non alibi
habet vitam, sed in semetipso. Viverequippe suum inillo
est : non aliunde, non alienum est : non quasi mutuatur
vitam, nec quasi particeps fit vitae, ejus vitaequ^ non est
quod ipse : sed « Habet vitam in semetipso, » ut ipsa vita
sibi sit ipse. Si potuero adhuc modicum quid inde dicere,
exerapHs propositis ad intelligentiam vestram informan-
dam, Domino adjuvante potero, et pietate intentionis vcs-
tne.VivitDeus,vivitetanima : sedvitaDciimmutabilksest,
' Foric cei Uc. — ' Joan v, 26.
13^
196 S. iLUGUSTINl EPISCOPl
vila animae mutabilis est. Deus nec proficit, nec deficit,
sed est ipse semper in se, est ita ut est : non aliter nunc ,
aliter postea, aliter antea. Animae vero vita, valde aliter
atque aliter : vivebat stulta, vivit sapiens ; vivebat ini-
qua, vivit justa : nunc meminit , nunc olDliviscitur 5
nunc discit, nunc discere non potest 5 nunc perdit quod
didicerat, nunc percipit quod amiserat : mutabilis vita
animae. Et cuni vivit anima in iniquitate , mors ejus
est : cum autem fit justa, fit particeps alterius vitoe, quae
non est quod ipsa : erigendo se quippe ad Deum et inhae-
rendo Deo, ex illo justificatur. Dictum est enim : « Cre-
» denti in eum qui justificat impium, deputatur fides
» ejus ad justitiam '. » Deficiendo ab illo fit iniqua, pro-
ficiendo ad illum fit justa. Nonne videtur tibi quasi ali-
quid frigidum igni admotum fervescere, remotum ab igne
torpescere ? Nonne videtur tibi quiddam tenebrosum ,
admotum luci clarescere, remotum a luce nigrescere ? Tale
quiddam est anima, non tale aliquid Deus. Potest ethomo
dicere, habere se lucem nunc in oculis suis. Dicant ergo
quasi quadam voce propria oculi tui si possunt, Habemus
lucem in nobis ipsis. Contra dicitur, Non proprie dicitis,
habere vos lucem in vobis ipsis : habetis lucem , sed
in coelo : habetis lucem si forte nox est , sed in luna,
in lucernis , non in vobis ipsis : nam clausi amittilis,
quod aperli percipilis : non in vobis ipsis habetis lucem ;
sole occidente tenete lucem, si potestis : nox est, et lu- .
mine nocturno perfruimini ; subducta lucerna tenete i
lucem : cum vero subtracta lucerna in tenebris rema-
netis , non lucem in vo])is ipsis habetis. Hoc est ergo
habere lucem in semetipso, non indigere luce ex altero.
Ecce ubi, si quis intelhgat, ostendis Filium ?equalem
Patri, ubi ait : « Sicut habet Pater vitam in semetipso,
" Roni. IV, 5.
IN JOANNIS EVANGELTUM, TRACT. KIX. 197
» sic d«'dil (H Filio Titam liaboro in somelif)so : » ut hoc
solum iiUcrsit inter Patrcm et Filium^ ([uia Pater ha-
betvitam insemetipso, quam nemoei dedit; Filius autem
hahct vitnm in semetipso, (juam Pater dedit.
Xll. Sed etiam hic oritur alicjuod nubilum discutien-
dum. Non deliciamus, intenti simus : pascuamentis sunt,
non faslidiamus, ut vivamus, Ecce, inquis, fateris ipse quod
vitam Fiho Pater dedit, ut haheat eam (juidem in semetipso,
sicut hahet Pater vitam in semetipso, non indigens illc,
i]on indigeat et iste- ul sit ille vita, sit et iste; et utrum-
queconjunctum una vita, non duoe ; quiaunus Deus, non
duo dii : et hoc ipsum sit esse vitam. Quomodo ergo de-
dit FiUo vitam Pater? Non sic quasi ante fuerit Filius
sine vita, atque ut viveret a Patre acceperit vitam : nam
si hoc esset, non haberet vitam in semetipso. Ecce de anima
loquebar. Est anima : etsi non sit sapiens, etsi non sit
justa, anima est; elsi nonsit pia, anima est. Ahud illi ergo
estesse animam, aliud vero esse sapientem, esse justam,
esse piam. Est ergo aliquidquo nondum estsapiens, non-
dura jnsta, nondum pia, non tamen nihil est, non ta-
men nulla vita est : nam ex operibus quibusdam suis os-
tendit se vitam, etsi non se ostendit sapientem, piam,
justam. Nisi enim viveret, corpus non moveret, pedibus
gressum, manibus opus, ocuhs intuitum, auribus audi-
tum non imperaret, non aperiret os ad vocem, linguam
ad distinctionem vocum non moveret. Hisitaqueoperibus
viverese ostendit, et essealiquid quod sit corpore mehus :
sed numquid his operibus, sapientem, piam, justam se
ostendit? Nonne ambulant, operantur, vident, audiunt,
loquuntur et stulti, et impii, et injusti? Cum vero se eri-
git ad aliquid quod ipsa non est, et quod supra ipsam
est, et a quo ipsa est, percipit sapientiam, justitiam, pie-
tatem : sine quibus cum esset, mortua erat, nec vitam
198 S. AUGUSTINI EPISCOPl
haliebat qua ipsa vivereL, sed qua corpus vivificarel.
Aliud est enim in anima unde corpus vivificatur, aliud
unde ipsa vivificatur. Melius quippe est quam corpus :
sed melius quam ipsa est Deus. Est ergo ipsa, etiamsi sit
insipiens, injusta, impia, vitacorporis. Quiavero vita ejus
est Deus, quomodo cum ipsa est in corpore, praestat illi
vigorem, decorem, mobilitatem, oflicia membrorura :
sie cum vita ejus Deus in ipsa est, praestat illi sapientiara,
pietatem, justitiam, charitatem. Ahud estergo quod praes-
tatur corpori de anima ; ahud quod praestatur animse de
Deo : Vivicat, et vivificatur : mortua vivificat , si ipsa non .
vivificatur. Veniente itaque verbo et infuso audientibus,
factisque ilhs non solum audientibus, sed etiam obedien-
tibus, resurgit anima a morte sua ad vitam suam, hoc
est, ab iniquitate, ab insipientia, ab impietate ad Deum
suum, qui est illi sapientia, justitia, claritas. Surgat ad
illum, iJluminetur abiJio' : Accedite, inquit, ad eum. Et
quid nobiserit? et illuminamini. Si ergo accedendo illu-
minamini, et recedendo tenebramini 5 non erat in vobis
lumen vestrum, sed in Deo vestro. Accedite, ut resurga»-
tis : si recesseritis, moriemini. Si ergo accedendo vivitis,
recedendo morimini ; non erat in vobis vita vestra. Ipsa
est enim vita vestra, quae est lux vestra. « Quoniam apud
)) te est fons vitae, et in luraine tuo videbimus lumen ^. ))
XIII. Nonergosicut anima aliquid ahud est antequam
illuminetur, et fit melius cum illuminatur participatione
melioris, ita et Verbum Dei, Filius Dei, ahquid aliud erat
antequam acciperet vitam, ut participando habeat vitam :
sed vitam habet in semetipso j ac per hoc ipse est ipsa
vita. Quid ergo ait ? « Dedit Fiho vitam habere in seme-
)) tipso? » Breviter dixerim, Genuit Fihum. Neque enim
erat sine vita, et accepit vitam : sed nascendo vita est.
' Psal. xxxni, 5. — ' Id. xxxv, 10.
IN JO\NNI8 EVANGELTXJM , TTVACT. XIX. 199
Patcr vita est non nascentlo : Filius vita ost nascendo.
l»aler de nullo patre, Filius de Deo Patrc. Pater quod est,
a nullo csl : ([uod autem Pater est, propter Filium cst.
» Filius vero ct (|uod Fiiius est, propter Palrem est-, et
(|Uod est, a Patre est. Iloc ergo dixit, <( Vitam dedit Filio,
)) ut haberet cam in semetipso : tanquam diceret, Pater
qui est vita in semetipso, genuit Filium qui esset vita in
semetipso. Pro co enim quod est gcnuit, voluit intelligi
« dedit. » Tan^iuam si cuiquam diceremus, Dedit ti])i
Deus esse. Cui dedit? Si alicui jam existenti dedit esse,
non ei dcdit cssc : ([uia erat, antequam ei daretur, qui
posset accipere. Gura ergo audis, Dedit tibi esse, non eras
qui acciperes^ et existendo accepisti ut esses. Dedit struc-
tor domui huic ut esset. Sed quid ei dedit? ut domus
esset. Cui dedit? huic domui. Quid ei dedit? ut domus
esset. Quomodo potuit dare domui ut domus esset ? Ete-
nim si domus erat : cui daret, ut domus esset, quando
jam domus erat? Quid est ergo, Dedit ei ut domus esset?
fccit ut domus esset. Quid ergo Filio dedit? dedit ei ut
Filius esset, genuit ut vita esset : hoc est, (( Dedit ei ha-
» bere vitam in semetipso, )> ut esset vita non egens vita,
ne participando intelHgatur habere vitam. Si enim parti-
cipando haberet vitam, posset et amittendo esse sine vita ;
hoc in Filio ne accipias, ne cogites, ne credas. Manet ergo
Patcr vita, manet et Fihus vita : Pater vita in semetipso,
non a Fiiio : Filius vita in semctipso, sed a Patre. A Patre
genitus ut esset vita in semetipso : Pater vero non genitus
vita in semetipso. Nec minorem Fiiium genuit, qui cres-
cendo fieret oequalis. Non enim ad sui perfectionera ad-
jutus est tempore, per quera perfectum creata sunt tem-
pora. Anleomnia tempora Patri coaeternus est. Non enim
unquam Pater sine Filio : feternus autem Pater est : ergo
co.Tlernus et Filius, Quid tu anima?Mortua eras, amise-
200 8. AUGUSTINI EPISCOPl
ras vitam; audi Patrem per Filium. Surge, recipe vitam :
ut in eo recipias vitam quam non habes in te, qui habet
vitam in semetipso. Vivificat crgo te Pater, et Fihus : ot
agitur prima resurrectio, ([uando resurgis ad participan-
dam vitam quod tu non es, et participando eliiceris vi-
vens. Resurge a morte tua in vitam tuam, qui est Deus
tuus^ et transi a morte in vitam aeternam. Habet enim
vitam aeternam Pater in semetipso : et nisi FiJium talem
generarct, qui haberct vitam in semetipso, non sicut Pa-
ter suscitat mortuos ct vivificat, sic et Fihus quos vellet
vivificaret.
- XIV. Quid ergo de illa resurrectione corporis ? Nam
isti ((ui audiunt et vivunt, unde nisi audiendo vivunt ?
Amicusenim sponsi stat, et audit eum, et gaudio gaudet
proptervocem sponsi, non propter vocera suam * : hocest,
participando, non existendo audiunt et vivunt : et omnes
qui audiunt vivunt 5 quiaomnesqui obediunt vivunt. Dic
ahquid, Domine, etiam de resurrectione carnis. Fuerunt
enim qui eam negarent, et dicerent quia ista sola est re-
surrectio, qufe fit per fidem. Gujus resurrectionis modo
Domiaus fecit commemoratioiiem , et inflammavit nos,
quia quidam « Mortui audient vocem Fihi Dei, et vi-
)) vent '\ » Non eorum quiaudierint ahi morientur, et ahi
vivent : sed omnes « Qui audierint vivent, )> quia omnes ,
qui obedierintvivent. Eccevidemus resurrectionem men-
tis : non ergo amittamus fidem de resurrectione carnis.
Et nisi tu, Domine Jesu, dixeris eam, quem oppohemus
contradictoribus.^ Omnes enim sectae, quae se aliquam
rehgionem hominibusinserere praesumpserunt, nonnega-
verunt istara raentiura resurrectionem : ne diceretur eis,
Si non resurgit anima, quare niihi loqueris ? quid in me
facere vis ? si non facis ex deteriore mehorem, quare lo-
' Josn. 111, 29. — » Id. V, 25.
IN lOANNIS KVANGELltlM , TnACT. XIX. 201
(|ueris? si non facis cx ini(|UO justurti, (juare lo(jUcris? si
autcm facis cx ini^iuo justum, cx impio pium, cx slulto
sapicutcm, lateris rcsur^MTc animam mcam, si tihi ol)lcm-
pcravcro, si tibi crcdidero.Volentes crgo sibi credi omnes
(|ni iiistitucrinil arKiijiis cliam falsnn religionis scctam,
nc^arc istam mcntium rcsurrcctioncm non potucrunt,
omncs dc illa consenserunt : sed multi carnis resurrcc-
tioncm ncgavcrunt, dixcrunt in fidc jam {'actam esse rc-
surrcctioncm. Talibus resistit Apostolus, dicens : <( Ex
» ((uibus cst Hymenteus ct IMiilclus, qui circa veritatcra
)) aberraverunt, dicentes resurrectionem jam factamesse,
)) et fidem (|uorumdam subvertunt'. » Jam factam esse
rcsurrectionem diccbant, sed eo modo ut alia non sperare-
tur : et reprehendebant homines qui sperabant resurrec-
tionem carnis, vclut jam resurrcctio quae promissa erat,
crcdcndo implcretur in mcntc. lU^prehendit eos Aposto-
lus. Cur eosreprclicndit? Nonnc hoc dicebant quod modo
Dominus loquebatar, (( Venit hora, et nunc est, quando
» mortui audient vcccm Filii Dci, et qui audierint vi-
)) vcnt '-? )) S^d de vita menlium loquor adhuc, ait tibi
Jcsus : nondum loquor de vita corporum ; sed loquor de
vita vitae corporum, id est, de animarum, in (|uibus est
vita corporum : nam scio esse corpora in monumentis
jacentia, scio et corpora vestra in monumcntis futuraj
nondum de illa rcsuriTctione loquor : dc ista loquor, in
ista resurgite, ne ad pccnam in illa resnrgatis. Scd ut no-
veritis, quia de illa lo([uor, quid addo? « Sicut enim habet
)) Pater vitam in semetipso, sic dedit et Filio habere vi-
» lam in semetipso". » Haec vita quod Pater est, quod
Filius est, ad (juid pertinct? ad animam, an ad corpus?
Non enim vitam illam sapientiae sentit corpus, sed mens
rationalis. Nam nec omnis anima postest sentire sapien-
'9 11111.11, 17. — ' loan. V, a5. — ^ \[,i\, 26.
202 S. AUGUSTINI EPISCOPI
tiam. Habet enim et peciis animam : sed pecoris anima
non potest sentire sapienliam. Ergo anima humana po-
test sentire istam vitam, quam liabet Pater in semelipso-,
et dedit Filio vitam habere in semetipso : quia illud est
verum lumen quod illuminat, non omnem animam , scd
omnem hominem venientem in huncmundum. Gum ergo
ipsi menti loquor, audiat, id est, obediat, et vivat.
XV.Noli itaque Domine tacere de resurrectione carnis ;
ne non eam credant homines , et remaneamus nos argu-
mentatores , non praedicatores. Ergo « Sicut habet Pater
» vitam in semetipso , sic dedit et FiUo habere vitam in
» semetipso. » Intelhgant qui audiunt, credant ut intel-
ligant , obediant ut vivant. Audiant adhuc aliud, ne hic
finitam esse resurrectionem putent. « Et dedit ei potesta-
» tem et judicium facere K Quis.^ Pater. Cui-dedit? Fiho.
Cui enim dedit habere vitam in semetipso , potestatem
dedit ei et judicium facere. « Quia Filius hominis est. »
Iste enim Christus , et Fihus Dei et fiHus hominis est. « In
» principio erat Verbum , et Verbum erat apud Deum ,
» et Deus erat Verbum, hoc erat in principio apud
» Deum **. Ecce quomodo dedit ei vilam habere in semet-
ipso. Sed quia Verbum caro factum est , et habitavit in
nobis , ex virgine Maria homo factus , fiUus hominis est.
Proinde quia fiUus hominis est, quid accepit? potestatem
et judicium facere. Quod judicium ? in fine ssecuU : et ibi
erit resurrectio mortuorum , sed corporum. Animas ergo
suscitat Deus, per Christum FiUum Dei : corpora suscitat
Deus , per eumdem Christum fiUum hominis. « Dedit ei
» potestatem. » Hanc potestatem nt)n haberet nisi acci-
peret, et esset hlDmo sine potestate. Sed ipse est fiUus ho-
minis, qui et FiUus Dei. Haerendo enim ad unitatem per-
sonee fiUus hominis FiUo Dei , facta est una persona , ea-
' Joan. V, 27. — 2 Id. 1, r, etc.
IN JOAM^IS EVANGELIUM , TRACT. XIX. 203
(iemqiie Filiiis Dci, (|uae ol (iliiis lioniiiiis. (Jnid aiitcin
proptcr (luid lial)c;it , dignosccndum est , Tiiius liominis
habct animam, liahct corpus. Filius Dci , (juod est Ver-
hum Dei, habet hominem, tan(|uam anima corpus. Sicut
anima habens corpus, non facit duas pcrsonas , scd unum
homincm ; sic Vcrbum liabcns iiominem, noii iacit duas
personas, scd unum Christum. Quid est homoi' Anima
rationaiis liabcns corpus. Quid est Christus? Vcri)um Dei
liaijcns homincm. Video de quibus rcbus lo(|uar, ct quis
loquar, et quibus loquar.
XVI. Nunc audite de resurrectione corporum , nonme,
sed Dominum loculurum, propter eos (jui resurrexerunt
surgcndo a morte, inhoerendo vitae. Cui vitae? qux non
novit mortem. Quare non novit mortem?quia nescit muta-
hilitatcm. Quarc nescit mutabilitatcm? quia vita estinse-
metipso. u Et potestatcm dedit ei et judiciumfacere, quia
)) filius liominis est K » Quod judicium , quale judicium ?
<( Nolite mirari hoc, » quia dixi, « dedit ei potestatem et
)) judicium facere. Quia venit hora^. n Non addidit, « et
(( nunc est : » Ergo horam quamdam vuit insinuare in
fine saecuh. Hora nunc est ut resurgant mortui , hora erit
in finc Sciecuh ut resurgant mortui : sed rcsurgant nunc in
raente , tunc in carne : resurgant nunc in mente per Ver-
bum Dei Fihum Dei , resurgant tunc in carne per Verbum
Dei carnem factum , fiiium hominis. Neque enim ad judi-
cium vivorum ct mortuorum Pater ipse venturus est : nec
tamen recedit a Fiho Pater. Quomodo ergo non ipse ven-
turus est? quia non ipse videbitur in judicio? Videhunt in
quem pupugerunt ^ Forma illa erit judex , qufestetitsul)
judice : illa judicaljit quae judicata est : judicata est enim
inique, judicabit juste. Veniet ergo forma servi, et ipsa
apparebit. Etenim forma Deiquomodo appareret justis, et
' Joan, V, 27. — 2 Ibid.28. — 3 IJ. xu, 3.7.
204 S. AUGUSTINl EPISCOPI
iniquis? Nam si judicium nonfieret nisi inter solos justos,
appareret tanquam juslis forma Dei : quia vero judiciura
futurum est justorura et iniquorum, nec licet ut iniqui
videant Deum ; « Beati enim mundi corde, quoniam ipsi
» Deum vjdebunt ^ : » Talis apparebit judex , qualis videri
possit et ab eis quos coronaturus est , et ab eis quos dam-
natuius est. Forma ergo servi videbitur, occulta erit for-
ma Dei. Occuitus erit in servo Filius Dei , et apparebit
filius hominis : quia « potestatem dediteijudicium facere,
» quia filius hominis est. » Et quia ipse soius apparebitin
forma servi , Pater autem non apparebit , quia non est in-
dutus forma servi ; ideo superius ait , « Pater non judicat
» quemquam, sed omne judicium deditFilio. »Bene ergo
dilatum est , ut ipse esset expositor qui propositor. Supe-
rius enim occultum erat : nuncjam, ut arbitror, mani-
festum est, quia « dedit ei potestatem et judiciumfacere,
)) quia Pater non judicat quemquam, sed omne judicium
» deditFilio : » quia judicium per illam formam futurum
est , quam non habet Pater. Et quale judicium ? « Nolite
» mirari hoc •, quia venit hora : » non ea quae nunc est, ut
resurgant animae : sed quoe futura est , ut resurgant cor-
pora.
XVII. Expressius hoc dicat, ut calumniam haereticus
negator resurrectionis corporis non inveniat : quanquam
jam intellectus elucescat. Cum superius dictum esset ,
« Venit hora ; » addidit « et nunc est : » modo autem ,
« Venithora-, » non addidit, « et nunc est. » Tamen om-
nes ansas, omnes claviculas calumniarum, omnes nodos
laqueorum aperta veritate disrumpat. « Nolitemirarihocj
» quia venit hora, in qua omnes qui in monumentis
» sunt '.» Quid evidentius? quid expressius? Corpora sunt
in monumentis : animse non sunt in monumentis, nec
■ Matth. V, 8. — » Joan. v, 28.
IN lOANMS EVANGEI.IUM, TUACT. XIX. 205
justorum , nec iiii([Uoiuni. Jusli aninia in .sinu AbraliiC
luil , iniciui aninia apuil inlcros loriiudialur : in monu-
mento , nec illa, nec iila. Superius quando ait, « Venit
» hora et nuncest: » obsecro, intentlite. Noslis, rralres,
cjuia ad panem ventris cum labore pervenitur, quanto
magis ad |)ancni mentis? Cum labore statis, et auditis ^
sed nos cum inajore stamus, et loquimur. Si laboramus
propter vos, collaborare non debetis propter eosdem vos?
Superius ergo cum diceret , « Venil hora , » et adderet,
» et nunc est, » (juid subjecit? « quando mortui audient
» vocem Fihi Dei, et qui audierint vivent. » Non dixit,
Omnes niortui audient, et (|ui audierint vivent : morluos
enim ini(|uos volebat intelligi. Et numquid omnes iniqui
obaudiunt Evangelio? Aperte dicit Apostolus, « Sed non
» omnes obaudiunt Evangelio *. » Tamen qui audiunt,
vivent : (|uia omnes qui obaudiunt Evangelio^ transient
ad vitara aeternam per fidem : non tamen omnes obau-
diunl, et hoc nunc est. At vero in fine , « omnes qui sunt
» in monumentis, » hoc est justi et injusti , « audientvo-
» cem ejus, et procedent ^ » Quomodo noluit dicere,
» et vivent? Omnes enim procedent, sed non omnes vi-
vent. In eo quippe (|uod supra dixit, « Et c[ui audierint
» vivent : » in ipsa obauditione vitam aeternam intelhgi
voiuit et beatam , quam non omnes habebunt qui de rao-
niimentis procedent. Jam ergo et coraraeraoratione mo-
numentorum , et expressione processionis de monumen-
tis , aperte inteliigimus corporura resurreclionem.
XVill. « Audicnt oranes vocera ejus, et procedent. »
Et ubi judiciura , si omnes audient , et omnes procedent?
Quasi totum confusum est , niliii video discretura. Certe
accepisti potestatera judicandi , quia filius hominis es :
ecce aderis in judicio , resurgent corpora : de ipso judicia
• Rom. X, 10. — ' Joan. v, 29.
206 S. AUGUSTIM EPISCOPI
dic aliquid, hoc est de discretione malorum et bonorum.
Et hoc audi : « Qui bona fecerunt , in resurrectionem vi-
» tae : qui mala egerunt, in resurrectionem judicii. » Su-
perius cum de resurrectione mentium et animarum loque-
retur, numquid fecit discretionem ? Sed omnes qui audient,
vivent : quia obaudiendo vivent. At vero resurgendo et
procedendo de monumentis, non omnes ad vitam aeter-
nam ibunt , sed qui bene fecerunt : qui autem male , ad
judicium. Hic enim judicium pro poena posuit. Et erit
diremptio et non qualis modo est. Nam et modo separamur
non locis, sedmoribus, affectibus, desideriis , fide, spe,
charitate. Simui enim cum iniquis vivimus; sed non una
vita est omnium : inocculto dirimimur, in occulto sepa-
raraur : quomodo grana in area , non quomodo grana in
horreo. Et separantur grana in area , et miscentur : sepa-
rantur, cum a palea expohantur; miscentur, quia non-
dum ventilantur. Tunc aperta erit separatio, sicut morum,
sic et vitse; sicut sapientiae, ita et corporum. Ibunt qui
bene -fecerunt, vivere cum Angehs Dei : qui male egerunt,
torqueri cum diabolo et angelis ejus. Et transiet forma
servi. Ad hoc enim se praesentaverat utfaceret judicium :
post judiciura perget hinc, ducet secum corpus cui caput
est, et offeret regnum Deo. Tunc plane videbitur forma
illa Dei, quse non potuit videri ab iniquis, quorum visio-
ni forma servi exhibenda erat ^ Dicit et alibi sic : « Ibunt
» isti in ambustionem seternam , ( de quibusdam sinis-
» tris : ) justi autera invitam aeternam ^ : » de qua aho loco
dicit. « Haec est autem vita aeterna , ut cognoscant te unum
)) verum Deum , et quem misisti Jesum Christura ^. )) Tunc
ibi apparebit qui cum in forma Dei esset , iion rapinam
arbitratus est esse aequahs Deo ^ : tunc se ostendet , quo-
• 1 Cor. XT, 24- — * MaUl). xsv, ^G. — ^ Joan. svu, 3. — 4 Philip.
n, 6.
IN lOANNIS EVANGELIIM , TRACT. XIX. 207
modosc diloctoribus suisoslciisurum promisit. «Quicnim
» diligit mc, ait, mandata mca custodit ; ct (jui diligil
)) mc , diligetur a Patre meo, ct cgo diligam eum , etos-
)» tcndam meipsum illi '. )> Quibus Io(|ucbatur, pr.Tscns
eis erat : scd Ibrmam scrvi vidcbanl^ lormani autcm Dci
non videbant. Per jumentum ad slabuJum duccbanlur
curandi, scd sanali vidcbunt : (juia ostcndam , in({uit,
mc ipsum iHi.Quomodo oslcndilur a^^juabs l*atri? cum di-
cit Phibppo, « Qiii mc vidct, vidct ct Patrcm meum 'K »
XIX. « Non possum cgo a mcipsofaccre (iuid(|uam :
)) sicut audio judico, ct judicium mcum juslum cst^. ))
Quia dicturi illi cramus , Tu judicabis, ct Patcr non judi-
cabit, quia omne judicium dedit Filio; non ergo secun-
dum Patrcm judicabis : adjecit , « Non possum ego a me
» ipso faccre ([uidtiuam : sicut audio judico , ct judicium
» meum justum est : ([uia non quaero voluntatem meam,
» sed voluntatera ejus (jui misit me. » Certe Filius quos
vult vivilicat. Non ([uaerit voluntatem suam, scd volun-
tatem cjus qui misit ilkim. Non meam , non propriam 5
non meam , non filii hominis 5 non meam , quae resistat
Deo. Faciunt enim homines voluiitatem suam, non Dei ,
quando faciunt quod volunt , non quod jubet Dcus :
quando autem ita faciunt quod volunt , ut tamen sequan-
tur voluntatem Dei , non faciunt voluntatem suam , quam-
vis quod volunt faciant. Volcns fac quod juberis; atque
ita et hoc facies quod vis , et non voluntatem tuam facies,
sed jubcntis.
XX. Quid ergo? « Sicut audio , ita judico. » Audit Fi-
lius, et demonstrat ei Patcr^ et videt Filius Patrem facien-
tem. Et ista distuleramus paulo enucleatius pro viribus
pertractare , si tempus noliis peracta lectione et vires re-
mansissent. Si dicam me posse loqui adhuc, forte vos
« Joan. xiT, 21. — » Ibid. 9. — ' Id. t, 3o.
208 S. AUGUSTIM EPlSCOPi
audirc jam noii potestis. iLem forte aviditate audieiidi
dicilis, Possumus. Melius est ergo ut ego infirraitatcm
raeam fatear, (|uia jam faligatus lotjui non possura , quam
ut vobis jam bene satiatis , adhuc infundam quod non
bene digeratis. Proinde hujus promissionis quam ad ho-
diernum terapus, si supercsset, distulcram, tenete me
adjuvante Domino in crastinum debitorera.
«VVVt VVVV V^VVV ^fVVV V\/\/V VVVV \.VVV%/VVV VVXO' VVVV %. VVV \ VV\ V\/l V «vvvv vvvv ^vx^
TRACTATUS XX ».
Rursiim in illud , Amen , Amen dico vohis , non potest
Filiiis a sefacere qmdquam , nisiquod viderit Pa-
trem facientem : qwecumque enim Pater facit ,
hcec eadem et Filius facit similiter.
I. Verba Domini nostri Jesu Ghristi , maxime quae
Joannes comraemorat evangelista , qui non sine causa su-
per pectus Domini discumbebaf^, nisi ut secreta altioris
sapientise ejus ebiberet , et quod amando biberat, evan-
gehzando ructaret , ita secreta sunt et profunda inteJli-
gentise, ut omnes turbent qui perverso sunt corde, et
omnes exerceant qui recto sunt corde. Proinde animad-
vertat Charitas Vestra ad haec pauca quae lecta sunt. Vi-
deamus si quo raodo possumus, donante et adjuvante
ipso , qui verba sua nobis voluit recitari, quae tunc audita
atque conscripta sunt, ut modo legerentur, quid sibi velit
quod eura audistis modo dicere , « Amen, amen dico vo-
» bis , non potest Filius a se facere quidquam , nisi quod
> Habitus die pioximo post superioreni Tractatum. — ^ jean. xm, 23.
IN IOANNIS EVAKCELICM , TRAc.T. XX. 209
» vidcrit Palrcm facientcni : (|u;ccum{[uc cnim l*aLcr iacit,
» haec cadcm (,'t Filius lacit simiiitcr '.
II. Lndc autem natus sit scrmo islc, commcmorandi
cslis proptcr supcriora icctionis, ubi curavcrat Dominus
qucmdam intcr iiios , i{ui in quinc|uc porticibus piscinte
iilius Salomonis jacebant , cui dixerat, h Tolle grabatum,
)) tuum , ct vadc in domum tuam '-. )> Hoc aut(>m fcce-
rat sabbatis : unde pcrturbati Judiei caiumniajjantur ,
quasi eversorem et pr.nevaricatorem Legis. Tunc cis dixe-
rat, u Patcr meus uscpie modo operatur, ct cgo opcror ^,»
Illi enim carnaiitcr accipicntcs sabbali obscrvationcm ,
putabant Dcum post iaborcm fabricati mundi usquc ad
liunc diem quasi dormirc-, etpropterea sanctificasse ilium
dicm , cx quo coepit vciut a laboribus requiesccrc. Est
autem sacramcntum sabbati anlic|uis Patribus nostris
prneceptum, quod nos Cliristiani spiritaiiter obscrvamus,
ut ab omni scrviii opere, id est ab omni peccato (quia
Dominus dicit, « Omnis qui facit pcccatum, servus est
» pcccati * n), abstineamus nos , et iiabeamus quictcm in
corde noslro, id est tranquiiiitatcm spiritaiem'. Et quam-
vis in lioc snecuio, id concmur, ad cam tamen requicm
perfectam non pcrvcniemus, nisi cum dc hac vita cxicri-
mus. Sed ideo dictum est Deum rcquievisse , quia jam
creaturam nuiiam condcbat postquam perfccta sunt om-
nia. Quietem vcro propterea appeiiavit Scriptura, ut nos
admoneret post bona opera requieturos. Sic cnim scrip-
tum habcmus in Gtjncsi, « Et fccit Dcus omnia bona
M valdc , et requicvit Dcus die scptimo '^ : » ut tu iiomo
cum attcndis ipsum Deum post bona opcra rcquievisse,
non tibi speres recjuicm , nisi cum bona fueris operatus :
' Joan. V, iG. — ' Ibia. 8. — ^ Ibid. 17. - '. Kl. vm 34- — 5 r.xo.l.
XX, 8. — •= Geii. 1, .ii, et 11, 2.
CXXIl 14
210 S. AUGUSXIWI EPISCOPI
ct quemaclmoclum Deus poslea quam fecit hominem ad
imaginem et similitudinem suam sexto die, et in illo per-
fecit omnia opera sua bona valde , requievit septimo die j
sic et tibi requiem non speres, nisicum redieris ad simili-
tudinem in qua factus es, quam peccando perdidisti. Non
enim Deus laborasse dicendus est , qui dixit et facta sunt.
Quis est qui post tantam operis faciJitalem quasi post la-
borem velit requiescere? Si jussit et aliquis ei restitit,
si jussit et non est factum , et ut fieret laboravit ^ merito
dicatur post laborem requievisse : cum vero et in ipso
libro Geneseos legamus , « Dixit Deus , Fiat lux , et facta
)) ex lux : dixit Deus , Fiat firmamentum , et factum est
» firmamentum^ : » etcoetera in verbo ejus continuo facta :
cui attestatur et Psalmus dicens 5 « Ipse dixil etfactasunt,
» ipse mandavit et creata sunt * : » quomodo post mun-
duni factum requiem quasi ut cessaret requirebat, qui in
jubendo nunquam laboraverat ? Ergo iiia mystica sunt ,
ct propterea ita posita , ut nobis requiem speremus post
hanc vitam , sed si bona opera fecerimus. Ideo Dominus
retundens impudentiam et errorem Judaeorum , et osten-
dens eos non recte sapere de Deo , ait illis scandahzatis ,
quod sabbato operabatur hominum sanitatem , « Pater
)) meus usque modo operatur , et ego operor ^ : » nolite
ergo hoc putare quia sabbato ita requievit Pater meus, ut
ex illo non operetur : sed sicut ipse nunc operatur, ope-
ror et ego. Sed sicut Pater sine labore, sic et Filius sine
labore. Dixit Deus , et facta sunt : dixit Christus languenti,
Tolie grabatum tuum, et vade in domum tuam, et factum
est.
III. Gatholica autem fides habet, quod Patris et Filii
opera non sunt separabiha. Hoc est quod volo , si possum,
loqui Gharitati Vestrse : sed secundum illa verba Domini,
« Gen. I, 3 et6. — ' Psal. xxxn, 9, et cslviu, 5. — ^ Joan. v, 17.
IN JOANNIS EVAKGELIDM, 1I\ACT. XX. 211
« Qui potesl caperecapiat'.»Quiautcin caperenonpotest,
non mihi adscribat, sed tarditati suae, et convertat se ad
illum ([ui cor aperit, ut infundat (|uod donat. Postremo
ct si quisquam propterea non inlellexerit, quia non a me
sic dictum cst ut dici dcbuit, ignoscat humanae fragilitati,
et supplicet divinae bonitati. Habemus enim intus magis-
trum Christum. Quid([uid per aurem vestram, et os meum
capere non potueritis, in corde vestro ad eum convertimi-
ni , ([ui et me docet ({uod loquor, ct vobis quemadmodum
dignatur distribuit. Qui novit ([uid det et cui det, aderit
pctenti, ct aperiot pulsanti. Et si fortenon dederit, nemo
se dicat desertum. Forte enim aliquid dare differt , sed
neminem esurientem relinquit. Si enim non dat ad horara ,
exercet qurerentem, non contemnit pelentem. Videte er-
go ct attendite ([uid vclim dicere, (^tsi forte non possim.
Catholica fides hoc habet firmata Spiritu Dei in sanctis
ejus , contra omnem htfircticam pravitatem , quia Patris et
FiUi ojoera inseparabiha sunt. Quid est quod dixi? Quo-
modo i[3se Pater et FiUus inseparabiles sunt, sic et opera
Patris et Fihi inseparabiha sunt. Quomodo Pater et FiUus
inseparabiles sunt? Quia ipse dixit : « Ego et Pater unura
» sumus -. » Quia Pater et Filius non sunt duo dii , sed
unus Deus, Verbum et cujus est Verbum-, unus et Uni-
cus , Deus unus Pater et Fihus charitate complexi, unus-
que charitatis Spiritus eorura est, ut fiat Trinitas Pater et
Filius et Spiritus sanctus. Non ergo tantum Patris et
Fihi, sed et Spiritus sancti, sicut a3C[uahtas et insepara-
bihtas personarum, ita etiam opera inseparabiha sunt.
Adhuc planius dicam quid sit, opera inseparabiha sunt.
Non dicit cathohca fides , quia fecit Deus Pater ahquid , et
fecit Fihus ahquid ahud : sed quod fecit Pater, hoc et
Filius fecit, hoc et Spiritus sanctus fecit. Per Ver-
' Matth. xn, 12. — ^ Joan. x, 3o.
14.
212 S. AUGUSTIJVI EMSCOPI
bum enim facta sunt omnia : quando dixit ctfacta sunt,
per Verbum facta sunt, per Christum facta sunt. « In
» principio enim erat Verbum, et Verbum erat apud
M Deum , et Deus erat Vcrbum : omnia per ipsum facta
» sunt '. » Si omnia per ipsum facta sunt : « dixit Deus,
Fiat lux, et facta est lux^* : » in Verbofecit, per Verbum
fecit.
IV. Ecce ergo nunc audivimus Evangelium , cum
responderet stomachantibus Jud.ieis , « Quia non so-
» lum solvebat sabbatum , sed etiam Patrem suum di-
M cebat Deum, aequalem se faciens Deo^ : » sic enim
scriptum est in superiori capitulo. Gum ergo tali eorum
erranti indignationi Dei Fihus et veritas responderet, ait :
» Amen, amen dico vobis, non potest FiHus a se facere
» quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem^. » Tan-
quam diceret, Quid scandahzati estis, quia Patrem meum
dixiDeum,etquiaaequalem mefacioDeo? Itasum aequahs,
ut illeraegenuerit : itasum aequalis, ut non ille a me, sed
egoab illo sim. Hoc enim intelhgitur in his verbis, «Non
» potest Filiusase facere quidquam, nisi quod viderit
» Patrem facientem » Hoc esl , Quidquid Fihus habet ut
faciat, a Patre habet ut faciat. Quare habet a Patre ut
faciat? quiaaPatrehabetutFiliussit. Quare a Patrehabet
ut Fihus sit? quia a Patre habet ut possit, quia a Patre
habet ut sit. Fiho euim hoc est esse quod posse. Homini
non ita est. Ex comparalione hnmanae infirmitatis, longe
infra jacentis, uicuraque corda sustolhte : et ne forte ali-
quis nostrum attingat secretum, et quasi coruscatione
magnae lucis horrescens, sapiat ahqu'.d , ne insipiens re-
maneat : non tamen se totum sapere putet, ne superbiat,
et ({uod sapuit amittat. Homo ahud est quod est, ahud
quod potest. Ahquando enim et est homo, et non potest
' Joan. I, I. — ' Gpu. i, 3. -— ' Joaii. v, i8. — 4 Ibid. 19.'
IN JOANMS EYANGELIUM, TI\Ari'. XX. U I /?
(|uod vull : ali(|uan(lo autem sic esl liomo, ut |)ossit quoil
vult : ila(|ut' aliuil csl css^^ ipsius, aliutl possc ipsius. Si cuini
hoc cssct cssc ipsir.s , (|U(Ki cst possc ipsius, cuin vcUct
|X)ssct. Ucus aulcui cui uou cst alia siihslautia ut sit, ct
alia potcstas ut possit, sctl consui)stautialc iili csttprKitjuid
cjus csl, ct ([uid((uitl cst ; quia Dcus cst, nou alio modo cst,
ct alio modo potcst; sctl esse et posse simul hahet, tjuia
velle et liicere simul habet. Quia ergo potentia Filii de
Palre cst, idco ct suhstantia Filii de Patre est : ct tpiia
sul)slantia Fiiii de Patrc, idco potcntia Filii de Patrecst.
Non alia polentia est in Filio, et alia substantia : sed ipsa
est polcntia i|u;e et sui)slantia; sui)stantia ut sit, potentia
ut possit. Ergoquia Fiiius de Patre est, itleo dixit, u Filius
)) non potest a se iacerequidquam. » Quia non est Fdius
a se, itlt^o non potest a se.
V. Vidctur cnim quasi minorem se fccisse cum dixit :
« Non potest Filius a se facere quidquam, nisi t[uod vi-
)) dcrit Patrem facientem. )) Hic erigit cervicem haeretica
vauilas, corum sciiicct tjui tlicuut Filium minorcm esse
tjuam Patrcm, minoris potcslatis, majcstatis, possihilita-
tis, non intclligentes mysterium verborum Christi. At-
tcndat autcm Charitas Vestra, et videte quemadmodum
in carnali suo intcllcctu motlo turhentur in ipsis verhis
Christi. Hoc autem paulo ante prcxlocutus sum, quia om-
nia perversa corda pertubat, sicut pia corda exercet ver-
bum Dei, maxinie quod per Joannem evangelistam dici-
tur. Allaenimper illum dicuntur, non(juaIiacum(|ue, non
qu?e facileiutcIIigantur.Ecce jam haereticus si forte audit
veri)a ista, erigit se, et dicit nobis : Ecce minor est Filius
quam Pater, ecceaudi vcrba Filii, qui dicit, « Non potest
» Filius a se facere quidtjuam, nisi quod viderit Patrem
)) facicntem. )> Expecta qucmaduiodum scriptum cst :
214 S. lUGUSTINI EPISCOPl
« Esto mansuetus ad audiendum vcrbum, ut intelligas^ »
Puta enim me conturbatum esse his verbis, quoniam dico
sequalem potestatem majestatemque esse Patris et Filii,
cum audivi, « Non potest Filius a se facere quidquam,
» nisi quod viderit Patrem facientem. « Turbatus his
verbis quaero abs te, qui jam tibi videris intellexisse :
Novimus in Evangelio Filium aml)uJasse super mare ;
ubi Patrem vidit ambulasse super mare^? Hic jam ille
turbatur. Pone ergo quod intellexeras, et simul qusera-
mus. Quid ergo facimus? Verba Domini audivimus, « Non
)) potest Filius a se facere quidquam , nisi quod viderit
)> Patrem facientem. )> Ambulavit ipse super mare, Pater
nunquam ambulavit super mare. Certe « Non facit Filius
)) quidquara, nisi quod viderit Patrem facientem. »
VI. Redi ergo mecum ad id quod dicebam, ne forte
sic intelligendum sit, ut de quaestione ambo exeamus.
Nam ego secundum fidem catholicam video quomodo
exeam sine ofTensione , sine scandalo : tu autem circum-
clusus, quseris qua exeas. Qua intraveras vide. Forte non
intellexisti et hoc quod dixi, Qua intrayeras vide : ipsum
audi dicentem : « Ego sum janua ^. )> Non sine causa ergo
quseris qua exeas, et non invenis, nisi quia non per ja-
nuam intrasti, sed per maceriam cecidisti. Ergo que-
madmodum potes , a ruina tua collige te^ et intra per
januara, ut sine offensione intres, et sine errore exeas.
Per Ghristum veni, nec ex corde tuo atTeras quod dicas :
sed qnod ille ostendit, hoc loquere. Ecce fides catholica
quemadmodum exit de ista propositione : Arabulavit Fi-
lius super raare, pedes carnis fluctibus imposuit : caro
ambulabat, et Divinitas gubernabat : quando ergo caro am-
bulabat et Divinitas gubernabat, Pater absens erat ? Si ab-
* Eccli. V, i3. — * Matth. xiv, 25. — * Joan. x, 7.
IN JOANNIS EVANGELIIIM , xnACT. XX. 215
scnserat, qnomodo ipse Viliusdicit : « Pater autem in nie
» manens, ipse lacit opera sua ' ? » Si ergo Paler in Filio
manens, ipse lacit opera sua ^ ambulalio illa carnis supra
mare, a Patre fiehat, per Filium fiebat. Ergoilla ambula-
tio opus est Pntris ct Filii inseparabile. Utrum([ue ibi
operantem video : nec Pater Filium deseruit, nec Filius a
Patre discessit. Ita quidquid facit Fiiius, non facit sine
Patre : c[uia quid([uid facit Pater, non facil sine Filio.
VII. Exitum cst binc. Videte quia recte nos dicimus
inseparabilia esse opera Patris et Fiiii et Spiritus sancti.
Nam quomodo tu inteliigis, ecce fecit Deuslucem^et
vidit Filius Patrem facienlem lucem, secundum carnalem
inteliectum tuum, qui ideo vis minorem inteiiigere, quia
dixit, <( Non potest Fiiius a se facere quidquam, nisi quod
» viderit Patrem facientem. » Fecit Deus Pater iucem,
quam iucem aliam fecit Fiiius? Fecit Deus Pater firma-
mentum, caium inter aquas et aquas, vidit eum Fiiius
secundum inteiiigentiam tuam tardam et grossam ^ : quia
vidit Filius Patrem facientem firmamentum, ct dixit ,
« Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod vi-
» derit Patrem facientem, » da mihi aiterum firmamen-
tum. « An tu amisisti fundamentum*? « Superaedificati
aut(^m supra fundamentum Apostoiorura et Prophetarum^
ipso summo iapide anguiari existente Christo Jesu, pa-
cantur in Christo ; nec contendunt et errant in haeresi.
Inteiiigimus ergo iucem factam a Deo Patre, sed perFi-
iium ; firmamentum factum a Deo Patre, sed per Fiiium ^.
Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est
nihii. Excute inteiiigentiam tuam; nec inteiligentiam
vocandam, sed plane stuititiam. Deus Pater fecit mun-
dum : quem fecit Fiiius aiterum mundura ? da raihi mun-
■ Joan, XIV, 10. — ' Gen. i, 3. — ' Ibid. 6. — 4 Ephes. v, 20. —
.loan. I, 3.
216 S. AUGIJSTINI RPISCOIM
dum Filii. Iste in quo sumus, cujus esl ? dic nobis a t[uo
factus est ? Si dixeris, a Filio, non a Palre ; crrasti a Patre :
si dixeris, a Patre, non a Filio, respondet tibi Evange-
lium, « Et mundus per eum factus est, et mundus eum
» non cognovit^ » Agnosceergo eum per quem factus est
mundus, et noli esse inter illos, qui eum qui fecit mundum
non cognoverunt,
VIII. Inseparabilia sunt ergo opera Patris et Filii. Sed
hoc est, « Non potest Filius a se quidquam facere, »
quod esset si diceret, Non est Filius ase. Etenim si Filius
est, natus cst : si natus est, ab illo est de quo natus est.
Sed tamen aequalem sibi genuit. Non enim defuit aliquid
gcneranti , aut tempus quaesivit ut generaret, qui genuit
coaeternum- aut matrem quaesivit ut generaret, qui de se
protulit Verbum, aut Pater generans setate pracccsserat
Filium, utminorem Filium generaret. Et forte dicit ali-
quis, quia post multa saecula in senecta sua Deus suscepit
FiHum. Sicut Pater sine senectute, sic et Fiiiussine incre-
mento : nec ille senuit, nec ille crevit : sed aequalis aequa-
lem genuit, aeternus seternum. Quomodo, inquit aliquis,
aelernus aeternum? Quomodo flamma temporaiis generat
lucem temporalom. Coaeva est autem flamma generans
juci quam generat, nec praecedit tempore flamma gene-
rans iucem generatam : sed ex quo incipit flamma, ex illo
incipit lux. Da mihi flammam sine luce, et do tibi Deura
Patrem sine Filio. Hoc est ergo, « Non potest Filius a se
)) facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem : »
quia videre Filii, hoc est natum esse de Patre. Non alia
visio ejus et alia substantia ejus : nec alia potentia ejus,
aUa substantia ejus. Totum quod est, de Patre est : to-
tum quod potest , de Patre est : quoniam quod potest et
est, hoc unum est : et de Patre totum est.
' Joan. I, lo.
IN lOA^MS EVANr.ELlUM , TRAC.T. \X. 217
I\. Se((uilur et ipse iii vcrl^is suis, et male inteiligentes
contuihat, ut ad irclum inlellectum revocet enantes.
(lum ciixisset, « Non potcst Filius a se facere ([uitl(|uani,
» nisi <|uotl viileril Palrem facientem : » ne lorte carnalis
snlueperet intcllectus, el avcrlcret mentcm, cl faccrclsihi
liomo ([uasi tluos labros, unum magislrum, alterum tJis-
cipuhun t[uasi attentlentem ad magislrum, vcrbi gratia,
racicnlcm arcam ^ ut ([uomodo ille fccit arcam, faciat et
iste alteram arcam secundum visionem t|uam inspcxit in
magislro o|:)erante. Sctl ne tale ali([uid sibi duplicaret in
illa simplici divinitate inteilectus carnalis, secutus ait,
(i Ou;rcum([ue cniin Patcr facit, Iktc eadem etFilius facit
similiter. >on facit Palcralia, ctalia Filius similia, sed ea-
dem similiter. Non enim ait, Quaecumque facit Pater, facit
et Filiusaliasimilia : scd, « Ounpcumque, in([uit, Pater fa-
)) cit, lireceadem ct Filius facitsimiliter. )) Quae ille, h.Tcet
i[ise imundum Pater, mundum Filius, mundum Spiritus
sanctus. Si tres dii, tres mundi : si unus Deus Pater et Filius
et Spiritussanctus, unus mundus factus est a Patre per Fi-
lium in Spiritu sancto. II;cc ergo facit Fillus, qu?efacit et Pa-
ter, etnon dissimiliter facit : et haec facit, et similiterfacit.
X. Jam dixcrat , « U.vc facit ; » t(uarc addidit , « Si-
» militer facit ? » Ne alius pravus intellectus vel error
in animo nasceretur. V ides enim honunis opus , ani-
nuis est in hominc ct corpus : animus imperat corpori,
sed multum interest intcr corpus et animum : corpus
visibile est, aniinus invisihilis ; inter potentiam virtu-
temque animi , et cujusvis licet coelestis corporis mul-
tum interest. Im[ierat tamenanimus cor[)ori suo, et facit
corpus : ett[uod vitlctur animus facere, hoc facit et cor-
pus. Videtur ergo corpus hoc idem lacere t(uod animus,
sed non similiter. Ouomodo hoc idem facit, sed non simi-
' Joan. V, 19
218 ' s. AuarsTiNi episcopi
]iter? Facit animus verbum apud se, jubet linguse, ct
profert verbumquod fecit animus : fecit animus, fecitet
lingua^ fecit dominiis corporis, fecit el servus : sed ut
faceret servus, a domino accepit quod faceret, et jubente
domino fecit. Hoc idem ab utrocjue factum est : sednum-
quid similiter ? Quomodo non similiter, ait aliquis ? Ecce
verbum quod fecit animus meus, manet in me : quod
fecit lingua mea, percusso aere transiit, et non est. Cum
dixeris verbum in animo tuo, et sonuerit per linguam
tuam, redi ad animum tuum, et videquia ibiest verbum
quod fecisti. Numquid sicut mansit in animo tuo, mansit
in lingua tua ? Quod sonuit per linguam tuam, fecit lin-
gua sonans, fecit animus cogitans : sed quod sonuit lin-
gua, transiit; et quod cogitavit animus, permanet. Hoc
ergo fecit corpus, quod fecit animus, sed non similiter.
Fecit enim animus quod teneat animus : fecit aulem lin-
gua quod sonat, et per aerem aurem verberat. Numquid
seq.ueris syllabas, et facis ut maneant? Non ergo sic Pater
et Filius : sed hrec eadem facit, et similiter facit. Si fecit
Deus coelum quod manet : hoc fecit Filius coelum quod
manet. Sifecit Deus Pater hominem qui moritur, eum-
dem FiJius hominem fecit qui moritur. Qusecumque fecit
Pater stantia, hsec fecit et Filius stantia; quiasimiliter fe-'
cit : et quoecumque fecit Pater temporalia, haec eadem
fecit Fihus temporalia-, quia non solum ipsa fecit, sed et
similiter fecit. Pater enimfecit per Filium, quia per Ver-
bum fecit Pater omnia.
XI. Quaere in Patre et Filio separationem, non invenis :
sed si assurrexisti , tunc non invenis : si ahquid supra
mentem tuam tetigisti , tunc non invenis. Nam si in his
versaris, quae sibi errans animus facit •, cum imaginibus
tuis loqueris, non cum Verbo Dei : fidlunt te imagines
tuse. Transcende et corpus, et sape animum : transcende
IN JOANNIS EVANGELIUM , THACT. XX. 219
ct animum, ct sapc Doiim. Non tangis Dcum , nisi ct nni-
mum transicris : (juanlo minus langis, si in carnc maii-
scris. lili crgo (jui sapiunt carncm, (juam longc sunt a
sapi(?ncIo (juod Dcus cst : ([uia n"on ibi cssent, ctiam si ani-
mum sapcrent. Rccedit homo multum a Dco ((uando
sapit carnalilcr, ct multum intcrcst intcr carnem ct ani-
mum : plus tain(^n intcrcst intcr animum et Deum, Tu si
in animo cs , in medio es : si infra atlcndis , corpus est :
si supra attcndis, Dcus cst. Allollc tc a corporc, transi
etiam tc. Vide cnim cjuid dixit Psalmus , et admo-
neris qnemadmodum sapicndus sit Dcus : (( Factae sunt,
» in([uit, mihi Jacrymre meae pancs die ac nocte, cum dici-
» tur mihi ([uolidie : Ubi est Dcus tuus ? » Tam^uam pagani
dicant : Eccc dii nostri , Deus vcstcr ubi est? Ostendunt
enim illi quod videtur : nos colimus quod non videtur.
Et cui ostcndamus? homini qui non habet unde videat?
Nam uti([uc si ipsi dcossuos vidcnt ocuhs: habcmusctnos
alios oculos, unde videamus Deum nostrum. Ipsi oculi
mundandi sunt a Deo nostro , ut vidcamus Deum nostrum :
(( Bcati enimmundo cordc; quia ipsi Deum videbunt '^. »
Ergo cumse conturbatumdixisset, cumdiciturilliquotidie :
Ubi cst Deus tuus : Haec memoratussum, inquit, quia dici-
turmihi ([uotidie : Ubi est Dcustuus : et (juasi volens ap-
prehendere Deum suum, « Ilaec memoratus sum, inquit, et
» efFudi super me animammeam ^. » Ut ergo attingerem
Deum meum , de quomihi diccbatur : Ubi est Deus tuus,
non etliidi animam meam super carnem m(?am, sed super
me : transcendime, utillum tangerem. Ule enim est super
me, qui fecit me : nemo eum attingit, nisi qui transierit se.
XII. Cogita corpus, mortale est, terrcnum est, fragile
est, corruptibije est : abjice. Sed forte caro temporalis est?
Alia corpora cogita, coelestia corpora cogita ; majora, me-
' Psal. xu,4. — 2 Mattli. v, 8. — 3 psal. xli, 5.
220 o. AUGUSTIM EPISCOPI
lioia , splcnditla siint : aUendc et ipsa , volvuntur ab
Orienle ad Oecidenteni, non stant 5 videntur oculis , non
solum ab homine, sed etiam a pecore : transi et ipsa. Et
c(uomodo, inquies, transeo coelestia corpora, cum ambulo
in terra ? Non carne transis, sed mente. Abjice et ipsa :
quamvisluceant, corporasunt^ quamvis de coelo lulgeant,
corpora sant. Yeni, ([uoniam forte non te putas habere
quo eas , cum consideras ista omnia. Et nltra ca'leslia
corpora quo iturus sum, inquis, et quid mente transitu-
rus sum? Considerasti ista omnia? Gonsideravi , inquis.
Unde considerasti ? Ipse considerator appareat. Ipse enim
considerator istorum omnium, discriminator , distinctor,
et cjuodam modo appensor in Hbra sapienlise , animus est.
Sine dubio melior est anirous quo ista omnia cogitasti ,
quam ista omnia quae cogitasti. Animns ergo iste spiritus
est, non corpus : transi et ipsum. Compara ipsum ani-
mum primo, utvideas quo transeas ; compara illum carni.
Ahsit, ne digneris coniparare. Compara illum fulgoriso-
lis, hma?, stellarum : major fulgor est animi. Primo cele-
ritatem animi ipsius vide. Vide si non vehementior scintiila
est animi cogitantis , quam splendor solis lucentis. Soiem
orientem tu vides animo : motus ipsius quam tardus est
ad animum tuum ? Gito tu potuisti cogitare qnod factu-
rus est sol. Ab Oriente ad Occidentem vcnturus est , jara
ex alia parte crasoritur. Uhi hoc fecit cogitatio tua, adhuc
ille tardus est, et tu omnia peragrasti. Magna ergo res est
animus. Sed cpaomodo dico , est? Transi et ipsum :
quia et ipse animus mutabihs est, quamvis melior sit
omni corpore. Modo novit, modo non novit :modo obli-
viscitur , modo recordatur : modo vult, modo non vult :
modo peccat , modo justus est. Transi ergo omnem
mutabilitatem : non solum omne quod videtur , sed !
et omne qnod mutatur. Transisti enim carnem quse vide-
IN J0AMV13 EVA^GKLltM* TRACT. XX. 111
tiir, liansisti ca^liim, solem, lunam, et stellns i\uK viden-
lur : transi et omnc (|uod mutalur. Jam enim islis tran-
sactis veneras ad animum tuum, sed et ibi invenisti mu-
tabilitatem animi tui. Numijuid mu!al)ilis esl Diais? Transi
ergo et animum tuum. EUunde sujxm- te animam luam, ut
contingas Deum, de quo tibi dicitur : Ubi est Deus tuus?
XII l. Ne putes te aliquid facturum quod homo non
ipossit. Hoc fecit ipse Joanncs cvangelista. Transcendit
carnem, transcendit terram quam caicabat, transcendit
mariaquae videbat, transcendit aerem ubi aliles volitanl,
transcendit solem , transcendit lunam, lianseenditst(>lJas,
transcendit^omnes spiritus qui non videutur, transcendit
mentem suam ipsa ratione animi sui. Transcendens ista
onuiia . super se edundens aninuim suam , quo pervenit?
Quidvidit? « In principio erat Verbum, et Verbum erat
» apud Deum ^»81 ergo separationem non vides in luce,
quid separationem quneris in opere? Vide Deum, vide
Verbum ejus inhserere Verbo diccnli : quia ipse dicens
non syllabis dieit 5 sed splendore sapientire fulgere, hoc
est dicere. Quid dictum cst sapientiae ipsius? Candor est
lucis ieternae "^. Attendecandorem solis. In coelo est ct ex-
pandit candorem per terras omnes, per maria omnia : et
utique corporahsluxest. Si separas candorem solisa sole,
separa Verbum a Patre. De sole loquor. Lucerna? una
flammula tenuis^ quae uno flatu possit exstingui , spargit
lucem suam super cuncta qua- subjacent. Vides lucem
isparsam a flammula generatam, emissionem vides, sepa-
ralioncm nonvides. Inlellioiteergo, fratres eharissimi,Pa-
trem et Filium et Spiritum sanctum inseparabiliter sibi
cohaerere, Trinitatem hanc unum Deum; et omnia opera
unius Dei, haec esse Palris, haec esse Filii , h^c esse Spi-
ritus sancti. Caetera quae consequuntur, qu;« pertinent
' Joan. ), i. — ' Sap. vii, 26.
222 S. AUGUSTINI EPISCOPI
ad sermonem ipsius Domini nostri Jesu Christi in Evan-
gelio, quoniam et crastino diesermo debetur vobis, ades-
tote ut audiatis.
TRACTATUS XXP.
Ab eo quod scriptum est, Pater enhn diligit Filium^
et omnia demonstrat ei quce ipsefacit : usque ad
id , Qui non honorificat Filium , non honorificat
Patrem qui misit iUum.
I. Hesterwo die quantum Dominus donare dignatusest,
([ua potuimus facultate tractavimus, et qua potuimus ca-
pacitate intelleximus , quomodo inseparabiiia sunt opera
Patris et Filii^ nec alia facit Pater, alia Filius, sed omnia
Pater facit per Filium , tanquam per Verbum suum , de
quo scriptum est: Omnia per ipsum facta sunt, et sine
ipso factum est nihil^. Sequentia verba hodie videamus ,
et ab eodem Domino ejus misericordiam et deprecemur,
et speremus, ut primum si dignuni ipse judicat, intelliga-
mus quod verum est : si autem hoc non potuerimus , non
eamus in iilud quod falsura est. Mehus est enim nescire,
quam errare : sed scire est melius quam nescire. Itaque
ante omnia conari debemus ut sciamus : si potuerimus ,
Deo gratias : si autem non potuerimus interim pervenire
ad veritatem, non eamus ad falsitatem. Quidenim simus,
et quid tractemus, considerare debemus. Homines sumus
carnem portantes, in hac vita ambulantes : et si jam de
semine verbi Dei renati, tamen ita in Christo innovati,
I Habitus die proxirao post &uperioi'em Tractatum. — ' Joan. i, 3.
IN lOAMVlS EVAWGELIUM , TRACT. XXI. 223
iitnondum pcniliis ab Adam cxpoliati. Quod enim nostrum
mortalc et corruptibilc aygravat animam, ex Adam csso
apparet, et manifestum est ^ : quod autem nostrum spiri-
tale sublcvat animam, de Dei dono et de misericordia
cjus , qui Unicum suum misit communicare nobiscum
mortem nostram, et ducere nos ad immortalitatem suam.
Hunc habemus magistrum, ut non peccemus; et defenso-
rem, si peccavcrimus et confessi atque conversi fuerimus;
ct interpellatorcm pro nobis , si quid boni a Domino de-
sideraverimus^ et datoremcum Patre, quia Deus unusest
Pater et Filius. Sed loquebatur ista homo hominibus ^ Deus
occultus, homo manifcslus, ut manifcstos homincs faccrct
deos ; et Filius Dei , factus hominis filius , ut hominum
filios faceret fUios Dei. Qua hoc arte sapientiae suse faciat,
in ejus verl)is agnoscimus. Loquitur enim parvuhs parvus :
sed ipse ita parvus ut et magnus^ nos autem parvi, sed in
iilo magni: loquitur ergo tanquam fovens et nutriens lac-
tantes, et amando crescentes.
II. Dixerat, « Non potest Filius a se facere quid-
» quam, nisi quod viderit Patrem facientem'^. » In-
teJleximus autem quia non seorsum aliquid Pater facit,
quod cum viderit Fihus, faciat et ipse ahquid tale inspecto
opere Patris sui 5 sed quod dixit, « Non potest Filius a se
» facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem, »
quia de Patre csttotus Filius, et lota substantia et poten-
tia ejus ex illo est qui genuit eum. Modo autem cum di-
xisset , se haec facere similiter quae facit Pater, ut non
intclhgamus aha facere Patrem, aha Fihum, sedsimih po-
tentia fecere Fihum eadem ipsa quae Pater facit, cum
Pater facit per Filium 5 secutus ait quod hodie lectum
audivimus, « Pater enim dihgit Fihum, et omnia demons-
» trat ei quae ipse facit ^ » Rursus mortalis cogitatio per-
• Sap. IX, i5. — « Joan. v, 19. — 3 ibid. 20.
22 1 S. AUGUSTIWI EPISCOPI
tnrbatnr. Demonstrat Patcr Filio qna^ ipsc facit : ergo,
aitaliquis, scorsum Pater facit, ut possit Filiusviderequod
facit. Rursus occurrunt humanre cogitationi tanqnam ar-
tifices duo, velut si faher doccat fdium suum arlcm suam,
et demonstret ei quidquid facit, ut possit etiam ipse fa-
cere, « Omnia, inquit, demonstrat ei quae ipse facit. »
Cum ergo Pater facit, Fihus non facit, ut possit videre
Filius quod Pater facit .^ Cerle « omnia pcr ipsum facta
» sunt, et sine ipso factum cst nihiP. » Hinc videmus
quemadmodum Pater demonstrat FiHo quod facit 5 cum
Pater nihilfaciat, nisi quod pcr Fihum facit. Quid fccit Pa*
ter? mundum. Ita-nefactum mundumdemonstravit Filio^
ut et ipse tale ahquid facerct.? Detur ergo mundus nobis
quem fecit etFihus. Sed, et omnia per ipsum facta sunt, et
sine ipso factum est nilul, ct mundusper eura factus est. Si
factus per eum est mundus, et omnia per ipsum facta
sunt^, et nihil facit Pater quod non per Fihum faciat :
ubi demonstrat Fiho Pater quod facit, nisi in ipso Fiho
per cjuem facit? Quis enim locus ubi demonstretur opus
Patris Fiho, quasi cxtra faciat et extra sedeat, ct Fihus
attendat manum Patris qucmadmodum faciat? Ubi est
illa inseparabihs Trinitas?ubi est Verbum de quo dic-
tum est, quod ipse est « Virtus et Sapientia Dei^ ? » ubi
quod de ipsa Sapientia Scriptura dicit, « Caudor est enim
» lucis aeternae^ ? » ubi quod de illa iterum dicitui : a At-
» tingit a fine usque ad fmem fortiter , et disponit omnia
» suaviter ^ ? Si quid facit Pater , per Fihum facit ; si
per sapientiam suam, et virtutem suam facit : non extra
iUi ostendit quod videat, sed in ipso ilh ostendit quod
facit.
III. Quid videt Pater, vcl polius quid vidct Fihus in
' Joan. 1, 3. — ' IbiJ. lo. — ^ i (jor i. -24 — '' S;ii>. v.r, 26. — ^ Id.
VIU, I.
IN JOANNlS EVANGELIDM, TRACT. X\l. 225
Patre ut faciat et ipse ? Possim forte diecrc -, sccl cla' (|iii
possitcapcre : aut lorle possim cogilare, uec dicercj aiit
forte nec cogitare. Excedit enim nos il!a divinitas tanquam
Deus homines, tancpiam immortalis mortalcs, tancjiiam
aptcrnus temporales. Iiispiret et donet, de fonte iJIo vitaj
nune ali(|uid irrorare dignetur et distillare in sitim nos-
tram, nc in liac eremo arescamus. Dicamus ei, Domine,
cui didicimus dicere, Paler. Audemus enim hoc, (piia ipsc
voluit ut auderemus : si tamen sic vivamus, ut non nobis
dicat : u Si Pater sum, ubi est honor meus 5 si Dominus
•» sum, ubi est timor meus * ,^ » Dicamus ergoilli, Pater
noster. Cui dicimus, Pater noster? Patri ChrisLi. Qui crgo
Patri Christi dicit, Pater noster, quid dicit Christo nisi,
Frater noster? Non tamen sicut Christi Pater, ita et nos-
ter Patcr : nuncpiam enim Christus ita nos conjun\it,'ut
nullam distinctionem faceret inter nos et se. llle enim Filius
.Tcjualis Patri, illea3ternus cum Patre, Patrique coaeternus :
nos autem facti per Filium, adoptati per Unicum. Proinde
nunquam auditum cst de oreDomini nostri Jesu Chrisli,
cum ad discipulos loqueretur, dixisse ilium de Deosummo
Palre suo, Pater noster : sed, aut Pater meus dixit, aut Pater
vester. Pater noster non dixit, usque adeo utquodam loco
poneret haecduo : « Vadoad Deum meum, inquit, et Deum
» vestrum ^. » Quare non dixit, Deum nostrum ? Et Patrem
meum dixit, et Patrem vestrum, non dixit Patrem nostrum.
'Sic jungit ut distinguat , sic distinguit ut non sejungat.
■ Unum nos vult esse in se, unum autera Patrem et se.
IV. Quantumcumqueergointelligamus ett|uantumcum-
que videamus, etiam cum Angelis sequati fuerimus, non
videbimus sicut viclet Filius. Nos enim et quando non vi-
demus, sumus aliquid. Et quid aliud sunuis quanclo non
videmus, nisi non videntes ? Sumus tamen vel non viden-
' Malac. 1, 6. — » Joan. xx, 17.
cxxii. 15
226 S. AUGUSXIKI EPISCOPI
tes j et ut videamus, convertimus nos ad eum quem vi-
deamus ^ et fit in nobis visio quae non erat, quando nos
tameu eramus. Est enim homo non videns, et idem ipse
cum viderit, dicitur homo videns. Non ergo hoc est illi
videre, quod esse hominem : nam si hoc illi esset videre
quod esse hominem , nunquam esset homo nisi videns.
Cum vero est homo non videns, et queerit videre quod
non videt; est qui quserat, et est qui se convertat ut
videat : et cum se bene converterit et viderit, fit homo
videns, qui prius erat homo non videns. Videre ergo ac-
cedit iUi, et recedit ab illo : accedit illi cum se converte-
rit, recedit ab illo cum se averterit. Numquid ita FiHus ?
absit. Nunquam fuit Fihus non videns^ et postea factus
est videns : sed videre Patrem , hoc ilh est esse Fihum.
Nos enim avertendo ad peccatum, amittimus illuminatio-
nem 5 et convertendo nos ad Deum, percipimus ilJumina-
tionem. Aliud est enim lumen quo illuminamur, aliud nos
qui illummamur. Lumen autem ipsum quo illuminamur,
nec avertitur a se, nec perdit lucem , quia lux est. Sic
ergo demonstrat Pater rem quam facit Fiho, ut in Patre
videat omnia FiHus, et in Patre sit omnia Fihus. Videndo
enim natus est, et nascendo videt. Sed non ahquando
non erat natus, et postea natus est 5 sicut non ahquando
non vidit, et postea vidit : sed in eo quod est ilh videre
in eo est iUi esse, in eo est ilh natum esse, in eo est ilU
permane?'e, in eo est iUi non mutari, in eo est iUi sine
initio et sine fme persistere. Non ergo carnahter accipia-
mus quiasedet Pater, etfacit opus, et demonstrat Fiho ; et
videtFiUusopusquod Pater facit, etfacit iUud inaholoco,
aut ex aUa materia. « Omnia enim per ipsum facta sunt,
» et sine ipso factum est nihiP. » Verbum Patris est
Fdius, nihil dixit Deus quod non dixit in Fiho. Diccndo
> Joan, 1, 3.
:i
IN JOANjyiS EVAAtiEI-lL.U , xnACT. XXI. 227
eiiim in Filio c[uod racturuscrat pcr Filiuni , ipsum l"ilium
genuit per([uc'm laceret omnia.
V. « Et majora liis demonstrabit ei opera, ut vos mi-
» remini'. » Kursus hic turhat. Et quis cst qui digne
perscrutetur hoc tantura secretum ? Sed jam quoniam
nohis lo(|ui dignatus est, ipse aperit. Neque enim vellet
dicere quod noUct intcUigi : quia dicere dignatus est, sine
duhio excilavit audicntiam : numquid quem cxcitavit ut
audiret, excitatum deserit ? Diximus ut potuimus , non
tcmporalitcr scire Filium, nec aliud esse Filii scicntiam,
aliud ipsura Filium, et aliud esse Filii visionem, et aliud
ipsura Filium : sed ipsara visionera esse Filium , et ipsam
scicnliara vel sapientiam Patris esse Filiura, earaque sa-
pienliara et eam visionera aeternara esse ah aeterno, et ei
a quo est coaetcrnam ; nec ihi pcr tempus aliquid variari j
ncc ahquid nasci quod non erat, nec aliquid perire quod
erat. Dixiraus ut potuiraus. Quid ergo hic modo facit tem-
pus, ut diceret, « Majora his demonstrahit ei opera? » id
est deraonstraturus est^, hoc est deraonstrahit. Aliud est
demonstravit, ahud est demonstrahit : deraonstravit, de
praetcrito dicimus ^ demonstrahit : de futuro dicimus.
Quid crgohicagimus, fratres ? Ecce quera dixeramus Patri
coaeternum, nihil in illo variari per terapus, nihil moveri
per spatia vel raomentorura vel locorura, raanere seraper
cura Patre videntem, videntem Patrera et videndo exis-
tentem, rursus nohis tempora nominans, « Deraonstrahit
» ei, inquit, hisraajora. » Ergo demonstraturus estadhuc
aliquid Filio, quodnon novit Filius? Quid ergo facimus?
quod hoc intelligiinus? Ecce Dominus noster Jesus Chris-
tus sursum erat, deorsum est.Quando sursum erat? Quando
dixit, « Quoecumque facit Pater, haec cadem et Fihus facit
u bimiiilcr'-. » Unde modo deorsum ? « Majora liis de-
' Joan. V, 20. — 2 IbiJ. 19
15.
^
v^r
228 S. Augljsxiwi esiscopi
» monslrabiteiopera. ■» ODomine Jesu Ghriste, Salvator
noster, Verbum Dei per quod facla snnt omnia, quid tibi
Pater demonstraturus est quod adhuc nescis ? quid te latet
PatrisPquid telatet in Patre, quem non latet Pater ? quae
opera tibi majora demonstraturus est ? aut quibus operi-
bus majorasunt quse demonstraturus est? Gum enim di-
xit , « rnajora his, » debemus prius intelligere quibus
majora.
YI. Recordemur unde sermo iste processit. Quando
curatus est ille qui triginta et octo annos habebat in infir-
mitate, et jussit eum salvum toUere grabatum suum, et
ire in domum suam. Hinc enim Judaei commoti, cum qui-
bus loquebatur •, ( loquebatur verbis, et tacebat intellectu ^
quodam modo innuebatintelligentibus, celabat irascenti-
bus-, hinc ergo cum essent commoti Judsei, quia hoc
sabbato Dominus faceret, dederunt occasionem sermoni
huic. Nonergo sic audiamus hoec tanquam obhti quae su-
pra dicta sunt, sed respiciamus iUum languidum trigiata
€t oeto annorum subito factum sanum, admirantibus Ju-
daeis et irascentibus. Quserebant tenebras magis de sab-
bato, quam lumen de miraculo. His ergo indignantibus
loquens, ait hoc, « Majora his demonstrabit ei opera. His
» majora : » quibus ? Quod vidistis hominem factum sa-
num, cujus Linguor duraverat usque ad triginta et oclo
annos, his majora Pater demonstraturus est Fiho. Quae
sunt mojora? sequitur, et dicit : « Sicut enim Pater sus-
» citat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivifi-
» cat. » Plane majora sunt ista. Valde enim phis est ut
resurgat mortuus, quam ut convalescat segrotus : majora
sunt ista. Sed quando ea Pater demonstraturus est Fiho?
Nescit enim ea Fihus, et ille qui loquebatur, non noverat
mortuos suscitare ? adhuc habebat discere resuscitare
mortuos, per quem facta suntomnia? qui fecit ut vive-
IN JOANNIS EVANCCLIUM, TUACT. X\I. 229
remus, (jui nou oramus, adhuc habobat discere ul rcsus-
cilaremur? Quid crgo {|Uod vultdicere?
Yll. DcsLcndit cnim ad nos, ct ([ui paulo anle lo(|uc-
balur utUcus, ca'pit lo((ui ut liomo. Ipsc cst tamcn homo
([ui Dcus, (piia Dcus factus est homo : sed factus (juod
non ciai , non amittens quod erat. Ergo accessit homo
Dco, ut cssct liomo (pii crat Dcus : non ut jam homo cssct,
ct non cssct Dcus. Audiamus crgo eum Iratrcm, qui au-
(hchamus conditorcm : conditorem, quia Verbum in prin-
cipio ; fraticm, (piia natum ex virgine Maria : conditorcm
antc Abraham , antc Adam, ante terram , antec(x;lum,
anlcomnia corporalia et spiritalia ; fratrem autem ex se-
minc Abrahne, ex tribu Juda , ex virgine Israelitica. Si
ergo novimus hunc, qui nobis lo(}uitur, et Deum et ho-
minem , intclligamus vcrba Dei et hominis : ali([uando
cnim talia nobis dicit quoe pertineant ad majestatem , ali-
quando (pi.T pcrtincant'ad humilitatem. Ipse enim ex-
celsus, ([ui humilis ut nos Immiles faciat excelsos. Quid
ergo ait? « Demonstrabit mihi Pater his majora, ut vos
» mircmini'. » Ergo nobis cst demonstraturus, non illi.
Cum ergo nobis sit dcmonstraturus Pater : propterea di-
xit, « ut vos miremini. » Exposuit enim quod voluit di-
ccre, « Demonstrabit mihi Pater. » Quare non dixit, De-
monstrabit vobis Pater , sed demonstrabit Fiho ? Quia et
nos membra sumus Filii 5 et nos membra tan([uam c[uod
discimus, ipse discit quodam modo in membris suis. Quo-
modo discit in nobis ? Quomodo patitur in nobis? Unde
probamus quia patitur in nobis. Ex illa voce de coelo,
« Saulc, Saule quid mc persequeris - ? » Nonne ipse est
qui judex in fme saeculi residebit, et justos ad dexterairi
ponens, ini([uos autem ad sinistram, dicturus est : « Ve-
» nite, benedicti Patris mei , [)ercipitc regnunij esuiivi
' loan. V, 70. — ' Acl. ix, 4-
230 8. AUGUSTINI EPISCO! 1
» enim et dedistis rnihi manducare ? « Cumque illi respon-
derint, « Domine, quando te vidimus esurientem ? » dicturus
est eis : « Gum uni ex minimis meis dedistis, mihi dedistis * . »
Qui ergo dixit, « Cum uni ex minimis meis dedistis, mihi
)) dedistis; » et nunc interrogetnr a nobis, et dicamus illi,
Domine, quandoeris discens, cum tu doceas omnia ? Sta-
tira enim nobis iu fide nostra respondet, Cum unus ex
minimis meis discit, ego disco.
VIII. Ergo gratulemur et agamus gratias, non solum
nos Christianos factos esse, sed Christum. Intelligitis, fra-
tres, gratiam Dei super nos capitis? Admiramini , gaude-
te, Christus facti sunius. Si enim caput ille, nosmembra-,
totus homo , ille et nos. Hoc est quod apostolus dicit
Paulus. « Ut ultra jam non simus parvuli, jactati et cir-
» cumdati omni vento doctrinae ^. » Superius autem dixe-
rat-, « Donec occurramus omnes in unitatem fidei, et in
» agnitionem Filii Dei, in virum perfectum, in mensu-
» ram setatis plenitudinisChristi^. » Plenitudo ergoChristi,
caput et membra. Quid est caput et membra?Christuset
Ecclesia. Arrogaremus enim nobis hoc superbe , nisi ipse
dignaretur hoc promittere, qui per Apostolum eumdem
dicit : « Vos autem estis corpus Christi et membra ^. »
IX. Cum ergo ostendit Pater membris Christi, Christo
ostendit. Fit quoddam miraculum magnum , sed tamen
verum : ostendiiur Christo quod noverat Christus, et os-
tenditur Christo per Christum. Res mira est et magna, sed
Scriptura sic loquitur. Contradicturi sumus divinis elo-
quiis, et non potius intellecturi , et ex ipsius dono ei qui
donavit gratias acturi ? Quid est quod dixi , demonstratur
Christo per Christum? Demonstratur membris per caput.
Ecce vide illud in te : pone te clausis oculis velle aliquid
I Matth. x\v, 34, etc. — ' Eplies. iv, i^. — ^ Ibid. i^. — 4 i Cor.
XII, 27.
IN JOAJVMS EVANr.ELIUM , TIWCT. XXr. 231
tollcre : ncscit manus quo eat, ct utiquc maniis tna mem-
brum tuum est, non cnim a corporc tuo separatn est :
apcri oculos , vidct jam manus ((uo cat , dcmonslranlo ta-
pite memhrum secutum est. Si ergo in te potuit inveniri
tale ali(|uid , ut corpus tuum ostenderet corpori tuo , et
per corpus tuum dcnionstrarclur ali(piid corpori tuo : noli
mirari quia dictum cst, demonstratur Ghristo per Chris-
tum. Dcmonstrat enim caput ut mcmhra vidcant , ct docet
caput ut mcmhra discant : unus tamcn homo caput et
memhra. Noluit se separare , sed dignatus est agglutinari.
Longe a nobis erat, et multum longe : quid tam longe,
quam conditum ct Conditor? quid tam longe , quam Deus
et homo? quid tam longe, quam justitia et iniquitas?
quid tam longe, quam seternitas et morta]itas?Ecce quam
longe erat Verbum in principio Dcus apud Deum, per
quem facta sunt omnia. Quomodo ergo factus est prope ,
ut esset quod nos , et nos in illo? Verbum caro factum
est , et habitavit in nobis.
X. Hoc ergo cst nobis demonstraturus : hoc demonstra-
vit discipuhs suis , qui eum in carne viderunt. Quid est
hoc? (( Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat : sic et Fi-
» lius([uosvult vivificat^^i) Alios-ne Pater, alios-ne Filius?
Certe oninia per ipsum facta sunt. Quid dicimus_, fratres
mei? (( Lazarum suscitavit Christus ^ : » quem mortuum
suscitavit Patcr, utvideret Christusqucmadmodum Laza-
rum suscitaret? An c[uando resuscitavit Lazarum Christus,
non eum resuscitavit Pater, etsine Patre fecit Filius solus?
Legite ipsam lectionera , et videte quia Patrem ibi invo-
cat ut rcsurgat Lazarus. Sicuthomo, invocat Patrem : si-
cut Deus, facit cum Patre. Ergo et Lazarus qui resurrexit,
ct a Patre et a Filio suscitatus est in dono et gratia Spiritus-
sancti : et illud mirablle opus Trinitas fecit. Non ergo sic
' Joan. V, 9t. — ' M xi, 43.
232 S. AUGUSTINI EPISCOPI
iiUelligamns, « Sicul Paler suscitat mortuos et vivirical,
)) sic ct Filius quos vult vivilicat, » ut alios a Patrc resuscilari
et vivificari, alios a Filio existimemus : sed cosdem quos
Pater suscitat et vivificat , ipsos et Filius suscitat et vivi-
ficat , quia orania per ipsum facta sunt , et sine ipso factum
est nihil. Et ut ostenderet habere se quamvis a Patre
datam , tamen parem potestatem , ideo ait , « Sic el Fihus
» quos vult vivificat , )> ut ostenderet ibi voluntatem suam :
et ne quisdiceret, Suscitat Pater mortuos per Fihum, sed
ille tanquam potens, tanquam potestatem habens, iste
tanquam exalicna potestate, tanquam minister facitahquid,
sicut Angelus : potestatem significavit ubi ait, « Sic et Fihus
» quos vult vivificat.M Non enim vult Pater ahud quam Fi-
hus 5 sed sicut ilhs una substantia , sic etuna voluntas est.
XI. Et qui sunt isti mortui quos vivificat Pater et Fihus?
An ipsi sunt de quibus diximus , Lazarus, vel fihus iihus
viduiie , vel fiha archisynagogi ^? novimus enim istos a"
Cin'isto Domino suscitatos. Ahud aliquid nobis vult insi-
uuare, resurrectionem scihcet mortuorum , quam omnes
expectamus : non illam quam quidam habuerunt ut cre-
derent coeteri. Resurrexit enim Lazarus moriturus, resur-
gemus nos semper victuri. Talem resurrectionem Pater
facit , an Fihus ? Imo vero Pater in Fiho. Ergo Fihus ,
et Pater in Fiho. Unde probamus, quia de ista dicit re-
surrectione? Cum dixisset, « Sicut enim Pater suscitat
)) mortuos et vivificat , sic et Fihus quos vult vivificat : »
ne intelligeremus illam mortuorum resurrectionem quam
facit ad miraculum, non ad vitam ceternam , secutus ait,
« Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judi-
)) cium dedit Fiho '. » Quid hoc est? De mortuorum resur-
rectione dicebat, quia « sicut Pater suscitat mortuos et vivi-
)) ficat, sic et Fihus quos vult vivificat : » unde continuo
' Joan. XI, 43, Luc. vii, i4,et viii, 54. ^ ' loan. v, 22.
IN JOANNfS EVANGELIOW , TIXACT. \\l. 233
tanquam rationeni sul)jccil do juclicio diccns, « neque
» cnim l*atcr judicnt ([ucm(|uaui, scd omnc judicium de-
M dit lilio, '. nisi ([uia dc illa rcsurrectionc mortuorum
dixcrat, quae lulura cst in judicio?
XII. « Nc([uc cnim, ait , Pater judicat quemquam, sed
» omnc judicium dc^dit Filio. » Paulo antcputabamus ali-
([uid laccrc Patrcm, ([uod non lacit Filius : ([uandodice-
hat, « Pater enim diligit Filium ct omnia dcmonstrat ei
» ([u;c i|->se facit : » lan((uam Pater facicbal , et Filius vi-
dcbat. Sic crat subre|K'ns mcnti nostr.nc intcllcctuscarna-
lis , quasi Pater facerct ([uod Filius non faceret : Filius
autem videret Patrem demonstrantem , quod fieret h. Pa-
trc. Ergo vclut Patcr facicbat, ([uod Filius non faciebat :
modo jam vidcmus ali([uid faccrc Filium , ([uod non facit
Pater. Quomodo nos vcrsat, ct mentem nostram pertrac-
tat, huc at([uc illuc ducit, urio carnis loco remancre non
sinit, ut vcrsando cxcrceat, cxcrccndo mundet, mundando
capaces reddat , capaccs factos impleat. Quid de bonis fa-
ciunt vcrba haec^ quid loquebatur? quid loquitur? Paulo
ante diccbal , quia dcnionstral Filio Patcr quidquid facit :
vidcbam ([uasi Patrcm facicntem , Filium cxpectantem :
niodo rursus video Filium facientem , Patrem vacantem :
« Non cnim Patcr judicat quemquam , sed omne judicium
» dcdit Filio. » Quando ergo Filius judicaturus est, Pater
vacabit et non judicabit? Quid cst hoc? quid intelligam?
Domine, quid dicis? Vcrbum Deus es, homo sum. Dicis
quia « Pater non judicat quemquam, sed omne judicium
« dedit Filio?» Lego alio loco te dicentcm, « Ego non
» judico quemquam, (,'st ([ui quaerat et judicct ' : » de
quo dicis, cst qui qua?rat et judicet, nisi dc Patre.? Ille
c[urerit injurias tuas , ille judicat de injuriis tuis. Quomodo
hic « Pater non judicat quemquam , scd omne judicium
' Joan. VIII, i5 et 5o.
234 S. AUGUSTINl EPISCOPI
» dedit Filio?» Interrogemus et Petrum, audiamus eum
locfuentem in Epistola sua : « Christus pro nobis passus
» est, inquit, relinquens nobis exemplum, ut sequamur
» vestigia ejus ; qui peccatum non fecit , nec dolus inven-
» tus est in ore ejus; qui cum malediceretur, non rema-
)) ledicebat, cum injuriam acciperet, non minabatur, sed
u comraendabat illi qui justejudicat ^ » Quomodo verum
est quia « Pater non judicat quemquam, sed omne judi-
)) cium dedit Filio? )) Turbamur hic , turbati desudemus ,
desudantes purgemur. Conemur utcumque, donante ipso,
penetrare alta secreta verborum istorura. Temere fortasse
facimus , quia discutere et scrutari volumus verba Dei.
Et quare dicta sunt, nisi ut sciantur? quare sonuerunt,
nisi ut audiantur? quare audita sunt, nisi ut intelligan-
tur? Confortet ergo nos , et donet nobis aliquid quantum
ipse dignatur : et si nondum penetramus ad fontem, de
rivulo bibamus, Ecce ipse Joannes nobis tanquam rivulus
emanavit , perduxit ad nos de alto Verbum , humiliavit ,
et quodam modo stravit, ut non horreamus altum, sed ac-
cedamus ad humilem.
XIII. Omnino est quidam intellectus verus, fortis , si
quo modo eum tenere possumus , quia « Pater non judicat
» quemquara , sed omne judicium dedit Filio. » Hoc enim
dictum est , quia hominibus in judicio non apparebit nisi
Filius ^. Pater occultus erit, Filius manifestus. In quo erit
Filius manifestus ? in forma qua ascendit. Nam in forma
Dei cum Patre occuhus est, in forma servi hominibus ma-
nifestus. « Non » ergo « Pater judicatquemquam, sed omne
» judicium dedit Fiho, » sed manifestum : in quo mani-
festo judicio Fihus judicabit, quia ipse judicandis appare-
bit. Evidentius nobis ostendit Scriptura , quia ipse appa-
rebit. Quadragesimo die post resurrectionem suam ascendit
' I Petr. 11, 21. — '4 Sent., dist. 48, cap. Sed cum.
IN JOANNIS EVANGELIUM, TRACT. XXI. 235
in crelum, videnlihiis Discipulis suis : et vox illis angelica,
« Viri, in(|uit, rialilnei, cjuid statis aspicicntes in cce-
)) luni? Isto (|ui assumptus csl a vobis in ccrlum , sic veniet
)) (|uemaclmoduin vidistis eum eunlem in ccelum '. » Quo-
modo eum videhant ire? In carne , cjuam tetigerunt, cjuam
palpaverunt, cujus etiam cicatrices tangendo probave-
runt, in illo corpore in quo cum eis intravit et exivit per
c|uadrat;inta dics , manifeslans se eis in veritate-, non in
alic{ua falsitate : non phantasma , non umbra , non spiri-
tus ; sed cpiemadmodum ipse dixit non fallens, <( Palpate,
» et videte , cjuia spiritus carnem et ossa non habet , sicut
» me videtis habere '^. )> Est quidem ilJud jam corpus
dignum coelesti habitatione, non subjacens morti, non
mulabile per aetates. Non enim sicut ad illam aetatem ab
infantia creverat, sic ab aetate quae juventus erat, vergit
in senectutem : manet sicut ascendit , venturus ad eos
quibus antequam veniat, verbum suum voluit praedi-
cari. Sic ergo veniet in forma humana : hanc videbunt et
impii : videbunt et ad dexteram positi , videbunt et ad si-
nistram separati; sicut scriptiim est, (( Videbunt in quem
» pupugerunt ^. )) Si videbunt in quem pupugerunt, cor-
pus ipsum videbunt, quod lancea percusserunt : lancea
non percutitur verbum : hoc ergo impii videre poterunt,
quod et vulnerare potuerunt. Latentem Deum in corpore
non videbunt : post judicium videbitur ab his cjui ad dex-
teram erunt. Hoc est ergo quod ait, (( Pater non judicat
)) queniquam , sed omne judicium dedit Filio : » quia ma-
nifestus ad judiciura veniet Filius, in humano corpore
apparens hominibus, dicens dextris, (( Venite, benedicti
» Patris mei, percipite regnum : dicens sinistris, Ite in
» ignem aeternum, c[ui paratus est diabolo et angelis ejus''.»
' Act. I, II. — » Luc. XXIV, 39. — 3joan. xix, 3;, et Zacli. xu, 10. —
4 Mallh. XXV, 34, etc.
236 S. AUGtJSTlNI EPISCOPI
XIV. Ecce videbitur Ibrma liominis a piis et impiis,
a justis et ab injustis, a fidelibus et ab infidelibus, a gau-
dentibus et a plangentibus , a confisis et a confusis : ecce
videbitur. Gum visa fuerit illa forma in judicio, et fuerit
peractum judicium, ubi dictum est : « Patrem non judi-
)) carequemquam, sed omnejudicium dedisse Filio, )) ob
hoc, quia Filius apparebit in judicio in forma quam ex
nobis accepit, quid postea futurum est? Quando videbi-
lur forma Dei, quam sitiunt omnes fideles? quando vide-
bitur illud quod erat in principio Verbum , Deus apud
Deum, per quod facta sunt omnia? quando videbitur illa
forma Dei, de qua dicit Apostolus : « Cum in forma Dei
)) esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo ^? )>
Magna enim iJla forma ubi adhuc aequaHtas Patris et Filii
cognoscitur : inetfabilis, incomprehensibihs, maximepar-
vuiis. Quando videbitur? Ecce ad dexteram sunt justi, ad
sinistram sunt injusti : omnes pariter hominem vident ,
fiHum horainis vident, qui punctus est vident, qui cruci-
fixus est vident , humiliatum vident , natum ex virgine
vident, Agnum de tribu Juda vident : Verbum Deum
apud Deum quando videbunt? Ipse erit et tunc, sed for-
ma servi apparebit. Forma servi servis demonstrabitur :
forma Dei fdiis servabitur. Fiant ergo servi fdii •, qui sunt
ad dexteram , eant in aeternam haereditatem oHm promis-
sam, quam non videntes Martyres crediderunt, pro cujus
promissione sanguinem suum sine dubitatione fuderunt :
eant illuc et videant ibi. Quando illuc ibunt? dicat ipse
Dominus : « Sic ibunt iUi in ambustionem aeternam , justi
)) autem in vitam seternam ^ »
XV. Ecce vitam aeternam nominavit. Numquid hoc
nobis dixit, quia ibi videbimus et cogaoscemus Patrem et
Fiiium? Quid si vivemus iu feternum, sed illum Patrem
> Pliilip. II, 6. — ' MatHi.xxv, 46.
iN joAWNis i:vA>(;!".i,ii M , iiuci. \xi. 237
cl liliiim non viclobimus? Aiitli alio loco iibi vitnm .tIci-
nam nominavit, et expressit (juid sit vita rcterna '. Noli
timerc, non tc fallo : non sinc causa promisi (Jil('cloiil)\is
mcis iliccns : « Hui liahct manclala mca cl scrval ca , ille
)) ost tiui tliligit mc ; ct (|ui me cliligit, diligctur a l*atre
» mco, ct cgo diligamcum, ct ostcndam mcipsum illi - )>
Hcspondcamus Domino , ctdicamus : Quid, Domini; Deus
noster, magnum, tpiid magnum? Nohis dcmonstraturus
cs te ipsum? Quid cnim, ct Judieis te non demonstrasti?
Non te vidcrunt et (jui crucifixerunt? Sed dcmonstrahis
te in judicio, cum stahimus ad dcxlcram tuam : nuuupiid
et illi tjui ad sinistram stabuntnon tc videhunt? Ouid est
(juod dcmonslrahis nohis teipsnm? Nunc enim non te
vidcmus cum lotpicris? llcspondct : Dcmonslraho meip-
sum in forma Dei, videtis modo formam servi. Non te
fraudabo , o homo fidelis , crede tjuia videbis. Amas , ct
non vidcs : amor ipse non te perducet ut videas? Ama,
persevera in amando : non fraudaho, inc|uit, amorem
tuum , tjui mundavi cor tuum. U ttjuid enim mundavi cor
luum, nisi utDcus a tc possit vidcri? « Bcati cnim mundo
» cordc ; (|uia ipsi Dcum videhunt ^. » Sed lioc , in(|uit
scrvus tanc[uam cum Domino disputans , non cxpressisli
cum dixisti, Ihunt justi in vitam fjeternam : non dixisti :
Ibunt ut videant me in forma Dei , videant Patreni cui
aequalis sum. Alibi attende tjuid dixit : (( Haec est autem
)) vita seterna , ut cognoscant te unum verum Deura, et
)) quem misisli Jesum Chrislum *. »
XVI. Et modo ergo post commemoratum judicium ,
quod omne dedit Filio Pater non judicans tjueraquam ,
quid futurum est? Quid sequitur? (( Ut omnes honorifi-
(( cent Filium, sicut honorificant Patrem ^ » Judaeis ho-
' Joan. xvu, 3. — ^ Id. xiv, 21. — 3 Mattli. v, 8. — 4 Joan. xvu, 3. —
5 Id. v, iS.
238 S* AUGCSTIJSX EPISCOPI
norificatur Pater , contemnitur Filius. Filius enim vide-
batur ut servus, Pater honorificabatur ut Deus. Appare-
bit et Filius sequalis Patri, ut omnes honorificent Filium
sicut honorificant Patrem. Modo ergo hoc habemus in
fide. Nec dicat Judoeus, Patrem honorifico, ([uid mihi est
cum Fiho? Respondeat iUi : « Qui non honorificat Fi-
lium , non honorificat Patrem. » Mentiris omnino , Filium
blasphemas, et Patri facis injuriam. Pater enim Filium
misit tu contemnis quem misit : quomodo honorificas
mittentem, qui blasphemas missum?
XVII. Ecce, inquit aliquis, missus est Fihus : et major
est Pater, quia misit. Recede a carne. Yetus homo sug-
gerit vetustatem : tu in novo agnosce novitatem. Novus
tibi a saeculo antiquus, perpetuus, aeternus, revocet ad
hoc intellectum. Minor est Fihus, quia missus dictus est
Fihus? Missionem audio, non separationem. Sed hoc,
inquit, videmus in rebus humanis, quia major est qui
mittit, quam ille qui raittitur. Sed res humanae iallunt
hominem , res divinae purgant. Noh attendere ad res hu-
manas , ubi major videtur qui mittit, et minor qui mitti-
tur : quanquam et ipsae res humanae dicunt contra te
testimonium. Yelut verbi gratia, si quis uxorem veht pe-
tere, et per se non possit, amicum majorem mittit qui ei
petat. Et sunt multa in quibus ipse major ehgitur , qui
mittatur a minore. Quid ergo jam calumniara vis facere,
quia ille misit, ille missus est? Sol radium mittit, etnon
separat^ luna splendorem mittit, et non separat; lucerna
lumen fundit, et non separat : video ibi missionem, et
nullam video separationem. Nam si de rebus humanis
quseris exempla, o haeretica vanitas, quanquam, sicut
paulo ante dixi , et ipsae res humanae in quibusdam
exemphs coarguunt et convincunt te : tamen attende
quam sit aliud in rebus humanis, unde vis ducere xem-
IN JOA^rJia EVAMGELIUM , XHACT. XXll. 239
pla ad res divinas. Homo qui millit, manet ipse, et pergit
illo qui millitur : numt|uid pergit homo cum eo quem
millit? l*ater aulcm qui misit Filium, non recessil a l ilio,
Ipsum Dominum audi dicentem : n Ecce veniet hora, ut
» unusquisque discedatad sua , et me solum rehnquatis \
» sed non soius sum , quia Pater mecum est ^ » Quo-
modo eum misil cum quo venit ? quomodo eum misit a
quo non recessit ? Alio loco dixit : « Pater autem in me ma-
» nens lacit opera sua ^. » Ecce in illo est, ecce operatur.
Non recessit a misso mittens, quia missus et mittens unum
suut.
TRAGTATUS XXU».
Ab eo quodscriptum est, Amen, amendico vohis^ qiiia
qui verhum meum audit , et credit ei qui misit me^
hahet vitam ceternam : usque ad id, Quod non
qucero voluntatem meam , sed voluntatem ejus qui
me misit.
I. NuDiusTERTiANi ct hestemi diei sermones redditos
vobis sequitur hodierna evangelica lectio, quam ex ordine
pertractemus, non pro ejus dignitate, sed pro viribus nos-
tris : quia et vos non pro inundantis fontis largitate, sed
pro vestro modulo capilis. Et nos non tantum dicimus in
aures vestras, quantum ipse fons manat j sed quantum ca-
pere possumus, quod in vestros sensus trajiciamus , abun-
dantius operante ipso in cordibus vestris , quam nobis in
' Joan. XVI, 32. — » Id. xiv, lo. — 3 Habitus die proximo post supe-
riorena Tractatum.
240 S. ALGU&TIIVI El'lSCOri
auribus veslris. Rcs eiiim magna tractatur, et non a magnis,
imo multum parvis : spem tanieii et fiduciam dat nohis,
t[ui magnus propter nos factus est parvus. Si enim ab iJIo
nonexhortaremur, necinvitaremuradeum intelligendum,
sed desereret nos tanquam contemptibiles; quia capere non
possumus divinitatem ipsius, si non caperet ipse mortali-
tatem nostram, et pervcniret ad nos ut loqueretur nobis
Evangelium •, si quod in nobis abjectum et minimum est,
noluissetcommunicare nol^iscum^ putaremus eum noluisse
nobis dare magnum suum, qui suscepit parvum nostrum.
Haec dixi, ne quis vel nos reprehendat ista tractantes,
quasi multum audaces : vel de se desperet quod possit
capere dono Dei, quod iJli dignatus est loqui ^'ilius Dei.
Ergo quod loqui nobis dignatus est , del)emus credere ,
quia voJuitut inteJIigamus. Scdsi non possumus, prsestat
intelJectum rogatus, qui verbum praestitit non rogatus.
II. Ecce quse verborum ista secreta sint, attendite.
« Amen, amen dico vobis, quia qui verbura meum audit,
» et credit ei qui misit me, habet vitam seternam *. » Ad
vitam certe seternam omnes tendimus : et ait : « Qui
)) verl)um meum audit, et credit ei (jui misit me^ habet
» vitam aeternam. » Numquid ergo audire nos voJuit
verbum suum, et inteJIigere noluit? Quandoquidem si in
audiendo et credendo vita seterna est, muJto rnagisinin-
telligendo. Sed gradus pietatis est fides, fidei fructus in-
teJJectus, ut perveniamus ad vitam aBternam , ubi non
nobis Jegatur Evangelium ; sed iJJe qui nobis modo Evan-
peJium dispensavit, remotis omnibus lectionis paginis, et
voce lectoris et tractatoris , appareat omnibus suis pur-
gato corde assistentibus, et in corpore immortah jam
nunquam morituris, mundans eos, et ilJuminans viven-
tes , et videntes quod in principio erat Verbum , et Ver-
I Joan. V, 24.
IN JOANMS EVA^GEJ-IUM , lll.VCT. \\H. 'lil
biini erat apud Deum. Nunc crgoqui sumus allcndamus,
et tjuem audiamus cogitemus. Deus est Clnislus ^ ct cum
hominibus lo(|uilur : capiscvult, laciat capaces : videri
se vult, apcriat oculos. Non tamen sine causa loquitur
nobis, nisi quia verum est ({uod promittit nobis.
111. (( Verba mea , inquit, qui audit, et crcdit ei qui
» me misit, habet vitam .eternam , et in judicium non
)) venict, sed transiit a morte ad vitam. » Ubi , cjuando
venimus de morte ad vitam , ut non in judicium venia-
mus? In hac vita Iransitur a mortc ad vilam : in liac vita
quae nondum est vita , hinc transilur a morte ad vitam.
Quis est ille transitus? <( Qui audit verba mea, dixit , et
« credit ci qui misit me. » Servans ista credis , et transis.
Et est qui stando transit? Plane est : stat enim corpore ,
transit mente. Vbi erat , unde transiret, et quo transit?
Transit n morte ad vitam. Vide unum hpminem stantem,
in quo agatur totum hoc quod dicitur. Stat , audit , forte
non credebat, audiendo credit: paulo ante non crcdebat,
modo credit ; quasi de regione infidelitatis ad regionem
fidei transitum fecit, moto corde , non moto corpore :
moto in melius : quia iterum qui deserunt fidem , moven-
tur in delerius. Ecce in hac vita, quae, sicut dixi, non-
dum est vita , transitur a morte ad vitam , ut in judicium
non veniatur. Quare autem dixi , quia nondum est vita?
Si vita esset ista , non diceret Dominus cuidam ; (( Si vis
» venire ad vitam aeternam , serva mandata ^ » Non
enim ait illi, Si vis venire ad vitam, non addidit seter-
nam , sed tantiim dixit, vitam. Ergo ista nec vita nomi-
nanda est , quia non est vera vita. Quae est vera vita , nisi
quae est seterna vita? Audi Apostolum dicentem ad Timo-
theum : (( Prsecipe divitibus hujus saecuh , non superbc
' Matth. X, 17.
GXXU. i ti
242 S. AUGtJSTIJVI EPISCOPI
» sapere , neque sperare iii incerto divitiarum ; sed in
)> Deo vivo , qui praestat nobis omnia abundanter ad fruen-
» dum : bene faciant, divites sint in operibus bonis , fa"
» cile tribuant, communicent. Ut quid hoc? Audi quod
» sequitur : Thesaurizent sibi iundamentum bonum in
futurum , ut apprehendant veram vitam ^ » Si debent
sibi thesaurizare fundaraentum bonum in futurum , ut
apprehendant veram vitam ; profecto ista in qua erant ,
falsa vita est. Nam ut quid velis apprehendere veram , si
jam tenes veram ? Apprehendenda est vera? migrandum est
a falsa. Et qua migrandum? quo? Audi, crede : et transi-
tum facis a morte ad vitam , et in judicium non venis.
IV. Quid est hoc , et in judicium non venis? Et quis
mehor erit Paulo apostolo , qui ait, « Oportet nos exhi-
» beri omnes ante tribunal Ghristi , ut ilhc recipiat unus-
M quisque quae per corpus gessit , sive bonum sive ma-
» lum *? » Paukis dicit : «< Oportet nos exhiberi omnes
» ante tribunal Christi : » et tu tibi audes promittere,
quia in judicium non venies? Absit, inquis, ut ego mihi
hoc promittere audeam : sed credo promittenti. Salvator
loquitur , Veritas poUicetur , ipse dixit mihi , « Qui audit
» verba mea , et credit ei qui me misit , habet vitam
» seternam , et transitum facit de morte in vilam , et in
» judicium non veniet. » Ego ergo audivi verba Domini
mei , credidi : jam infidelis cum essem , factus sum fidehs ;
sicut me monuit, transii a morte ad vitam, ad judicium
non venio ; non praesumptione mea , sed ipsius promis-
sione. Paulus autem contra Christum loquitur, servus con-
tra Dominum, discipulus contra magistrum , homo contra
Deum , ut cum Dominus dicat, quia « qui audit et credit,
» transit a morte ad vitam, et in judicium non veniet , »
dicat Apostolus , Oportet nos omnes exhiberi ante tribu-
' I Tim. VI, 17, elc. — ^ 1 Cor. v, 10.
IN JOAWMS EVA^GELIUM , TUACT. XXII. lii
iiiil Cliilsli? Aut si ad jiuliciiim non venit, (|iii ad liihu-
nal cxhiholur 5 nescio (juonioilo inleihgam.
V. Revelat ergo Dominus Deus nosler, et per Seriptu-
ras suas admonet nos, (juomodo inlelligatur, (juando dici-
tur judicium. Ilortor er^o ut attendatis. Ali(|uando judi-
cium pcena dicitur : ali(juando judicium discriminatio
dicitur. Secundum illum modum cjuo dicitur judicium
discriminatio, Ojiortet nos omnes exhih(^ri ante trihunal
Christi, ut illic recipiat homo (jUc-e per corpus gessit, sive
honum sive malum : ipsa est enim discriminatio , ut honis
hona, mahs mala distrihuantur. Nam si judicium semper
in malo acciperctur, non diceret Psalmus, Judica me
Deus. Audit forte ali(juis dicentem, Judica me Deus , et
miratur'. Solet enim homo dicere, Ignoscat mihi Deus,
Parce mihi Deus : cjuis est cjui dicat , Judica me Deus? Et
ali(juando in Psalmo versus ipse hi diapsalmate ponitur,
(|ui praeheatur a lectore, et respondeatur a populo. Non
Ibrtealicui cor percutilur, et timet cantare Deo et dicere,
Judica me Deus? Et tamen cantat populus credens, nec
putat se male optare cjuod didicit a divina lectione : et si
parum intelligit, credit ali(juid honi esse quod cantat. Et
lamen et ipse Psalmus non dimisit homincm sine intel-
lectu. Secutus enim , verhis posteriorihus ostendit quale
judicium diceret; c^uia non est damnationis, sed discre-
tionis. Ait enim , Judica me Deus. Quid^st, Judica rae
Deus? Et discerne causam meam a gente non sancta.
Ergo secundum hoc judicium discretionis , oportet nos
omnes exhiheri ante trihunalChristi. Secundum judicium
autem damnationis, u Qui audit verba mea, inquit, et cre-
)) dii ei qui misit me , habet vitam ceternam , et in judi-
cium non veniet, sed transitum facit a morte ad vi;ain, »
Quid est, u in judicium non veiiiet?» in damnatiuncni
■ Psal. XU, I.
lu.
2i'i S. AUGVbJlM lil-lSCOPl
11011 veniet. Probemus de Scriptuiis, quia diclum estjudi-
cium ubi poena intelligitur : quaiiquam et in hac ipsa lec-
lione paulo post audietis ipsum verbum judicii non posi-
tum nisi pro damnatione et poena ^ Tamen Aposto-
lus dicit quodam loco , scribens ad eos qui Corpus quod
fideles nostis, male traclabant; et propter quod male
tractabant, corripiebantur flagelio Domini. Aitenim illis :
<( Proplerea muiti in vobis infirmi et aegroti dormiunt
» sutlicienter. Multi enim propterea etiam moriebantur "^.n
Sl Et secutus est, « Si enim nos ipso judicaremus , a Domino
» non judicaremur : » hoc est, si nos ipsos corriperemus,
Domino non corriperemur. « Cum judicamur autem , a
» Domino corripimur, ne cum hoc mundo damnemur. »
Sunt ergo secundum paenam qui judicantur hic, ut par-
catur iliis ibi : sunt quibus pascitur hic, ut abundantius
torqueantur ibi : sunt autem quibus distribuuntur ipsse
poense sine flageilo poena3, si flageilo Dei correcti non fue-
rint ; ut cum hic contempserint Patrem verberantem , ibi
senliant judicem punientem. Ergo estjudicium quo mis-
surus est Deus , id est Filius Dei , in fine diabolum et an-
gelos ejus, et omnes infideles et impios cum eo : ad hoc
judicium non veniet, qui modo credens transitum facit a
morte ad vitam.
VI. Etenim ne putares credendo te non moriturum se-
cundum carnem , et accipiendo carnaliter diceres tibi ,
Dominus meus raihi dixit , « Qui audit verba mea , et cre-
» dit ei qui misit me , transit a morte ad vitam : » ergo ego
credidi , non sum moiiturus. Scias te mortem quam debes
supplicio Adam , persoluturum ; accepit enim ilie, in quo
lunc omnes fuimus. « Morte morieris 5 ^ » nec potest eva-
cuari divina sententia. » Sed cum persolveris mortem ve-
teris hominis, susclpieris in vitam seternam novi hominis,
, ' Vide iiilra ii. j5. — • ' i Coi. xi, 3o, etc. — ^ Geii. u, 17.
l^ lOA^NlS r.VANGELILM , TRACT. XXII. 245
ct trnnsitum iacies a mortc ad vilam. Motlo iiUcrim {'ac
transilum vila\ Quvr cst vila tua ? Fidcs : « Jussus ex fide
)) vivit '. » lulidcles (juid? mortui suut. Inlcr talcs mor-
tuos crat illc corpore , de quo dicit Dominus : « Dimilte
)) mortuos, sepcliant mortuos suos "^. )> Ergo et in liac
vita suut mortui , sunt vivi, et quasi omucs vivunt. Qui
sunt mortui? ([ui non crcdidcrunt. Qui sunt vivi? qui
crcdidcrunt. Quid dicitur mortuis ab Apostolo? « Surge
)) (|ui dormis ^. » Scd somnum, inquit, dixit^ non mor-
tem. Audi sequenlia : (( Surge qui dormis, ct exurgc a
)) mortuis. » Et quasi diceret, Quo ibo? Et illuminabit te
Chrislus. Jnm cum te credentem illuminaverit Christus,
transitum facis a morte ad vitam : mane in eo quo tran-
sisli , et non venies ad judicium.
VII. Exponit ilkid jam ipse, etsequitur : (( Amen, amen
)) dico vobis. » Ne forte quia dixit, » transiit a morte ad
» vitam \ » intelligamus hoc in futura resurrectione os-
tenderc volens quomodo transit qui credit 5 et hoc esse
transire de mortc ad vilam, transire ab infidelitate ad
fidcm, ab injustilia ad juslitiam , a superbia ad humdita-
tem, ab odio ad charilatcm : nunc ait, (( Amen, amen dico
)) vobis, quia venit hora, et nunc est. )) Quid evidentius?
Jam certe aperuit (juod dicebat, (|uia modo fit quo nos
Christus hortatur. (( Venit hora. )> Quoe hora? (( Et nunc
)) est , quando mortui audient vocem Filii Dei , et qni au-
» dierint vivent. » Jam de his mortuis locuti sumus. Quid
putamus , fratres mei , in ista turba quae me audit, nul-
li-ne sunt mortui? Qui enim credunt et secundum veram
fidem agunt, vivunt et mortui non sunt : qui autem vel
non credunt , vcl sicut dtemones credunt , trcmentes et
male viventes, Filium Dei confitentes et charitatem non
' Hab.ic. II, 4. P^ Rom. 1, 17. — ' Matfh viii. 25. — ' F.plie^ v, i^. —
4 Jonn V, o5.
246 S. AUGUSTINI EPISCOPI
habentes, mortui potius deputandi sunt^ Et taraen agitur
adhuc hora ista. Non enim hora de qua locutus est Domi-
nus , una erit hora de duodecim horis unius diei. Ex quo
ocutus est usque ad hoc tempus, et usque ad fmem sae-
culi , ipsa una hora agitur, de qua dicit in Epistola sua
Joannes : « Fihoh, novissima hora est ^. » Ergo nunc est.
Qui vivit, vivat : qui mortuus erat , vivat ^ audiat vocem
Fihi Dei qui mortuus jacebat , surgat , et vivat. Glama-
vit Dominus ad sepulcrum Lazari, et quatriduanus mor-
tuus resurrexit^. Qui putebatj in auras processit : sepul-
tus erat , lapis superpositus erat , vox Salvatoris irrupit
duritiam lapidis : et cor tuuui ita durum est, ut nondum
iila vox divina te rumpat. Surge in corde tuo , procede de
sepulcro tuo. Etenim mortuus in corde tuo tanquam in
sepulcro jacebas , et tanquam saxo malae consuetudinis
gravabaris. Surge et procede. Quid est, Surge, et proce-
de? Crede, et confitere. Qui enim credidit, surrexit.: qui
confitetur, processit. Quare processisse diximus confiten-
tem? Quia antequam confiteretur , occultus erat : cum
autem confitetur, procedit de tenebris ad hicem. Et cum
confessus fuerit, quid dicitur ministris? quod dictum est
ad funus Lazari, « Solvite illum, et sinite abire *. » Quo-
modo? Dictum est ministris Apostohs : « Quae solveritis
» in terra, sohita erunt et in ccelo'.»
'' VIIL « Venit hora , et nunc est, qu-ando mortui au-
» dient vocem FiUi Dei, et qui audierint vivent ^. » Unde
vivent? de vita. De qua vita? de Christo. Unde probamus
quia de vita Christo? « Ego sum , inquit, via, veritas et
M vita '. » Ambulare vis? ego sum via. FaUi non vis? ego
sum veritas. Mori non vis? ego sum vita. Hoc dicit tibi
Salvator tuus : Non est quo eas , nisi ad me; non est qua
' Jacob. 11, 19. — 'I Joan. 11, 19. — ' Joan. xi, 43. — 4 Ibid. 44- ~"
SMatth. xviu, iS. — ^ .Toan. v, 25. — 7 Id. xiv, 6.
IN JOANNIS EVANGELIUM , TnACT. XXII. 247
eas, nisi por inc. Niinc ergo isla liora agitiir, hoc ct agi-
tur plaiio, cl omnino non c(;ssatur. Surgunt liomincs (|ui
mortuierant, transcunl acl vitam, ad vocera Filii Dci vi-
vunt, dc illo, pcrscvcrantcs in fidc ipsius. Ilabcl cnira
Filius vitam, undc vivant crcdcntcs habct.
IX. Et ([uomodo habct? sicut habct Pater, Audi ipsum
dicentem : « Sicut cnim Patcr habct vitam in semetipso,
» sic dcdit ct Fiho vitam habcrc in scmctipso *. » Fra-
trcs , ut potcro dicam. Hacc sunt enim illa vcrba, (juae
parvum intcllcctum perturbant. Quare addidit : <( In se-
» metipso ? » Sulliceret ut diceret : a Sicut enim Pater
» habet vitara, sic dcdit et Filio habere vitam, » Addi-
dit : <( In semetipso ; » habet enim in seraetipso Pater
vitam, habet et Filiusin semetipso. Aliquid intelligere nos
voluit, in co (juod ait : <( In seraetipso. » Et hic secretum
in vcrbo hoc clausum est : pulsetur, ut aperiatur. 0 Do-
mine, quod est quod dixisti ? (( In seraetipso, » quare ad-
didisti? Etenim Paulus apostolus quem vivere fecisti,
non habcbat vilamPHabebat, inquit -. Quantum homines
mortui ut reviviscant, et ad verbum tuum credendo trans-
eant : cura transierint, non in te habebunt vitara? Habe-
bunt : nam et ego paulo ante dixi : <( Qui audit verba
M mea, et credit ei qui me misit, habet vitam aeternara ^, »
Ergo illi qui in te credunt, habent vitara : et non dixisti,
in seraetipsis. Gura autera de Patre loquereris : <( Sicut
» Pater habet vitara in seraetipso : » rursus cura de te
loquereris , dixisti : a Sic et Filio dedit habere vitara in
M semetipso. » Sicut habet, sic dedit habere. Ubi habet?
in semetipso. Ubi dcdit habere ? in semetipso. Paulus ubi
habet? non in semetipso, sed in Ghristo. Tu fidelis ubi
hahes? non in temetipso, scd in Ghristo. Videamussi hoc
dicit Apostolus : (( Vivo autem jam non ego, vivit v(^ro in
' Joan. V, 26. — ' Fortc Excitantur. — ^ Joan v, 'il^.
948 S. AUGUSTtNI EPTCOSPr
» mo Christus K » Vita nostra tanquam noslra, id csl, de
voluntate propria nostra , non erit nisi niala, peccatrix,
iniqua : vita vero bona de Deo in nobis est, non a nobis •,
a Deo nobis dalur, non a nobis. Christus autem in semet-
ipso habetvitam sicut Pater, quia Verbum Dei. Nonmodo
male vivit, et modo bene vivit : homo autem, modo male,
modo bene. Qui male vivebat, in vita sua erat : qui bene
vivit, ad vitam Christi transiit. Particeps factus vitae, non
eras quod accepisti, et eras qui acciperes : Filius autem
Dei non quasi primo fuit sine vita , et accepit vitam. Si
enim sic illam acciperet, non eam haberet in semetipso.
Quid est enim, « In semetipso? » ut ipsa vita ipse esset.
X. Adhuc aliud planius fortasse dicam. Lucernam
quisque accendit : Exempli gratia, lucerna illa (2) quan-
tum pertinet ad flammulam quse ibi lucet, ignis ille habet
]ucem in semetipso : oculi autem tui qui lucerna absente
jacebant et nihil videbant, jam et ipsi habent lucem, sed
non in semetipsis. Proinde sise a lucerna averterint, tene-
brantur : si se converterint, illuminantur. At vero ille
ignis quandiu est, lucet : si volueris illi lucem toUere,
simul et ipsum extinguis-, nam sine luce non potest re-
manere. Sed lux Christus inextinguibilis et coaeternus
Patri, semper candens, semper lucens, semper fervens :
nam si non ferveret, numquid diceretur in Psalmo : «Nec
» est qui se abscondat a corde ejus ^? » Tu autem in pec-
cato tuo frigidus eras, converteris ut fervescas : si reces-
seris, frigescis. In peccato tuo tenebrosus eras, converteris
ut illumineris : si averteris te^ obscuraberis. Proinde quia
in te tenebrae eras, cum iliuminaberis, non eris lumen,
quamvis sis in lumine. Ait enim Apostolus : « Fuislis ali-
» quandotenebrse, nunc autem bix in Domino^. » Cum
dixisset, nunc autem lux : addidit, in Domino. In te ergo
' r.al. II, '20. — » Psal. xvni, 7. — 3 p.plies. v, 8.
IN JuANNIS V.VANGEI.ItJM , THACT. XMI. 249
loiiebroe, Iiix in Domino. I.ux quaro? Quia participatione
lucis illius lux cs. Si autcni a luco qua illuminaris, reces-
seris , ad lcncbras tuas rciiis. Non sic Cliristus, non sic
Verbum Dci. Sed (juomodo? « Sicut habet Pater vitani in
» scmetipso, sic dcdit et Filio habere vitam in scme-
» tipso* : » ut non participatione vival, sed incommuta-
bilitcr vivat-, ct omnino ipse vita sit. « Sic dedit et Filio
» habcre vitnm. » Sicut habet, sic dedit. Quid inlerest?
Quia ille dcdit, iste acccpit. Numquid jam erat quando
accepit? Numcjuid intcUigimusChristum aIi(|uando fuisse
sine luce, cum ipse sit sapientia Patris, dequadictum est,
Candor est lucis .leterniB '^? Ergo quod dicitur, « dcdit Fi-
n lio , » tale est ac si dicerctur, gcnuit filium : gencrando
enim dedit. Quomodo d(?dit ut essct, sic dedit ut vita esset,
et sic dedit ut in semetipso vita esset. Quid est, in seme-
tipso vila esset ? Non aliunde vita indigeret, sed ipse esset
plenitudo vitfc, unde crodcntes alii viverent dum viverent.
c Dedit » ergo « illi habere vitam in semetipso: » dedit
tanquam cui? tanquam Ver])0 suo , tanquam ei qui in
principio erat Vcrbum, et Vcrbum erat apud Deum.
XI. Deinde quia homo factus, ([uid illi dedit ? « Et po-
» testatem dedit ei jndicium facere, (pioniam fdius ho-
>) minis est^ » Secundum quod Filius Dei est, « Sicut
habet Pater vitam in semetipso, sic et dcdit Filio vitam
» habere in semelipso : » secundum autem quod filius
hominis est. « potestatem dedit ei judicium faciendi. »
Hoc est quod hesterno die exposui Charitati Vestrae \ quia
in judicio homo videbitur, Deus autem non videbitur :
sed post judicium vidcbitur Dcus ab his ([ui vicerint in
judicio-, ab imjiiis autcm non videbitur Deus. Quia ergo
homo videbitur in judicio forma illa, qua sic veniet sicut
« Joan. V, 16. — ' S.ip VII, 96, — ^ joan. v, 27. — 4 Viile «iippriorem
Traclalnni.
250 S. AUGUSTIWI EPISCOPI
ascendit, ideo supra dixerat : « Pater non judicat quem/.
» quam, sed oranejudicium dedit Filio^ » Hoc etiam in
isto loco repetit, cum dicit., « Et potestatem dedit ei ju-
» dicium faciendi, quoniam filius hominis est^. Tanquara
diceres tu , « Potestatem dedit ei judiciura faciendi , »
quare? Quando non habuit istam potestatem judiciura
faciendi ? Quando « In principio erat Verbura , et Ver-
» bura erat apud Deum, et Deus erat Verbum , » quando
« omnia per ipsum facta sunt^, » numquid non habebat
potestatem judiciura faciendi.^ Sed secundum hoc dico,
« Potestatera dedit ei judicium faciendi, quia Filius ho-
» minis est : » secundum hoc accepit potestatem judi-
candi, « quia Fihus hominis est. » Nara secundura quod
Dei Fihus est , semper habuit hanc potestatem. Accepit
qui crucifixus est. Qui fuit in morte, est in vita : Verbum
Dei nunquara in raorte, semper in vita.
XII. Jam ergo de resurrectione forte aliquis nostrum
dicebat : Ecce resurreximus , Qui audit Ghristum, qui
credit, et transit de raorte ad vitara et in judiciura non
veniet ; venit hora, et nunc est, ut qui audit vocem Fihi
Dei, vivat 5 raortuus erat, audivit, ecce resurgit* : quid
est quod dicitur postea resurrectio futura ? Parce tibi, noli
praecipitare sententiara, ne pergas post illam. Est quidera
ista resurrectio quae fit nunc : raortui erant infideles,
mortui erant iniqui ; vivunt justi, transeunt a raorte infi-
delitatis ad vitam fidei : sed noli inde credere nuUam fu-
turam postea resurrectionem corporis, crede futurara et
resurrectionem corporis. Audi enim quid sequatur post
commendatam resurrectionem istara quae fit per fidera,
ne quis putaret istam solam esse, et incideret in illam
desperationem et errorem hominum, qui pervertcbant alio-
rum sensus, dicentes resurrectionem jam factam esse, de
' Joan. V, 22. — 2 Ibid. 27. — ^ i(i. ,^ i^ etc. — 4 Id. v, 24, etc.
IN J0ANNI8 EVANGELIUM , XnACT. XXII. 251
quibus dicit Apostolus : « Et fidem (juorumdam perver-
» tunt'. )) Crrdo cnim c|uia talia vcrba illis dicebant :
Eccc Dominus uhi ail, u Et (|ui crcdit in me, transiit a
» morte ad vitam ^ : )) jam facta est resurrectio in liomi-
nibus (idolil)us (.jui fuorant infideles : (|uomodo allera di-
cilur rcsurrectio ? Gratias Domino Deo nostro, fulcil nu-
tantes , dirigit hsesitantes, confirraat dubitantes. Audi
quid sequitur, (juia non habes unde tibi facias caHginem
mortis. Si credidisti, totum crede. Quid totum , incjuis,
credo? Audi (juid dicit : « Nolite mirari hoc^ , » cjuia de-
dit potestatem Filio faciendi judicii. In fine dico, ait. Quo-
modo in fine ? « NoUte mirari hoc : quia venit hora. »
llic non dixit, « Et nunc est. » In illa resurrectione fidei
{[uid dixit? « Venit hora, et nunc est ' ; » In ista resur-
rectione (juam comraendat futuram corporum morluo-
rum, « Venit hora, dixit : » non dixit, « nunc est : » cjuia
in fine saecuh ventura est.
XIII. Et unde, incjuis, mihi probas, c|uia de ipsa re-
surrectione dixit? Si patienter audias, tu ipse tibi modo
probabis. Sequamur ergo ; « Nohte rairari hoc : ([uiave-
» nit hora, in c[ua omnes qui in monumentis sunt^. »
Quid evidentius ista resurrectione? Jam dudum non di-
xerat, « Qui in monuraentis sunt : » scd, « Mortui audient
vocera FiUi Dei, et qui audierint vivent''. » Non dixit,
alii vivent, alii damnabuntur : quia omnes qui credunt
Yivent. De monuraentis autem quid dicit? « Omnes qui
» sunt in monumentis, audient vocem ejus, et proce-
» dent '. » Non dixit, « audient et vivent. » Si enim male
vixerunt et jacebant in monumentis, ad mortera surgent,
non ad vitam. Ergo videamusqui procedent. Licet paulo
ante mortui audiendo et credendo vivebant, non ibi facta
' 1 Tim. u, i8.— » Joan. v, ii. — 3 Ibid. 28.— 4 IbiJ. aS.— 5 Ibid. 28.
— <^ Ibid. 25. — 7 Ibid. 28, 29.
252 S. AUGTlSTrNI EPISCOPI
estdiscretio : non dictnm est, Audient mortuivocem Filii
Dei, et cnm audierint, alii vivent , alii damnabuntur :
sed, « Omnes qui audierint, vivent^ : » quia qui credunt
vivent, qui habent charitatem vivent, et nemo morietur.
De monumentis autem, « Audient vocem, et proeedent
» qui bene fecerunt, ad resurrectionem vitae ; qui male
» fecerunt , ad resurrectionem judicii^. » Hoc est judi-
cium, poena illa de qua paulo ante dixerat, « Qui credit
» in me , transiit a morte ad vitam, et in judicium non
» veniet. »
XIV. « Non posr.um ego a me ipso facere quidquam :
» sicut audio judico, et judicium meum justum est^. »
Si sicut audis judicas, a quo audis ? Si a Patre, certe Pater
non judicat quemquam, omne judicium dedit Filio.
Quando tu quodam modopraeco Patris, quod audis, hoc
dicis ? Quod audio hoc dico, quia quod est Pater, hoc sum :
dicere enim meum esse estj quia Verbum Patris sum. Hoc
enim tibi dicit Christus. Inde de tuo*. Quid est, « Sicut
» audio, ita judico, » nisi Sicut sumPQuomodo enim au-
dit Ghrislus? fratres, quseramus rogo vos. Audit Christus
a Patre? Quomodo ilU dicit Pater? Utique si dicit iUi,
verba ad illum facit : omnis enim qui aliquid ahcui dicit,
verbo dicit. Quomodo Pater Filio dicit, quando Filius Ver-
bum Patris est? Quidquid nobis Pater dicit, verbo suo
dicit : Verbum Patris Filius est, ipsi Verbo quo alio
verbo dicit ? Unus est Deus, unum Verbum habet, in uno
Verbo omnia continet. Quid est ergo, « Sicut audio, ita
» judico? » Sicut de Patre sum, ita judico. Ergo « judi-
» cium meum justum est. » Nam si nihil facis ex te, o Do-
mine Jesu, quomodo sentiunt carnales ; si nihil facis ex
te, quomodo paulo ante dixisti, Sic et Filius quos vult
vivificat ? Modo dicis, Ex me facio nihil. Sed quid com-
> .Toan. V, 25. — ' Ibid. 29. — 3 ibiJ 3o. ~ 4 Forte in corde tuo.
IN JO.V.N.MS EVAAGELIIJM, IRACT. Wll. 253
mcnilat Filius, nisi (|uia dc 1'alrcestl* Quicl cbl dc l'alic,
non cst dc sc. Si dc sc Filius csscl, non csscl Tilius : de
Patrc csl. Patcr ut sit non cst de Filio, Filius ut sit de
Palrc cst. ^'Eciualis Patri : scd lanicn islc dc Ulo, non ille
dc islo.
XV. « Quia non (junpro voluntatcm meam, sed volun-
» latcni cjus ((ui misit me ^ » Filius unicus dicit, « Non
M voluntatcm meam : » et homincs volunt facere volun-
tatem suam ;' lllc tantum se humiliat qui «Tqualis est Pa-
tri : et tantum seextollit qui in imo jacet, ei nisi ei ma-
nus porrigatur, non surgit? Faciamus crgo voluntatcm
Patris, voluntatcni Filii, voluntalcm Spirilus sancti? quia
Tiinitalis hujus una voluntas, uiia potcstas, nna niajcstas
est. Idco tamen dicit Filius, « Non vcni laccre volunlateni
» mcam, scd voluntatcm cjus qui misit me : » quia Chris-
tus non est de sc, S(?d dc Patre suo cst. Quod autcm ha-
buit ut homo appareret, creatura assumpsit quam ipse
lormavit.
' Joan. V, 3o.
254 S. AVGUSXIM EPISCOPI
'VVV^ VVVV VVVVVt/VVVVVV VV%/V vvvv %/\a/v vvvvvvvv vvvv vvvv vvv\ vv^^
TRACTATUS XXIIP.
In iilam lectionem Evangelii, Si ego testimonium per~
hibeo de me^ etc. usque ad id, Et non vultis venire
ad me, ut vitam habeatis. Tum etiam repetuntur
superiores lectiones jara ante tractatae, scilicet ab his
verbis, Amen, amen dico vobis, non potest Filius a
sefacere quidquam etc.
I. QuoDAM loco in Evangelio Dominus ait, prudentem
auditorem versi sui similem esse debere homini, qui vo-
lens aedificare, lodit altius, donec perveniat ad fundamen-
tum stabilitatis petrae , et ibi securus constituat quod fa-
bricat adversus impetum tluminis * : ut cum venerit ,
repercutiatur potius firmitate acdificii, quem impulsu suo
ruinam faciat illi domui. Putemus Scripturam Dei tan-
quam agrum esse, ubi volumus aliquid aedificare. Non si-
mus pigri, nec superficiecontenti : fodiamus aitius^ donec
perveniamus ad petram : « Petra autem erat Christus^. »
II. Hodierna lectio de testimonio Domini nobis locuta
est, quia non habeat necessarium ab hominibus testimo-
nium , sed habeat majus quam sunt homines : atque id
testimonium dixit quid sit : « Opera, inquit, quse ego facio,
» testimonium perhibent de me *. » Deinde adjunxit, « Et
» testimonium perhibet de me qui misit me Pater. Ipsa
quoque opera quae facit, a Patre se accepisse dicit. Testirao-
niura ergo perhibent opera, testimonium perhibet Pater.
» Habitus die proximo po8t superiorem Tractatum ex n. 5. — ^ Mattli.
vu, 24. — * I Cor. X, 4« — ^ Joan- Vj 36-
IN lOA^NIS EVAWGELIUM , TRACT. XXIII. 265
Nulliim-nc testimonium perhibuit Joannes? Perhibuit
phuie, sed lan(iuam lucerua, non ad satiandos amicos, sed
eonfundendos iniraicos : jam enim antea praedictum erat
a persona Palris : « Paravi lucernam Christo mco-, ini-
» micos ejus induam conlusione , super ipsuni elllorebit
» sanctiiicatio mea'. » Esto tanquam in nocte positus,
attendisti in lucernam, et miratus es lucernam, et exiil-
lasti ad lumen lucerme : sed iila lucerna dicit esse solem,
in cjuo exuitare debeas; et quamvis ardeat in nocte, diera
te jubet expectare. Non ergo quia illius horainis testi-
monio non eratopus. Nam ut quid mitteretur, si non erat
opus 't Sed ne in lucerna remaneat homo, et lumen lu-
cernae sutlicere sibi arbitretur : ideo Dominus nec lucer-
nam illam superQuam dicit fuisse, ncc tamen te dicit in
lucerna debere remanere. Dicit aliud testimonium Scrip-
tura Dei : ibi utique Deus perhibuit testimonium Fiho suo,
et in ilia Scriptura Judaei spem posuerant , in Lege scili-
cet Dei, ministrata sibi per Moysen famulum Dei. « Scru-
» tamini, inquit, Scripturam, in qua vos putatis vitam
» seternam habere, ipsa testimoniura perhibet de rae, et
» non vultis venire ad rae, ut vitam habeatis "^. Quid vos
putatis habere in Scriptura vitam aeternam ? Ipsam in-
terrogate, cui perhibet testimonium ; et intelligite quae sit
vita oeterna. Et quia propter Moysen volebant repudiare
Christum, tanquam adversariura institutis praeceptisque
Moysi-, rursus eosdem ipse convincit tanquam de alia
lucerna.
III. Omnes enim homines lucerna3, quia et accendi pos-
sunt et extingui. Et lucernae quidem cum sapiunt, lucent,
et spiritu fervent : nam et si ardebant et extinctae sunt,
etiam putent. Permanseruntenim servi Dei lucernae bonae,
ex oleo misericordiae illius, non ex viribus suis. Gratia
' Psal. cxni, 17, 18. — ' Joan. v, 39, 4o.
256 S. AUUUSTINI EPISCOPI
(juippeDei graluita, illaoleum liicernarum est. Plus enim
illis omnibus laboravi , ait (lunedam lucerna ' : et ne vi-
ribus suis ardcrc videretur, adjunxit, Non cgo autem, scd
gratia Dei mecum. Omnis crgo prophetia anle Domini
adventum , luccrna est : de qua dicit Petrus apostolus :
(( Habcmus certiorem propheticum sermonem, cui bene
» facitis intendentes quemadmodum lucernae lucenti in
obscuro loco, donec dics lucescat, et lucifer oriatur in
» cordibus vcstris '^. » Lucernae itaque Prophetae , et om-
nis prophetia una magna lucerna. Quid Apostoii, non lu-
cernae etiam ipsi ? plane lucernae. Solus enim ille non lu-
cerna. Non enim accenditur et extinguitur : quia sicut
Pater habet vitam in semetipso, sic dedit Filio habere
vitam in semetipso. Lucernae ergo et Apostoli : et gratias
agunt, quia et accensi sunt lumine Veritatis, ct fervent
Spiritucharitatis, et suppetit illis oleum gratiae Dei. Si non
essent lucernae , non diceret illis Dominus : « Vos estis
» lumen mundi^ » Nam postea quam dixit, Vos estis
lumen mundi : ostendit ne tale lumen se putarent , quale
dictum est, (( Erat lumen verum, quod illuminat omnem
» hominem venientem in hunc mundura ^ » Tunc autem
hoc de Domino dictum est, cum a Joanne distingueretur.
De Joanne quippe Baptista dictum erat : (( Non erat ille
» lumen, sed uttestimonium perhiberetdelumine^ » Et
ne diceres, quomodo lumen non erat, de quo Christus
dicit, quia lucerna erat ^ ? In comparatione aherius luminis
non erat lumen. (( Erat enim verum lumen, quod illumi-
nat omnem hominem venientem in hunc mundum. » Ergo
cum et discipulis diceret : (( Vos estis iumen mundi, »
ne silii ahquid tributum putarent, quod de solo Christo
intelligendum esset, et ita lucernae vento superbise extin-
' I Cor. XV, lo. — > 2 Petr. i, 19. — ' MaUh. t, 14. — 4 Joan. 1, 9.
— 5 ibid. 8. - 6 Id. y, 35.
IW lOANMS EVA^GELILM , TUACT. WIII. 267
giuMonlur ; cuni dixissct ; « Vos estis lumcn murjdi : »
continuo suhjunxit, « Non potcst civitas ahscondi supra
)) montcm constituta, nctjuc accendunt luccrnam ct po-
» nunt cam sub modio, scd super candclabrum, utluceat
» omnibus (jui in domosunt*. Sedquid, si Apostolosnon
dixit Juccrnam , sed acccnsores luccrnfc cjuam ponerent
supcr candelabrum? Audi quia ipsos dixit lucernam. « Si
» luceat, inquit, lumen vestrum coram hominibus, ut
» vidcntes bona opera vestra glorificent , non vos , sed
Patrem vestrum qui in coelis est"^. »
IV. Ergo et Moyses perhibuit testimonium Christo, et
Joannes perhibuit tcstimonium Christo, et CcTtcri Pro-
phct.T et ApostoH perhil)uerunt tcstimonium Christo. His
oninibus tcstimoniis proeponit testimonium operum suo-
rum. Quia et per illosnonnislDeus perhibuit testimonium
Fiho suo. Sed pcrliibet alio modo Deus testimonium Filio
suo : per ipsum Filium suum indicat Deus Filium, indi-
cat se per Fihum. Ad hunc si potuerit homo pervcnire,
nec lucernis indigebit, et vere fodiendo altius, aedificium
perducet ad petram.
V. Facihs est ergo, fratres, hodierna lectio : sed prop-
tcr hestcrnum dcbitum, (scio enim quid distulerim, non
abstulcrim, et Dominus dignatus est donarc etiam hodie
loqui ad vos ) recordamini quid reposcere debeatis, si forte
ahquomodoservatapietate etsalubri humilitate, extenda-
musnos non adversus Deum, sed ad Deum ; etlevemus ad
eum animam nostram, eflUndentes eam super nos, sicut-
illc in Psalmo, cui dicebatur; « Ubi est Deus tuus^? »
Hnec, inquit, meditatus sum , et effudi super me animam
meam. Levemus crgo animam ad Deum, non contra Deum :
quia et hoc dictum est : « Ad te, Domine, levavi animam
» meam*. » Et levemus adjuvante ipso; nam gravis est.
■ Matth. V, i4, i5. — ' Ibid. 16. — 3 Psal. xi, 4, 5. — 4 Id. xnv, i.
cxxii. 17
258 S. AUGUSTIM EPISCOPI
Unde autem gravis est? Quia corpus quod corrumpitur,
aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum
multa cogitantem^ Ne tbrte ergo possimus sensum nos- J
trum a muitis colligere ad unum, et evulsum a multis *
relevaread unum : ( ((uod quidem non poterimus, ut dixi,
nisi adjuvet ille ([ui ad se vult levari animas nostras : ) efe
contingamus ex aliqua parte, quomodo Verbum Dei uni-
cus Patri, cpaeternus et aequalis Patri, non laciat nisi
quod viderit Patrem facientem , cum tamen Pater ipse J
non faciat aliquid nisi per Filiura videntem. Videtur mihm
quoniam Dominus Jesus in hoc loco magnum quiddafoH
insinuare volens intentis, et infundere capacibus, incapa-
ces autem excitare ad studium, ut nondum intelhgentes
bene vivendo capaces fiant, insinuavit nobis animam hu-
manam et mentem rationalem, quae inest homini, non
inest pecori, non vegetari, non beatificari, non illuminari,
nisi ab ipsa substantia Dei : eamque animam facere ali-
quid per corpus et de corpore, atque habere subjectum
corpus, et per corporaUa mulceri posse sensus corporis
vel otFendi, et propter hoc, id est propter consortium
quoddam animne et corporis in hac vita atque complexu,
delectari animam lenitis, vel contristari offensis corporis
sensibus : beatitudinem tamen ejus qua fit beata ipsa anima,
non fieri nisi participatione illius vitae semper vivse , in-
commutabiUs, aeternaeque substantiae , quae Deus est : ut
quomodo anima quae inferior Deo est, id quod ipsa in-
feriusest, hoc est corpus, facit vivere^ sic eamiiein ani-
mam non faciat beate vivere, nisi quod ipsa anima est
superius. Superior enim anima quam corpus, et superior
quam anima Deus. Praestat aUquid inferiori, praestatur
ilU a superiore. Serviat Domino suo , ne conculcetur a
servo sao. llajc est, fratres mci, rcUgio christiana , quae
IN JOAMHIS EVAKGE1.il M , illACT. XXHI. 259
l)ia'tlicaliir pcr toliim miiiuliim liorrcnlihiis inimicis, cl
ul)i \iiKiiiilur murmui;inlil)iis, ulii pr.cvalciil sicvicnli-
biis. Il;cc csl rcli^io cliiisli;ina, ul col;itur unus Dcus,
non nuilli dii : (|uiajion facit animam bcalam nisi unus
Dcus. Participatioue Dei fit heata. Non participatione
sancl.-B anim;e iil l)cala infirina anima, ncc participatione
Angcli fil heata saiicta anima : sed si ({uaerit beata esse
inlirma anima, (jUivrat unde heala sit sancta anima. Non
enim bcatus elliceris ex Anyelo lu : sed unde Angelus,,
inde ct tu.
VI. Ilis pr.pmissis at^juc firmissime constitulis, animam
rationalcm non bcatilicari nisi a l)eo, corpus iion vci;etari
nisi pcr animam, al(jue esse quamdam medietatem inter
Deuni et corpus, animam : intendite et recolite mecum,
non hodicrnam, de ((ua suilicientcr Jocuti sumus, sed hes-
ternam iectioncm, (luam ecce jam triduo versamus atcjue
traclamus, et pro viribus fodimus, donec ad petram per-
vcniamus. Vcrbum Cliristus , Verbum Dci Ghrislus apud
Deum, Verbum Cliristus et Deus Verbum , Christus et
Deus et Verbumunus Deus. Illuc perge anima contemptis
caeteris, vel etiam transcensis, ilkic perge. Nihil potentius
ista creatura, qux mens dicitur rationalis, nihiJ hac crea-
tiira sublin>ius : tiuid(|uid supra istam est, jam Creator
est. Dicebam aulem quia Yerbum Christus, et Verbum
Dei Christus, et Deus Verbum Christus : sed non tantum
Verbum Christus, quia (( Verbum caro factum est, et
» habitavit in nobis ' : » ergo et Verbum et caro Chris-
1 tus. « Cum enim in forma Dei esset, non rapinam arbi-
» tratus cstesse ae^pialis Doo-. o Et quid nos in imo, qui
non poteramus inlirmi et hurai repentes attingere Deura
numiiuid reliiiquendi eramus.? absit. Seraetipsum exina-
' nivit formam serviaccipiens. Non ergo tormam Dei amit-
' Joan. I, i4. — " Pliilip. n, 6.
17.
260 S. AUGUSTIKI EI>ISC01'I
tcns. Faclus est ergo liomo ([ui erat Deus, accipiendo
quod non erat , non amittendo quod erat : ita factus est
homo Deus. Ibi habes aliquid propter infirmitatem tuam,
ibi liabes aliud propter perfcctionem tuam. Erigat te
Christus per id quod homo est, ducat te per id quod Deus
homo est, perducat te ad id quod Deus est. Et tota prae- i
dicatio dispensatioque per Christum haec est , fratres, et
alia non est, ut resurgant animae, resurgant et corpora.
Utrumque quippe mortuum erat, corpus ex infirmitale,
anima ex iniquitate. Quia utrumqumque mortuum erat,
rcsurgat utrumque. Quid utrumque? anima et corpus.
Per quid ergo anima nisi per Deum Ghristum? Per quid
corpus_, nisi per hominem Christum? Erat enim et in
Christo anima humana, tota anima : non irrationale tan-
tum animoe, sed etiam rationale quodmens dicitur. Fue-
runt enim quidam^ hseretici, et pulsi sunt ab Ecclesia,
qui putarent non habere mentem rationalem corpus
Chrisli, sed quasi animam belluinam : excepta quippe
rationah mente, vita belluina est. Sed quia expulsi sunt,
et veritate expulsi sunt : accipe totumChristum, Verbum
mentem rationalem et carnem. Hoc totum Christus est.
Resurgat anima tua ab iniquitate per id quod Deus est,
resurgat corpus tuum a corruptione per id quod homo'
est. Proinde, charissimi, audite magnam lectionis hujus,
quanlum mihi videtur , profunditateni ; et videte quem-
admoflum loquatur hic Christus , nihil aliud quam
quare veneiit Christus, ut resurgant animae ab iniquitate,
resurgant corpora a corruptione. Jam dixi animae per quid
resurgant, per ipsam substantiam Dei : corpora per quid
resurgant, per dispensationem humanam Domini nostri
Jesu Christi.
VII, « Amen, amen dico vobis, non potest a se Filius
' Apollinaiistaj
IN JOANNIS EVANGELIUM, THACT. XXlll. 261
» facerc (|ind(|uam, nisi (jiiod vidcrit Patrcm facicMitem :
» qii.ecunujue enim ille recerit, h;cc et Filius siiniliter
» facit' : » cjelum, terram, mare, (|u;« in C(clo, (jn.e in
terra, (|u;je in mari, visibilia, invisibilia, animalia in terris,
frutccta in agris, natantia in a(juis, in a('re volantia, in
CiDelolucentia ; pr;rter h.nec omnia, Angelos, Virtutes, S(^-
des, Dominationes, Principalus, Potestates : omnia per
ipsum lacta sunt. NunKjuid Deus omnia h;cc fccit, et de-
monslravitca facta Filio, ut et ipse faceret alterum mun-
dum his omnibus plenum ? non uti([ue. Sed (juid ? (( Quae-
(( cnnKjuc enim illc fecerit , h.TC, » non alia , sed « hrec
» et Filius, » nec dissimiliter, sed (( similiter facit. Pater
» enim diligit Filium, ct omnia dcmonstrat ei quae ipse
» facit -. )) Demonstrat Pater Filio ut animae suscitentur,
quia per Patrem ct Filium anim.ie suscitantur : nec pos-
sunt vivere anim.T, nisi carum vita sit Dcus. Si ergo non
possunt vivere animre, nisi earum vita sit Deus, sicut ipsne
sunt vita corporum : ([uod demonstrat Pater Filio , id
est, (|uod facit, per Filium facit. Non enim faciendo de-
monslrat Filio, sed demonstrando facit per Filium. Yidct
enira Filius Patrem demonstrantem antequam aliquid fiat,
et c\ dcmonstrationc Patris et visione Filii fit quod fit a
Patre per Filium. Sic animre suscitantur, si potuerint
videre istam unitatis conjunctionem, Patrem demonstran-
tcm, Filium viiient(mi, et per Patris dcmonstrationem et
Filii visionem fieri creaturam : atque id fieri per Patris
(linionstralionem et Filii visionem, quodnec Pater sit ncc
Fiiius, sed infra Patrem et Filium, quidquid fit a Patrc
per Filium. Quis hoc videt ?
VIII. Eccc itcrum ad carnales sensus, ecce rursus hu-
miliamusnos, et descendimus ad vos, si tamen aliquid
ahquando ascenderamus a vobis. Vis demonstrare aliquid
' Joan. V, 19. — » IbM. 20.
262 S. AUGUSTINI EVISCOPI
filio tuo, ut laciat qnod facis : facturus es tu , et sic de-
monstraturus. Quodigiturfaclurus es ut demonstres fdio,
non utique facis per filium : sed tu solus facis quod ipse
factum vidcat, et aliudtale similiter faciat. Non est lioc
ibi : quid pergis ad similitudinem tuam, et deJes in te
sitnifitudinem Dei? Ibi omnino non est hoc. Inveni ali-
quid, quomodo dcmonstres filio tuo quod facis, antequam
facis* utcum demonstraveris, per filium facias hoc quod
facis. Jam iorte quasi occurrit tibi : Ecce, inquis, cogito
facere domum, et volo ut per fdium meum fabricetur :
antequam eam ipse fabricem, ostendo fdio meo quod
facere volo ; et facit ipse, atque ego peripsum, cui ostendi
voluntatem meam. Recessisti quidem a pristina simiHtu-
dine, sedadhuc jaces in magna dissimilitudine. Ecce enim
antequam ficias domum, indicas fdio tuo, et demonstras
quid facere velis; ut te demonstranle antequam facias,
ipse quod demonstreveris^ et tu per ipsura : sed verlia
dicturus es fdio tuo, inter teetipsum verba cursura sunt ;
et inter demonstrantem et videntem , vel loquentem et
audientem sonus articuiatus volat, qui non est quod tu,
non est quod ipse. Sonus quippe ilJe qui exit de ore tuo,
et verberato aere tangit aurem fdii tui, et implelo sensu
audiendi perducit ad cor cogitationerK: tuam ; sonus ergo
illenon est ipse tu, non estipselifustuus. Signumdatum
est ab animo tuoanimo fdii tui, quisd signum non sit nec
animus tuus, necanimus fdii tui, sed aliud aiiquid, Ita-ne
putamus Patrem locutum esse cum Filio? verba inter
Deum et Verbum ? quomodo istud est ? An quidcjuid vellet
Pater dicere Filio, si verbo vellet dicere^ ipse Fdius est
Verbum Patris, numquid per verbum loqueretur ad Ver-
bum? An quia Fiiius magnum Verbum , minora verba
cursura erant inter Patrem et Filium? Sonus aliquis et
quasi creatura quaedara temporaiis atque volatica, exitura
IN JOANNIS EVANGELIUM , TRACT. ^XIII. 263
erat ex oro Palris, ct porciissura aurom Filii? >i'iim(|iud
habel Oous corpus, ut t|uasi ex ejus labiis lioc procitlal;
el habet aures corporis Verbum , in (pias sonus veniat?
j Remove omnia corporalia, simplicitatem vide , si simplcx
! cs. O"omodo autom eris simplex? Si te non mundo im-
plicaveris, sed ex mundo explicaveris : cxplicando cnim
simplcx eris. Et vide si potes quod dico, aut si non potes,
crede ([uod non vides. Dicis filio tuo, verbo dicis : verbum
quod sonat, nec tu es, nec fdius tuus.
IX. Habeo, inquis, aliud quod ostendam : ita cnim est
eruditus fdiusmeus, ut nec loquente me audiat, sed nutu
ostendo ei quod faciat. Eccc nutu ostende quod vis, certe
animus tuus vult ostendere quod in sehabet. Unde facis
nutum? de corpore, scilicet, labiis , vultu , superciliis,
oculis, manibus. H;rc omnia non sunt quod animus tuus ;
etiam ista media sunt : mtellectum est ali(iuid per liaec
signa, quae non sunt quod animus tuus, nec quod animus
filii tui : sed hoc totum (|uod corpore agis, infra animum
tuum est, etinfra animum fdiitui, nec potest cognoscere
animum tuum fiiius tuus, nisi dederis ei signa de corpore. .
Quid igitur facio ? Non est hoc ibi, simplicitas ibi est. Pater
ostendit Filio quod facit, et ostendendo Filium gignit.
Yideo quid dixerim : sed quia video et quibus dixerim ;
fiat in vobis intellectus iste. quandoque. Nunc si non po-
testis comprehendere quid sit Deus, vel hoc comprehen-
dite quid non sit Deus : multum profeceritis, si non aliud
quam est, de Deo senseritis. Nondum potes pervenire ad
quid sit, perveni ad quid non sit. Non est Deus corpus,
non tcrra , non coelum , non luna , non sol _, non stelfae ,
non corporaha ista. Si enim non cceleslia, quanto mi-
nus terrena? Tolle omne corpus. Adhuc audi ahud :
Nonest Deus mutabihs spiritus. Nam fateor, et fatendum
264 6. AUGUSTINl EI-lSCOPl
est, qiiia EvaQgelium loquitur, u Deusspiritus est'. » Sed
Iransi omnem mutabilem spiritum , transi spiritum qui
modo seit, modo nescit, modo meminit , et obliviscitur^
vult quod nolebat, non vult quod volebat : sive patiatur
jam istas mulabilitates, sive pati possit : transi haec om-
nia. Non invenis in Deo aliquid mutabilitatis, non aliquid
quod aliter nunc sit , aliter paulo ante fuerit. Nam ubi
invenis aliter et aiiter, facta est ibi quaedam mors : mors
enim est, non esse quod fuit. Immortalis dicitur anima :
est quidem, quia vivit semper anima, et est in illa quse-
dam vita permanens , sed mutabilis vita. Secundum mu-
tal)iiitatera vitae hujus et mortalis dici potest 5 qiiia si vi-
vebat sapienter , et desipit, mortua est in deterius; si
vivebat insipienter, et sapit, mortua est in mehus. Nam
esse mortem in deterius, esse mortera in melius Scriptura
nos docet. Utique in deteriis mortui erant , de quibus
dicitur, sine mortuos, sepeliant mortuossuos' : et « Surge
)) qui dormis , et exurge a mortuis ^ et illuminabit te
» Christus^ : )) et de hac lectione, « Quando mortui au-
» dient, et qui audierint vivent ^. » In deterius mortui
erant, ideo reviviscunt. Reviviscendo moriuntur in me-
lius, quia et reviviscendo non erunt quod erant : non esse
autera quod erat, mors est. Sed forte , si in melius est,
non appellatur mors ? Appellavitillam mortem Apostolus :
« Si autem mortui estis cum Ghristo ab elementis hujus
» mundi^, » quid adhuc velut viventes de hoc mundo
decernitis? et iterum, « Mortui enim estis, et vita vestra
» abscondita est cum Christo in Deo ^. » Mori nos vult
ut vivamus , quia viximus ut moreremur. Quidquid ergo
et a mellore in deterius, et a deteriore in melius moritur,
non est hoc Deus : quia neque m raelius ire potest summa
' Joan. IV, 24 — ' Malth. vni, 22. — 3^Ep],es. v, i^- — 4 Joan. v,25.
— ^' r.nloss, II, 20. — ^ ](\. III, 3.
IN JOANNIS EVANOKLIUM , TIIACT. XXIII. 265
honilas, neque Inclclerius vcra ;rlcrnilas. Vciacnim retor-
nitasost, ubi tomporis nihil est. Krat autem inoclo hoe,
et modo iWud? jam tcmpus admissum est , aetcrnum non
est. Nam ut noveritis, (juia non sic Deus c|uomodo anima :
certc immortalis cst anima ^ cjuid crgo cst{|uod ait Apos-
tolus dc Dco, « Qui solus habct immortalitalcm ' : » nisi
(juia hoc aperte dixit, solus habet incommutabilitatcm :
([uia solus liabet veram .cternitatem? Ergo ibi nuUa mula-
bilitas.
X. Agnosce in te alicpiid, cjuod volodicere, intus, intus
in te^ non in te cjuasi in corpore tno, nam et ibi polest
dici in tc, In le est enim sanitas, in tc cjuselibct aetas, scd
secundum corpus ; in tc cst manus- pes tuus : scd aliud
est in tc intus , aliud in te tancjuam in vcste tua. Sed
relinc[uc foris ct vcslcm tuam d carncm tuara , dcscende
in te, adi secrctarium tuum , mcntcm tuam, et ibi vide
cjuod volo dicere, si potueris. Si enim tu ipse a te longe es j
Deo propincjuarc undepotes.^ Diccbam de Deo, et intel-
lccturum tc arbitrabaiis : cle anima dico, de te dico ; in-
tclligc, ibi te probabo. Non enim valdc longe pergo in
exempla , cjuando de mente tua volo alicjuara similitudi-
nem dare ad Dcum tuum : cjuia uticjue non in corpore,
sed in ipsa mentc faclus cst bomo ad imaginem Dci. In
similitudinc sua Deum cpiaeramus, in imagine sua Crea-
torcm agnoscamus. Ibi intus, si potucrimus, inveniamus
hocquod dicimus : cjuomodo dcnionslrat Pater Filio, et
Filius videat quod dcmonstrat Patcr, antec|uam fiat ali-
quid a Patrc, per Fiiium. Scd cum dixero et inlellexeris ,
ncc sicputcsjam illud ah({uid lalc esse, ut serves ibi pie-
tatem, c[uam volo a tc scrvari, et praecipue moneo : id
cst, ut si non valcs comprehenderc Deus quid sit, parum
non tibi putes esse scirc c[uid non sit.
' I Tiin. VI, i6.
266 S. AlTGUSTINI EPIStOPI
XI. Ecce in mcnte tua video aliqua duo, memoriaTn
luam etcogitationem tuam, id est, quasi aciem quamdam
ct obtutum animae tuae. Vides aliquid, et per oculos per-
cipis, et commendas memorise : ibi est intus quod memo-
riae commendasti, in abdito reconditiim quasi in horreo,
cjuasiin thesauro, quasi in secretario quodam et penetrali
interiore. Cogitas aliunde^ intentio tua alibi est : aliud
quod vidisti in memoria tua est, et non videtur a te, quia
cogitatio tua in aliud intenditur. Modo probo, scientibus
loqnor : Carlhaginem nomino, omnes modo intus qui-
cumque eam nostis, vidistis Carthaginem. Numquid tot
sunt Carthagines quot animae vestrae ? Oinnes vidistis per
nomen hoc : per quatuor has syllabas notas vobis, erum-
pentes ex ore meo , tactae sunt aures vestrae , tactus est
sensus animae per corpus, et ab alia intentione reflexus est
animus ad id quod ibi erat , et vidit Carthaginem. Num-
quid tunc est ibi Carthago facta? Jam ibi erat, sed late-
hat. Quare ibi latebat? Quia animus tuus in ahud atten-
debat : cum retlexa est cogitatio tua ad id quod erat in
memoria, inde formata est, et visio quaedam animi facta
est, Antea non erat visio, sed erat memoria : reflexa cogi-
tatione ad memoriam, facta est visio. Demonstravit ergo
memoria tuacogitationi tuae Carthaginem, et quod in illa
erat antequam intenderes, conversae ad se intentioni co-
gilationis ostendit. Eccefacta estamemoriademonstratio,
facta est in cogitatione visio-, et nulla verba in medio
cucurrerunt, nulium ex corpore signum datum est : nec
innuisti , nec scripsisti , nec sonuisti ; et tamen cogitatio
vidit quod memoria demonstravit. Ejusdem autem subs-
tantiEe est, et quae demonstravit, et cui demonstravit. Sed
Carthaginem ut haberet memoria tua , per oculos hausta
est iraago hsec : vidisti enim quod inmemoria reconderes.
Sic arborem quam meministi vidisti, sic montem, sic flu-
)N JOANNIS EVANGELIDM , TnACT. XXIIl. 267
vium, sie amici faciem , sic inimici, sic patris, matris,
fratris, s.^roris, (ilii, vicini ; sic littcrariim in codicc cons-
criplanim, sic ipsins codicis, sic hnjns hasilii.-c : omnia
ista vidisli, ct visa (|nia jam crant, mcmorinp commcndasti •
et taiKpiam posnisti illic (|n;c vidcrcs cogitando cnm vcl-
U^s, cliam cnm ah istis corporis oculis ahfuissent. Vidisti
enim Carthaginem cum esses^Carlhagini, accepit speciem
per oculos anima tua; Iijtpc species recondita est in me-
moria tua, et servasti ali(|nid intns homo apud Carthagi-
nem ronslitutus, ([uod posses apnd te vidcrc ctiam cum
ihi non esses. Haec omnia lorinsccus accepisti. Pater quae
demonstrat Filio, non acccpit cxtrinsecus : intus totum
agitur; tjuia nihil crcaturarum cssct exlrinsecus, nisi hoc
Pater fecisset per Filium. Creatura omnis a Deo facta est •,
anlc(|uam fieret non erat. Non ergo facla visa est et re-
tenta memoriler, ut eam Pater Filio tan^juam memoria
cogitalioni monstrarct : sed faciendam Pater monstravit,
faciendam Filius vidit, et eam Pater demonstrando fecit,
quia per Filinm videntem fccit. Et ideo movcre non de-
bet, quia dictnm cst , <( Nisi(juod viderit Patrem facien-
» tem : » non dictum est, demonstrantem. Pcr hoc ehim
significatnm est, id esse Patri facere, quod est demons-
trare : ut ex hoc intelligatur per Filiurn videntem omnia
facere. Nec illa demonstratio, nec illa visio temporalis est.
Onia cnim per Filium sunt omnia tempora, non utique
aliquo tcmpore possent ei demonstrari facicnda. Sicautem
demonstralio Patris Filii visionem gignit, quemadmodum
Pater Filium gignit. Demonstratio fjuippe generat visio-
nem, non visio demonstrationem. Quod si purius et per-
fectius intueri valeremus, fortasse inveniremus, nec aliud
esse Patreitj, aliud ejus demonstrationem 5 nec aliud Fi-
lium, aliud (^jus visionem. Sed si vix hoc cepimus, vix
cxplicare potuimus, quomodo memoria quod cepit ex-
268 S. AUGUSTINl EPISCOPI
trinsecus, ostendat cogitationi ; quaiito minus capere aut
e\plicare poterimus, quomodo Pater Deus demonstrat
Filio quod non habet aliunde, vel quod non est aliud
quam ipse? Parvuli sumus : loquor vobis quid non sit
Deus, non ostendo quid sit : ergo ut capiamus quid sit,
quid faciemus? Numquid a me, numquid per me poleritis?
Dicam hoc parvulis, ct vobis et mihi : Est per quem pos-
simus : modo' cantavimus , modo audivimus : « Jacta
» in Dominum curam tuam , et ipse te enutriet*. »
Ideo enim non potes , o homo , quia parvulus es : si
parvulus es , nutricndus es : nutritus , grandis eris- et
quod parvulus non poteras , grandis videbis : sed utnu-
triaris, Jncta in Dominum curam tuam , et ipse te
enutriet.
XII. Modo ergo percurramus breviter quse restant, et
videte hic qupo commendavi, quomodo Dominus insinuet:
« Pater dihgit Fihum , et omnia demonstrat ei quae ipse
)). facit ~. )) Ipsesuscitat animas, sed per Fihum, utXruan-
tur animae suscitatae substantia Dei, hoc est Patris et
Fihi, « Et majora his demonstrabit ei opera. » Quibus
majora? sanitalibus corporum. Jam et antea tractavimus,
nec immorari debemus ^. ]VIa*jor est enim resurrectio cor-
poris in celernum, quam hsec quae ad tempus facta est in
iiio Janguido sanitas corporis. « Etmajora his demonstra-
)) hit ei opera , ut vos miremini. Demonstrabit, » quasi
temporahter : ergo quasi homini facto in tempore, quia
Verbum Deus non est factus, per quem omnia facta sunt
tempora ^ sed homo factus Christus in tempore. Apparet
(juo Consule, quo die conceptum de Spiritu sancto virgo
Maria peperit Christum : ergo homo factus est in tempore,
per quem Deum facta sunt tempora. Ideo tanquam in tem-
pore demonstrabit ei opera majora, id est, resurrectio-
' Psal. Liv, 23, — ' Joan. v, 20, — ^ Vide Tractatuni xix et xxi.
i^ iDAWMs E\ A^of.i.n M , ir.Aci. x\m. '2G9
ncm forporum, iit vos miremini faclam pcr rilium rcsur-
rcctioncm corporum.
\lll. Dcindc rttlit ad illam rcsurrcctioncm animarum :
<i Sicul cniin l'atcr suscilat mortuos vi vivilicat, sic ct
» Kilius <|uos vnll vivilicat*p> scd sccundum spiritum.
Yivilicat l*atcr, viviiicat Filius ; quos vult Pater , ((uos
vult Filius : sed ipsos Patcr quos Fiiius^ quia omnia per
ipsum facta sunt. « Sicut cnim Pater suscitat mortuos et
» vivificat, sic ct Filius quos vult vivificat. » Dc resur-
rcctionc animarum dictum est hoc : cpiid dc resurrcc-
tionc corporum? Rcdit , et dicit, « Neque enim Pater
)) judicat t|ucm([uam, scd omnc judicium dcdit Filio -. »
Rcsurrcctio animarum fit pcr substanliam Patris ct Filii
seternam et incommutal)iIcm : resorrectio vero corporum
fit per dispcnsationcm humanitati;> Filii tcmporalcm, non
Pntri coficternam. Idco cum commcmorarct judicium, ubi
ficrct resurrectio corporum, « Non cnim Patcr , inquit ,
» judicat quemquam, sed omnc judicium dedit Fiho : »
de rcsurrcctionc autem animarum, « Sicut Pater suscilat
» mortuos et vivificat , sic et FiUus quos vult vivifi-
» cat. » Illud ergo simul Pater et Filius : hoc autem de
resurrcctione corporum, u Non judicat Pater t[uemquam,
» scd omne judicium dcdit Filio. Ut omnes honorificent
» Filium, sicut honoriticant Patrem ^.» Hoc rcdditum cst
resurrectioni animarum. « Ut omncshonorificent Filium.»
Quomodo? « Sicut honorificant Patrcm, » Animarum
enim rcsurrcctioncm sic operalur Filius, quomodo Pater :
sic vivificat Filius, quomodo Pater. Ergo in animarum
resurrectione « omncs honorificent Filium, sicut honori-
» cant tatrem. » Quid de honorificatione propter resur-
rectionem corporis? « Qui non honorificat Filium , non
» honorificat Patrem qui misit illum » Non dixit, sicut :
• Joan. V, 21. — ' Ibid. 22. — ' Ibid. 23.
270 S. AUGUSTINI EPISCOPl
sed « honorificat » et «honorificat. » Honoratur enim homo
Christus, sed non sicut Pater Deus. Quare? Quia secun-
dum hoc dixit, Patcr major mc est^ » Quando autcm
honorificalur Fihus, sicut honorificatur Pater? Gum in
principio eratVerbum, et Verbum erat apud Deum , et
omnia per ipsum facta sunt. Et ideoin hac honorificalione
secunda quid ait? « Qui non honorificat Fihum, nec ho-
» norificat Patrem qui misit illum. » Non-est missus Fi-
lius, nisi quia factus est homo.
XIV. « Amen , amcn dico vobis "^. » Iterum redit ad
resurreclionemanimarum, ut assidue dicentcmcapiamus :
quia velut volantem sermonem sequi non poteramus^
ecce immoratur nobiscum sermo Dei , ecce quasi habitat
cum inhrmitatibus nostris : redit rursum ad commenda-
tionem resurrectionis animarum. « Amen, amen dico
» vobis, quia qui verbum meum audit, et credit ei qui
» me misit, habet vitam aeternam : » sed tanquam ex
Patre? « Quia qui verbum meum audit, et credit ei qui
» misit me, » ex Patre, « habet vitam seternam , » cre-
dendo in eum qui misit illum. s Et in judicium non ve-
» niet , sed transiit a morte ad vitam : » sed ex Patre
vivificatur, cui credit. Quid , tu non vivificas? Vide quia
et F]hus quos vult vivificat. « Amen, amen dico vobis,
» quia venit hora, quando mortui audient vocem Fihi
» Dei, et qui audierint vivent ^. » Hic non dixit, credent
ei qui misit me, et ideo vivent : sed audiendo vocem Filii
Dei, « Qui audierint, » hoc est obaudierint Fiho Dei,
« vivent. » Ergo et ex Patre vivent, cum credent Patrij
et ex Fiho vivent, cum audient vocem Fihi Dei..Quare et
ex Patre vivont et ex Fiho vivent? « Sicut enim habet
» Paler vitani in semetipso, sic dedit Fiiio habere vitam
» in semetipso. * »
> Joan. XIV, 28. — ' Id. V, 24. — * IbiJ. 25. — 4 Ibid, a6.
IN JOANJSIS EV^NGELIUM , TnACT. XXJII. 271
W. linplcvit de ivsurrocliono animariini, rcblal cvi-
dcnlius iliciMO dc rcsurrcctionc corpornni. « Et potcsla-
» tcm dcdit ci cl judicium faccrc '. » Non solum animas
pcr ficlcm ct sapicnliam suscilarc, sed ct judicium faccre.
Quarcautcm liHH? « Quia (ilius hominis cst. » l"acit crgo
aTKpiid l*alcr pcr Filium liominis, ([uod non facit ex
suhslantia sua cui ;o(|ualis cst Filius; sicut ipsum nasci,
sicut ipsum crucifiyi , sicut ipsum niori, sicut ipsum re-
surycre : iion enim aliquid liorum Patri contigit. Sic et
resuscitationem corporum. Nam resuscitationem anima-
rum cx sul)stantia sua Pater facit pcr substanliam Filii,
([ua illi uMjualis cst ; animae quippc fiunt participcs illius
incommutabilis lucis, non corpora : resuscitationem au-
tcm corporum Patcr facit per Filium hominis. (cEt potcs-
» tatcm )) cnim (( dcdit ci ct judicium faccre^ cjuia fiiius
» hominis cst : » secundum iliud quod supra dixit; (( Ne-
» que enim Pater judicat quemquam - : » Et ut ostendat
quia de resurrectione corporum lioc dixit : (c Nolite mi-
» rari hoc , quia vcnit hora ^. » Non (c Nunc est j » sed
venit hora, (( In qua omnes qui in monumentis sunt : »
jam hoc et hestcrno die * satiatissime audistis : (( Audicnt
» vocem ejus, et procedent. » Et ubi? in judicium?
(( Qui bene fccerunt, in resurreclionem vifre : qui male
» egerunt, in resiirrectionem judicii ^ » Et tu hoc facis
solus , cjuia omne judicium Fiho Pater dedit, et non judi-
cat c[uemc|uam? tlgo, incjuit, facio. Sed quomodo facis?
(( Non possum a me facere quidquam : sicut audio judico;
» et judicium meum justum est **. » Cum ageretur de re-
surrectione animarum, non dicebat : (( Audio ; » sed,
(( Video. » Audio enim, tanquam praecipicntis Patris ira-
perium. Jara ergo sicut homo, sicut quo raajor est Pater;
' Joan. V, 27. — ' Ibitl. 22. — ^ Ibid. 28. — 4 ViJe superiorem Trac-
talum. — 5 Joan. v, 29. — ^ Ibid, 3o.
272 S. AUGUSTIJVI EPISCOPI
jam ex forma scrvi, non ex forma Dei, « Sicut audio ju-
» dico , ct judicium meum juslum cst. » Unde est judi-
cium justum hominis.^ Fratres mci, attenditc : « Quia non
» qutero voluntatem meam, scd voluntatem ejus c[ui mi-
» sit me.
*VV\V\^VV»*VVM»*V»VVVVVVV\Vt^VVVV\V«rt*VVVVVVVVVVVVVVV\/VVV\»*IVV\*VVVVVVVVV»V»/V*
TRAGTATUS XXIV ^
Ab eo quod scriptum est^ Post hcec ahiit Jesiis trans
mare Galilcece , qiiod est Tiheriadis : usque ad id,
Hic est vere proplieta qiii venit in mundiim.
I. Miracula quse fecit Dominus noster Jesus Christus,
sunt quidem divina opera , et ad intelligendum Deum de
visibilibus admonent humanam mentem. Quia cnim ille
non est talis substanlia quse vidcri ocuhs possit, et mira-
cula ejus quibus totum mundum regit universamque crea-
turam administrat, assiduitate viJuerunt, ita ut pene nemo
dignetur attendere opera Dei mira et stupenda in quolibet
seminis grano : .secundum ipsam suara misericordiam ser-
vavit sibi quaedam , quae faccret opportuno tempare prte-
ter usitatum cursum ordinemque naturae, ut non majora,
sed insoUta videndo stuperent , quibus quotidiana vilue-
rant. Majusenim miraculum est gubernatio totiusmundi,
quam saturatio quinque miliium hominum de quinque
panibus : et tamen haec nemo miratur : iilud mirantur
liomines non quia majus cst , sed quia rarnm est '^. Quis
enim et nunc pascit universum mundum, nisi ille qui de
paucis granis segetes creat? Fecit ergo quomodo Deus.
• Habitus die pioximo ante Tiactat. subseq. — » Joan vi^ lo.
IN JOAKNIS EVANGELHJM , TRACT. XXIV. 273
Undc cnim mulliplicat dc paucis granis segclcs , inde in
manibus suis mulliplicavit (piincjuc pancs. Potcstas cniin
erat in manihus Cliristi : pancs autcm illi quincjuc, i[uabi
scmina erant, non ((uidcm tcrrfE mandata, sed ab eo qui
tcrram fccit mulliplicala *. Hoc crgo admbtnm est sensi-
bus, (|uo crigcrclur mcns, ct cxhibitum oculis iibi cxcrce-
rctur intcllcctus, ut invisibilcm Dcum per visibilia opera
mirarcmur, ct crccti ad fidcm et purgati per fidcm ,
etiam ipsum invisibilitcr vidcrc cupcrcmus, (|ucm de re-
bus visibilibus invisibilcm nosccrcmus.
II. Nec tamen sullicit haec intueri in miraculis Ghristi.
Inlcrrogcmus ipsa miracula, (juid nobis lotjuantur de
Christo : habcnt cnim si inlclhgantur, Jinguam suam. Nam
(|uia ipse Christus Verbum Dei est, etiam factum Verbi
verbum iiobis est. Hoccrgo miraculum, sicut audivimus
quam magnum sit, quceramus etiam quam profundum sit :
non tantum ejus superficic delcctcmur, scd ctiam altitu-
dinem perscrutcmur. Habet enim aliquid intus , hoc ([uod
miramur foris. Vidimus, spcctavimus magnum quiddam,
pr.neclarum ([uiddam, ot omnino divinum , ([uod ficri nisi
a Dco non possit : laudavimus de facto factorem. Sed
([uemadmodum si htteras pulchras ahcubi inspiceremus ,
non nobissuilicerct laudare scriptoris articulum, quoniam
eas pariles , se([uales dccorasque fccit , nisi etiam Icgere-
mus quid nobis per illas indicaverit : ita factum hoc qui
tantum inspicit, dclcctatur pulchritudine facti ut admire-
tur artificem-, qui autem intelligit, quasi Icgit. Aliter
enim vidctur pictura, aliter videntur litterse. Picturam
cum videris, hoc est totum vidisse, laudasse : lifteras cura
videris, non hoc est totum^quoniam commonerisetlcgere.
Etenim dicis, cum vidcris litteras, si forte non eas nosti
legere : quid putamus esse quod hic scriptum est ? Inter-
' Joan. VI, 9.
CXXll. 18
27 4 S. AUGUSTIM EPISCOPI
rogas quidsit, cum jam videas aliquid. Aliud libi de-
monstraturus est , a quo quaeris agnoscere quod vidisti.
Alios ille oculos liabet^ alios tu. Nonne similiter apices
videtis? Sed non similiter signa cognoscitis. Tu ergo vides
et laudas : ille videt, laudat, legit et intelligit. Quia ergo
vidimus, quia laudaviraus, legamus et intelligamus.
III. Dominus in monte ^ : multo magis inteiligamus,
quia Dominus in monte Verbum est in ailo. Proinde non
quasi humiliter jacet, quod in monte factura est : nec
transeunter praetereundura est, sed suspicit^ndum. Turbas
vidit, esurientes agnovit, misericorditer pavit : nou solum
pro bonitate, verum etiam pro potestate. Quid enim sola
prodesset bonitas , ul)i non erat panis , unde turba esu-
riens pasceretur.? Nisi bonitati adesset potestas, jejuna ilJa,
turba et esuriens remaneret. Denique ct discipuli qui*
erant cum Domino in fame, et ipsi turbas volebant pas-
cere , ut non remanerent inanes , sed unde pascerent non
habebant. Interrogavit Dominus unde emerentur panes
ad turbas pascendas. Et ait Scriptura : « Hoc autem di^
)) cebat tentans eum ^ : )) discipulum scilicet Phihppum,
quem interrogaverat. « Ipse enim sciebat quid esset fac-
)) turus. )) Gui ergo bono tentabat, nisi quia ignorautiam
discipuli demonstrabat? Et forte in demonstratione igno-
rantiae discipuh ahquid significavit. Apparebit ergo, cum
ipsum sacramentum de quinque panibus coeperit nobis
loqui, et quid significet indicare : ibi enini videbimus ,
quare Dorainus in hoc facto ignorantiara discipuli voluit
interrogando quod sciebat, ostendere. Nam interrogamus ,
ahquando quod nescimus , audire volentes ut discamus j
aliquando interrogamus quod scimus, scire volentes
utrura et ille sciat quem interrogamus : utruraque hoc
noverat Dominus ^ et quod interrogabat sciebat, quid enim
> Joao. VI, 3. — Ibid. 6.
IJN JOA.^MS EVAWGELIUM , TI\ACT, XXIV. 275
osset facluriis ipse noverat ; et hoc nescire Phili|i|Him
sciehaL siniiliUr. Quare ita(|uo inlerrogahal, nisi (juia
ilHus ignoranliam clemonstrahat? Ethoc^iuare h'(('rit, ut
chxi, postea intelligcmus.
IV. « Andrens ait : Est hic puer c[ui(him ((ui hahet
» (|uin((ue ()anes, et duos [lisces, scd Ii.bc quid sunt ad
» tantos '? )) CumdixissetPhilippusinlerrogatus. dueen-
torum dcnariorum [)anes non sulhcere, quihus tanta illa
turha reficeretur, erat ihi quidam puer portans qiiin([ue
panes hordeaccos et duos pisces. (( Et ait Jcsus : Facite
» homines discumhere. Erat autem ibi fcnum multum,
» et discuhuerunt ferme {(uinquemillia hominum. Acce-
>» pit aulem Dominus Jesus panes, gratias egit ", » jussit,
tVacli sunt pancs, positi ante discumhentes. Non jam
quinque panes, sed quod adjecerat, ((ui creaverat quod
auctum erat. « Et de piscihus quantum sulliciehat. )>
Parum est turham illam fuisse satiatam, cliara tragmenta
resederunt : et ipsa coiligi jussa sunt, ne perirent. « Et
» impleverunt douodecim cophinos fragmentorum ''\ »
V. Breviter ut curramus, quinque paaes intcihguntur
([uinque Uhri ^loysi : merito non triticei, sed hordeacei-
([uia ad vetus Tcslamenlum pertinent. Nostis autera hor-
deumita crealum, ut ad medullam ejus vix perveniatur :
vestitur enim eadem raedulla tegmine paleae, et ipsa palea
tenax et inhf«rens, ut cum iahore exuatur. Taiis est lit-
tera vetcris Teslamenti, vestita tegminihus carnalium sa-
cramentorum ] sed si ad ejus medullam perveniatiu', pas-
cit et satiat. Ferehat ergo puer quidam quinque panes e\.
duos pisces. Si quaeramus quis fuerit puer iste, forte po-
pulus Israel crat : sensu puerih portabat, nec raaiuluca-
bat. Illa enim qure portahat, clausa qntjrabant, aperta
pascehant. Uuo autera pisces , videntur nobis sigriiricare
• Joan. VI, 9. — ' IbiJ. 10, II. — ^ ibij. i3.
LH.
'27G s. AuGusTiNi EPiscon
duas illas iii veteri Testamento sublimes pcrsonas, quae
iinguebantur ad populum sanctificandum et regendum ,
sacerdotis et regis. Et ipse in mysterio venit aliquando ,
qui per illas significabatur : venit aliquando qui per me-
dullam hordei ostendebatur, per paleam vero hordei oc-
cultabatur. Venit ipse unus utramque personam in se
portans , sacerdotis et regis : sacerdotis per victimam ,
quam se ipsura obtulit pro nobis Deo : regis, quia regimur
ab eo : et aperiuntur qute clausa portabantur. Gratias iili,
implevit per se quod per vetus Testamentum promitteba-
tur. Et frangi jussit panes : irangendo multipUcati sunt.
Nihil verius. Quinque enim illi hbri Moysi, quam multos
libros cum exponuntur, tanquam frangendo, id est, disse-
rendo, fecerunt.^ Sed quia in illo hordco ignoranlia primi
populi tegebatur , de quo primo populo dictum est :
« Quandiu legitur Moyses , velamen supra corda eorum
» positumest^ » (nondum eiiim ablatum erat velamen,
qia nondum venerat Ghristus^ nondum velum templi
fuerat illo in cruce pendente conscissum : ) quia ergo
ignorantia populi erat in Lege, propterea illa Domini ten-
tatio ignorantiam discipuli demonstrabat.
VI. Nihil igitur vacat, omnia innuunt , sed intellecto-
rem requirunt : nam et iste numerus pasti populi, popu-
lum significabat sub Lege constitutum. Cur enim quinque
millia erant, nisi quia sub Lege erant, quae Lex quinque
libris Moysiexplicatur? Unde etquinque iUis porticibuslan-
guidi prodebantur, et non sanabantur "^. IUe autemibicura-
vit languidum, qui et hic turbas de quinque panibus pavit.
Nam et super fenum discumbebant ^ : carnaliter ergo sa-
piebant, etin carnahbusquiescebant. Omnis enim caro foe-
num *. Quse suntautem illafragmenta, nisi quse populus
non potuit manducare ? Intelliguntur ergo quaedam secre-
• Cor. 111, i5. — 2 Joan. v, 2, etc. — 3 Id. vi, lo. —4 Isai. xi-, 6.
IN JOANNIS EVANOELIUM, THACT. XXIV. 277
tioraintclligcntiae, (iiinnniiiltitiKlo non polcsi caporo. Onid
crgo rcstat,nisiut sccretiora inlclligonliie, (jnjrnon potost
capere multitudo, illis crcdantur qui idonei smU ot alios
doccro, sicut crant Apostoli? Unde duodecim cophini im-
plcti sunt '. Factum cst hoc et mirabilitor, (|uia magnum
factum est 5 et utiliter, quia spiritale factum csi. Oui tunc
vidcrunt , admirati sunt : nos autem non miramur cum
audimus. Factum cst enim ut illi vidercnt, scriptum est
autcm ut nos audircmus. Quod in illis oculi valucrunt,
hoc in nobis fides. Cernimus quippe animo, quod oculis
non potuimus, et prc-elati sumus illis, quoniam de nobis
dictum cst : (( Beati qui non vident et crcdunt '^. » Addo
autem , quia forte et intelleximus quod illa turba non
intellexit. Et vere nos pasti sumus, qui ad raedullam
, liordei pcrvenire potuimus.
VII. Dcnique homines illi qui viderunt hoc, quid pu-
taverunt? (( Illi, inquit , homines cum vidissent quod
)) feceratsignum, diccbant,c|uiahic est verePropheta ^. )>
Forte adhuc idoo Christum Prophetam putabant, quia
super foenum discubuerant. Erat autem ille Dominus Pro-
phetarum, implctor Prophetarum, sanctificator Prophe-
tarum, sed et Propheta : nam et Moysi dictum est :
(( Suscitabo eis Prophetam similem tui *. » Similem se-
cundum carnem , non secundum majestatem. Et de ipso
Christo illam Domini promissionem habere intellectum ,
apertc in Actibus Apostolorum exponitur et legitur. Et
ipse Dominus, de se ait : (( Non est Propheta sine honore,
)) nisi in patria sua ^ » Propheta Dominus, ct Verbum
Doi Dominus, ct nullus Propheta sine Verbo Dei prophe-
tat : cum Prophetis Verbum Dei, et Propheta Verbum
Dei. Meruerunt priora tempora Prophetas afliatos, et im-
' Joan. VI, i3. — ' Id. xx, 29. — 3iJ_ y,^ j^. — 4 DouI. xviii, 18 —
5 Act. VII, 37, et Joan. iv, 44-
278 S. AUGUSTINI EPISCOri
pletos Verbo Dei : mernimus nos Prophelam ipsum Vcr-
bum Dei, sic autem Propheta Christus, Dominus Prophe-
larum : sicut Angelus Christus, Dominus Angelorum.
Nam et ipse dictus est magni consihi Angelus ^ Verum-
tamen ahbi quid dicit Propheta? Quia non legatus neque
Angelus, sed ipsc vcniens salvos faciet eos ^ : id est, ad
salvos eos faciendos non raittet legatum, non mittet An-
gelum, sed veniet ipse. Quis veniet.^ Ipsc Angelus. Certe
non per Angelum, nisi quia istesic Angelus, ut etiam Do-
minus Angelorum. Etenim Angeli latine nuntii sunt. Si
Christus nihil annuntiaret , Angelns non diceretur : si
Chrislus nihi«l prophetaret, Propheta non diceretur. Ex-
horlaf.usest nos ad fidem_, et ad capessendara vitam seter-
nam : alit[uid pr.Fsens annuntiavit, aliquid fiUurum pn»-
dixit : ex eo quod praesens annuntiavit, Angelus erat : ex
eo quod futurum praedixit , Propheta erat : ex eo quod
Verbura Dei caro factum est^ et Angelorum ct Propheta-
rum Dominus erat.
«t/V VV%^ ^%/VV\ /VVV^ V%/V\ a'!/!/^ 'Vl/VX X^VVl '%/V\^ ^«1/%/« \/VV% AA/%^ A^^
: TRAGTATUS XXV l
Ab eo quod scriptuin est, jesus ergo ciim cognoi^isset ^
qiiod venissent iit rCiperent eum : usque ad id, Et
' ego resuscitabo eum in nOi>issimo die.
I, Hesteknam ex iSvangelio lectionem, ista est ho-
dierna quae sequitur, unde hodiernus sermo debetur.
Facto illo miraculo, ul/i quinque millia hominum de
I I?ai. IX, 6, juxta lxx. - ^ Id. xxxv, 4- ~" ^ Habitus die jH-sxirao post
superiorem Tractalum,
IN T(Ur!Nl8 RVANGELICM, TWACT, XXV. 'H'^
(jiiiiKiuopnnilxisp.Tvil .losiis,cnm admiratnnessonl tnrb.ip,
ct iinn niaiinuni IMophclam diroronl (pii vcnil in mnn-
duni, scipiitnr hoc : <( Jcsus crgo cum cognovissot tpiia
)) vcncrant' ul rapcrcnt cum , ct fhccrcnt cum rcgcm,
» luLiil itcrum in montcmipsc solus '^. « Daturcrgo inlel-
ligi, quod Dominus cum sederct in monle cum discipulis
suis , et vidcrct turbas ad se venicntcs , dosccnderat de
monle, et circa interiora loca turl)as pavcrat. Nam quo-
modo iicri potcst , ut rursus illuc fugerct, nisi ante de
montedescenderet? Signiticat ergo aliquid, quod Dominus
de alta dcscendit ad pascondas turbas. Pavit, et ascendit.
II. Quare aulcm ascendit, cum cognovisset quod eum
vellent rapere et regem facere? Quid enim? Non erat rex,
qui timcbat fieri rcx ? Erat omnino : nec talis rex qui ab
hominibus fieret , sed tahs qui hominibus regnum daret.
Numt[uid forte et hic aliquid significat nobis Jesus, cujus
lacta verba sunt ? Ergo in hoc quod voluerunt eum ra-
pere et regem facere , et propter hoc fugit in montem
ipse solus, hoc in illo factum tacet, nihil loquitur , nihil
significat? An forte hoaerat rapere eum, praevenire velle
tempus regni ejus? Etenim venerat modo, non jam
regnare, quomodo regnaturus est in eo quod dicimus :
(( Adveniat regnum tuum ". » Semper quidem ille cum
Patre regnat secundum quodestFilius Dei, Verbum Dei,
Verbum per quodfacta sunt omnia. Praedixerunt autem
Prophetre regnum ejus, etiam secundum id quod homo
factus est Christus, et fecit fideles suos Christianos.
Erit ergo regnum Christianorum quod modo colhgitur,
quod modo comparatnr, quod modo emitur sanguine
Christi : erit ahquando manifestum regnum ejus, quando
aperta crit claritas sanctorum ejus post judicium ab eo
factum : quod judiciura supra ipse dixit^ quod fdius lio-
' Forte veniient, — ' Joan. vi, i5. — ^ M.ifth. vi, lo.
2S0 S. AUGUSTINl EPJSCOPl
minis lacturus sit *. De quo regno etiam Apostolusdixit,
cum tradiderit regnum Deo et Palri '^. Unde eliam ipse
ait : « Venite , benedicti Patris mei , percipite regnum
quod vobis paratum est ali initio mundi ^. » Discipuii au-
tem et turbae credentes in eum, putaverunt illum sic ve-
nisse ut jam regnaret : hoc est velle rapere et regem lacere,
praevenire velle tempus ejus , quod ipse apud se occul-
tabat, ut opportune proderet, et opportune in fine saeculi
declararet.
III. Nam ut noveritis, quia regem eum volebant facerc,
id est_, antevenire , et jam habere manifestum Christi
regnum, quem primo oportebat judicari, et deinde judi-
care : ubi crucifixus est, et illi qui in eum sperabant ,
spem resurrectionis ejus perdiderant , resurgens a mor-
tuis invenit inde duos cum desperatione sibi sermocinan-
tes , et cura gemitu qu?e gesta fuerant colloquentes : et
apparens eis velut incognitus , cum oculi eorum teneren-
,tur ne ab eis agnosceretur , sermonem tractantibus mis-
cuit : at illi narrantes ei unde sermocinarentur, dixerunt
quia ille magnus Propheta in fac^s et dictis occisus esset
a principibussacerdotum. « Et nosinquiunt, sperabamus,
» quia ipse esset redempturus Israel *. » Recte spera-
batis, verum sperabatis : in ilJoest redemptio Israel. Sed
quid festinatis? Rapere vultis. Illud etiam indicat nobis
bunc sensum , quia cum ab eo quaererent discipuli de
fme, dixerunt ei : « Si hoc in tempore praesentabis , et
)) quando regnum Israel ^? » Jam enim esse cupiebant,
jam volebant ; hoc est rapere velle, et regem facere. Sed
ait discipulis, quia adhuc solus ascensurus erat : « Non ,
» inquit , est vestrum scire tempora vel momenta, quse
•» Pater posuit in sua potestate; sed accipietis virtutem
• Joan. V, 22. — » i Cor. xv, 24. — ^ MaUh. xxv, 34« — ^ Luc. xxiv, 21.
-5A.ct. ., 6. .^ ,,^,,^,,, .
IN JOANNIS EVANGELIUM , THACT. XXV. 281
)) cx allo, Spiritum sanclum supervcnienlcm in vos, et
» critismihi tcsics in Jcrusalcm, et in omni Jucl;ca ct Sa-
)) maria, ct usquc in fines terroe ^ )) Yultis ut jam cxhi-
l)cam rcgnum; prius colligam (juod exhibcam : alliuuli-
ncm amatis, ct altitudincm adipiscemini ^ sed pcr liumi-
litatcm mc sccjuimini. Sic de illo ctiam praedictum est :
« Et congregatio populorum circumdabit te , et propter
» hanc in altum rcgredcre ^ : )) id est, ut circumdct te
congregatio populorum , ut multos colligas, regredere in.
altum. Sic fecit , pavit, et ascendit.
IV. Quare autcm dictum est « Fugit? )> Neque enim
vere si nollct tcncrctur, si nollet raperetur, qui si nollct
ncc agnosceretur. Nam ut noveritis hoc mystice factum ,
non ex nccessitate, sed ex significante dispositione, modo
in consequenti videbitis, quia eisdem turbis quae eum
(|u.TreI)ant apparuit , et cum cis Iof{uens multa eis dixit,
nudla de pane coelesti disputavit ^ : nonne cum ipsis de
pane disputans crat, a quibus ne tcneretur aufugerat?
Non ergo et tunc potcrat agcre ut non ab eis comprehen-
dcretur, quemadmodum postea quando cum eis loqueba-
tur ?AJiquid ergo significavit fugiendo. Quid est, « Fugit? »
Non potuit intelligi altitudo cjus. Quidquid enim non in-
tellexeris : Fugit me, dicis. Ergo « Fugit iterum in mon-
)) tern ipse solus *. )> Primogenitus a mortuis ascendens
super omnes coelos, ct interpellans pro nobis ^
V. Interea illo sursum posito solo sacerdote magno, c[ui
intravit in interiora veli, foris populo constituto : (hunc
cnim sacerdos ille in Lcgc veteri significavit, qui hoc semel
in anno faciebat :) illo ergo sursum posito, discipuli in
navicula quid patiebantur ^? Nam illo in altis constituto,
navicula illa Ecclesiam prsesignabat. Si non hoc primo in
' Act. 1, 7. — » Psal. VII, 8. — 3 Joan. vi, 26, etc. — 4 IbiJ. i5. —
5 Coloss. I, i8, et Rom. vnr, 34. — ^ Hebr. ix, iq.
282 S. AUGUSTINT EPrSCOPI ' •
Ecclesia intelligimus, quod illa navicula patiebatur-, non
erant illa significantia, sed simpliciter transeuntia : si au^
lem videmus exprimi in Ecclesia vcritatem illarum signi-
ficationum 5 manitestum est , quia facta Christi genera
sunt locutionum. « Utautem sero factum est, inquit, des-
» cenderunt discipuli ejus ad mare : et cum ascendissent
» naviculam , venerunt trans mare in Capharnaum ^. »
Cito dixit finitum quod postea factum est. « Venerunt
» trans mare in Capharnaum. » Et redit, ut exponat quo-
modo venerunt, quia per stagnum navigantes transierunt.
Et dum navigarent ad eum locum, quo eos venisse jam
dixit , recapitulando exponit quid acciderit : « Tenebroe
» jam factae erant, et non venerat ad eos Jesus. » Merito
tenebrse , quia lux non venerat. « Tenebroe jam factae
» erant, et non venerat ad eos Jesus. » Quantum accedit
fmismundi, crescunt errores, crebrescunt terrores, cres-
cit iniquitas, crescit infidelitas : lux denique quc^e charitas
apud Joannem ipsum evangelistam satis aperteque de-
monstratur, ita ut diceret : Qui odit fratrem suum, in
tenebrisest,creberrimeextinguitur : crescuntistae tenebrae
odiorum fraternorum, c(uotidie crescunt; et nondum ve-
nit Jesus *. Unde apparet cjuia crescunt? « Quoniam abun-
» dabit iniquitas , refrigescet charitas multorum^. »Cres-
cunt tenebrae , efc nondum venit Jesus. Crescentibus
tenebris, refrigescente charitate, abundante iniquitate,
ipsi sunt fluGtus navem turbantes : tempestates et venti,
clamores sunt maledicorum. Inde charitas refrigescit ,
inde Ouctus augentur, et turbatur navis.
VI. « Vento magno flanteraare exurgebat*. » Tenebrae
crescebant, intelhgentiaminuebatur, iniquitas augebatur.
« Cum remigassent ergo quasi stadia viginti quinque aut
' Joan. VI, 16, 17. — 'I Joan. n, 11, — ^ Matlh. xxiv, 11. — - 4 Joan.
VI, 18.
IW lOANMS EVX>r.ELlLM, xnACT, XXV, 283
H Iri-inl.i'. » Intorea ambulabanl , promovohanL, ncc
vcMli illi vl tempeslalos el nuclus ct tcncbrai id agcbant ,
iit vcl navis non promoviirclur, vcl soluta mcrgcrclur :
scd intcr ilia omnia mala ibat. Etcnini quia al)undavit
ini([uitas, ct rctVigcscit charitas muhorum, crcscunt ihic-
tus , augontur tcncbraj , s.tvit vcntus : scd tamcn navis
amlndai. « Qui ('nim p(Mscvcravorit usquc in finem, hic
» salvus crit -. » Nccipso stadiorum numcruscontcmnen-
dus est. Neque cnim verc possot nihil significare quod
dictum est, « Cum remigasscnt stadia viginli-quinque aut
» triginta, tunc adcos vonit Josus, » Sullicerct cc viginti-
» quin(juc, » sulliccrct (c triginta, » maxime quia acsti-
mantiserat, non allirmantis. Numc[uid pericHtaretur veri-
tas in ifstimanle, si diceret stadia fcrme triginta, aut
stadia fcrmoviginliquinquc? Scd ox viginti-quinque focit
triginta. Quaeramus nuraerum vicesimum quintum. Unde
constat, undo fit? dequinario, Quinarius ille numerus ad
Legem pcrlinot. \ps\ sunt quinquc hbri Moysi, i[Dsae sunt
quinque porticus illse languidos continentes, ipse quinque
panes quinque milha hominum pascentes. Ergo Legem
significat numcrus viccsimus-quintus : quoniam quinque
jierquinque, id est, quinquies quini, faciunt viginti-quin-
que, quadratum quinarium. Sed huic Legi antequam
-Evangohum voniret, deerat perfectio, Perfectio autem in
senario numoro comj^rehonditur, Propterea sex diehus
Deus mundum perfccit, et quinque ipsa sex multiphcan-
tur, ut Lex per Evangelium adimpleatur, ut fiant sexies
quini triginta^. Ad eos ergo qui implontLegem , venit Je-
sus. Et venit. Quomomodo? Calcans tluctus , omnes tu-
morcs mundi snb pedibus habens , omnes celsitudines
saecuii premens^ Hoc agitur quanluni additur tempori,
et quantum accedit aetas saeculi. Augentur in isto raundo
' Toan. VI, 19. — » Matth. x, 22. — ^ Gen. 1, 3i. — 4 Joan. vi, 19.
284 S. AUGUSTINI EPISCOPI
tribulationes, augenturmala, augentur contritiones, exag-
gerantur liaec omnia : Jesus transit, calcans fluctus.
VII. Et tamen tantse sunt tribulationes , ut etiam ipsi
qui crediderunt in Jesum , et qui conantur perseve-
rare usque in fmem , expavescant ne deficiant : Chrislo
fluctus calcante , saeculi ambitiones et altitudines depri-
mente , expavesvit Christianus. Nonne hsec illi prse-
dicta sunt? Merito et Jesu in fluclibus ambulante , « ti-
» muerunt : » quomodo Christiani quamvis habentes
spem in futuro saeculo, quando viderint deprimi altitudi-
nem saeculi hujus, plcrumque conturbantur de contritione
rerum humanarum. AperiuntEvangeHum, aperiunt Scrip-
turas •, et inveniunt ibi ista omnia praedicta 5 quia hoc Do-
minus facit. Deprimit celsitudines ssecuh, ut ab humihbus
glorificetur. De quorum altitudine prsedictum est, « Ci-
)) vitates firmissimas destrues : et, Inimici defecerunt fra-
)) mese in fmem , et civitates destruxisti ^ » Quid ergo
timetis Christiani? Christus loquitur : « Ego sum, nolite
timere^ » Quid hsec expavescitis ? Quid timetis?Ego ista
prsedixi, ego facio, necessse estut fiant. « Ego sura, nolite
)) timere. Voluerunt ergo eum accipere in navim^, )>
agnoscentes ac gaudentes, securi facti. « Et statim fuit
)) navis ad terram , in quam ibant. )) Factus est fmis ad
terram : de humido ad solidum, de turbato ad firmum,
de itinere ad fmem.
VIII. « Altera die turba quae stabat transmareS )) unde
ilH venerant : « Vidit quia navicula non erat ibi nisi una,
)) et quia non introisset cum discipuhs suis in navem, sed
)) soli discipuH ejus abiissent : aliae vero supervenerunt
)) naves a Tiberiade, juxta locum ubi manducaverunt pa-
)) nem, gratias agente Domino. Cura ergo vidissent turbae,
)) quia Jesus non esset ibi, neque discipuH ejus, ascende-
I Psal. IX, 7. — 2 Joon. vi, 20. — ^ Ibid. 2i. — 4 Ibid. 22.
IN JOAKWrs EVANGELIUM, TRACT. XXV. 285
» riint in nrwiculas, ctvenoriuit Capliarnaiim (jiuTrentes
» Jcsum '. » Insiuuatum tamcn csl illis tam magnum mi-
raculum. Yidcrunt cnim (|uod discipuli soli asccndisscnt
in navcm, ct ([uiaalia navis non ibi crat. Vcncrunt autcm
indc ct navcs juxta locum illum ubi manducavcrunt pa-
ncm, in ([uibus cum turb;e sccut;c sunt. Cum discipulis
ergo non ascenderat, alia navis illic non erat : unde su-
bito trans marc iactus cst Jesus, nisi quia super mare
arabulavit, ut miraculum monstraret?
IX. <( Et cum invcnisscnt eum turbae"^? » Ecce prae-
sentatse turbis, a quibus se rapi timuerat, ct in montem
fugerat. Omnino confirmat ct insinuat nobis in mvstcrio
dicta csse illa omnia : et facta in magno sacramento , ut
aliquid significarent. Ecce est ille qui in montem fugcrat
turbas : nonne cum ipsis turbis lo(|aitur? Modo teneant,
modo rcgem faciant. « Et cum invcnissent eum trans
» marc , dixerunt ei, Rabbi, quando huc venisti? »
X. Illc post miraculi sacramentum, et sermonem infert,
ut si fieri potcst, qui pasti sunt, pascantur, quorum satia-
vit panibus vcntres , satict ct sermonibus mcntes ; sed si
cajMunt. Et si non capiunt, sumatur quod non capiunt,
ne fragmenta pereant. Loquatur ergo, et audiamus :
<( Rcspondit Jesus, et dixit, Amen, araen dico vobis, quse-
» ritis me, non quia vidistis signa, sed quia raanducastis
» ex panibus meis^. » Propter carnem me quseritis, non
propter spiritum. Quam multi non qu.Trunt Jesum, nisi
ut illis faciat bene secundum tcmpus. Alius negotium ha-
bet, quaerit intercessionem clericorura : alius preraitur a
a potentiore, fugit ad Ecclesiam : alius pro se vult inter-
vcniri apud eum, apud quem [larum valet : ille sic ; ille
sic ^ impletur quotidie talibus Ecclesia. Vix quseritur Jesus
propter Jesura. <( Quaeritis me , non quia vidistis signa ,
« Joan. VI, 23, 24. — » Ibid. 25. — 3 Ibid. 26.
286 S. AUGUSTINI EPISCOPI
» sed quia manducastis ex panibus meis. Operamini non
)) cibum qui perit, sed qui permanet in vitam eeternam^))
Quaeritis me propter aliud, quaerite me propter me. Se
ipsum enim insinuat istum cibum , quod in consecjuen-
tibus illucessit. « Quem filius hominis dabit vobis. m
Expectabas credo iterum panes raanducare, iterum d\s-
cumbere, iterum saginari. Sed dixerat « Gibum non
» qui perit, sed qui permanet in vitam seternam : » quo-
raodo dictum fuerat mulieri illi Samaritanae , « Si sci-
)) res qui petit a te bibere, tu forsitan postulasses ab eo,
et daret tibi aquam vivam"* : )> cum illa diceret, Unde tibi,
cjuandoquidem nou habes hauritorium, et putcus altus
est? Saraaritanae respondit : Si scires qui a te petit bibere,
tu petisses ab eo, et daret tibi aquam, unde qui biberit,
amphus non sitiet : nam de hac aqua qui biberit, sitiet
iterum. Et gavisa est illa, et voluit accipere, quasi non
passura sitim corporis, quse labore hauriendi fatigabatur :
■et sic inter hujusmodi sermocinationes pervenit ad potum
spiritalera : omnino isto modo et hic.
XI. Hunc ergo « Cibum, non qui perit, sed qui per-
» manet in vitam aeternam, quem fihus hominis dabit
» vobis : hunc enim Pater signavit Deus^. » Islum fdium
hominis nolite sic accipere , c[uasi ahos filios horainum ,
de quibus dictura est : « Fihi autem horainam in protec-
» tione alarum tuarum sperabunt*. » Iste liUus hominis
sequestratus quadam gratia spiritus, et secundum carnera
fiUus hominis, exceptus a numero hominum, fihus homi-.
nis est. Iste fiUus hominis et Filius Dei est , isle homo
etiam Deus est. Aho loco interrogans discipulos ait :
« Quem rae dicunt esse horaines fdiura hominis? Et ilh :
» Ahi Joannem, ahi Eham, ahi Jeremiam, aut unum ex
» Prophetis. Et ille : Vos vero quem me dicitis esse ? Res-
' Joan. VI, 27. -- 2 Id. iv, 10, etc. — 3 Id. vi> 27.-4 Psal. jHtxy, 8-
IN JI»ANN1S EVANGEHUM , TRACT. \XV. 287
» poiulit l*cli'us, Tu cs Chiislus Filius Dfi vivi '. llledixil
sc liliuin hoiniiiis, cl Pclius cuni tlixil lihuni Dci vivi.
Opliine ille commcmorabal quotl misericorUilcr cxhibuc-
rat : illc commcmorabat (juod in clarilate pcrmanebat.
Ycrbum Dci connncndat liumilitatem suam, homo agnos-
cit claritatcm Domini sui. Et rcvera, fratrcs, puto quia
justum est : humiliavit se proptcr nos, glorificemus illum
nos. Non enim iilius hominis proptcr se est, scd propter
nos. Ergo crat lilius hominis ilio moelo, cum Yerbum
caro lactura est, ct habitavil in nobis. Ideo enim « llunc
» Dcus Pater signavit. » Signare (jnid cst, nisi proprium
aliquid poncre? lioc cst cst enim signare, imponcre ali-
quid quod non conCundatur cum caeteris. Signare , est
signum rei ponere. Cuicumque rei ponis signum, ideo
ponis signum, ne confiisa cum aliis, a te non possit agnosci.
« Pater » crgo « cum signavit. » Quid est, « signavit ? » Pro-
prium quiddara illi dcdit, ne caeteris comparetur homini-
bus. Ideo de iiio dictum est. « Unxit te Deus Deus tuus
» oleo exultationis, prae particibus tuis ^. » Ergo signare
([uid est? Exceptum habere : hoc est, prae particibus tuis.
Itaque nolite, inquit, me conteranere, quialilius sumho-
nis : et quiicrite a me « cibum non (jui perit, sed qui per-
» manet in vitara aeternam. » Sic enim filius hominis
sum, ut non sira unus ex vobis : sic sum filius hominis, ut
Pater Dcus me signaret. Quid est, signaret? Proprium
aiiquid mihi daret, quo non confundercr cum genere
humano, sed per me liberaretur genus humanum.
XII. « Dixerunt ergo ad eum, Quid faciemus ut opere-
» raur opera Dei " 'i » Dixerat enim illis , « Opcramini
» cscam, non quae perit, sedquae permanetin vitam aeter-
» nam. Quid facieraus, » inquiunt?quid observando hoc
praeceptum implere poteriraus ? « Respondit Jcsus, et dixit
• iVlaUh. XVI, i3, etc. — » i*sal. xuv, 8. — ^ Joan. ¥i, a8.
288 S. AUGUSTIWl EPISCOPI
» eis, Hoc estopus Dei, ut credatis in eum quem misit
)) ille^ )) Hoc est ergo manducare « cibum non qui perit,
)) sed qui permanet in vitam aeternam. » Ut quid paras
dentes et ventrem ? Crede, et manducasti. Discernitur
quidem ab operibus fides, sicut Apostolus dicit, justificari
hominem per fidem sine operibus Legis^ : et sunt opera
quae videntur bona, sine fide Christi : et non sunt bona j
quia non referuntur ad eum finem ex cjuo sunt bona :
« Finis enim Legis Christus ad justitiam omni credenti^. )>
Ideo noluit discernere ab opere fidem, sed ipsam fidem
dixit esse opus''. )) Ipsa est enim fides quse per dilectio-
nem operatur. Nec dixit , Hoc est opus vestrum , sed ,
« Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit
)) ille: »ut qui gloriatur, in Domino glorietur^ Quia ergo
invitabat eos ad fidem, ilh adhuc quserebant signa qui-
bus crederent. Vide si non Judsei signa petunt. Dixerunt
ergo ei, « Quod ergo tufacis signum, ut videamus et cre-
» damus tibi? quid operaris*'? » Parum-ne erat quod
de quinque panibus pasti sunt? Sciebant hoc quidem,
sed huic cibo manna de coelo prseferebant. Dominus autem
Jesus talem se dicebat, ut Moysi praeponeret. Non enim
ausus est Moyses de se dicere, quod daret « cibum non
)) qui perit , sed qui permanet in vitam aeternam. » Ah-
quid plus iste promittebat quam Moyses. Per Moysen
quippe promittebatur regnum, et terra fluens lac et mel,
temporahs pax, abundantia filiorum , sakis corporis , et
csetera omnia, temporaha quidem, in figura tamen spiri-
taha : quia veteri homini in vetere Testamento promitte-
bantur. Attendebant ergo promissa per Moysen, et atten-
debant promissa per Christum. Ille plenum ventrem
promittebat in terra, sed cibo qui perit : iste promittebat
' Joan. VI, 29. — 2 Roin. in, 28. — ^ Id. x, 4- — ^ Galat. v, 6. —
5 i Cor. I, 3i. — 6 Joan. vi, 3o.
IN JOANNIS EVANGEI.IUM , TRACT. \\V. 280
« cihum non qui pmt, sod ((ui pcMmanot in ;c'l(Miiiim. »
AHcntli-banl rum jiliis pioniilhMUcin, ot (piasi nondiim
vidcbant innioia raoionlom. Atlondcbant ilacjuo ipialia
locissot Moysos, ot adliuo ali(|ua maiora volobant (iori ab
00 (|iii lam niagna polliocbatur. Quid, intpiiunt, faois ut
orodamus tibi? Et ut noveris (piia miracula illa huic mi-
raculo oomparabant, cl idco ([uasi minora ista judicabant
(|uae laciobat Josus : « Patros , incpiiunt, noslri nianna
» manducavorunt in dosorlo'. » Scd (|uid ost manna?
Forte contcmnilis. « Sicut scriptum cst, Dedit iJlis manna
» manduoarc. » Por Movsen patros nastri panom de c(i?lo
accoporunt , ot non ois dictum cst a Moyse, « Operamini
» cibum non qui perit. » Tu promittis « cibum non qui
» perit, sed qui permanet in vitam aeternam, » et non
talia opera operaris qualia Moyses. Panes hordeaceos ille
non dedit, sed dedit manna de coelo.
XIII. « Dixit crgo eis Jesus, Amen, amen dico vobis,
» non Movscs dcdit vobis panem de cceh , sed Pater
» meus dedit vohis panom dc c(clo. Verus enim paniscst
» qui de coelo d(\scendit, et dat vitam mundo -. » Verus
ergo ille panis o^st, qui dat vitam mundo : et ipse cibus
est, de quo paulo ante locutus sum , u Operamini cibum
» non qui perit, sed qui permanet in vitam c-tternam. »
Ergo et illud manna hoc significabat, et illa omnia signa
mea crant. Signa mea dilexistis ; qui significabatur, con-
temnitis? Non ergo Moysos dedit panom de coelo : Deus
dat panem. Sed quem panem ? forte mannaPNon, sed
panem (juom signifioavit manna, ipsum scilicet Dominum
Jesum. « Pater meus dat vobispanem verum. Panis enim
» Deiest qui descendit de ccelo, et dat vitam mundo. Di-
» xerunt ergo ad eum, Domine, da nobis semper panem
» hunc^ » Quomodo mulier iiJa Samaritana, cui tiictum
' Joan. VI, 01. — ' Ibid. 32, 33. — 3 ibid. 34.
cxxii. 19
290 S. ALGUSTIM EPlSCOPl
GSt, « Qui biberit de hac aqua, non sitiet unquam * : »
continuo illa secundum corpus accipiens, sed tamen carere
indigentia volens , « Da mihi , inquit , Domine , de hac
» aqua : » sicet isLi, « Domine, da nobis panem hunc, »
qui nos reficiat, nec deficiat.
XIV. « Dixit autem eis Jesus, Ego sum panis vitse : qui
» venit ad me, non esuriet; et qui credit in me, non siliet
» unquam'^. Qui venit ad me, » hoc est quod ait , et
« qui credit in me : » et quod dixit, « Non esuriet, »
hoc inteUigendum est, « Non sitiet unquam. » Utroque
enim illa significatur seterna satietas, ubi nuila est egestas.
Panem de coelo desideratis : ante vos habetis, et non
manducatis. « Sed dixi vobis, quia et vidistis me, et non
» credidistis^. » Sed non ideo ego populum perdidi.
« Nuraquid enim infidehtas vestra fidem Dei evacuavit * ? »
Vide enim quod sequitur : « Omne quod dat mihi Pater,
» ad me veniet ; et eum c[ui venerit ad me , non pjiciam
» foras ^ » Quaie est intus iJlud, unde non exitur foras?
Magnum penetrale, et dulce secretum. O secretum sine
taedio, sine amariludine malarum cogitationum, sine in-
terpellatione tentationum et dolorum ! Nonne illud secre-
tum est quo intrabit iiie, cui dicturus est Dominus servo
bene merito : « Intra ui gaudium Domini tui''? »
XV. « Et eum qui veniet ad me, non ejiciam foras.
» Quia descendi de coelo non ut faciam voluntalem meam,
» sed voluntatem ejus qui misit me '. » Ideo ergo eum qui
veniet ad te, non ejicies foras, quia descendisti de coelo, non
facere voluntatem tuam, sed voluntatem ejus qui te misit?
Magnum sacramentum. Obsecro vos, simul pulsemus,
exeat ad nos aliquid quod nos pascat, secundum quod nos
delectavit. Magnura illud et duJce secretura : « Qui veniet
' Joan. IV, i3, etc — ' Joan. vi, 3.5 — ^ Ibi.J. 36. — 4 Rom. ui, 3. — \
^ Joan. VI, 37. — ^ MaUl). xxv, u3. — 7 Joan. vi, 38.
iN jdANMS evAngelium , TiiAcr. x\v. 291
» ad mc, » AUciiclc, altcnde, ct appcnde : « Qui venict
» ad me, non ejiciam loras. » Ergo, « Qui venicl, int|uit,
» non ejieiam toras. » Qnarc? « Quia deseendi de ttelo,
M non ut iaeiam volntatem meam , sed voluntatem cjus
» i|ui misil me. » Ipsa est ergo eausa (juare non ejieias
eum ioras (|ui venit ad te , quia non voiuntatem tnam
iacere deseendisli de ccelo, sed voluntatem ejus cjui te
misit? Ipsa. Quid quaerimus utrum ipsa sit? Ipsa est, ipse
lot|uitur. Non enim nobis ias est aiiud suspicari tjuam
ItHjuitur : « Qui venerit ad me, non ejieiam ibras. » Et
tpiasi t|uaereres, Quare?« Quia non veni iaeere volunta-
» tera meara, sed voluntatem ejus tjui misit me. » Timeo
ne ioras propterea exierit anima a Deo, quia superba erat ;
imo non duhito. Scriptum est enim , « Initium omnis
» peccati superbia : et, Initium superbiae hominis apos-
» latare a Deo'. » Seriptura est, firmuni est, verum est.
Deinde tjuid de superbo dicitur mortali , accincto pannis
carnis, praegravato pondere corporis corruptibilis, et ta-
men extollenti se, et obliviscenti qua pelle vtjslitus sit,
quid ei dicit Scriptura? « Quid superbit terra et cinis?»
Quid superbit ? Dieat quid superbit. « Quoniam in vita
)) sua projecit intima sua- » Quid est, projecit, nisi porro
jeeit? Hoc est exire ioras. Etenim intrare intro , appetere
intima; projicere intima, foras exire est. Intima projicit
superbus, intima appetit liumilis. Si superbia ejicimur,
humililate regredimur.
XVI. Caput omnium morborum superbia est , quia
caput omnium peccatorum superbia. Medicus quando
segritudinem discutit, si curet quod per aliquam causam
factum est, et ipsam causam qua factum est non curet,
ad tempus videtur mederi , causa manente morbus repe-
titur. Verbi gratia, expressius hoc dicara, Hnmor in cor-
' Eccli. X, 10 — Ibid. 9, lo.
19.
292 S. AUGUoTlM Enscovi
pore scabiem vel ulcera gignit : in corpore fit magna
iiebris, et non parvus dolor : exhibentur qusedam medi-
camenta quae scabiem compescant et fervorem ilium ui-
ceris sedent •, et adiiibentur et proticiunt : vides hominem
qui fuit ulcerosus et scabiosus, sanatum ^ sed quia humor
ille non ejectus est, rursus ad ulcus reditur. Cognoscens
hoc medicus, purgat humorem, detrahit causam, et nuUa
erunt ulcera. Unde abundat iniquitas ? per superbiam.
Cura superbiam , et nulla erit iniquitas. Ut ergo causa
omnium morborum curaretur, id est superbia, descendit
et humilis factus est Fihus Dei. Quid superijis homo?
Deus propter te humihs factus est. Puderet te fortasse
imitari humilem hominem, saltem imitare hamilem Deum.
Yenit Filius Dei in homine, et humihs factus est : praeci-
pitur tibi ut sis humihs, non tibi prsecipitur ut ex homine
fias pecus : ille Deus lactus est homo. tu homo cognosce
quia es homo : tota humihtas tua, ut cognoscas te. Ergo
.qiua humihtatem docet Deus , dixit , « Non veni facere
» voluntatem meam, sed ejus voluntatem qui misit me. »
Haec enim commendatio humilitatis est. Superbia quippe
facit voluntalem suam , humiHtas facit voluntatem Dei.
Ideo, « Qui ad me venerit, non ejiciam foras. » Quare ?
« Quia non veni facere voluntatem meam, sed volunta-
» tatem ejus qui misit me. » Humihs veni , humihtatem
docere veni, magister humiJitatis veni : qui ad me venit,
incorporatur mihi 5 qui ad me venit, humihs fit 5 qui mihi
adhccret, humihs erit : quia non facit voluntatem suam,
sed Dei : et ideo non ejicietur foras , quia cum superbus
esset, projectus est foras.
. XVll. Yide illa interiora commendari in Psahno : « Filii
» autem hominum in protectione alarnm tuarum spera-
» bunt '. » Yide quid sit ire intro, vide quid sit ad ilhus
' IVal. 5[\xv, 8.
JN lOANNlS EVANr.KJ.irM , TRACT. \XV. 593
piotectionom conrugere, viilc (|ui(I sit oliam sub verbera
palris currtMc : Ihigcllat ciiim oiniKwn lilium (|iicm rccipit.
(( Filii aulcm liominum suh lcymiiic alaium luarum spc-
» rabunl. » Kl cpiid cst intus? « In(.'l)rial)uiilur ah iilx.-rlate
» tlomus tu;e. » Cum miscris inlro, inlranl(.'s in gaiitlium
Dominisui^(( Inebriabuntur ab ubcrtale tlonius lu;e, et
» torrcnte voluptatis tuae potabis eos. Quoniam aputl te
» est lons vit.e ^ » Non foris extra te, setl intus aputi te,
ibi est fons vitne. (( Et in lumine tuo vitlcbimus lumen.
» Pnrtcntlc miscricortliam luam scicntibus tc, cl jusliliaiu
(( tuam liis (pii rccto suntcortle -. »Quisetpiuntur volun-
talcm Domini sui, non (pi.Trentes sua, sctl (pi.c Domini
Jesu Ghristi, ipsi sunt recli corde, ipsis non commovcn-
lur pcdes.((Bonus enim Dcus Israel rectis corde.Mei autcm,
» intpiit ille, pene commoti sunt pcdcs. » Quare?(( Quia
» zclavi in peccatoribus, pacem pcccatorum intuens"^. »
Ergo t[uibus bonus est Deus, nisi rcclis corde? Nam milii
torto corde displicuit Dcus. Quare displicuit? Quia dedit
fclicitalem malis : et ideo nutaverunt mihi pcdcs , tjuasi
sine causa scrvisscm Deo. Ideo ergo mei pene commoli
sunt pedes, tpiia non fui rectus corde. Quid est ergo rec-
tus corde? setjucns voluntatem Dei. Felix est iJle, laborat
iJle : iJJcmalc vivit etfeJix est, iJJe juste vivit et laborat.
Non indignetur justc vivens et laborans : intus hal)et
(juod feJix iJJe non Iiabet : non ergo tristctur, iion macc-
retur, non dcficiat. Fclix ilJe ha])et ipse aurum in arca ,
iste Deum in conscientia. Compara nunc aurum et Deum,
arcam et conscientiam. iJJe illud habet quod perit, et ibi
habct unde perit : iste Deum babet qui perire non potest,
et ibi habet unde auferri non potest : scd si sit rectus
corde ; tunc cnim intrat , et non exit. Ideo iJJe (|uid di-
cebat? (( Quoniam apud te est fons vitse^ : » non apud
' P>j1 XX^tV. 8-1.3. — » Il>iil. II. — ? M. ITNII. T-3. — i Id \\\V, 10.
294 8. AUGXJSTINI EPISCOPI
nos. Ideo intrare debemns nt vivamns, non qnasi nobis
suflicere ut pereamus, non qnasi de nostro velle satiari ut
arescamus : sed os ad ipsnm fontem ponere, ubi aqua non
deficit. Quia voluit suo consilio vivere Adam, et Japsus
est per eum qui ante ceciderat per superbiam, qui ei ca-
licem ipsius superbiae propinavit. « Quia ergo apud te est
» fons vitae, et in Jumine tuo videbimus Jumcn : » intus
bibamus, intns videamus. Quare enim inde exitum est?
Audi quare : « Non veniat mihi pes superbiae^ » Ergo iJJe
exiit, cui venit pes superbiae. Ostende quia ideo exiit.
« Et manus peccatorum non moveant me : «propter pedem
superbiae. Quare lioc dicis? « Il3i ceciderunt omnesqui
» operantur iniquitatem*. » Ubi ceciderunt ? in ipsa su-
perbia. «Expulsi sunt, necpotuerunt stare. » Si ergo su-
perl^ia expuJit eos, qni non potnerunt stare : humilitas
intromittit, qui possint in perpetuum stare. Ideo etenim
iJJe qui dixit, « ExuJtabunt ossa hnmiJiata^ : » praedixit,
» Auditui meo dal>is exnltationem et laetitiam. » Quid est,
auditui meo ? Audiendo te feJix sum, de voce tua feJix sum :
intus bibendo feJix sum. Ideo non cado, ideo exultabunt
ossa humiliata : ideo amicus sponsi stat, et audit eum^j
ideo stat , quia audit. De interiore fonte bibit , ideo stat.
iJJi qui noJuerunt de interiore bibere, iln ceciderunt;
expuJsi sunt, nec potuerunt stare.
XVIII. Doctor itaque humilitatis venitnon facere vo-
luntatem suam , sed voluntatem ejus qui misit illum. Ve-
niamus ad eum , intremus ad eum , incorporemur ei , ut
nec nos faciamus voluntatem nostram _, sed voluntatem
Dei : et non nos ejiciet foras , quia meml)ra ejus sumus ,
quia caput nostrum esse voluit docendo humilitatem. Ad
extremum , ipsum audite concionantem : « Venite ad me
» qui laboratis et oncrati estis : tollite jugum meum super
' l'.?al. XXXV, !•>.. — ' IbiJ. i3. — ^ Id. l, io. — 4 Joan. 111,29.
IN J0ANNI8 EVANGELIUM , xrACT. XXV. 295
» vos, et cliscile a nie (|uia milis sum et humilis corde ' :
tl cuui lioc iliilicorilis, iuvonirlis rc(juii'ui auiuiahus vos-
tris, uudc non cjiciamini foras : <( Ouiadcscendi de cnelo,
» non ut (aciam voluulatcni mcam , scd voluntatcm cjus
)) qui niisit mc : » humililatcm docco , ad me vcnirc non
potcst nisi humilis. Non mittit foras nisi superhia : cjuo-
modo cxit Ibras (jui servat humilitatem, et non lahitur k
vcritatci^ Dicta sunt (|uanta dici poluerunt de ahscondito
scnsu , Fratrcs : satis cnim hic latct scnsus , ct nescio
ulruui congruis vcrhis a me sit depromptuset exsculptus ,
quarc idco non (^jiciat Ibras (jui vcnit ad illum , (|uia non
venit lacere voluntatem suam, sed voluntatem cjus qui
misiteum.
XIX. (( Haec est autem_, inquit, voluntas ejus qui misit
» mePatris, ut omne quoddcditmihi,non perdamexco^. )>
Ipse illi dalus est , qui scrvat humihtatem •, hunc accipit:
qui non servat humilitatem^ longe est a magistro humili-
tatis. Ut omne ([uod dcdit mihi , non perdam ex eo. « Sic
» non est voluntas in conspcctu Patris vestri , ut pereat
» unus de pusillis istis^. » De tumentibus potest perire,
de pusilhs nihiJ perit : quia nisifueritis sicutpusillus iste,
non intrahilis in regnum coelorum ^ (( Omne quod dedit
» mihi Pater,non perdam ex eo; sed resuscitabo illud in
» novissimo die.» Videte quemadmodum ethic geminam il-
lam resurrectioncm delineet. <( Qui venit ad rae , » modo
rcsurgit humilis factusinmembrismeis : sedet«resuscitabo
» eum in novissimo die,» secundum carnem. (( Haec est enim
X) voluntas Patris mei qui misit me^ ut omnis qui videt Fi-
» lium , et crcdit in eum , habeat vitam seternam ; et ego
» resuscitaboeuminnovissimodie^ » Superiusdixit, (( Qui
» audit verbum meum, etcredit ei qui misit me '^ : » modo
« IVIaUh. XT, q8, 2C). — ' Joan. vi, Sg. — 3 Maltli xviii, 14. — 4 Ibid. 4-
— 5 Joan. VI, 4o. — ^ Id. V, 24.
"'-^" s. itJGUSTmi EprscoD
autem , « Qai videt Filium, etcreditineum. «Nondixit,
Yidet Filium , et credit in Patrem : hoc est enim credere
in Filium, quod et in Patrem. Quia sicut habet Pater vi-
tam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in se-
metipso K « Ut omnis qui videt Filium, et credit in eum,
)) ha])eat vitam aeternam : « credendo ettranseundo ad vi-
tam , tanquam prima ijla resurrectione. Et quia non est
sola, « et resuscitabo ego eum, inquit, in novissimo die. »
TRACTATUS XXYI.
Ab eo quod scriptum est : Murmurabant ergo Judcei
r, de Ulo, quia dixisset , Ego sum panis, qui de ccelo
descendi : usque ad id 5 Qui manducat kunc pa-
nem , vwet in cetemum.
I. CuM Domjnus noster Jesus Christus , sicut in Evan-
geho cumlegeretur, audivimus , panem se esse dixisset,
qui de coelo descendit , murinuraverunt Judcei , et dixe-
runt, « Nonne hic est Jesus fdius Joseph , cujus nos novi-
)) mus patrem et matrem .? Quomodo ergo hic dicit, quia
» descendi de coelo - » .? Isti a pane de coelo longe erant, nec
eum esurire noverant. Fauces cordis hmguidas habebant,
auribus apertis surdi erant, videbantet ceeci stabant. Pa-
nis quippe iste inlerioris hominis qucerit esuriem : unde
alio loco dicit : « Beati qui esuriiint et sitiunt justitiam ,
)) quoniam ipsi saturabuntMr -^ .)Justitiam vero nobis esse
Christum Paulus apostolus dicit. « Ac per hoc tjui esu-
)) nthuncpanem, esuriatjusiitiam ^ ; « sed justitiam quce
de cffilo descendit , justitiam quam dat Deus , non quam
. Joan, V, 26. — 1 Id. VI. 42. — 3 MaUl). v, 6. — 4 i Cor. i , 3o.
IN JOANNIS i:\ ANGELIDM , TI\ACT. XXVI. 207
sihi facit homo. Si tMiim miUam sibi homo faceret justi-
liam , non thcorol itltm Aposlolus tle Jutl;eis, « Ij,moran-
» tt'S enim Dt-i justitiam, el suam volcntes constiiiicre ,
» juslitiie Dei non sunt suhjecti '. » Intle eranl isii (pii
panem dec(elot]escendentem non intelh^^ehanl , (|uia siia
justitia saturati , justitiam Dei non esuriehant. Quitl est
hoc, justitia Dei et justitia hominis? Justitia Dei hic dici-
tur, non tpia justus est Deus , sed tpiam dat homini Deus,
ut justus sit iiomo per Deum. Qii;e autem erat illornm
justitia.^ Qua desuls virihus pr.Tsuniebant , et tjuasi im-
pletores Legis se ipsos ex sua virtute dicebant. Nemo au-
tem implet Legem, nisi (pu^m adjuverit gratia, id est pa-
nis tjui de ccelo descendit. Legis cnim plenitudo, com-
pendio, ut aitApostolus, charitas est ' : charitas non nummi,
sed Dei ; cliaritas non terrae, non ccdi , sed ejus qui fecit
coelum et lerram. Unde ista charitas homini ? Ipsum au-
diamus : charitas, in^piit, Dei dilVusa est in cordihus nos-
tris, per Spiritum sanctuni (pii datus est nobis \ Daturus
ergo Dominus Spirituni sanctum , dixit se panem t|ui de
cfielo descendit , horians ut credamus in eum. Credere
enim in eum , hoc est manducare panem vivum. Qui cre-
dit , manducat : invisibililer saginatur , tpiia invisibiliter
renascitur. Infans intus est , novus intus est : ubi novel-
iafur , ibi satiatur.
IL Quid ergo talibus murmurantibus respondit Jesus ?
(( Nolite murmurare ad invicem. » Tanquam dicens ,
Scio quare non esuriatis , et istum panem non intelli-
gatis neque quaeratis. (( Nolite murmurare ad invi-
» eein : nemo potest venire ad me , nisi Pater qui misit
» me, traxerit cum. -. .Magna gratife commendatio. Ne-
mo venit nisi tractus. Quem trahat et quem non traliat ,
([uare illum trahat et illum non trahat , noli velle judi-
' l;om \, 3. — ' Id. XIII, 10. — ' Id V 5.
298 8. AUGUSTIWI EPI8C0PI
care , si non vis errare. Semel accipe , et intellige : Non-
dum traheris? ora ut traharis. Quid hic dicimus , fratres?
Si trahimur ad Ghrislum , ergo inviti credimus 5 ergo
violentia adhibetur , non voluntas excitatur. Intrare
quisquam Ecclesiam potest nolens, accedere ad aitare po-
test nolens , accipere sacramentum potest nolens : credere
non potest nisi volens. Si corpore crederetur, fieret in
nolentibus : sed non corpore creditur. Apostolum audi :
« Corde creditur ad justitiam ^ » Et quid scquitur? Ore
autem confessio fit ad salutem. De radice cordis surgit
ista confessio. Aliquando audis confitentem , et nescis cre-
dentem. Sed nec debes vocare confitentem , quera judi-
cas non credentem. Hoc est enim confiteri, dicere quod
habes in corde : si autem aliud in corde habes, aliud di-
cis ^ loqueris , non confiteris. Gum ergo in Ghristumcorde
credatur , quod nemo utique facit invitus , qui autem
trahitur , tanquam invitus cogi videtur^ quomodo istam
solvimus quaestionem, « Nemo venit ad me, nisi Pater qui
» misit me , traxerit eum ? »
III. Si trahitur , ait aliquis, invitus venit. Si invitus
venit, nec credit ; si non credit , nec venit. Non enim ad
Ghristum ambulando currimus , sed credendo : nec motu
corporis , sed voluntate cordis accedimus. Ideo iila mulier
quse fimbriam tetigit , magis tetigit quam turba quae pres-
sit. Ideo Dominus dixit : « Quis me tetigit ? Et mirantes
» discipuii, dixerunt, Turbae te comprimunt, et dicis ,
» Quis me tetigit ? Et ille repetivit, « Tetigit me ahquis '^. «
Illa tangit, turba premit. Quid est tetigit , nisi credidit?
Unde et muiieri ilh post resurreclionem dixit voienti se
mittere ad pedes ejus : « Noii me tangere, nondum enim
» ascendi ad Patrem ^. » Quod vides, hoc solum me esse
putas, noii me tangere. Quid est? Hoc soium me esse pu-
» Rom. X, 10. — 2 Luc. viii, 4^, etc. — ^ Joan. xx, 17.
IN JO\NNI3 EVANGELirM , TIWCT. XXVI. 299
Ins qiinil lihi .nppmro , noli .«io crcdere : hoc cst , « Noli
» nic l.uigcrc , nondiini cnim ascendi ad I';ilrem : » tibi
non asccndi , n.im iiulc nnn(|uam rcccssi. In lcrra non
tang<'l)at stantcm, (|uomodo langcrct ad Palrcm asccn-
dcnlcm ? Sic tamcn, sic sc tangi voluit : sic tangitur ab
eis a (|uilMis hcnc langitur, asccndcns ad Patrcm , ma-
nens cum l'alre , .ne^iualis Patri.
IV. Indcet liic si advertis , <( Nemo venit ad me , nisi
» qucm Pater attraxerit. » Nolite cogitare invitum trahi :
trahilur animus ct amore. Ncc limerc dcbemus ne ab ho-
minibus (|ui vcrba pcrpendunt, et a rebus maxime divi-
nis intclligendis longe remoti sunt_, in hoc Scripturarum
sanclarum evangclico verbo forsitan rcprehcndamur , ct
dicatur nobis, Quomodo voluntate crcdo, si trahor? Ego
dico : Parum est voluntate, etiam voluptate traheris.
Quid cst trahi voluptate? « Delcctarein Domino,et dabit
» tibi pctitiones cordis tui '. » Est qu.Tdam voluptas cor-
dis, cui panis dulcis cst ille coelestis. Porro si poetae di-
cere licuit :
Tratiit sua quenique voluptas' ;
Non necessitas, sed voluptas; non obligatio, sed delecta-
tio ; quanto forlius nos diccre debcmus, trahi hominem
ad Christum, qui delectatur veritatc, dclectatur beatitu-
dine, delectatur jastitia, deiectatur sempiterna vita, (juod
totum Christus est ? kn vero habcnt corporis sensus vo-
luptales suas, et animus deseritur a volaptatibus suis : Si
animus non habet voluptates suas ; unde dicitur, « Filii
» autem hominura sub tegmine aiarum tuarum spera-
» bunt : inebriabunlur ab ubertatc domus tuae, et tor-
» rcnte voluptaiis tuae potabis eos ; ((uoniam apud te est
» fons vitae, et in lumine tuo videbimus iumen^? » Da
> Psal. xxxvi, 4- — ^ Viig Eclog. u, vers. 65. — 3 psal. xxxv, 8, etc.
300 S. AUGUiTIJVl EPISCOFI
amantem, et seiitit quod dico. Da desiderantem, da esu-
rientem, da in ista soliludineperegrinantem at(|ue sitien-
tem, et fontem ffiternjB patriae suspirantem : da talem, et
scit quid dicam. Si autem frigido loquor, nescit quid lo-
quor. Tales erant isti qui invicem murmurabant. « Pater,
)) inquit, quem traxerit, venit ad me. »
V. Quid est autem, « Pater quem traxerit : )> cum ipse
Christus trahat ? Quare voluit dicere , « Pater quem tra-
» xerit.!'» Si trahendi sumus, ab illo trahamur cui dicit
quc^edam quae diligit, u Post odorem unguentorum tuo-
)) rum curremus'. )> Sed quid intelligi voluit , adverta-
mus, fratres, et quantum possumus capiamus. Trahit
Patcr ad Filium eos qui propterea creduntin Filium, quia
eum cogitant Patrem habere Deum : Deus enim Pater
nequalem sihi genuit Filium : ut qui cogitat, atque in fide
sua sentit et ruminat aequalem esse Patri eum in quem
credidit, ipsum trahit Pater ad Filium. Arius credidit
creaturam, non eum traxit Pater ; quia non considcrat
Patrem, qui Fihum non credit aequalem. Quid dicis o Ari ?
quid haeretice loquerisPquid est Ghristus ? Non, inquit,
Deus verus • sed quem fecit Deus verus. Non te traxit Pater ^
non enim intellexisti Patrem , cujus Filium negas : aliud
cogitas, non est ipse Filius-, nec a Patre traheris, nec ad
Fihum, traheris : ahud est enim Fihus, ahud quod tu
dicis. Photinus dixit, Homo solum est Christus , non est
et Deus. Qui sic credit, non Pater eum traxit. Quem Pa-
ter traxit , Tu es , inquit , Christus FiUus Dei vivi. Non
sicut Propheta, non sicut Joannes, non sicut aliquis mag-
nus justus, sed sicut unicus, sicut aequaHs, « TuesChris-
)) tus Filius Dei vivi -. » Vide quia tractus est, et Patre
tractus est. « Beatus es Simon Bar-Jona, quia non tibi
» revelavit caro et sanguis, sed Pater meus qui in coelis
' Canl. 1, 4- — ' Matth. xvi, i6.
IM Jo.V.SMS KVA^«iELU)M, XnACT. WVI. 'M) l
)) csl'. » Ista rovol.ilio, ipsa cst attraclio. Uamum viii-
(Icm oslcndis ovi, ot traliis illam. Nncc^s pucro tlcmons-
trantnr, ct Iraliilur : ct (|uo cunit traliitnr, amando tra-
liitur, sinc l.fsiouc cor|)oris traiutur, cordis vincnlo tra-
hitur. Si crgo ista (ju.e intcr dclicias et voluptates tcrrcnas
rcvelanluramantilnis, trahunl^ (juoniam vcrumest, Trahit
sua ((ucnKiuc volnptas, non trahit revelatus Christus a
Patre? (Juid (Miim tortius dcsiderat anima (piam verita-
tcni ? Quoavidas fauccs liabcre dcbct, iindc optare ut sa-
unm sit intns palatum vcra judicandi, nisi ut manducetet
i)il)at sapicutiam, jnstitiam, vcritatcm, .letcrnitatcm ?
VI. Ubi autem hoc? Ihi mclius, vcrius ihi, plcnius ihi.
Nam ihi facilius possumus esurirc, et hocsi bonam spcm
hahcmus, (juam satiari : « Bcalicnim, in(juit, qui esu-
)) rinnt ct sitiunt jnstitiam '-, » sed hic : (juoniam satura-
huntur, scd il)i. Idco cum dixisset^ (( Nemo venit ad me,
» nisi Paterqui misit mc, traxeril cnm, » (juid suhjccit.^
(' Et cgo rcsuscitabo cum in novissimo dic '. » Rcddo illi
(jnod amat, rcddo quod spcrat : vidcbit quod adhuc non
vidcndo credidit ^ manducabit quod esurit, saturabitur eo
(juod sitit. Ubi? In resurrectionc mortuorum, quia (c ego
» rcsuscitabo cum in novissimo die. »
VII. « Scriptum est enim in Prophetis, Et erunt omnes
» docibilcs Dei ^. » Quare hoc dixi, o Judaei? Pater vos
non docuit : tjuomodo potestis me agnoscere ? Omnes regni
illius homincs docibilcs Dci crunt, non ab hominibus
audient. Et si ab hominibus audiunt, tamen quod intelli-
gunt , intus datur , intus coruscat , intus revelatur. Quid
faciunt homincs forinsccus annuntiantes ? quid facio ego
modo cum loquor ? Strepitum verborum ingero aurihus
vestris. Nisi ergo revelct ille qui intus est , (juid dico, aut
quid locjuor? Exterior cultor arboris , interior est Grea-
' M;.Uli. XVI, 17. — ' U. V, G. - 3 Joan. vi^ 44. — 4 Ibid. 45.
302 S. AUGUSXIM E1'1SC0PI
tor'. Qui plantat et qiii rigat, extrinsecus operatur : hoc
facimus nos. Sed necjue qui plantat est aliquid , neque
qui rigal, sed qui incrementum dat Deus : hoc est, « Erunt
» omnes docibiles Dei. » Qui omnes ? <c Omnis qui audivit
» a Patre et didicit , venit ad me "^. » Videte quomodo
trahit Pater : docendo delectat, non necessilalem impo-
nendo. Ecce quomodo trahit. « Erunt omnes docibiles
» Dei, » trahere Dei est. « Omnis qui audivit a Patre et
» didicit, venit ad me, » trahere Dei est.
VIII. Quid igitur, fratres? Si omnisqui audivit a Patre
et didicit, ipse venit ad Ghristum, Chrislus nihil hic do-
cuit ? Quid quod Patrem magistrum homines non vide-
derunt, Filium viderunt ? Fihus dicebat, sed Pater do-
cehat. Ego cum homo sim, quem doceo? quem, fratres,
nisi eum, quiaudit verbum meum •, Si ego cum homosim,
illum doceo qui audit verbum menm ^ ilium docet et Pa-
ter, qui audit Verbum ejus : si illum docet Pater qui au-
dit Verbum ejus-, quaere quid sit Christus , et invenies
Verbum ejus : « In principio erat Verbum ^. » Non, In prin-
cipio fecit Deus Verbum ^ quomodo, « In principio fecit
Deus coekim et terram^ : » ecce quia non est creatura.
Disce trahi ad Fdium a Patre, doceat te Pater, audi
Verbum ejus. Quod Verbum ejus, inquis, audio? In prin-
cipio erat Verbum : non factum est, sed erat : Et Verbura
erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Quomodo homi-
nes in carne constituti audiant tale Verbum ? Quia Ver-
bum caro factum est_, et habitavit in nobis.
IX. Exponithoc et ipse, et ostendit nobis quid dixerit,
« Quiaudivit a Patreet didicit, venit adme^ » Continuo
subjecit quod cogitare possemus : « Non quia Patrem
» vidit quisquam, nisi is qui est a Deo, hic vidit Patrem. »
« 1 C©r. lu, 7. — ' Joan. vi, 4^. — ^ Id. 1, i. — 4 Gen. i, i. — 5 Joan.
VI, 46.
1« JOAWWIS BVA^GELICM , TRACT. XXVI, 303
Qiiid est ([uod ait? Ego vidi Patrom, vos non vidistis l*a-
Ircin ; ot taincn non viMiilis ad me, nisi tridiamini a l*atre.
Quid est autem vos trahi a Patre, nisi discere a Patre?
cjuid est discere a Patre, nisi audirea Palre? (|uid est
audire a Patre, nisi audire Vorhum Patris, id est mo ? Ne
forte ergo cum dico vobis, <( Omnis qui audivit a Patre
» et didicit, » dicatis apud vos, Sed nuncjuam vidimus
Patrom , quomodo discore potuimus a Patre? A me ipso
audito : a Non (juia Patrom vidit quiscjuam, s(!d (jui est a
» l)eo, hic vidit Patrem. » Ego novi Patrem, abiJlo sum :
sed c|uomodo V(M'hum ah illo, cujus est vorhum •, non (juod
sonat ot transit, sod (juod manet cum dicente, et trahit
audientem.
X. Admoneat quod so({uitur : (( Amen, amen dico vohis,
» qui credit in me, hahet vitam aetornani ^ » Uevelare se
voluit quid essot : nam compendio dicere poluit, Qui
credit in me , habet rae. Ipse enim Christus vorus Dous
est et vita fietorna. Qui ergo credit in me, inquit, it in
me^ et qui it in me , habet me. Quid est autem hahere
me? habere vitam ;cternam. Vita aeterna mortem assump-
sit, vita aetorna mori voluit; sed de tuo, non de suo : ac-
cepit a te, uhi morerotur pro te. Ab hominihus enim car-
nem assumpsit, sed non more hominum. Nam Patrem
habens in ccelo, matrem elegit in terra : et illic natus sine
matre, ethicsine Patre. Assumpsit ergo vita mortem, ut
vita occidoret mortem. Nam (( cjui in me credit, inquit,
» habet vitam aeternam : » non quod patet , sed quod
latet. Vita enim aeterna Vorhum in principio erat apud
Deum, et Deus erat Vorbum : et vita erat lux hominum.
Ipse vita aeterna, dodit et carni susceptae vitam aeter-
nam. Mori venit, sed die tertio resurrexit. Inter Verbum
' Joan. VI, 47.
304 tJ. AUGUSllJNl EriSCOl'1
suscipiens , et carnem resurgenlem , mors media con-
sumptaest.
XI. « Egosum, in([uit, panis vit.ie ^ » Et unde illi su-
perbiebant? « Patres vestri, inquit, manducaverunt in
» deserto manna, et mortui sunt^. » Quid est unde super-
bilis? « Manducaverunt manna, et mortui sunt. » Quarc
manducaverunt, et mortui sunt? Quia quod videbant,
credebant : quod non videbant, non intelligebant. Ideo
patres vestri, quia similes estis illorum. Nam quantum
pertinet, fratres mei, ad niortem istam visil)iJem corpo-
ralem, numquid nos non morimur qui manducamus pa-
nem de coelo descendentem ? Sic sunt mortui et illi, quem-
admodum nos sumus morituri ^ quantum attinet, ut
dixi, ad mortem hujus corporis visibilem atque carnalem.
Quantum autem perlinet ad illam mortem, de qua terret
Dominus, qua mortui sunt patres istorum • manducavit
manna et Moyses, manducavit manna et Aaron, mandu-
cavitmanna et Phinees, manducaverunt ibi multi qui Do-
mino placuerunt, et mortui non sunt. Quare ? Quia visibi-
lem cibum spiritaliter intellexerunt , spiritaliter esurie-
runt, spiritaliter gustaverunt, ut spiritaliter satiarentur.
Nam et nos hodie accipimus visibilem cibum : sed aliud
est sacramentum, aliud virtus sacramenti. Quam multi
de altari accipiunt et moriuntur, et accipiendo moriuntur?
Unde dicit Apostolus : « Judicium sibi manducat et bi-
» bit^. » Non enim bucceila Dominica venenum fuit Ju-
dae. Et tamen accepit, et cum accepit, in eum inimicus
intravit : non quia malum accepit , sed quia bonum male
malus accepit. Videteergo, fratres, panem coelestem spi-
ritaliter manducate, innocenliam ad altare apportate.
Peccata etsi sunt quotidiana, vel non sint mortifera. An-
■ Joan. Ti, 48. — ^ IL>h1- 49- — ^ i ^'^^' ^^> 29-
IN JOANMS EVANGELIUM, TRACT. XXVI. 305
tcqnam ad altaro acccdatis, attcnditc (|uid dicalis : u l)i-
» miltc nobis dchila nostra , sicul ct nos dimillimus dc-
» bitoribus nostris '. » Dimittis, dimittctur libi : scciirus
accedc, panis cst, non vcncnum. Scd vidc si dimittis :
nam si non dimittis , mcntiris , ct ei mcntiris , qucm non
non fallis. ^lcntiri Dco potcs , Dcum fallere non potes.
Novit ille quid agat. Intus tc videt , intus te examinat ,
intus inspicit, intus judicat, intus autdamnat, aut coro-
nat. Patrcs autcm istorum , id cst, mali patrcs malorum,
infidclcs patres infidelium , murmuratores patres nuu-
mmvatorum. Nam dc nulla re magis Dominum olTendisse
ille populus dictus est, quam contra Dcum murmurando.
Ideo et Dominus eos volcns ostcndcrc talium filios , hinc
ad eos ccepit : « Quid murmuratis in invicem , » murmu-
ratorcs fdii murmuratorum ? « Patres vestri manna man-
» ducavcrunt, ct mortui sunt : » non quia malum erat
manna , sed quia male manducaverunt.
XII. « Hic est panis qui de ccelo descendit"^. » Hunc
panem significavit manna , hunc panem significavit altare
Dei. Sacramenta illa fuerunt : in signis divcrsa sunt : in re
cjune siguificatur , paria sunt. Apostolum audi : « Nolo
» enim vos , inquit, ignorare, fratrcs, quia patres nostri
» omnes sub nube fuerunt , et omncs mare transierunt,
» et omnes in Moysen baptizati sunt in nube et in mari ,
» et omnes eamdem cscam spiritalem manducavcrunt ^.»
Spiritalem utique eamdem : nam corporalem alteram ,
([uia illi manna nos aliud : spiritalem vero , quam nos.
Sedpatres nostri, non patresillorum : quibus nos similes
sumus , non quibus illi similes fuerunt. Et adjungit , « Et
» omnes eumdem potum spiritalem biberunt. « Aliud illi ,
aliud nos, sed specie visibili, quod tamen hoc idem signi-
ficaret virtute spiritali. Quomodo enim eumdem potum ?
' MaUh. VI, 12. — * Joan, vi, 5o. — ^ i Cor. x, i, etc.
cxxii. 20
300 S. ALOUSTIJSI EPISCOPI
Bibebant, inquit, de spiritali sequente petra: petra autem
crat Ghristus. Inde panis , inde potus. Petra Christus in
signo , verus Ghristus in Verbo et in carne. Etquoraodo
biberunt? Percussa est petra de virga bis* : geraina per-
cussio , duo ligna crucis significat. « Hic est ergo panis de
» coelo descendens , ut si quis raanducaverit ex ipso, non
» moriatur"*. » Sed quod pertinet ad virtutem sacramenti,
non quod pertinet ad visibile sacraraentum ; qui mandu-
cat intus, non foris : qui manducat in corde, non qui pre-
mit dente.
XIII. « Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi^. »
Ideo vivus, quia de coelo descendi. De coelo descendit et
manna : sed manna umbra erat , iste veritas est. « Si quis
» manducaverit ex hoc pane, vivet in eeternura : et panis
» quem ego dabo , caro mea est pro mundi vita*. » Hoc
quando caperet caro , quod dixit panem , carnera ? Voca-
tur caro , quod non capit caro : et ideo magis non capit
caro, quia vocatur caro. Hoc enim exhorruerunt , hoc ad
se multum esse dixeruiit, hoc non posse lieri putaverunt.
« Garo raea est^ inquit, pro raundi vita.» Noruntfideles cor-
pus Ghristi, si corpus Ghristi esse non negiigant. Fiant cor-
pus Ghristi, si volunt vivere de Spiritu Ghristi. De Spiritu
Ghrisli non vivit, nisi corpus Ghristi. Inteihgite, fratres
raei, quid dixerira. Horao es, et spiritura habes, et corpus
habes. Spiritum dico quae aniraa vocatur, qua constat quod
horao es : constas enira ex aniraa et corpore. Habes itaque
spiritura invisibilera , corpus visibile. Dic mihi quid ex
quo vivat : spnitus tuus vivit ex corpore tuo , an corpus
tuura ex spiritu tuo ? Respondet omnis qui vivit : ( qui
autera hoc non polest respondere, nescio si vivit : ) quid
respondet omnis qui vivit? Gorpus utique meum vivit de
spiritu meo. Vis ergo et tu vivere de Spiritu Ghristi? In
' INuai, X, II. — 2 Joan. vi, 5q. — ^ Ibid. 5i. — 4 Ibid. 5.!.
IN JOANNIS EVANGELIUM, TRACT. XXVI. 307
corpore esto Christi. Numc[ui(i enim corpus meum vivit
de spiritu tuo? Mcum vivit tle spiritu mco, ct tuum tle
tuo. Non potcst vivere corpus Christi , nisi de Spiritu
Christi. Indc cst (|uod cxponcns nobis apostolus Paulus
lumc pancm, « Diujspanis, in((uit, unum corpus multi
» sumus^ )) O sacramcntum pictatis , o signum unitalis ,
0 vinculum charitatis : Qui vult vivere, habct uhi vivat ,
habct undc vivat. Accedat , credat, incorporctur ut vi-
vificetur. Non abhorrcata conipagc mcmbrorum, non sit
putre membrum quod resecari mereatur , non sit distor-
tum de C|U0 crubcscatur : sit pulchrum, sit aptum , sit
sanum : hnercat corpori , vivat Deo de Deo : nunc laborct
in terra , ut postea regnetin coelo.
XIV. « Litigabant ergo Judffii ad invicem , diccntcs ,
» Quomodo potest hic carncm suam nobis dare ad man-
» ducandum^.? » Litigabant uti([ue ad invicem,quoniam
panem concordiiie non intelligebant , nec sumere vole-
bant : nam ([ui manducant talem panem,non litigant ad
invicem 5 quoniam unus panis, unum corpus multi su-
mus. « Et per hunc facil Deus unius raodi habitare in
» domo^. »
XV. Quod autem ad invicem litigantes quaerunt , quo-
modo possit Dominus carnem suam dare ad manducan-
dum, non stalim audiunt:sed adhuc eis dicitur : «Amen,
» amen dico vobis, nisi manducaveritis carnem fdii ho-
» minis , et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam
» in vobis* : » Quomodo quidem edatur, et quisnam mo-
dus sit manducandi istum panem, ignoratis : verunitameii
{( nisi manducaveritis carnem fdii hominis , et biberitis
» ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis. » Hsec
non utique cadaveribus, sed viventibus Joquebatur. Unde
ne istam vitam intelligentes , et de hac re litigarent, se-
« 1 Cor. X, 17. — 2 Joan. vi, 53. — ^ Psa!. lx.vu, ;. — 4Joai). vi, jj.
•20.
308 S. ALGUSTIKI El'lSCOPI
cutus adjunxit : « Qui manducat mcam carnem, ct bibit
» meum sanguincm, habet vitam aeternam'.» Ilanc ergo
non habet qui istum panem non manducat, nec istum
sanguinem bibit : nam temporalem vitam sine illo habere
homines possunt, seternam vero omnino non possunt.Qui
ergo non manducat ejus carnem , nec bibit ejus sangui-
nem, non habet in se vitam : et qui manducat ejus car-
nem, et bibit ejus sanguinem, habet vitam. Ad ulrumque
autem respondetquod dixit, « selernam. » Non ita est in
hac esca , quam sustentandae hujus temporahs vitae causa
sumimus. Nam qui eam non sumpserit , non vivet : nec
tamen qui eam sumpserit, vivet. Fieri enim potest, ut se-
nio, vcl morbo, vel aliquo casu , plurimi et qui eam
sumpserint moriantur. In hoc verocibo et potu, id est ,
corpore et sanguine Domini , non ita est. Nam et qui eam
non sumit , non habet vitam , et qui eam sumit, habet vi-
tam, et hanc utique seternam. Hunc itaque cibum et potum
societatem vult intelhgi corporis et membrorum suorum,
quod est sancta Ecclesia in praedestinatis , et vocatis , et
justificatis, et giorificatis sanctis, et fidehbus ejus. Quorum
primum jam factum est, id est, prredestinatio : secundum
et tertium factum est , et fit, et fiet, id esi, vocatio et jus-
tificatio : quartum vero nunc in spe est, in re autem futu-
rum est, id est , glorificatio. Hujus rei sacramentum , id
est, unitatis corporis et sanguinis Christi aUcubi quotidie,
alicubi certis intervalhs dierum in dorainica mensa prse-
paratur, et de mensa dominica suniitur ^ quibusdam ad
vitam, quil)usdam ad exitium : res vero ipsa cujus sacra-
mentum est, omni homini ad vitam, nulh ad exitium^ qui-
cumque ejas pari.ice])s fuerlt.
XVI. Ne autem putarent sic in isto cibo et potu pro-
mitti vitam aeternam, ut qui eam sumerent , jam nec cor-
' Joan. \i, 55. .. . . ' - .
IN .lOAKMS F.VA^ori MAT , TnACT. XWI 300
pnrcmnrcrcnhir ; Imic roc^itnlinni di^innlus cst occnrrcre.
Nnni cimi (lixisscl : « Oiii ninii(huMt mcam carncm , ct
» bihil miMim sanL^iiinem, liahcl vilam ;etcrnam : » con-
linno suhjix^it, « Et ego resuscital>o ciim in novissimodic.))
Ut haheat intcrim sccundnm spiritimi viinm rclcrnnm in
re(|uie, (|ure sanctorum spirilus suscipit : (piod autcmad
t^orpus attinet, nec caro ejus vita aRterna fraudetur, sed
in iTsnrrcctione mortuorum novissimo dic.
WH. <( Caro enim mea, in(|uit, vere est cil)us , ct san-
» guis meus vere est potus'.)>Cum enim ciho et potu id
appctnnt homines , ut non esuriant, ne([ue sitiant : hoc
veraciter non prncstat nisi iste cibus et polus, qui eos a
quihus sumitur, immortales et incorruptihiles facit, id
est, societas ipsa sanctorum, ubi pax erit et unitas plena
al(|ne pcrfccta. Propterea (juippe , sicut etiam ante nos
hoc intcllcxerunt homines Dei , Dominus noster Jesus
Ghristus corpus et sanguinem suumin cisrehus commen-
davit , quoe ad unum ahquid rediguntur ex multis. Nam-
que aliud in unum cx muhisgranis confit ; aliud in unum
ex multis acinis confluit.
XVIII. Denique jam exponit quomodoid fiat quod lo-
((uitur, etquid sit manducare corpus ejus, et sanguinern
bihcrc. « Qui manducat carncm meam , et l)ihit meum
» sanguinem , in me manet, et ego in iilo'-. » IIoc est
ergo raanducare illam escam, et illum bibcrc potum , in
Christo mnnere, et ilhim mnnentem in se hahcre. Ac pcr
lioc qni non mnnct in Christo, ct in ((uo noii manct
Chrislus, procul dubio nec manducat (spiritaiiter) car-
nem cjus , nec bihit ejus sanguinem , (iicct carnaliler ct
visihiliter premat dentihus sacramenlum corporis ct san-
guinis Christi : ) sed magis tantse rei sacramentum ad ju-
dicium sibi manducat et bibit , ( quia immundus prse
• Joan. VI, 56. — ^ Ibid. 67.
310 S. AUGUSTINI EPisropi
sumpsit ad Cliristi acccdere sacramcnta , qune alicjuis non
digne sumit, nisi qui mundus esl : de quihus dicitur,
« Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt ^ »
XIX. « Sicut, inquit, misitme vivens Pater, et ego vivo
)) propter Patrem, et qui manducat me, et ipse vivet prop-
)) ter me ^. )) Non ait , Sicut manduco Patrem •, et ego vivo
propter Patrem : qui manducat me , ct ipse vivet propter
me. Non enim Filius participatione Patris fit melior, qui est
natusaequalis : sicut participationeFilii per unitatem cor-
poris ejus et sanguinis, quod illa manducatio potatioque
significat, nos efticimur meliores. Vivimus ergo nos propter
ipsum, manducantes eum 5 id est, ipsum accipientes seter-
nam vitam , quam non habebamus ex nobis : vivit autem
ipse propter Patrem, missus ab eo ' ; quia semetipsum cxi-
nanivit factus obediens usque ad mortem crucis. Si enim
secundum id accipimus , « Vivo propter Patrem , )) quod
alibi ait, Pater major me est * ^ sicut et nos vivimus propter
ipsum, qui major est nobis : hoc ex eo quod missus est, fac-
tum est. Missio quippe ejus exinanitio suimetipsius est , et
formse servihs acceptio : quod recte intelhgitur , servata
etiam Fihi cum Patre aequahtate naturse. Major enim est
Pater homine fiho , sed aequalem habet Deum Fihum :
cum idem ipse sit et Deus et homo , Dei Fihus et hominis
fihus , unus Ghristus Jesus. In quam sententiam si recte
accipiuntur hoec verba , ita dixit : « Sicut me misit vivens
» Pater , et ego vivo propter Patrem , et qui manducat
)) me , et ipse vivet propter me : )> ac si diceret , Ut ego
vivam propter Patrem, id est, ad illud tanquam majorem
referam vitam meam , exinanitio mea fecit , in qua me
misit : ut autem quisque vivat propter me, participatio
facit qua manducat me. Ego itaque humiJiatus vivo prop-
ter Patrera, ille erectus vivit propter rae, Si autem ita
• MaUh. V, 8. - ■» Joan. vi, 58. — ^ Philip n, 8. — 4 Joaii. xiv, 28.
IN JOANNIS r.VANGELHJM, TRACT. \XV1I. 311
dictnm cst, u Vivo proptcr Patrcm, » (juia ipsc dc illo,
non illc dc ipso cs! : sinc delrimcnto .nccpuililalis dictiim
cst. Nec tamcn diccndo, « Et qiii manducat mc, ct ipse
)) vivct proptcr me, )> camdcm suam ct nostram cTciuali-
tatcm significavit : scd gratiam mcdiatoris ostcnilit.
XX. « Hic cst jianis, qui dc cfclo dcsccndit '. : )> ut
illum manducando vivamus , quia seternam vitam ex no-
bis habcrc non possumus. « Non sicut, incjuit, mandu-
» cavcrunt patrcs vcstri manha, ct mortui sunt : qui
)) manducat hunc pancm, vivet in aeternum. » Quod ergo
illi mortui sunt, ita vnlt intclligi, ut non vivant in .Ttcr-
num. Nam tcmporalitcr et hi profccto moricntur, qui
Christum mandncant, sed vivuntin setcrnum, quia Chris-
tus est vita seterna.
i/*VVVVVVV\\VVVVVVVVVVVVVVVlVVVVVVVV»/VVVVVVVIA/*VVV%VVVVVVVVVVVVVVVVVVVVV^^
TRACTATUS XXVir.
Ab eo cjuod scriptum est, Thec cHtU in synagogn clo-
cens scibhato in Ciipharnaiun : usque ad id, Jlle
enim traditums erat eurrij cum essei unus ex dux)-
decim.
I. Vekba Domini ex Evangeho , quae sermonem pristi-
num consequuntur , audivimus. Hinc sermo debetur au-
ribus ct mentibus vcstris , ct hodierno diei non impor-
tunus cst : est enim de corporc Domini , quod dicebat se
dare ad manducandum proptcr seternam vitam. Exposuit
autcm modum attributionis hujus et doni sui , quomodo
daret carnem suam manducare, dicens : « Qui manducat
« Joan. VI, 59. — * Habitus in celebritate S. Laurentii,
312 S. AUGUSTINI EPISCOri
)) caiTicm nieam, et bibit sanguincm meum, in mc raanct
» et ego in illo K » Signum quia manducavit et bibit, hoc
est, si manet et manetur, si habilat et inhabitatur, si hx-
ret ut non deseratur. Hoc ergo nos docuit et admonuit
mysticis verbis, ut simus in ejus corpore sub ipso capite
in membris ejus, edentes carnem cjus, non relinquentes
unitatem ejus. Sed qui aderant plures non intelhgendo
scandahzati sunt : non enim cogitabant hiec audiendo,
nisi carnem, quod ipsi erant. Apostolus autem dicit, et
verum dicit : « Sapere secundum carnem, mors est \ )>
Carnem suam dat nobis Dominus manducare, et sapere
secundum carnem mors est : cum de carne sua dicat ,
([uia ibi est vita aeterna. Ergo nec carnem debemus sapere
sccuiidum carnem , sicut in his verbis :
II. « Muhi itaque audientes : » non ex inimicis, sed
« ex discipuhs ejus dixerunt : Durus est hic sermo, quis
» potest eum audire ^ ? » Si discipuh durum habuerunt
istum sermonem, quid inimici? Et tamen sic oportebat
ut diceretur, quod non ab omnibus intelhgeretur. Secre-
tum Dei intentos debet facere, non adversos. Isti autem
cito defecerunt , taha loqnente Domino Jesu : non credi-
derunt ahquid magnum dicentem, et verbis ilhs aliquam
gratiam cooperientem : sed prout voluerunt ita intellexe-
runt, et more hominum, quia poterat Jesus, aut hoc dis-
ponebat Jesus, carnem qua indutum erat Verbum , ve-
luti concisam distribuere credentibus in se. « Durus est,
» int[uiunt_, hic sermo, quis potest eum audire? »
III. « Sciens autem Jesus apudsemetipsum, quia mur-
» murarent de eo discipuli ejus \ » Sicenim apud se ista
dixerunt, ut ab illo non audirentur : sed ille qui eos no-
verat in se ipsis, audiens apud senietipsum, respondit, et
ait : « Hoc vos scandalizat : » quia dixi : carnem meam
' .I0.M1 VI, .'S7. — ' Roiii. vui^ 6. — 3 jonn, vi, 65. ~ 4 Ihi,]. 62.
IN JOHNNIS EVANGELIUM, TUACT. XXVII. 313
(lo vohis nianducare et sanguincni nicum bihcro, hoc vos
ncnipe scandah/at. « Si ergo vidcritis (iliuni hominis as-
» cciulcntcm uhi crat prius '? » Quid est lioc. Ilinc sol-
vit cjuod illos moverat? hinc aperuit unde fuerant scan-
(hih/.ati? hinc phine , si intclligeront. Illi enim putahant
cuin crogaturum corpus suuin , iJlc aulem dixit se asccn-
surum in c(clum, utique integrum. (( Cumvideritis iiliura
)) hominis ascendcntem uhi erat prius; » certe vel tunc
videhitis, (juia non eo modo quo pulatis erogat corpus
suum ; certe vel tunc intelligetis , ([uia gratia ejus non
consumitur morsihus.
IV. Et ail : « Spiritus est qui vivificat, caro non pro-
» dest (juidquam -. » Hoc antc((uam exponamus, ut Do-
minus donat , iJlud non negJigenter praetereundum est,
(|uod ait : « Si ergo videritis (ilium hominis ascendentem
» uhi erat prius. » FiJius enim Jiominis Christus, ex vir-
gine Maria. Ergo filius hominis hic C(X'pit esse in terra,
uhi carnem assumpsit ex terra. Unde prophetice dictum
erat : « Veritas de terra orta est ^. » Quid sihi ergo vult
tjuod ait : « Cum vidcritis (ilium hominis ascendentem
» uhi erat prius? » Nulla enim esset (|uaestio si ita dixis-
sct : « Si vidcritis Filium Dci ascendentem uhi erat prius : »
cum vcro fiJium liominis dixit ascendentem uhi erat prius,
numquid filius hominis in ccelo erat prius, quando in
terra esse ccepit? Ilic ([uidem dixit : « Ubi erat prius, »
f[uasi tunc non ibi essct quando hfec loquebatur. Alio au-
tcm loco ait : Ncmo ascendit in cfclum, nisi qui de ccelo
descendit, filius hominis qui est in crelo : non dixit erat,
sed fdius, inquit, hominis qui est in ca^Io. In terra loque-
batur , et in cfjelo se csse dicehat. Et non ita dixit :
« Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit,
» Filius.Dei quifiestiin coelo ^, » Quo pertinet, nisi ut in-
' loan VI, 63. — ' Ibi.l 64. — ' P'^-')!. i.xkxiv, 12. — 4 Joan. 111, i3.
314 S. ATJGtlSTINI EPISCOPI
lelligamus , quod etiam pristino sermone commendavi
Charitati Vestrae, unam personam esse Gliristura Deum et
horainem, non duas 5 ne fides nostra non sit Trinitas , sed
quaternitas? Chrislus ergo unus est : Verbum, anima et
caro unus Christus : Filius Dei et fdius hominis unus
Christus, FiUus Dei semper, fdius hominis ex tempore ;
tamen unus Christus secundum unitatem personae. In
coelo erat , quando in terra loquebatur. Sic erat fdius ho-
minis in coelo, quomodo FiHus Dei erat in terra : Filius
Dei in terra in suscepta carne, fdius hominis in ccelo in
unitate personae.
V. Quid est ergo quod adjungit : « Spiritus est qui vi-
)) vificat, caro non prodest quidquam ^? » Dicamus ei,
( patitur enim nos non contradicentes , sed nosse cupien-
tes :) O Domine, magister bone, quomodo « Garo non
» prodest quidquam, )> cum tu dixeris : « Nisi quis man-
)) ducaverit carnem meam , et biberit sanguinem meum ,
» non habebit' in se vitara ^ ? » An vita non prodest quid-
quam? et propter quid sumus quod sumus, nisi ut habea-
mus vitam seternam, quam tua carne promittis? quid est
ergo , « Non prodest quidquam caro ? » Non prodest quid-
quam, sed quomodo illi intellexerunt : carnem quippe sic
intellexerunt, quomodo in cadavere dilaniatur, aut in
macello venditur, non quomodo spiritu vegetatur. Proinde
sic dictum est : « Caro non prodest quidquam : » quo-
modo dictum est : « Scientia inflat. » Jam ergo debemus
odisse scientiam ? absit. Et quid est, Scientia inflat? sola,
sine charitatc. Ideo adjunxit : « Charitas vero sedificat ^. »
Adde ergo scientiae charitatem^ et utihs erit scientia : non
per se, sed per charitatem. Sic etiam nunc , « Garo non
» prodest quidquam, » sed sola caro : accedat spiritus ad
carnem, quomodo accedit charitas ad scientiam , et pro-
• Joan. vr, 64. — ' Ibid. 54. — ^ t Cor. vni, i.
IN JOANMi EVANGF.LIUM , TRACT. XXVII. 315
dcsl plurimum. Nam sicaro niliil prodossot, Yerbum caro
iioii licrct, ut inliabitarct in nobis. Si pcr carncni nobis
nuilluin profuit Chrislus, t|Uoniodo caro nihil prodest?
Scd pcr carncm Spiritus ali{[uid pro salutc nostra egit.
Caro vas fuit : (|uod liabebat attcnde, non (|uod erat.
Apostob niissi sunt, nunKjuid caro ipsorum nihil nobis
jirofuit? Si caro Apostolorum nobis profuil, caro Domini
potuit nihil prodesse? Undc enim ad nos sonus verbi, nisi
pcr vocem carnis? unde stylus, undc conscriptio? Ista
omnia opcra carnis sunt, sed agitantcj spirilu taiujuam or-
ganum suum. a Spiritus » ergo « estqui vivificat, caro au-
» tem non prodest quid(|uam : » sicut illi intellexerunt
carni m, non sic ego do ad manducandum carnera meam.
VI. Proinde, (( Verba, in(|uit, quae ego locutus sum
» vobis , spiritus et vita sunt ^ » Diximus enim, fratres^ hoc
Dominura comraendasse in manducationc carnis suae et
potationc sanguinis sui, ut in illo maneamus, ct ipse in
nobis. Maneamusautem in illo, cum sumus membra ejus :
manet autem ipse in nobis, cuni sumus teraplum ejus. Ut
autem simus membra ejns, unitas nos compaginat. Ut
compaginet unitas, quae facit nisi charitas? Et charitas
Dei unde? Apostolum intcrroga : (( Charitas, inquit, Dei
» ditfusa est in cordibus nostris per Spiritura sanctum ,
» quidatus estnobis "^. » Ergo (( Spiritus estquivivificat : »
spiritus enim facit viva membra. Nec viva raembra spi-
ritus f acit, nisi quae in corpore quod vegetat ipse spiritus,
invenerit. Nara spiritus qui est in te, o horao^ quo constas
ut homo sis , nuniquid vivificat membrum quod separa-
tum invenerit a carne tua ? Spiritum tuum dico animara
tuara 5 anima tua non vivificat nisi membra quae sunt in
carne tua^ unum si toUas, jara non vivificatur ex anima
tua, quia unitati corporis tui non copulatur. Haec dicun-
' Joan. VI, G4. — ' Roni. v, 5.
316 S. AUGUSTINI EPISCOPI
tnr ut amemiis unitatem , et timeamus sopnrationem.
Niliil enim sic debct formidare Gliristianus , ([uara sepa-
rari a corpore Christi, Si enim separatur a corpore
Cliristi, non est membrum ejus 5 si nori est mcmbrum
ejus, non vegetatur Spiritu ejus : « Quisquis autem , in-
)) quit Apostolns , Spirilum Christi non habet , hicnon est
» ejus ^ Spirilus )> ergo « est qui vivificat , caro autcm non
)> prodest quidL|uam. Verba qua3 ego locutus sum vobis,
» spiritus et vita sunt . » Quid est, « Spiritus et vita
» sunt? » Spirilaliter intelligenda sunt. Intellexisti spi-
ritalilcr? « Spiritus et vita sunt. » Intellexisti carnali-
ter? Etiam sic illa « Spiritus et vita sunt, » sed tibi non
sunt.
' VII. « Sed sunt quidam, inquit, in vobis qui non cre-
» dunt '^ » Non dixit : Sunt quidam in vobis qui non
intelhgunt ; sed causam dixit, quare non intelhgant.
. « Sunt enim quidarn in voliis qui non credunt : » et ideo
non intelHgunt, quia non credunt. Propheta enim dixit :
« Nisi credideritis , non intelhgetis ^. » Perfidem copula-
mur, per intellectum vivificamur . Prius haereamus per
fidem, ut sit quod vivificetur per intellectum. Nam qui
non hgeret, resistit : qui resistit, noncredit. Nam qui re-
sistit, quomodo vivificatur? Adversarius est radio lucis ^
({(^0 penetrandus est : non avertit aciem, sed claudit men-
tem. « Sunt t)ergo « quidamquinoncredunt. » Credantet
aperiant , aperiant et illuminabuntur. « Sciebat enim ab
initio Jesus qui essent credentes , et quis traditurus esset
cum *. Ibi enim erat et Judas. Nam quidam scandalizati
sant : ille autem mansit ad insidiandum, non ad inlelii-
gendum. Et quia ideo manserat, non de illo tacuit Do-
minus. Non illum expressit, sed nec siiuit : ut omnes
' Rom viu,'9. — ' Joan. vi, 65. — 3 isai". vii, 9, juxta i.xx. —
4 Joan, vij 6.').
iK juAivMS i:\ ais(;l;lii M , tuact. xxvir. 3l7
liniCKiit, (juamvis iiiuis pcriicl, Secl postoa (juam dixit et
ct tlisliuxii (jrcdciilcs a non cicdcntil)us, exprcssil causam
(|uarc non crcdaiil : « 1'roptcrca dixi vol)is , iiKpiit , (luia
» ncmo potcst vmirc ad mc , nisi iucrit ci datiun a i*a-
» tie mco '. » Eryo ct crcdere datur nohis; non enim
nihii cstcredcrc. Si autcm magnum ali(|uid cst, gaudc(piia
crcdidisti, scd noli cxtolli : (( Ouid cnini hahcs quod non
)) acccpisti • ? ))
Vlll. « Ex hoc multi discipulorum ejus abierunt retro,
(( ctjam non cum illo amhulavcrunt ^ Ahicrunt rctro, »
scd post Satanam non post Ch.iistum. Nam aliquando l)o-
minus Christus Petrum appcllavit satanam , magis (piia
volchat pia^cederc Dominum suum, ct consihum darc ne
moicrclur ille, (jui vencrat ut morcrclur, ne nos in nntcr-
num morcrcmur : ct ait illi : (( Ucdi post me satanas,
)) non enimsapis quae Dei sunt, sed quse hominissunt *. »
Non illum rcpulit rctroirc post satanam, et appcllavit sa-
tanam : scd lecit post sc irc, ut non csset satanas amhu-
hindo post Dominum. Isti autem sic n^dierunt retro, quo-
modo de quihusdam feminis dicit Apostolus : (( Qu.Tuam
)) cnim conversae sunt rctro post satanam ^. )) Ultcrius
cum iilo non amhulavcrunt. Eccc pr.Tcisi a corporcvitam
perdidcrunt, quia forte in corpore nec fuerunt. Inter non
crcdcntcs et ipsi deputandi sunt, quamvis discipuli dicc-
rcntur. Ahicrunt retro, non pauci, sedmulti. Hoc forte fac-
tum est ad consolationem, quoniam aliquando contingit
ut dicat homo verum, et (piod dicit, non capiatur, at([ue
illi (|ui audiunt, scandalizenlur et discedant. Paenitet au-
tcm horaincm dixisse quod verum est : dicit cnim apud
se homo : Non debui sic dicere^ non hoc dicere debui.
Ecce Domino contigit : dixit, et perdidit multos, remansit
' Joau. VI, 66. — ' I Cor. iv, 7. — ^ Joan. vi, 67. — 4 Mattli. ivi, 23.
— 5 I Tini. V, i5.
318 • s. AuGUSTiwi Eviscon '"'• '^*'
ad paucos. Sed non turbatur ipse, quia ab initio noverat
et qui credentes essent, et qui non credentes : nos si nobis
contingat, perturbamur. Solatium in Domino inveniamus,
et tamen caute verba dicamus.
IX. Atque ille ad paucos qui remanserant : « Dixit ergo
» Jesus duodecim ^ : id est illis duodecim qui remanse-
runt. « Numquid et vos, inquit, vuJtis ire? » Non dis-
cessit nec Judas. Sed quare manebat, Domino jam appa-
rebat, nobis postea manifestatus est. Respondit Petrus
pro omnibus, unus pro multis , unitas pro universis ;
« Respondit ergo ei Simon Petrus : Domine ad quem ibi-
)) mus ^ ? » Repellis nos a te, da nobis alterum te. « Ad
)) quem ibimus? » Si a te recedimus^ ad qnem ibimus?
« Verba vitae oeternae babes. » Videte quemadmodiim
Petrus dante Deo, recreante Spiritu sancto, intellexit.
Unde, nisi quia credidit? « Verba vitse aeternne babes. )>
Vitam enim seternam habes in ministratione corporis et
sanguinis tui. « Et nos credidimus, et cognovimus ^. »
Non cognovimus et credidimus, sed « Credidimus, et
» cognovimus. )) Credidimus enim ut cognosceremus :
nam si prius cognoscere, et deinde credere vellemus, nec
cognoscere nec credere valeremus. Quid credidimus, et
quid cognovimus? « Quia tu es Christus FiHus Dei. » Id
est, quia ipsa vita aeterna tu es, et non das in carne et
sanguine tuo nisi quod es.
X. Ait ergo Dominus Jesus : « Nonne ego vos duode-
)) cim elegi, et unus ex vobis diabolus est ^? Ergo undecim
)) elegi » diceret : an eligitur et diabolus, et in eiectis est
diabolus ? Electi in laude solent dici : an electus est et
iste , de quo nolente et uesciente magnum aliquid boni
fieret? Hoc est proprium Dei : contrarium iniquis. Sicut
enim iniqui male utuntur bonis operibus Dei , sic contra
' Joaa. VI, 68. — ^ Ibid. 69. — 3 ibid. 70. — ^ Ibid. 71.
ijM joA^MS i:vAis(;ei,hjm , xhact. xxvh. 310
Deus beno utilur malis oporibns hoininum iniciuorum.
Ouam bununi cst membra corporis iia cssc, ([ucmadmo-
(.luni disponi non possunt nisi ajj artilicc Dco. PcLuianlia
tamcn quam malc ulitur ocuHs? Fallacia (|uam malc uti-
tur lingua? Falsus tcstis nonne lingua sua , et animam
suam prius truciUat , et alterum laedere se perempto co-
natur? Male ulilur Jingua , ncc idco malum est lingua :
opus Dci cst bngua, scd bono opcrc Dci malc ulitur iila
nctjuitia. Quomodo utuntur pedibus qui currunt ad sce-
lcra, ([uomodo utuntur manibus bomicid.e, et ilbs ad-
jaccntibus forinsccus bonis creaturis Dci quam male
utuntur malii Auro judicia corrumpunt , innocentes
opprimunt. Luce istit mali male utuntur : male vivcndo
enim etiam ipsara lucem qua vidcnt, ad ministerium sce-
lerum suorum usurpant. lcns enim ut iaciat aliquid mali
malus, lucere sibi vult ne oilendat, quijam intus oilcndit
et cccidit : quod timet in corpore, jam incurrit in corde.
Omnibus ergo J)onis Dci, ne pcr singula currere Jongum
sit ; male utitur maius : contra, malis hon linum maiorum
bene utitur bonus. Et c[uid tara bonum quam unusDeus?
Quandoquidem ipsc Dominus dixit : « Nemo Iionus nisi
» unus Deus ^ » Quanto ergo iile meiioi , tanto meiius
utitur et maiis nostris. Quid Juda pejus? later omnes ad-
haerentes magislro, inter duodccim, iocuJi iiii commissi
sunt, et dispensatio pauperum distributa : ingratus tanto
beneficio, honori tanto , accepit pecuniam, perdidit justi-
tiam : tradidit vitam mortuus 5 quera ut discipuius secu-
tus, ut iniraicus {:)ersecutus cst. Totum hoc maium Judae,
sed maio ejus bene usus est Dominus. Tradi se pertuiit ,
ut rcdimeret nos. Ecce raaium Judae in bonum conver-
sum cst. Satauas ([uantos Martyres pcrsecutus est? Si sa-
tanas persequeudo cesssaret, liodie tam gloriosam coro-
" Marc. X, 18.
320 .n/.:/ g AUGUSTINl EPISCOVI
iiam sancti Laurentii non celebraremus. Si ergo ipsius
diaboli malis operibus bene utitur Deus : cpiod facit ma-
lus, maJe utendo, sibi nocet^non bonitati Dei contradicit.
Artifex illo utitur 5 et magnus artifex, si illo uti non nos-
set, nec eum esse permitteret. Ergo « Unus ex vobis dia-
» bolus est, ait, cum ego vos duodecim elegerim. » Po-
test et sic inteiligi quod ait : « Duodecim elegi, » quia
sacratus est numerus. Non cnim quia periit inde unus,
ideo illius numeri honor demplus est : nam in locum pe-
reuntis, alius subrogatus est. Mansit numerus consecra-
tus •, numerus duodenarius ' : quia per universum mun-
dum, hoc est per quatuor cardines mundi, Trinitatem
fuerant annuntiaturi. Ideo ter f[uaterni. Se ergo extermi-
navit Judas, non duodenarium numerum violavit : ipse
deseruit prseceptorem, nam Deus illi apposuitsuccessorem.
XI. Hoc totum quod Dominus de carne et de sanguine
suo locutus est, et quod in ejus distributionis gratia vitam
. nobis promisit aeternam , et quod hinc voluit intelligi
manducatores et potatores carnis et sanguinis sui, ut in
illo maneant et ipse in illis, et quod non intellexerunt qui
non crediderunt, et quod spiritalia carnaliter sapiendo
scandalizati sunt, et quod eis scandalizatis et pereuntibus
consolationi Dominus afFuit discipuiis qui remanserant,
ad quos probandos interrogavit, « Numquid et vos vultis
» ire.^ » ut respon.sio permansionis eorum innotesceret
nobis 5 nam ille noverat quia manebant : hoc ergo totum
ad hoc nobis valeat , dilectissimi , ut carnem Ghristi et
sanguinem Ghristi non edamus tantum in sacrame.#to,
quod et multi mali •, sed usque ad spiritus participatio-
nem manducemus et bibamus, ut in Domini corpore tan-
quam merabra maneamus, ut ejus spiritu vegetemur, et
non scandahzemur , etiamsi multi modo nobiscum man- ,
• Act. 1, 26. ^
IN J0ANH13 EVAN(.EL11JM , TKAC.T. XXVII. 321
(hicant ct bibiint tcmporaliler sacramcnta, qni babebnnt
in fine oeterna tormenta. JVIodo enim corpns Christi mix-
lum est tan(|uam in area : sed novit UominiKs (|ui sunt
cjus '. Si tu nosti(|ui(l triluras, (|uia ibi est latcns massa,
uccconsumillrituralio(|Uod purgatura est ventilalio; certi
sumus, fralrcs, (|uia omnes qui sumus in corpore Domini,
cl luancmus iu iUo , ut et ipse mancat in nobis, in hoc
s;rculo lu^cssc h.ibcmus usquc in fiucm intcr malos vivcrc.
Non inter illos dico malos, qui blasphemant Ghristum :
rari cnim jam inveniuntur (jui lingua blasphemant, scd
multi ([ui vita. Nccessc est ergo ut intcr illos us(|ue in
lincm vivamus.
XII. Sed ([uid est quod ait : « Qui manet in me, et cgo
» in illo'? » ([uid nisi ([uod Martyres audicbant, Qui per-
severaverit usquc in finem , hic salvus erit ? Quomodo
mansit in illo sanctus Laurentius , cujus hodie festa cele-
bramus? Mansit usque ad tentationcm, mansit usque ad
tyrannicarn interrogationem , mansit usque ad acerrimam
comminationem, mansitusque ad pcremptionem : parum
est, usquc ad immanem excruciationem mansit. Non cnim
occisus est cito, scd cruciatus est in igne : diuvivereper-
missus cst ^ imo non diu vivere permissus est, scd tarde
mori compulsus cst. In illa ergo longa morte, in iliis tor-
mcntis , quia bene manducaverat et bene biberat , tan-
([uam illa esca saginatus ct illo calice ebrius , tormenta
non sensit. Ibi enim erat qui dixit : (( Spiritus est qui vi-
» vificat^ « Caro enim ardebat, sed spiritus animam ve-
getabat. Non cessit, et in regnum succ(^ssit. Dixerat autem
illi Xystus martyr sanctus , cujus diem quinto ab hinc
retro die cclebravimus, Noli moerere, fiJi. Episcopus enim
erat ille , iste diaconus. Noli moercre, inquit, sequeris me
post triduum. Triduum autem dixit medium intcr diem
' 2 Tim. II, 79. — ' Joan. vi,57, et xv, 5. — ^ Id. vi, 64.
cxxii. 21
8. AUGtlSTlWl EPISCOPl
passionis sancti Xysti , et diera hodiernoe passionis sancti
Laurentii. Tridaum est medium. 0 consolatio! non ait,
Noli moerere fili , desinet persecutio, et securus eris : sed,
Noli mcerere , quo ego praecedo , tu sequeris 5 nec conse-
cutio tua diflertur : triduum medium erit, et mecum eris.
Accspit oraculum , vicit diabolum , pervenit ad trium-
phum.
TRACTATUS XXVIII K
Ab eo loco Evangehi : Et post hcec ambulabat Jesus
in Galilceam : usque ad id , JSemo tamen palam
loquebatur de eo, propter metum Judceorum.
l. In isto EvangeHi capitulo, fratres , Dominus noster
"Jesus Christus secuudum hominem se plurimum commen-
davit fidei nostrse.Etenim semper hoc agit dictis et factis
suis , ut Deus credatur et homo : Deus qui nos fecit, ho-
mo qui nos quaesivit : Deus cura Patre semper , homo no-
biscum ex tempore. Non enim qucereret quem fecerat,
nisi fieret ipse quod fecerat. Verum hoc mementote, et de
cordibus vestris noUte dimittere, sic esse Christum homi-
iiem factum ^ ut non destiterit Deus esse. Manens Deus
accepit hominem , qui fecit hominera. Quando ergo la-
tuit ut homoynon potentiam perdidisse putandus est,
sed exemplura infirrailati praebuisse. IUe enira quando vo-
luitdetentus est, quando voluit occisus est. Sed quoniara
futura erant membra ejus, id est , fideles ejus, qui non
haberent illani potestatera quam habebat ipse Deus nos-
■ Habitus die proximo ante Tiactat. subseq.
IN JOANNIS EVAWGELIWM, TRACT. XXVIII. 32ii
lor : qiiod lalcbat , quod se taniiiiam nc occidorctur oc-
cullabat, iioc indicabal laciura cssc incmbia ^^ua, in qui-
biis ulic|uc mcml)ris suis ipse erat. Mou enim Christus in
capitc ct non in corpore, Sfd Christus totus in capile et
in corpore. Quod cr^o membra ejus, ipse : quod autem
ipsc , non continuo membra ejus. Nam si non ipse essent
nicmbra ejus, non diceret, « Saule , quid me perseque-
» ris •? )) iSon enim Saulus ipsum , sed membra ejus, id
est , fideles cjus in terra persequebatur. Noluit tamen di-
cere sanctos meos, servos meos j postremo iionorabilius ,
Iratres meos : sed, me, hocest raembra mea, quibus ego
sum caput.
II. His praedictis puto nos in hoc capitulo quod modo
lectuni est, non esse laboraturos : saepe enim significatura
est in capite , quod luturum erat in corpore. « Post haec,
)) inquit, ambulabat Jesus in Galilaeam : non enim vole-
)) bat in Judaeam ambuiare, quia quaerebant eum Ju-
)) daei interfjcere'^)) Hoc est c[uod dixi, infirmitati nostrae
pr.Tbebat exemplum.Non ipse perdiderat potestatem,sed
noslram consolabatur fragilitatem. Futurum enim erat,
ut dixi, ut aliquis fidelis ejus aljsconderet se , ne a perse-
cutoril)us inveniretur : et ne illi pro crimine objiceretur
latibulum, praecessitin capite cjuod in membro confirraa-
retur. Sic enim dictum est : « Nolebat ambulare in Ju-
» daeam, quia cpaerebant eum Judaei occidere : » quasi
non posset Christus et ambulare inter Judaeos , et non
occidi a Judoeis. Hancenim potentiam quando voluitde-
monstravit : nam cum eum jam passurum tenere vcUent,
ait illis : « Quem quoeritis? llesponderunt , Jcsum. Et
» ille, Ego sum^ : » non se occultans, sed manifestans.
Ad eam tamen manifestalionem illi uou substiterunt, sed
r^deuntes retro ccciderunt. Et tamcn quia pati venerat,
' Act. IX, 4- — ' Joan. vu, i. — ^ Id. »j 85, elc.
21.
324 S. AUGUSTIKI EVISCOPI
surrexerunt, tenuerunt , ad judicem adduxcrunt, etocci-
derunt. Sed quid fecerunt ? Quod ait quaedam Scriptura :
« Terra tradita est in manus impii ' • » caro data est in
potestatem Judaeis, Et hoc propterea , ut ([uasi sacculus
conscinderetur, unde nostrum pretium manaret.
III. « Erat autem in proximo dies festus Judseorum
» Scenopegia -. » Quid sit Scenopegia, Scripturas qui lc-
gerunt, noverunt. Faciebant die festo tabernacula;, ad
similitudinem tabernaculorum , in qiiibus habitaverant
cum ex iEgypto educti peregrinarentur in eremo. Iste
erat dies festus, magna solemnitas. Celebrabant hoc Ju-
daei , velut reminiscentes beneficia Domini , qui occisuri
erant Dominum. Hoc ergo die festo , (quia plures erant
dies festi •, sic enim appellabatur apud Juda?os dies festus,
ut non esset dies unus , sed plures : ) locuti sunt « fratres
)) ejus )) ad Dominum Christum. « Fratres ejus ^, •» sic ac-
cipite, sicut noslis : non enim novum est quod auditis.
Consanguinei virginis Mariae , fratres Domini dicebantur.
Erat enim consuetudinis Scripturarum , appeilare fratres
quosUbet consanguineos et cognationis propinquos , et
extra usum nostrum, non quo more nos loquimur. Nam
quis dicat fratres avuncukmi et filium sororis ? Scriptura
tamen etiam hujusmodi cognationes fratres appellat. Nam
Abraham et Lot fratres sunt dicti , cum esset Abraham
patruus Lot^ : et Laban et Jacob fratres sunt dicti , cum
esset Laban avunculus Jacob *. Cum ergo auditis fratres
Domini , Marioe cogitate consanguinitatem , non iterum
parientis uliam propaginem. Sicut enim in sepulcro ubi
positum est corpus Domini , nec antea nec postea mor-
tiuis jacuit : sic uterus Mariae nec antea nec postea quicl-
quam mortaie concepit.
' .io!) -.N, y/,. — ■< Joan. vii, -2. — ^ Ibitl. 3.-4 (jin. xiv, i^. — ^ I(ft
XXIX, i5.
IN JOAIVNIS EVANGELIUM, TRACT. XXV III. 325
IV. Diximus, fratres, (jui fiKMint : audianius (|uid (lixi'-
rint. « Transi hinc , et vade in .ludneam, ut cl diseipuli
» tui videant opera tua, (june tu faeis*. » Opera Doniini
diseipulos non latebant , sed istos latebant. Isti enim Ira-
tres,id est , consanguinei, Christum consanpuinoum ha-
bere jKiUuMunt, eredere aut(>m in eum ips.i propin(|uilale
iastidierunt. Dictum est in Evangeho : noii enim hoe nos
audeinus opinari , modo audislis. Addunt, et monent ,
<( Nemo enim in occulto quid facit, et (|u;Terit ipse in pa-
» lam esse : si hnec facis, manifesta te ipsum mundo "^. »
Et continuo, <( Ne(jue enim fratres ejus credebant in
» eum^. » Quare in eum non credebant? quia humanam
gloriam re(piirebant. Nam et quod eum videntur monere
fratres, gloriae ipsius consulunt. Facis mirabilia^ inno-
tesee , id est , appare omnibus nt laudari possis ab omui-
bus. Lo(iuebalur caro carni : sed caro sine Deo, carni cum
Deo. Loquebatur enim prudentiacarnis Verbo quod caro
factum cst et habitavit in nobis.
V. Qiud ad h.rc Dominus? « Dicit ergo eis Jesus, Tem-
» pus meum nondum venit, tempus autem vestrum sem-
» per est paratum. »Quid est hocPNondum venerattem-
pus Christi? Quare ergo Christus venerat, si tempusc^jus
nondum veneratPNonne audivimus Apostoium dicentem,
(( Cum autem venit plenitudo temporis , misit Deus Fi-
» iium suum^? » Si ergo in plenitudine temporis missus
est ; ([uando debuit missus est, quando oporluit venit :
quid est , « Tempus meum nondum venit? » Intelligite,
fratres, qno animo illi loquebantur , qui (piasi fratrem
suum inonere videbnnlur. Dabant ei consilium consequen-
doe glori;e, veluti s?pcnlariter et terreno alli-ctu moneiires,
ne esset ignobiiis et iatitaret : quod ergo ait Dnminus,
(( Tempus raeum nondum venit , » illis respondit qni ei
• .lonii VII, .">. — •> IbiJ. 5. — 5 IbiM fi. — < Galal. iv. '• .
326 S. AtTGtlSTINT KPI8COPI
consilium de gloria dal^ant, « Tcmpiis glorise mcpe non-
» dum venit. » Videtc ([uam prolimdum sit : de gloria
illi admonebant, sed ille voluit altitudinem humilitate
praecedere, et ad ipsam celsitudinem per humilitatem viam
sternere. Nam et illi discipuh utique gloriam requirebant,
qui volebant sedere unus ad dexteram ejus , et aker ad
sinistram : attendebant quo, et non videbant qua : Domi-
nus eos ut ordinate venirent ad patriam , revocavit ad
viam. Excelsa est enim patria , humilis via. Patria est vita
Christi, via est mors Christi : patria est mansio Christi ,
via est passio Ghrisli. Qui recusat viam , quid quaerit pa-
triam ? Denique et illis hoc respondit, quaerentibus alti-
tudinem, « Potestis bibere cahcem quem ego bibiturus
» sum ^ ? » Ecce qua venitur ad celsitudinem quam desi-
deratis. Cahcem quippe commemorabat humihtatis atque
passionis.
VI. Ergoethic, « Tempus meumnondum venit, tempus
)) autem vestrum , )> id est, mundi gloria, « semper est
)> paratum. )) Hoc est tempus de quo in prophetia loqui-
turChristus , id est, corpus Christi : Cum accepero tem-
pus, ego justitias judicabo. Modo enim non est tempus
judicandi, sed iniquos tolerandi. Ferat igiturmodo cor-
pus Christi, et toleret iniquitatem male viventium. Ha-
beat tamen justitiam modo, antequam habeat judicium :
per justitiam enim perveniet ad judicium. Tolerantibus
quippe membris iniquitatem sseculi hujus, quid Scriptura
^ sancta dicit in Psalmo ? « Non repellet Dominus plebera
)) suam'-. » Laborat quippe plebs ejus inter indignos,
inter iniquos, inter blasphemantes, inter murmurantes,
detrahentes, insectantes, et si hceat perimentes. Laborat
quidem : « Scd non repellet Dominus plebem suam , et
)) hsereditatem suam non derelinquet, quoadusque justi-
' Mattli. XX, "^"2. — ^ Ps.tl. xciii, 14.
IN JOANNIS EVANGELIUM, TRACT. XXVIH. 327
)) tia convorlalur in judicium. » Quoadust^ue justilia qu.ne
niodo cst in sanclis i^jus, convcrtatur in judiciuni , cum
implcbitur quoil cis dictum est : u Sedcbilis supcr duode-
)) cim sedcs, judicantes duodecim tribus Israel '. » Habe-
i)at justitiam Apostolus , scd nondum illud jadicium de
(|uo dicit : uNi'Scitis (|uoniam angelos judicabimus '? » Sit
ergo modo tcmpus juste vivendi, postea erit tempus cos
(jui malc vixerint, judicandi. Quoad justilia, in(|uit, con-
vcrtatur in judicium. lloc crit tcni]His judicii , de quo Do-
minus modo dixit : « Tempus meum nondum venit. » Erit
enim tcmpus gloriae, ut qui venit in humilitate, veniat
in altitudine. Qui venit judicandus , veniet judicaturus :
qui venit occidi a mortuis, veniet judicare de vivis et mor-
tuis. (( Deus, inquit Psalmus, manifestus veniet , Deus
)) noster et non silcbit^. ))Quidest, manifestus veniet?
quia venit occultus^. Tunc non silebit: nam quando venit
occultus, sicut ovis ad immolandum ductus est, et sicut
agnus coram tondente sc non aperuit os suum. Veniet et
non silebit. Tacui , inquit, nunKjuid semper tacebo ^?
VII. Modo autem quid necessarium est eis, qui habent
justitiam ? Quod in illo ipso psalmo legitur : « Quoadusque
» justitia convertatur in judicium , et qui habent eam,
)) omn* recti corde ^. )) Quaeritis fortasse qui sunt recti
cordc? Ulos invenimus in Scriptura rectos corde, qui mala
saeculi tolerant , et non accusant Deum. Videte, fratres ,
rara avis est ista quam loquor. Nescio quo enim modo
quandoevenit homini aliquid maIi,Deum currit accusare,
qui deberet se. Quando honi aliquid agis, tc laudas :
quando mali aliquid pateris, Deum accusas. Hocest ergo
cor tortum, non rectum. Ab ista distortione et pravitate
si corrigaris , convertetur in contrarium quod faciebas.
' Matth. XIX, 28. — ' I Cor. vi, 3. — 3 Psal. xlix, 3.-4 Isai. iiu, 7.
— 5 Id. xtii, i4, juxta txx. — 6 Psal. xciii, |5.
328 S. ATJGUSTINI EPISCOPI
Anlca enini c|uid faciebas ? Laucla]>ns te in bonis Dci , ac-
cusabas Deum in malis tuis : converso corcle et direcJo ,
laudabis Deum in bonis suis , accusabis te in malis tuis.
Isli sunt recti corde. Denicjue iJle nondum recto corde, cui
displicebat felicitas malorum et labor bonorum , ait cor-
rectus : « Quam bonus Deus Israel rectis corde ! Mei au-
i) tem, cjuando non eram recto corde, pene commoti sunt
» pedes , paulo minus etfusi sunt gressus mei ^ » Quare?
quia zelavi in peccatoribus , pacem peccatorum intuens.
Vidi , inquit , malos felices , et displicuit mibi Deus : hoc
enim volebam, ut non permitteret Deus malos esse feli-
ces. Intelligat homo : nunquam hoc permittit Deus : sed
malus feiix putatur , quia quid sit felicitas ignoratur. Si-
mus ergo recti corde : tempus gloriae nostrae nondum ve-
nit. Dicatur amaforibus hujus saeculi , quales erant fratres
Domini, « Tempus vestrum semper est paratum : tempus
» nostrum nondum venit. » Audeamus enim hoc dicere
et nos. Et quoniam corpus Domini nostri Jesu Christi su-
mus , cjuoniam membra ejus sumus , quoniam caput nos-
trum gratanter agnoscimus, dicamus prorsus : quoniam
propter nos et ipse hoc dignatus est dicere. Quando nobis
insultant amatores hujus saecuii, dicamus eis : « Tempus
» vestrum semper est paratum : tempus nostrum Tiondum
» vetiit. » Nobis enim dixit Apostoius : « Mortui enim estis,
» et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo'^. »
Quando veniet tempus nostrum ? Cum Christus, inquit ,
apparuerit vita vestra , tunc et vos apparebitis cum ipso
in gioria.
Vllf. Quid deinde addif.'' « Non potest mundus odisse
« vos ^. » Quid est lioc , nisi, Non potest mundus odisse
amatores suos falsos testes ? Bona enim dicitis quae mala
sant, et maia qupe bona saut. « Me autem odit, quia ego
' Psal i.xxii, I, etc. — ' Golosf?. iii, 3. — ' Joan. vn, 7.
IN JttANNIS EVANGELIUM, TKACT. XXVIM. 329
» testimoniimi pcMliiboo de illo , (|uia opora eius mala
» sunt. Vos ascentlile atl diem feslum hunc'. » Quid est
« hunc? » Ul)i gloriam humanam t|u;Terilis. Ouid est
« hunc? M Ubi extendere vultis carnalia gaudia , non
aeterna cogilare. u Kgo non ascentlo aci tliem lestum liunc,
» tjuia meimi tempus nontlum impletum est. » \i\ die resto
lioc gloriam vos humanam (juaeritis : meum vero lempus,
id est, glorine niene , nondum venit. Ipse erit dies festus
meus, non diehus istis praecurrens et transiens , sed per-
manens in aeternum : ipsa erit lestivitas , gautlium sine
fine , reternitas sine labe , serenitas sine nube. « Haec cum
» dixisset, ipse mansit in Galilaea. Ut autem descenderunt
» fratres ejus , tunc et ipse ascendit ad diem lestum • non
» manifeste , sed quasi in occuUo '. » Itleo (( non ad diem
M festum hunc, » tjuia non gloriari temporaliter, sed ali-
quid docere salubritcr , corrigere homines , de die festo
.'eterno admonere, amorem ab hoc sseculo avertere, etin
Deum convertere cupiebat. Quid est autem , (( Quasi la-
» tenter ascendit ad diem festum? » Non vacat et hoc
Domini. Videtur mihi , fratres, etiam hinc , quod quasi
latenter ascendit , aliquid significare voluisse : nam con-
sequentia doct^bunt , sic eum ascendisse mediato die fes-
to, id est, mediatis iliis diebus, ut etiam palam tloceret.
Sed (( quasi latenter » dixit , ne se ostenderet hominibus.
Non vacat quod latenter ascendit Ghristus ad diem fes-
lum , quia ipse latebat in illo die festo. Adhuc etiam ego
quod dixi in latibulo est. Manifestetur ergo, tollatur ve-
him, et appareat quod erat secretum.
IX. Omnia quse dicta sunt antitpio populo Israel in
muh.iplici Scriptura sanclse Legis, qune agerent , sive in
sacrificiis, sive in sacerdotiis, sive in diebus festis , et om-
nino in quibuslibet rebus c[nibus Deum colebant , quae-
■ Joan. VII, 8. — ' Ibid. 9, 10.
330 S. AUGOSTINI EPISCOPI
cumqiie illis dicta et prsecepta sunt, umbrae fuerunt futu-
rorum. Quorum futurorum ? quse implentur in Christo.
Unde dicit Apostolus : « Quotquot enim promissiones Dei,
» in illo etiam^ : » idest, in illo impletze sunt. Deinde
dicit alio loco : « Omnia in figura contingebant illis,
)) scripta sunt autem propter nos , in quos finis saeculo-
)) rum obvenit^.)) Dixit et alibi, « Finis enim Legis Chris-
)) tus est^. )) Item alio loco , « Nemo vos judicet in cibo,
» aut in potu, autin parte diei festi, aut neomeniae, aut
)) sabbalorum, quod est umbra futurorum^. )) Si ergo
omnia illa umbrse fuerunt futurorum 5 et Scenopegia um^
bra erat futurorum. Hic ergo dies festus, quseramus cujus
futuri umbra erat. Exposui quid erat Scenopegia : cele-
bratio erat tabernaculorum , propterea quia populus de
^gypto Hberatus tendens per desertum ad terram pro-
missionis , in tabernaculis habitavit. Quid sit animadver-
tamus , et nos erimus ; nos, inquam , qui membra Christi
sumus , si sumus : illo autem dignante sumus, non nobis
promerentibus. Attendamusergo nos, fratres : educti su-
mus de^Egypto, ubi diabolo tanquam Pharaoni servieba-
mus , ubi lutea opera in terrenis desideriis agebamus , et
in eis multum laborabamus. Etenim nobis Christusquasi
lateres facientibus clamavit : « Venite ad me omnes qui
)) laboratis et onerati estis^)) Hinc educti perbaptismum
tanquam per mare rubrum , ideo rubrum , quia Christi
sanguine consecratum , mortuis omnibus inimicis nostris
qui nos insectabantur, id est , deletis omnibus peccatis
nostris, transjecli sumus. Modoergo antequam ad patriam
promissionis , id est , seternum regnum veniamus , in de-
sertoin tabernaculis sumus.Qui ista agnoscunt, in taber-
naculis sunt : futurum enim erat , ut quidam hoc agnos-
' 2 Cor. I, 20. — » I Cor. x, ii. — ^ Rom. x, 4« — ^ Coloss. u, i6. —
— 5 Matth. XI, 28.
IN JOANNIS EVANGEMUM, TRACT. XXIX. 331
corent.lllo enim est in tabernaciilis,(jui seesse in mundo
intclligil porcgrinum. Illc se intclligit pcrcgrinantcm, (|ui
sc vidct p;ilri;c suspiniulcm. (him aulcm corpus (Ihristi
cst in tahcrnaculis, Christus est in tabcrnaculis. Sed tunc
non cvidcntcr , scd l;itcntcr. Adhuc cnim umhra luccm
ohscurabat : vcnicnte hwQ, umbra rcmota est. Christus
erat in occulto , in Scenopegia Christus erat, sed latens
Christus. IModo jam cum manifcstata sunt ista , agnosci-
mus nos itcr agcre in ercmo : si enim agnoscamus, in ere-
mo sumus. Quid est in eremo? in descrto. Quare in de-
scrto? quia in isto mundo, ubi sititur in via inaquosa. Sed
sitiamus , ut saturcmur. « Beali enim (|ui esuriunt et si-
» tiunt justitiam , ([uoniam ipsi saturaliuntur '. » Et sitis
nostra de petra impletur in eremo : «. Pctra enim erat
» Cliristus, et virga percussa erat, ut a(jua manaret-. »
Ut autem manaret, bis percussa est : quia duo ligna sunt
crucis ^. Omnia ergo h?ec quae fiebant in figura , manifes-
tantur in nobis. Et non vacat ([uod dc Domino dictum cst.
« Ascendit ad dicm fcstum , non manift^ste^ sed tan([uam
» in occulto. » Figuratum enim erat ipsum in occulto ,
quia in ipso die festo Christus latebat : quia ipse dies fes-
tus, Christi mcmbra peregrinatura significabat.
X. « Judaei ergo quoerebant eum in die festo * : » ante-
quam ascenderet. Priores enim fratres ascenderunt, et non
tunc ascendit ille, quando illi putabant et volebant : ut
etiam hocimplerctur ([uod ait, « Non ad hunc^ » id est,
ad qucm vos vultis, primum vel secundum dicm. Ascen-
dit autera postea , ut Evangelium loquitur, « mediato die
» festo'', » id est , cura jara illius diei fcsti tot dies prae-
teriissent quot rcraansisscnt. Ipsara enira fcstivitatcra ,
quantura intelligendum est, diebus pluribus celebrabant.
' Mattli. V, 6. — 'I Cor. x, 4- — ^ Num. xx, ii. — 4 Joan. vii, ii.
— 5 Ibi(J. 8. — ejbid. 14.
3-^2 S. AUGUSTINl EPISCOPI
X[. « Dicebantergo , Ubi est ille? Et murmur multum
» de eo erat in turlia '. » Unde murmur? de contention(;.
Quse fuit contentio?« Quidam enim dicebant quia bonus
» est 5 alii autem , Non , sed seducit turbas. » !)e omni-
bus servis ejus intelligendum : hoc dicitur modo.Quicum-
que enim eminuerit in aliqua gratia"^ spiritali, profecto
alii dicunt, « Bonus est ; » alii, « Non , sed seducit tur-
» bas. » Unde hoc?« Quia vita nostra abscondita est cum
» Christo in Deo ^» Ideo hcet dicere hominibus per hye-
mem , mortua est ista arJDor , verbi gratia , arbor fici, ar-
bor pyri , et luijusmodi pomorum , similis est arid« •, et
quandiu hyems est, non apparet. ^Estas probat, judiciura
probat. ^stas nostra , revelatio Christi est : « Deus ma-
» nifeslus veniet , Deus noster et non silebit , ignis ante
» enm prteibit^ : » iste ignis inflammabit inimicos ejus 5
aridas arbores ignis comprehendet. Tunc enim arid« ap-
parebunt, quando eis dicetur : « Esurivi, et non dedistis
» mihi manducare^ : » in aha vero parte, hoc est in dex-
tera, apparebit foecunditas fructuum, dignitasque foJio-
rum : viriditas, seternitas erit. Ilhs ergo tanquam aridis
dicetur : « Ite in ignem aeternum^ Ecce enim , inquit ,
» securis ad radicem arborum posita est. Omnis ergo ar-
» bor quae non facit fructum bonum , excidetur , et in ig-
» nem mittetur^ » Dicant ergo de te, si proficis in Christo,
dicant homines, « Seducit turbas. »Deipso, de toto cor-
pore Christi hoc dicitur. Cogita corpus Christi adhuc in
mundo , cogita corpus Christi adhuc in area , vide quem-
admodum bJasphemetur a paJea. SimuJ quidem trituran-
tur, sed palese conteruntur, frumenla purgantur. Quod
dictum est ergo de Domino, vaJet ad consoJationem , de
quocumque hoc dictum fuerit Christiano.
■ Joan. vn, 11, 12. — ^ Forte et spiiitali profeclu. — 3 Coloss. ui, 3. —
'• Psal. XLix, 3. — S Mattl). xw, 4?. - "^ \hk\. 4i. — ? U. m, lo.
irs JoAM^lS EVA^GEHt M , lUAtT. \\l\. ')'.V.\
\ll. {( Ni'mo tarm'n palam lo(|iiohalur de illo proplcr
» mclum Jiul.rorum '. » Scd (pil nou lo((uc'l)anlur do ilJo
jiroplcr uuluni Jud.Torum ? Ulique qui dicehant , <( Bo-
» nus cst , » non (|ui dicchant , « Sc(hicit turhas^ » (|ui
dicchant , <( Scducit lurhas, » sonitus corum audichatur
tan(|uam aridorum fbliorum. « Seducit turbas , » clarius
sonahanl- (( IJonus cst , d prcssius susiu-raliant. Modo au-
tem , tratres, (juamvis nondum vcneril iila gloria Christi,
qu.T nos .nptcrnos factura est; modo lamcn ita crcscit Ec-
ciesia cjus, Ua cam dignatus est por cuncta dilVundere,
ul jam susurrctur, (( Scducit tiM'bas ^ » et clarius personet
« Bonus est. »
TPtACTA rUS XXIX ^
In illud Evangclii : Jafti antcni clie feslo mediante
ascendit Jesus in tenipUun : usque ad id, Quimisit
illum, hic verax est , et injustitia in illo non est.
I. QuoD sequitur de Evangelio et hodie lectum cst ,
conse([uenter et nos vidcamus, et quod Dominus dona-
verit, hinc dicamus. Hesterno die huc usque lectum eral,
quia licet non vidisscnt Dominu.m Jesum in templo per
diom icstum, ioquebantur tamcn dc illo : (( Et alii dicc-
» bant, Bonus est ; alii autcm, Non, sed seducit turbas ^.»
Dictum cnim hoc est ad eorum solatium, (|ui postea prse-
dioantes verbum Doi, futuri erant ut seductores et vera-
ces '. Si enim seduccre dccipcre est; nec Christus seduc-
' .loan. vu. i4 — ' llabitus die proximo post supeiiorein Tractatuiii. —
3Jonn. vn, 12. — h 11 Cor. vi, i-'i
334 S. AUGUSTIM EPISCOPl
tor, nec Apostoli ejus , nec quisquam seductor debet esse
Christianus ; si autem seducere aliunde aliquem adaliud
persuadendo ducere est, quaerendura est unde ct (juo : si
a malo ad bonum, bonus seductor est ^ si a bono ad ma-
lum , malus seductor est. lu hanc ergo partera qua sedu-
cuntur homines de malo ad bonura, utinam oranes seduc-
tores et voceraur et simus.
II. « Ascendit » ergo postea Dominus ad diem festura
« mediante die festo , et docebat. Et mirabantur Judaei
)) dicentes : Quomodo hic litteras scit, cum non didice-
)) rit * ? )) lUe qui latebat , docebat ; et palara loquebatur
et non tenebatur. lUud enira ut lateret, eratcausa exem-
pli , hoc potestatis. Sed cum doceret , « mirabantur Ju-
)) doei. » Omnesquidem, quantura arbitror, mirabanlur;
sed nonoranes convertebantur. Et unde admiratio ?Quia
raulti noverant ubi natus , quemadmodura fuerit educa-
tus 5 nunquara eum viderant litteras discentem, audiebant
autem de Lege disputantera , Legis testimonia proferen-
tem , qu£e nemo posset proferre nisi legisset, nemo legere
nisilitteras didicisset : et ideo rairabantur. Eorura autem
admiratio Magislro facta est insinuandse altius veritatis
occasio.Ex eorum quippe adrairatione et verbis, dixit Do-
minus profundum aliquid, et diligentius inspici et discuti
dignura. Propter quod intentara facio Gharitatera Vestram,
non solum ad audiendum pro vobis , sed etiam ad oran-
dum pro nobis.
III. Quid ergo Dorainus respondit eis , adrairantibus
quomodo sciret litteras , quas non didicerat? « Mea, in-
)) quit , doctrina non est mea , sed ejus , qui misit me^.))
Wxc est profunditas prima : videtur enim paucis verbis
quasi contraria locutus. Non enim ait : Ista doctrina non
est mea-, sed, « Mea doctrina non estmea. )) Si non tua,
I Joan. VII, i4, i5. — " Ibid. i6.
IN JOAISNI» fcVAH(;ELlUM , TRACT. XXIX. 335
(|iiomoilo tua ? Si tiia, (|uomocio non tua ? Tu cnim dicis
utiumcjuo , ct (( mca doctriua » ct , w nonmca. » Xam si
dixisset , Ista doctrina non est mea , nulla cssct qutestio.
Nunc vero, Iratrcs, primitus intenditc tjunestioncm, ct sic
ordine expectate solulioncm. Nam (jui non vidct quaes-
tionem quae proponitur, quomodo intelligit quod cxpo-
nitur? IIoc cst ergo in qua?stionc, (juod ait, (( mea non
» mea : » hoc vidctur esse contrarium, quomodo « mca,»
quomodo « non mca. » Si ergo intueamur diligenter quod
ipse in exordio dicit sanctus Evangeiista : « In principio
» erat Verbum , et Verbum crat apud Dcum , et Deus
» erat Verbum* : inde pendct hujus solutio quaestionis.
Quae est ergo doctrina Patris, nisi Verbum Patris ? Ipse ergo
Christus doctrina Patris, si Verbum Patris. Scd quia Ver-
bum non potcst esse nullius, sed alicujus : et suam doc-
trinam dixit,se ipsum 5 et non suam, quia Patris est Ver-
bum. Quid enira tam tuum quam tu? et quid tam non tuum
quam tu, si aJicujus est quod es?
IV. Verbum ergo et Deus est , et doctrinae stabilis Ver-
bum est , non sonabihs per syllabas et volatilis, sed ma-
nentis cum Patre, ad quam convertamur mancntem, sonis
transeuntibus admoniti. Non enim nos ita admonet quod
transit, ut ad transitoria vocet. Admonemur ut diligamus
Dcum. Totum hoc quod dixi , syllabae fuerunt , percus-
sum aereni verberaverunt, ut ad sensum vestrarum au-
rium pcrvenirent , sonando transierunt : non tamen illud
quod vos admonui, transire debet; quia ilie quem vos di-
ligere admonui , non transit ; et cum transeuntibus sylla-
bis admoniti, conveisi ad eum fueritis, nec vos transibitis,
sed cum manente manebitis. Hoc est ergo in doctrina
magnum , altura et aeternum quod manet ; quo vocant
' Joan. 1, I.
336 ' -- s. Autiusxmi episcopi
omnia quse temporaliter transeunt, quando bene signifi-
cant , nec mendaciler proferuntur. Omnia quippe signa
quse proferimus sonis, alirjuid significant quod non est so-
nus. Non enim duae ])reves syllabae Deusest, et duas bre-
ves syllabas colimus , eL duas breves syllabas adoramus,
et ad duas breves syllabas pervenire desideramus : quse
pene ante desinunt sonare, t[uam cceperint ^ nec in eis se-
cundoe locus est: nisi prima transierit. Manet ergo aliquid
magnum quod dicitur Deus , quamvis non maneat sonus
cum dicitur Deus. Sic intendite doctrinam Christi , et
pervenietis ad Verbum Dei : cum autem perveneritis ad
Verbum Dei , intendite , Deus erat Verbum •, et videbitis
verum dictum esse, « mea doctrina : » intendite etiam
cujus est Verbum; et videbitis recte dictum esse, « non
1) est mea. » Scia-^ i<
V. Breviter ergo dico Charitati Vestrae , hoc videtnr
mihi dixisse Dominus Jesus Christus, « Meadocrina noii
)) est raea, » ac si diceret, Ego non sum a me ipso. Quam-
visenim FiliumPatri dicamus et credamus sequalem , nec
ullam in eis naturse substantiaeque distantiam , nec inter
generantem atque generatum aliquod interfuisse temporis
intervallum : tamen hoc servato et custodito ista dicimus,
quod ille Pater est , ille Filius. Pater autem non est , si
non habeat Fiiiura , et Fihus non est, si non habeat Pa-
trem: sed tamen Fihus Deus de Patre ; Pater autem Deus,
sed non de Filio. Pater Fihi, non Deus de Fiho : ille au-
tem Fihus Patris, et Deus de Patre. Dominus enim Chris-
tus dicitur Lumen ex Lumine. Lumen ergo quod non ex
Lumine, et Lumen aequale quod ex Lumine, simul unum
Luraen, non duo Lumina.
VL Siintelleximus, Deo gratias : si quis autem parum
intellexit, fecit homo quousque poluit, caetera videat unde
IN JOANNIS EVANGELIUM , TnACT. XMX. .'V17
sporot. Forins(H'iis nt opcrarii possumus plaiil;iro cl rigarc,
scd l)ci cst incrcnicnluni ilarc'. « .Mca, inc|uit, (luctrina
» non estmea, sed cjuscjni misit me. wAudiat consilium,
(jui dicit , nondum intcllcxi. Magna quippe rcs ct prolunda
cum tuissct dicta, vidit ulicpic ipsc Dominus Christus lioc
tam jirolundum non omncs intcllccturos , ct in conse-
(picnli dcdit consilram. Intclligere visPCrede. Deus enim
pcr Prophctani dixit : (( Nisi crcdidcritis, non intclhgc-
» tis -. » Ad hoc pcrtinct quod ctiam hic Dominus sccutus
adjunxit , (c Si quis volucrit voluntatem cjus faccre, cog-
» noscet de doctrina , utrum cx Deo sit, an ego a me
)> ipso lo(juar^. » Quid cst hoc , « Si quis voiucrit volun-
» tatcm cjus facerc? » Sed ergo dixeram, Si quis crcdide-
rit ; ct hoc consilium dederam , Si non intellexisti, in-
cpiam , Crcdc. Intcllcctus enim merces cst fidei. Ergo noli
quaercrc intelligcrc ut credas, scd crcde ut intclligas :
quoniam nisi credideritis , non intelligctis. Cum ergo ad
possibiUtatcm intelhgendi consiiium dcderim obedientiam
credendi , ct dixerim Dominum Jcsum Christum hoc ip-
sum adjunxissc in conscfjucnti scntcntia , invcnimus cum
dixisse : (( Si quis voluerit voiuntatcm cjus faccre, cog-
)) noscct dc doctrina. )> Quid est , (( cognoscct? » hoc est
inteihgct. Quod est autcm , (( Si qnis voiuerit voiuntatem
» ejus facere, » iioc est credere. Sed quia « cognoscet, »
hoc est intciiiget , omnes inteiligunt : quia vero quod ait :
« Si quis voiucrit voluntatcm ejus faccre , » hoc pertinet
ad credere, ut diiigcntius inteiiigatur, opus cst nobis ipso
Domino nostro expositore, utindicet nobis utrum revera
ad credere pertineal facere voluntatem Patris cjus. Quis
ncsciat iiocesse faccre voiuntatem Dei , operari opus cjus,
id cst , quod iiii piacet ? Ipse autem Dominus aperte alio
ioco dicit : <( Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem
' I Cov. III, 6. — ' Isai. VII, g, juxta LXi, — 3 Joan. vii, 17.
cxxn. "22
338 s. AUGUsxiivi EPiscopi
» ille misit ^ » Ut credatis in eum •, non ut credatis ei.
Sed si creditis in eum , creditis ei : non autem continuo qui
credit ei, credit in eum. Nam et daemones credebant ei,
non credebant in eum. Kursus etiam de Apostolis ipsius
possumus dicere: Gredimus Paulojsed non, Gredimus in
Paulum: Credimus Petro, sed non, Gredimus in Petrum.
(( Credenti enim in eum qui justificat impium, deputatur
» fides ejus ad justitiam^.» Quid est ergo credere in eum?
Credendo amare, credendo ddigere, credendo in eum
ire, et ejus membris incorporari. Ipsa est ergo fides quam
de nobis exigit Dcus : et non invenit quod exigat , nisi
quam defmivit abo loco Apostolus plenissime dicens : « Ne-
» que circumcisio aliquid vaiet , neque praeputium , sed
» fides quae per dilectionem operatur -^ '^ » Non quabscum-
que fides , sed fides quse per dUectionem operatur : haec
in te sit, et inteliiges de doctrina. Quid enim intelliges?
Quia doctrina ista non est mea , sed ejus qui misit me , id
est, inteiiiges quia Christus Fiiius Dei, qui est doctrina Pa-
tris , non est ex se ipso , sed Filius est Patris.
YIl. Sabeliianam liaeresim sententia ista dissolvit. Sa-
belliani enim dicere ausi sunt, ipsum esse Filium qui est
et Pater j duo esse nomina, sed uiiam rem. Si duo essent
nomiiia, et res una, non diceretur, « Mea doctrina non
» estmea. » Utique si tua doctrina non est tua, o Domine,
cujus est, nisi alius sitcujus sitt* Quod dixisti, Sabeiiiani
non intelligunt : non enim Trimtatem viderunt , sed sui
cordis eiTorem secuti sunt. Nos cuitores Trmitatis et uni-
tatis Patris et Filh et Spiritus sancti, et unius Dei , intel-
hgamus de doctrina Christi , quoniam non est ejus. Et
ideo dixit non se a se ipso loqui j quoniam Christus Patris
estFihus, et Pater Chiisli estPater,et Fihus de Deo Pa-
tre Deus est : Pater autem Deus, non de Filio Deo Deus est.
« joau. VI, 29. — » Rom. iv, 5. — ^ Gal. v, 6.
IN JOANmS EVAWGELIUM, TRACT. XXIX. 331)
Vlll. « Qui a semetipso lotjuitur, gloriam propriam
» quijerit'. » lloc eril iUe t[ui vocaLur Antichrislus, extol-
lens se, sicut Apostolus ait, supra omne quod dicitur
Deus, et (|uod colitur'. Ipsuni ([uippc annuntians Domi-
nus gloriam suam quccsiturum, non gloriam Patris, ait ad
Judseos : « Ego veni in nomine Patris mei, et non susce-
» pistis me ^ : » alius veniet in nomine suo , hunc susci-
pietis. Significavit eos Antichristum susccpturos, (|ui glo-
riam nominis sui quccsiturus cst, inilatus, non sohdus ^ et
ideo non stabilis, sed utique ruinosus. Dominus autem nos-
ter Jesus Christus raagnum exemplum nobis pr.Tbuit hu-
mihtatis : nempe ae^iualis est Patri, nempe « in principio
» erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat
» Verbum ; » nempe ipse dixit, et verissime dixit : « Tanto
» tcmpore vobiscum sum,et non cognovistis me^?» Phi-
hppe , (|ui vidit me, vidit et Patrem 5 nempe ipse dixit ,
et verissime dixit : « Ego et Pater unura suraus^. » Si
ergo ille cum Patre unum, ae(juahs Patri, Deus de Deo,
Deus apud Deum, coseternus, imraortahs, pariter incom-
mutabihs, pariter sine terapore, pariter creatoret dispo-
sitor temporum •, tamen quia venit in tempore, et fbrmam
servi accepit, et habitu est inventus ut homo, quaeritglo-
riara Patris , non suara ^ : quid tu homo, facere debes,
qui quando ah(|uid boni facis , gloriara tuam quaeris ;
quando autera aiiquid raah facis, Deo caluraniara medi-
taris? Intende tibi, creatura es, agnosce Creatorem : ser-
vus es , ne contemnas Dominura : adoptatus es , sed non
raeritis tuis •, qurere ejus gloriara , a quo habes hanc gra-
liara , homo adoptatus, cujus gloriara qucesivit qui est ab
illo unicus natus. « Qui autem (|uaerit gloriam ejus qui
» misit illum , hic verax est , et injustitia in illo non
' Joan. VII, 18. — ' I Thess. n, 4- — ' Joan. v, i3. — 4ld. xiv, 8. —
5Id. X, 5o. — <iPhilip. u, 7.
22. "
340 s. iuGUjJTiNi Eriscon
» est^ » lu Antichristo aulem injustitia est, et verax noii
est ', quia gloriam suam quaesiturus est , non ejus a quo
missus est : non enim est missus, sed venire permissus.
Omnes ergo pertinentes ad corpus Christi , ne inducamur
in laqueos Antichristi , non quaeramus gloriam nostram,
Sed si ille quaesivit gloriam ejus qui eum misit, quanto
magis nos ejus qui nos fecit I
la"* V V^-t 'Vl^ VVV» VW» V4/V% "VVV» **/V% -VVM 'V%/V% V*/^ XA/V* VVVi %v%/\ \A/^
TRAGTATUS XXX.
(' ■ ■
Ah co loco : Nonne Moyses dedit vobis Legem , et
nemo ex vobis facit Legem? usque ad id, Nolile
]udicare secundiun faciem, sed justum judicium
f ■ judicate.
- I EvANGELii sancti lectionem, de qua pridem Charitati
Vestrae locuti sumus , ista quae modo lecta est , hodierna
consequitur. Dominum loquentem audiebant et discipuli
et Judsei ; veritatem loquentem audiebant, et veraces et
mendaces ^ charitatem loquentem audiebant et amici et
inimici-, bonum loquentem audiebant et boni et mali. llli
audiebant, sed ille discernebat^ et quibus sermo prodes-
set et profuturus esset , videbat et prsevidebat. In illis
cnim ([ui tunc erant videbat, in nobis qui futuri eramus
praevidebat. Nos itaque sic audiamus Evangelium, quasi
praesentem Dominum 5 nec dicamus : O ilii felices qui
eum videre potuerunt ! quia multi in eis qui viderunt et
occiderunt ; multi autem in nobis qui non viderunt , et I
crediderunt. Quod enim pretiosum sonabat de ore Do-
' Joaii. XVII, i8.
IN JOA^NIS EVANGELIUM , TRAcT. XXX. 341
mini , ct propler nos scTiptum cst , ct nol)is servatiim, et
propter nos recitatuni , et rccilabitur etiam proptcr pos-
teros nostros, et doncc saeculum finiatur. Sursnm cst Do-
minus : sed ctiam hic est vcritas Dominus. Corpus cnim
Domini in (|uo rcsnrrexit , uno loco esse potest : verilas
ejus ul)i([uc (liHiisa est. Dominum ergo audiamus, ct (|uod
ipse donaverit de verhis ejus , et nos dicamus.
n. « Nonne Moyses, inquit, dedit vohis Legem , et
» ncmo cx vohis facit Lcgem ? Quid me quaerilis interfi-
)) cere ^ ? » Ideo enim quaeritis me interficcre , cpiia ncmo
ex vohis facit Legem : nam si Legera faceretis , in ipsis
litteris Christum agnoscerctis , et pr?escntem non occido
retis. Et illi responderunt : (( Respondit ei turha. » Rcs-
pondit quasi turha non pertincnlia ad ordinem , sted ad
perturhalioncm : deni([ue turha turhata videte quid res-
ponderit: (( DHemonium hahes^ quis te quaerit occidere ?»
Quasi non pejus fuerit dicere , (( Daemonium hahcs, »
c|uam eum occidere. Ei quippe dictum est quod doemo-
nium haherct , cjui daemones expellehat. Quid possit aliud
dicere turha turhulenta ? Quid possit aliud olere coenum
commotum ? Turhaturhata est, unde ? a vcritate. Turham
hppitudinis turhavit claritaslucis.Oculi cnim non hahen-
les sanitatem, non possunt ferre luminis clarilatem.
' IH. Dominus autem non plane turhatus, sed in siia
veritate tranquillus ; non reddidit malum pro malo , nec
malcdictum pro maicdicto "^. Quihus si diceret , D;emo-
nium hahetis vos ; verum utique diceret. Ncn enim taha
illi veritati dicerent, nisi eos diaboli falsitas irritaret. Quid
ergo respondit? Audiamus tranc[uille, et tranquillum hi-
hamus : (( Unum opus feci, et omncs miramini^. » Tan-
quam dicens , Quid si omnia opera mea videretis ? I|)sius
enim opera erant c[u?e in mundo videhant, et ipsum qui
' .Toan. vn, 19, ao. — ' i P«^fr. iii, 9 — ^ Joan. vii, or.
342 S. AUGTJ8TINI EPISCOPI
fecit omnia non videbant : fecil unani rcm, ct lurbali
sunt, quia salvum fecit hominem sabbato. Quasi vero si
quisquam segrotus sabbato sinceraret, alius illum sanum
fecisset quam ille, qui eos scandalizavit , quia unum ho-
minem salvum fecit sabbato. Quis enim alios salvos fecit
quam ipsa salus : qui illam salutem quam dedit huic ho-
mini , dat et jumentis } Salus enim corporalis erat. Salus
carnis et reparatur , et moritur ^ et cum reparatur , mors
dilFertur, non aufertur. Tamen, fratres, etiam ipsa salus
a Domino est , per quemUbet detur : quocuraque curante
et ministrante impertiatur , ab illo datur a quo est omnis
salus , cui dicitur in Psalmo: « Homines et jumenta salvos
)) facies , Domine, sicut multiplicasti misericordiam tuam
)) Deus^. )> Quia enim Deus es, multiplicata misericordia
tua pervenit etiam ad salutem carnis humanae , pervenit
etiam ad salutem mutorum animahum : sed qui das salu-
tem carnis homibus jumentisque communem , numquid
nulla saius est quam servas hominibus ? Est certe alia quse
non solum communis non est hominibus et jumentis , sed
nec ipsis horainibus communis est bonis et raalis. Deni-
que cum ibi de ista salute dixisset , quam communiter ac-
cipiunt pecora et homines 5 propter iliam salutem quam
sperare"^ebent homines , sed boni homines , secutus ad-
junxit : « Filii autem hominura sub tegmine alarura tua-
)> rum sperabunt : inebriabuntur ab ubertate domus tuae,
» et torrente voluptatis tuae potabis eos : quoniara apud
» te est fons vitse, et in iuraine tuo videbiraus luraeii'^.»
Hsec est salus quae ad bonos pertinet , quos appellavit
filios horainum \ cum supra dixisset : Horaines et juraenta
salvos facies, Doraine. Quid enira? lUi homines non erant
filii hominura , ut cum dixisset homines , sequeretur et
diceret : Filii autem hominum : quasi aUud erant homi-
' Psal. XXXV, 7. — ' Ibitl. etc.
IN JOA^NIS EVANGKLIUM , TBACT. XXX. 343
ncs , cl aliud filii lioniinum ? Non tamen arbitror sine ali-
qua signilicalione ciislinctionis hoc dixisse Spirilum sanc-
tum. ( Homines ad primum Adam , (ilii hominuni ad
Christum *. ) Fortc cnim homines pertincnt ad piimum ho-
minem : lilii autem hominumpcrtinent ad lilium hominis.
IV. « Unum opusfcci, etomnes miramini. » Et conti-
nuosuhjungit: « Propterea 3Ioyses dedit vobis circumci-
)) sionem -. » Bene factum est ut accipcretis circumcisio-
nem a Moyse. « Non quia ex Moyse est, sed ex Patribus.»
Abraham quippe primus accepit circumcisionem a Domi-
no^. « Et in sabbato circumciditis. » Convicit vos Moyses.
In Lege accepistis ut circumcidatis octavo die : accepistis
in Lege ut vacetis septimo die : si octavus dies illius qui
natus est occurrct ad diem septimum sabbati , quid fa-
cietis ? Yacabitis ut servetis sabbatum, an circumcidetis ut
impleatis sacramentum diei octavi.? Sednovi, inquit, quid
faciatis. « Circumciditis hominem. » Quare? Quia circum-
cisio pertinet ad aliquod signaculum salutis, et non de-
bent homines sabbato vacare a salute. Ergo nec « mihi
» irascamini , quia salvum feci totum hominem sabbato :
» si circumcisionem , inquit, accipithomo in sabbato, ut
» non solvatur Lex Moysi^ : » (aliquid enim }X3r Moysen
in illa constitutione circumcisionis salubriter institutum
est : ) mihi operanti salutem in sabbato quare indigua-
mini ?
V. Forte enim illa circumcisio ipsum Dominum signifi-
cabat , cui isti curanti et sananti indignabantur. Jussa est
enim adhiberi octavo die circumcisio ^ : et quid est cir-
cumcisio, nisi carnis expoliatio? Significat ergo ista cir-
curacisio expoliationem a corde cupiditatum carnaliura.
Non ergo sine causa data est, et in eo raembro jussa fieri :
I Uxc redumlare videntur. — » Joan. vu, 22. — ^ (jen. xvn, 10. —
4 Joiin. vu, 23. — 5 Levit. xn, 3.
344 S. AtJGlISTlNI EPISCOPl
quoiiiam per iilud mcmbrum procreatur creatura morta-
lium. Et per unum hominem mors, sicut per unum ho-
mincm resurrectio mortuorum * : et per unum hominem
peccatum intravit in mundum , et per peccalum mors-.
Ideo quisque cum praeputio nascitur, quia ommis homo
cum vitio propaginis nascitur : et non raundat Deus
sive a vitio cum quo nascimur , sive a vitiis quoe male vi-
vendo addiraus^ nisi per cultellum petrinum _, Dominum
Chrislum. « Petra enim erat Christus ^ » Cultelhs enim
petrinis circumcidebant , et pelrae noraine Christum hgu-
rabant : etprsesentem non agnoscebant, sed insuper eum
occidere cupiebant. Quare autem octavo die , nisi quia
post septiraum sabbati Dominus die dominico resurrexit.^
Ergo resurrectio Christi, quae facta est tertio ([uidem die
passionis , sed octavo die in diebus hebdomadis , ipsa nos
circumcidit. Audi circumcisos vera pelra , Apostolo ad-
raonenle, « Si ergo resurrexistis cum Christo, qufe sur-
)) sum sunt quserite , ul^i Christus est in dextera Dei se-
)) dens 5 quse sursum sunt sapite, non quae super terram *. )>
Circumcisis loquitur : Resurrexit Christus, abstulit vobis
desideria carnaha, abstuht concupiscentias malas, abstu-
lit superfluum cum quo nati eratis , et raulto -pejus quod
male vivendo addideratis : circuracisi per petrara quare
adhuc sapitis terrara ? Et ad extreraum quia Legem dedit
Moyses, et circumciditis hominem sabbato, intelligite hoc
significari opus bonum , quod ego feci totura hominem
salvum sabbato : quia et curatus est ut sanus esset in cor-
pore, et credidit ut sanus esset in anima.
VI. « Nolite judicare personahter, sed rectum judiciura
» judicate^ )> Quid est hoc? Modo qui per Legem Moysi
circumciditis sabbato , non irasciraini Moysi j et quia ego
I I Cor. XV, 21. -- 1 Rom. vi, i2. — ^ i Cov. x, 4- — 4 Coloss. iii, i, 2.
— ^' Joan. VII, 24.
IN JOANNIS EVANGELIDM , TrACT. XXX. 345
die sabliali snlvum Irci liominciu , iiascimiiii mihi. P(Mso-
nalitcr jiidicalis , voritatcm attcndite. Ego non me pnr-
lero Moysi, ail Dominns, qui erat et ipsius Moysi Domi-
nus. Sic attcndite (piomodo homines nos duos, tancjnam
ambos homincs : judieate inter nos, sed verum judicium
judicate : nolite me honorato illum damnare, sed illo in-
tellecto me honorate. Hoc enim eis alio loco dixit, « Si cre-
» dcretis Moysi , credcretis ntic|ue et mihi 5 de me enim
» iile seripsit^ » Scd hoc loeo noluit hoc dicere, tanquam se
et Moyse ante illos constitutis. Propter Legem Moysi cir-
cumciditis , quando etiam sabbatum occurrerit; et ego
sanitatum faciendarum bencficentiam non vultis ut exhi-
beam per sabbatum? Quia Dominus circumcisionis et Do-
minus sabbati, salutis est auctor : et servilia opera prohi-
biti estis facere sabbato ; si vere intelligatis servilia opera,
non peccatis. <( Qui enim facit peccatum , servus est pec-
» cati '^ » Numcjuid servile opus est, hominem sanare per
sabbatum? Manducatis et bibitis, (ut alicpid dicam ex
admonitioneDomini nostri Jcsu Christi, et ex verbis ejus,)
utic[ue c[uare manducatis et bibitis in sabbato, nisi quia
pertinet ad salntcm quod facitis.^Per hoc ostenditis opera
salutis non essi? ullo modo die sabbali omittenda. Ergo
« Nohte personaliter judicare, sed rectum judicium judi-
M cate. » Attendite me quomodo hominem , attendite
Moysen quoraodo hominem : si secundum vcritatcm ju-
dicetis, neque Moysen , neque me condemnabitis : et
veritate cognita me cognoscetis 5 quia ego sum veritas ^.
VII. Hoc vitium , fratres , c[uod Dominus notavit hoc
loco, evadere in hoc sseculo magni laboris est, non per-
sonaliter judicare, scd rectum judicium retinere. Admo-
nuit c[uidem Dominus Judaeos, sed monuit et nos : illos
convicit , nos instruxit : illos redarguit, nos exacuit. Non
' Joan. V, 46. — ' IJ- viii, 34. — 3 jfi, XIV, 6.
346 S. lUGUSTINI EPISCOPI
putemus hoc nol)is non ideo dictum , quia tunc ibi non
iuimus. Scriptum est, legitur, cum recitaretur audivi-
mus ; sed tanquam Judseis dictum audivimus : non nos
ponamus post nos, et quasi intueamur inimicos repre-
hendere , et ipsi nos faciamus quod in nobis veritas
ipsa reprehendat. Judaei quidem personahter judica-
bant, sed ideo non pertinent ad ISovum Testamentum,
ideo non habent in Christo regnum ccelorum , ideo non
junguntur sanctorum societati Angelorum : terrena quse-
rebant a Domino : terra enim promissionis , victoria ab
inimicis , foecunditas pariendi , multiphcatio filiorum ,
abundantia fructuum. Quse ilhs omnia a Deo quidem vero
et bono, tamen ut carnalibus promissa sunt, omnia haec
fecerunt ilhs Vetus Testamentum. Quid est Vetus Testa-
mentum? quasi haereditas pertinens ad hominem veterem.
Nos innovati sumus, homo novus facti sumus ; quia et ille
homo novus venit. Quid tam novum quam nasci de vir-
gine ? Quia ergo non erat quid in illo innovaret praecep-
tum , quia nulium habebat peccatum •, novus partus est
datus. In iiio partus novus , in nobis homo novus. Quid
est homo novus,? a vetustate innovatus. Ad quam rem in-
novatus? ad desideranda coelestia, ad concupiscenda sem-
piterna , ad patriam quae sursum est et hostem non timet,
desiderandam , ubi non perdimus amicum , non timemus
inimicum •, ubi vivimus cum bono alTectu , sine uilo de-
fectu ; ubi nemo nascitur, quia nemo moritur ; ubi nemo
jam proficit, et nemo deficit ; ubi non esuritur, et noii
sititur , sed satietas est immortaiitas, et cibus veritas.Haec
habentes promissa , et ad Novum Testamentum pertinen-
tes, et nov* haereditatis facti haeredes , et ipsius Domini
cohgeredes , aham spem valde habemus : non personali-
ter judicemus, sed rectum judicium teneamus.
VIII. Quis est qui non judicat personaliter ? qui dihgit
IN JOANNIS EVANGELIUM, TnACT. XXXI. 347
.T(|ualiter. Dilcclio fcc|ualis lacit non acceptari pcrsonas.
Non cum homincs divcrso modo pro suis gradlbus liono-
ramus, tunc tinicndum cst nc pcrsonas accipiamus. Sed
{juando intcrduos judicamus , ct aru|uando inter neccs-
sarios : (it nonnun(|uam judicium inter patrem et lilium ;
([uerilur |)atcr dc malo lilio, aut queritur fdius dc duro
patre : servamus honorinccntiam patri , quac dehctur a
lilio : non ivciuamus lilium patri in honore ; scd prsepo-
nimus, si bonam causam habet : filium aequemus patriin
vcritate ^ et sic tribucmus lionorem debitum, ut non per-
dat .lequitasmeritum. Ita ver])is Domini proficimus, et ut
prolicianius gratia illius adjuvamur.
'X/X/VX WV« W%\ W%^ VVVk VW% AOW wvt-w/vt ww wv% wv\ ww wv% w/v\ W/W wv% wv^^www
TRACTATUS XXXI.
Ab eo loco, Dicehant ergo quidam ex Jerosolymisy
i\ onne liic est, quem qucerehant Judcei interjicere :
usque ad id , (^ua^retis me, et non im'emetis j et ubi
sum ego^ vos non potestis venire.
I. Mejiinit Charitas Vestra pristinis sermonibus et lec-
tum csse inEvangelio, et a nobis ut potuimus disputa-
tum, quod Dominus Jesus ideo velut occulte ascendit ad
diem festum, non quia timebat ne teneretur , cujus po-
testas erat ne teneretur \ sed ut significaret etiam in ipso
die festo qui celebrabatur a Judaeis, se occultari, et suum
esse mysterium : hodierna ergo lectione apparuit potestas,
qu?e putabatur timiditas : loquebatur enim palam in die
festo, ita ut mirarentur turbae, et dicerentc[uod audivimus,
cum lectio legeretur, (c Nonne hic est quemquaerebant in-
» terficere? Et ecce palam loquitur, et nihil illi di-
348 S. AUGUSTINi EPISCOPl
» ciiiit : numquid vere cognoverunt principes quia hic
esl Chrislus^ ? » Qui noverant qua s?evilia qunerebatur,
mirabantur qua potentia non tenebatur. Deinde non
plene intelligentes illius potentiam, putaverunt principum
esse scientiam, quod ipsicognoverant eumdem esse Chris-
tum : ideo pepercerunt ei, quem tantopere occidendum
qusesierunt.
II. Deinde ilii ipsi apud se ipsos, qui dixerant, « Num-
» quid cognoverunt principes quia hic est Christus.^ »
fecerunt sibi qusestionem qua eis videretur non ipse esse
Christus : adjungentes enim dixerunt, « Sed istum novi-
» mus unde sit^ Christus autem cum venerit, nemo scit
» unde sif^. » Haec opinio apud Judaeos unde nata fue-
rit, quod « Cum venerit, nemo scit unde sit : » ( non
enim inaniter nata est.) Si consideremus Scripturas ,
invenimus fratres , quoniam sanctae Scripturae dixe-
runt de Christo, « Quoniam Nazaraeus vocabitur^, »
Ergo praedixerunt unde sit. Rursus si locum nativitatis
ejus quaeramus, tanquam inde sit ubi natus est 5 nec hoc
latebat Judaeos, propter Scripturas quse ista praedixerant.
Nam cum eum visa stella Magi quaererent adorare, vene-
runt ad Herodem, et dixerunt quid quaererent et quid
veilent^ : ilie autem convocatis eis qui Legem sciebant,
quresivit ab eis ui^i Christus nasceretur : ilii dixerunt , in
Bethleem Judse 5 et testimonium etiam propheticum pro-
lulerunt. Si ergo Prophetae prsedixerant et locum unde
crat origo carnis ejus, et locum ubi eum peperit mater
cjus^-, unde nata est ista opinio apud Judaeos, quam
modo audivimus, « Christus cum venerit, nemo scit unde
» sit , » nisi quia utrumque prsedicaverant et praenuntia-
verant Scripturae? Secundum hominem praedixerant Scrip-
' Joan. vn, 9.5, 16. — » Ibkl. 27. — ' Matth. ii, a3. — 4 Ibid. 2. —
5 Micli. V, 2.
IW JOANMS E\ A^<;i;i.li \| , TllJlci. X\XI. 341)
linii' uiidi' osscl : sciiiiuliun Dciim latcbal impios, ct quic-
rcl)a( |)i()s. Acl lioc enim oL isii dixeiuiit, « Cluistus cum
» vcncrit, ncmo scit unde sit : » (|uia lianc illis opinio-
nem gencraverat (piod per Isaiam dictiim est; « (jcnera-
lionem autcm cjus ([uis cnarrahil ' ? » Deniciue et ipsc
Dominus ad ulrumque rcspondit, ct cjuia novcrant cum
unde csset, ct (juia non noverant ^ ut atlestaretur jMoplie-
tiic sanct;e ([Uic de illo ante piicdieta est , ct sccundum
liumanitatem infirmitatis, et secundum divinitatem ma«
jestatis.
111. Auditc crgo VcrbumDomini, fralrcs, vidctc(jucm-
admodum confirmavit cis ct (|uod dixerunt, « Istum no-
» vimus undc sit : » et quod dixerunt, a Cliristus cum
» venerit, nemo scit unde sit. Glanial^at ergo docens in
» templo Jesus, Et mc scitis, ct unde sim scilis • ct a me
» ipso non veni , sed cst verus (|ui me niisit, t{uem vos
» ncscitis -. » Hoc est diccre, Et me scitis, et me ncscitis :
hoc est dicere , Et undc sim scitis ct unde sim ncscilis.
Unde sim scitis, Jesus a Nazareth, cujus etiam parcnlcs
nostis. Soius enim in liac causa latebat virginis partus,
cui tamen testis crat marilus : ipse enim hoc poterat fide-
liter indicare, tjui possct maritaiiter ct zclarc. Hoc ergo
cxcepto virginis partu , totum noverant in Jesu quod ad
hominem perlinet : facies ipsius nota erat, patria ipsius
nota erat, genus ipsius notum erat, uhi natus est scieba-
tur. Rccte ergo dixit, « Et me nostis, et undc sim scitis, »
secundum carnem et efiigiem hominis quam gerebat : se-
cundum autem divinitatem, « Et a me ipso non veni, sed
» est verus qui me misit, quem vos nescitis : » sed ut eum
sciatis, credite in emn quem misit, et scietis. (( Deum
» enim nemo vidit unciuam , nisi unigenitus Fiiius qui est
' Isai. Liii, 8. — ' Joan. vii, 28.
350 s. AuausTiNi EPiscopi
» in sinu Patris, ipse narravit^ : » et,« Patrem non cognos-
)) cit nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare ^. »
IV. Denique cum dixissel , « Sed est verus qui misit
» me, quem vos nescitis 5 » ut ostenderet eis unde pos-
sent scire quod nesciebant , subjecit , « Ego scio eum ^. »
Ergo a me quaerite, ut sciatis eum. Quare autem scio eum ?
« Quia ab ipso sum, et ipse me misit. » Magnifice utrum-
que monstravit. « Ab ipso, inquit, sum j » quia Filius de
Patre, et quidquid est Filius , de illo est cujusest Filius.
Ideo Dominum Jesum dicimus Deum de Deo j Patrem non
dicimus Deum de Deo , sed tantum Deum : et dicimus
Dominum Jesum lumen de lumine •, Patrem non dicimus
lumen de lumine , sed tantum lumen. Ad hoc ergo per-
tinet, quod dixit, « Ab ipsosum. » Quod autem videlis
me in carne, « Ipse me misit. » Ubi audis « ipse me mi-
» sit, » noli intelligere naturse dissimililudinem, sed
generantis auctoritatem.
V. « Qucerebant ergo eum apprehendere, et nemo misit
» in illum manus, quia nondum venerat hora ejus* : » hoc
est, quia nolebat. Quid est enim , « Nondum venerat
» hora ejus?»Non enim Dominus sub fato natus est. Hoc
nec de te credendum est , nedum de iilo per quem fac-
tus es ? Si tua hora voluntas est illius , illius hora quae est
nisi voluntas sua? Non ergo horam dixit qua cogeretur
mori , sed qua dignaretur occidi. Tempus enim expecta-
bat quo moreretur , quia et tempus expectavit quo nas-
ceretur, De hoc tempore Apostolus loquens , ait : « Cum
» autem venit plenitudo temporis , misit Deus Filium
» suum'. » Ideo multi dicunt, Quare iion ante venit
Christus ? Quibus respondendum est, quia nondum venerat
' Joan. 1, i8. — » MaUh. xi, 27. — ^ joan. vn, 29. — 4 Ibid. 3o. —
5 Galat. IV, 4.
IN JOANN18 EVINGELIUM , THACT. XXXI. 35l
pletiitudo tomporis, moderanto illo per (luera facta sunt
tempora : sciebat enim ([uando venire deberet. Primo
per multam seriem temporum et annorum praedicendus
fuit; non enim aii([uid parvum venturum fuit : diu fue-
rat prsedicendus, semper tencndus. Quanto major judex
veniebat, tanto proeconum longior series pr.necedebat. De-
nique ubi venit plenitudo t(!mporis, venit et ille qui nos
liberaret a tempore. Liberali enim a tem[iore, venturi su-
mus ad aeternitatem illam, ubi non est tempus : Nec dici-
turibi, Quando veniet hora-, diesest enim sempiternus •,
qui nec praeceditur hesterno, nec excluditur crastino. In
hoc autem saeculo volvuntur dies, et alii transcunt , et
alii veniunt, nullus manet •, etmomenta ([uibus loquimur,
invicem se expellunt, nec stat prima syllaba , iit sonare
possit secunda. Ex quo loquimur aliquantum senuimus ,
et sine uiia dubitatione senior sum modo ([uam mane :
ita nihil stat, nihil fixum manet in tempore. Amare ita-
que debemus per quem facta sunt tempora, ut liberemur
a tempore, et figamur in ceternitate, ubi jam nulla est
mutabilitas temporum. Magna igitur misericordia Domini
nostri Jesu Christi, factum esse eum propter nos in tcm-
pore, per quera facta sunt tempora 5 factum esse inter
orania, per quera lacta sunt omnia : factuni esse quod
fecit. Factus est enim quod fecerat ; factus est enim homo
qui hominera fecerat, ne periret quod fecerat. Secundum
hanc dispensationem jam venerat hora nativitatis, et na-
tus erat : sed nondum venerat hora passionis , ideo non-
dura passus erat.
VI. Denique ut noveritis non necessitatera , sed potes-
tatem morientis * : propter nonnullos hoc loquor , qui
cum audierint, (( Nondura venit hora ejus, » aedificantur
ad credenda fata , et fiunt corda eorum fatua : ut ergo
• Confer. Tiact. xxxvu, n. 8 et seq.
•^^2 ,/ . s. AUGUSTlia EPISCOPI
iioventis potestatem morienlis , ipsam passionem recolite,
crucifixum intuemini. Dixil in ligno pendens , Sitio. Illi
hoc audito, in arundine per spongiam obtulcruntei ace-
tum in cruce : accepit, et ait, Perfectum est : etinclinato
capite, reddidit spiritum K Videtis potestatem morientis,
quia hoc expectabat, donec omnia complerentur quse de
illo praedicta fuerant ante mortem futura. Dixerat enim
Propheta ; « Dederunt in escam meam fel , et in siti mea
» potaverunt me aceto^ » Expectabatuthgec omniacom-
plerentur : postea quam completa sunt, dixit, Perfec-
tum est : et abscessit potestaie, quia non venerat necessi-
tate. Ideo quidam plus mirati sunt istam potestatem
morientis, quam potentiam miracula facientis. Ventum
est enim ad crucem, ut corpora deponerentur de ligno,
quoniam sabbatum ilkicescebat : et inventi sunt latrones
viventes. Supplicium quippe crucis ideo durius erat, quia
diutius cruciabat, et omnes crucifixi longa morte neca-
bantur. lUi autem , ne remanerent in Jigno, cruribus
fractis coacti sunt mori , ut possent inde deponi. Dominus
autem inventus est mortuus, et admirati sunt homines :
etqui eum vivum contempserunt, mortuum sic adrairati
sunt, ut dicerent quidam, u Vere Fihus Dei est hic \ »
Unde est etillud, fratres, ubi ait quaerentibus se, « Ego
» sum : et ilU retro redeuntes omnes ceciderunt^ » Erat
ergo in illo potestas summa. Nec hora cogebatur mori ;
sed horam expectabat, qua opportunefieretvoluntas, non
qua inviti impleretur necessitas.
VII. « De turba autem raulti crediderunt in eum *. »
Humiles et pauperes salvos faciebat Dominus. Principes
insaniebant : et ideo medicuni non solum non agnosce-
bant, sed etiam occidere cupiebant. Erat qucedam turba
' Joan. XIX, 28, elc. ~ » Psal. ixvin, 22. — 3 Matth. xxvn, 54. —
4 Joan. xvm, 6.-5 ij. ^,,^ 3,. ^^ ^^^ g ^^ ^^^^
IN JOANNIS EVA^GELIUM. TflACT. \\\l. 353
(|U.nn sunm .'rgriliulinom cito vidil, ct illiiis nicdicinam
sine dilalionc cognovil. Yidclc (|uid sibi dixcril turl)a ipsa
commota miraculis. « Numcjuid Christus cum veneril ,
)) plura signa facturus est? » lJti(|ue si duo non erunt,
hiccst. Crcdidcrunt crgo in cum diccntes ista.
VIII. 1'rincipcs veroilli audita multitudinis fide, et eo
murmurc ([uo Christus glorilicabatur, <( Miserunt minis-
)) tros, ul apprchendcrcnt cum ' . )) Quem apprehendercnt ?
Adhuc noleniem ? Quia crgo non poterant apprehendere
nolentcm, missi sunt ut audierent docentem, Quid do-
centem? <( Dicit ergo Jesus, Adhuc modicum tempus vo-
)) biscum sum-. )) Quod modo vultis facere, facturi cslis,
scd non modo : ([uia modo nolo. Quare adhucmodo nolo?
(juia « adhuc modicum tempus vobiscum sum : et tunc
)) vado ad eum qui me misit. )> Imjilere debeo dispensa-
tionem meam, et sic pervenire ad passionem meam.
IX. <( Quaeretis me, etnon invenietis^ et ubi sumego,
)) vos non potestis venire^. )) Hic jam resurrectionem
suam prpedixit : nolucrunt enim agnoscere praesentem, et
postea ([u.csierunt, cum vidcrunt in eum multitudinem
jani credentem. Magna enim signa facta sunt, etiam cum
Dominus resurrexit, ctascendit in coelum. Tunc per disci-
pulos facta sunt magna ^ sed ille per illos, ([ui et per se ip-
sum : i[3se quippe ilhsdixerat : « Sine me nihil potestis fa-
» cere*. )) Quando claudus ille qui sedebat ad portam, ad
vocem Petri surrexit, et suis pedibus ambulavit, ita ut
homines mirarentur, sic eos allocutus est Petrus, quia non
in sua potestate ista fecit, sed in virtute ilhus , c[uem ipsi
occiderunt\ Multi compuncti dixerunt, « Quid facie-
» mus^?)) Viderunt cnim sc ingenti crimine impietatis
astrictos , quando illum occiderunt, quem venerari et
' Joan. vii, 32. — ^ Ibid 33. — 3 Ibid. 34- — ^ Fd. xv, 5. — ^ Act.
111, 12. — ^ IJ. 11, 37.
cxxii. 23
354 S. AUGUSTINI EPISCOPI
adorare debueruiit : et hoc putabant esse inexpiabile.
Magnum enira facinus erat, cujus consideralio illos face-
ret desperare : sed non debebant desperare , pro quibus
in cruce pendens Dominus est dignatus orare. Dixerat
cnim : « Pater, ignosceillis, quia nesciuntquid faciunt ^»
Videbat quosdam suos inter multos alienos-, illis jam pe-
tebatveniam, a quibus adhuc accipiebat injuriam. Non
enim attendebat quod ab ipsis moriebatur , sed quia pro
ipsis moriebatur. Multutn est quod illis concessum est, et
ab ipsis, et pro ipsis; ut nemo de sui peccati dimissione
desperet, quando ilii veniam meruerunt , qai Ghristum
occiderunt. Mortuus estChristus pro nobis, sed numquid
a nobis? At vero illi viderunt Ghristum suo scelere mo-
rientem : et crediderunt in Ghristum sais sceleribus ignos-
CQUtem. Qaoasque biberent sangumem quem fuderant, de
suasalute desperaverunt. Ergo hoc dixit, « Qu^retis me, et
.)) non invenietis^ et ubi sum ego, vos non potestis venire : »
quia quesituriillum erant post resurrectionemcompuncti.
Njcdixit, ubiero: sed, « Ubisam. » Semparenim ibi erat
Ghristus quo fuerat redituras ; sic enim venlt, ut non re-
cederet. Unde alio loco ait: « Nemo ascenJit iii coelum, ni.3i
» qui descendit de ccelo, fiUus hominis qui est in coelo ^ : »
non dixit, qui fait in coelo. In terra loqaebatur, et in
caelo seesse dicebat. Sic venit, ut inde non abscederet: sic
rediit, ut nos non derelinqueret. Qaid miramini ? Deus
hoc facit. Homo enim secundumcorpus inloco est, et de
loco migrat, et cum ad alium locum venerit , in eo loco
unde venit nosi erit : Deus autem implet omnia , et ubiqne
totus est, non secundum spatia tenetur locis. Erat tamen
Dominus Ghristus secundura visibilera carnem in terra ,
secundum invisibiiem majeslatemin coelo etin terra : ideo
ait : « Ubiego sum, vos non potestis venire. » Nec dixit,
I Luc X.11111, 34. — ' Joan 111, i3.
IN JOANNIS EVAWOELIUM, TlUCT. XXXI. 355
non potcrilis, sed « non polcslis : » lalcs cnim tunc erant
qui non posscnt. Nam ul scialis non hoc ad dcspcra-
tionem dictum, ct discipulis suis dixit tale alicpiid ; « Quo
» ego vado , vos non poteslis veiiirc ' : » cum pro iliis
orans dixcrit : « Pater, volo ut ubi ego sum, et ipsi sint
mecum'. » Dcnicjue hoc Petroexposuit, etaitilh^ « Quo
» ego vado , non potcs me sequi modo, sequeris autem
» postea^. »
X. « Dixerunt ergo Judsei, » non ad ipsum ; sed « ad
» se ipsos : Quo hic iturus est, quia non inveniemus eum ?
» numcjuid in dispersionem genlium iturus est, et doc-
* turus genlcs * ? » Non enim sciebant quod dixerunt j
sed quia ille voluit , prophetaverunt. Iturus enim erat
Dominus adgentes, non proesentia corporis sui, sed tamen
pedibus suis. Qui erant pedes ejus? Quos pedes concul-
care volebat perset[uendo Saulus , quando ei caput cla-
mavit : « Saule , Saule , quid me persequeris ^ ? Quis est
» hic sermo, quetn dixit, Quneretis me et non invenietis, et
» ubi ego sum , vos non potestis venire ^ ? » Unde hoc di-
xit Dominus, nescierunt, et tamen aUquid quod futurum
erat, nescientes pr?enuntiaverunt. Dixit enim hoc Domi-
nus, quia locum, si tamen dicendus est iocus, id est,
sinum Patris unde nunquam discedit unigenitus Filius,
non illi noverant ^ nec cogitare idonei erant ubi erat Ghris-
tus, unde non recessit Christu?, quo rediturus eratChris-
tus ubi manebat Ghristus . Unde hoc cordi huinano cogi-
lare, nedum lingua expUcare ? Hoc ergo illi nullo modo
intellexerunt^ ettamenex hac occasione saiutein nostram
pnciixerunt, quod Dominus iturus essot ad dispersionem
gentiuin, ct impleturus t[uod iegebaiit et non inU-lhge-
b.mt, « Po[)ulus quem non cogiiovi,servivit mihi, iii obau-
' Jo.m XIII, 33 — ' Id Kvii, -Ji^. — 3 lil xin, 36. — 4 I;! \ii. jj. —
5 Act. IX, 4- — ^ Joan» vu, 36.
23.
356 3. AuGtSTiNi Eri?>copi
» ditu auris obauclidivitmihi'. » lUi non audierunlin(|uo-
rum oculis fuit , illi audierunt in quorum auribus sonuit.
XII. Illius enim Ecclesise venturse de gentibus typum
gerebat mulier quae fluxum sanguinis patiebatur : tange-
bat et non videbatur, nesciebatur et sanabatur. Figura
quippe erat, quod Dominus interrogavit , « Quis me teti-
)) git ^? » Quasi ignorans ignoratam sanavit : sic fecit et gen-
tibus. Non eumdidicimus incarne, et meruimus carnem
ejus manducare, et in carne ejus membra esse. Quare ? quia
misit ad nos. Quos? prsecones suos , discipulos suos, ser-
vos suos, redemptos suos quos creavit, sed quos et redemit
fratres suos : totum parum dixi : membra sua , se ipsum ;
misit enim ad nos membra sua, etfecit nos raembra sua.
Tamen secundum speciem corporis quam Judaei viderunt
et contempserunt, non apud nos fuit Christus : quia et
lioc et de illo dictum erat , sicut et Apostolus dicit :
.(( Dico enim Christum ministrum fuisse circumcisionis
)) propter veritatem Dei , ad confirmandas promissiones
» Patrum ^. » Ad illos debuit venire, a quorum patribus
est promissus ; ideo et ipse sic ait : « Non sum missus nisi
» adoves ([uae perierunt domus Israel*. » Sed quid dicit
Aposlolus in sequenti ? « Gentes autem super misericordia
» glorificare Deum^ » Quid et ipse Dominus ? « Habeo alias
» oves quse non sunt ex hoc olivi^. » Qui dixerat, « Non
» sum missus nisi ad oves cjuse perieruntdomus Israel : »
cjuomodo habet alias oves ad c[uas non est missus, nisi c[uia
significavit procsentiam corporalem non se missum exhi-
bere nisi sohs Juclaeis, c[ui viderunt et occiderunt? Et
multi taraen inde et antea et postea crediderunt. Messis
prima de cruce ventilata est, ut esset semen unde alia
raessis consurgeret. Nunc vero cum fama Evangeiii et
' Psal. XVII, 34. - ^ Luc. viii, 45. — ^ Rom. xv, 8. — 4 Mattb. xv, 24.
— 5 Rom. XV, 9. — ^ Joan. x, 16.
IN JOANNIS EVANGEMUM, THACT. XWII. 357
1)0110 cjiis odorn excitati rrcduiit rulclcs cjiis pcr omncs
gentcs, crit expcctalio <;ciitiiini, (|uaiulo vcniat (nii jam
vcnit' ; ([uando al) omnibus vidcatur, (jui tunc a (|uil)us-
dam visus non cst, a (piibusdam visus cst ; (|nando vcniat
judicaturus (jui vcnit judicandus ^ c|uando vcniat dis-
creturus , ([ui venit ut non discerneretur. Non enim ab
impiis (ilirislus est discretus, sed cum impiis judicalus : de
illo enim dictnm (.'st : (( Inter inicjuos reputatus est*^. »
Latro cvasit : Cliristus damnatus est\ Accepit indulgen-
tiam criminosus , damnatus est (jui omnium crimina con-
filcntium rclaxavit, Tamen et ipsa crux , si attcndas ,
tribunal fuit : in mcdio enim judice conslitulo, unus la-
tro qui credidit liberatus, alter cjui insultavit damnatus
est. Jam significabat ([uod facturus est de vivis et mortuis,
alips positurus ad dcxlcram , alios ad sinislram : similis
iJle latro futuris ad sinistram , similis alter futuris ad dcx-
teram. Judicabatur, etjudicium minabatur.
TRAGTATUS XXXII.
Ab co loco , In novissnno auteni die festivitatis sta-
hat Jesiis et clamahat, dicens, Si quis sitit , veniat
ad me, et hihat : uscjue ad id , Nondum enini erat
Spiritus datus , quia Jesus nondum faerat f^lori''
Jicatus.
I. Inter dissensiones et dubitationes Judaeorum de Do-
mino Jesu Ghristo, inter caetera quae dixit , quibus alii
confanderentur, alii docerentur, <( Novissimo » illius (( fcs-
' Gcn. xLix, lo. — ' Isnl lui, 12. — ^ Marc. \v, i.^i.
358 S. AUGUSTINI EPISCOPI
)) livilatis clie^ , )> ( tunc enim ista agebantnr , ) ((ii,'jr ap-
peJJatur Scenopegia, id est tabernaculorum constructio ,
de qua festivitate jam antea meminit Charitas Vestra fuisse
dissertum, vocat Dominus Jesus Ghristus, et hoc non ut-
cumque loquendo , sed clamando, ut qui sitit veniat ad
eum. Si sitimus, veniamus; et non pedibus, sed affecti-
bus; nec migrando , sed amando veniamus. Quanquam
secundum interiorem hominem, et qui amat migrat. Et
aliud est migrare corpore , aliud corde : migrat corpore ,
qui motu corporis mutat locum; migrat corde, qui motu
cordis mutat affectum. Si aliudamas , aliudamabas^ non
ibi es, ubi eras.
II. Clamat ergo nobis Dominus : « Stabat » enim, « et
)> clamabat, Si quis sitit, veniat adme, et bibat. Qui
» credit in me, sicut dicit Scriptura , flumina de ventre
» ejus fluent aquae vivae'. » Quidhoc esset, quandoEvan-
.gelista exposuit , immorari non debemus. Unde enim di-
xerit Dominus, « Si quis sitit, veniat ad me, et bibat,
>) et , Qui credit in rae , flumina de ventre ejus fluent
» aquae vivae, » consequenter exposuit Evangelista, di-
cens, « Hoc autem dixit de Spiritu , quem accepturi erant
» credentes in eum. Nondum enim erat Spiritus datus ,
« quia Je«us nondum erat glorificatus^. » Est ergo sitis
interior et venter interior , quia est homo interior. Et ille
quidem interior invisibihs , exterior autem visibilis : sed
mehor interior quam exterior. Et quod non videtur, hoc
plus amatur : constat enim plus amari hominem interio-
rem quam exteriorem. Unde hoc constat? Unusquisque
in se ipso probet. Quamvis enim qui male vivunt , animos
suos corpori addicant : viveretamenvolunt, quod nonest
nisi animi , magisqiie se ipsos indicant qui regunt , quam
iUa qu<ie reguntur. R^gunt enim animi, rcguntur corpora.
■ .loan. VII, 3-. — ' Ibid 38. — Mbid. Sg.
IN JOANMS EVANGELIUM , TUACT. XXXII. 359
Gaudel {(uis(|iic voliiptale, ct capit do corpore volupla-
lem : sed separa aninium, nihil restat in corporc ([uod
gaudcal; el si dc corporc gaudct, animus gaudct. Si gaii-
dct dc donio sua, de se non dcbet gauderc-, ct si hal)ct
animus unde oblcctctur cxtrinsccus, sine dciiciis manet
intrinsecus ? Omnino constat plus amare homincm animam
suam quam corpus suum. Sedct in alio hominc plus amat
homo animam i|uamcorpus. Quid cnim amaturin amico,
ubi est amor sincerior et castior ? Quid amatur in amico,
animus an corpus? Si fidcs amatur, animus amatur : si
bencvolentia amatur, benevolcntijjc sedes animus cst : si
hoc amas in altero , ([uia et ipsc amat te, animum amas;
quia non caro , sed animus amat. Idco cnim amas , quia
te amat : qu?crc unde te amet, et vide quid amcs. Plus
ergo amatur , et non vidctur.
lil. Aii(|uid etiara volo dicere, ubi magis appareat Di-
lectioni Vt;stra3 quantum ametur animus , et quemadmo-
dum corpori pncponatur. liii ipsi iascivi amatores , qiii
puichritudine corporum delectantur , et fbrma membro
rum accenduntur, tuncamant ampiius c[uando amantur.
Nam si amet et sentiat quia odio liabctur , magis irascitur
quam diiigit. Quare magis irascitur quam diiigit? quia
non ei redditur quod impendit. Si ergo ipsi corporum
amatores redamari se voiunt, et hoc eos magis dciectat
si amentur , quaics sunt amatores animorum? Etsi magni
sunt amatores animorum , quaies sunt amatores Dei, qui
puicliros animos facit ? Sicut enim animus facit decus in
corpore, sic Dcus in animo. Non enim facit corpori unde
ametur nisi animus : qui cum migraverit, cadaver horres-
cis; et quantumcumque pulchra iiia membra dilexeris,
sepeiire festinas. Deus crgo corporis, animus : decus ani-
mi , Deus.
IV. Ciamatergo Dominus ut veniamus et bibamus, si
360 S. AUGUSTINI EPISCOPl
inlns siliamiis; et dicit, ([iiia cum biberimus, flumina
aquae vivse fluent de ventre nostro. Venter interioris ho-
minis conscientia cordis est. Bibito ergoisto lif[uore vives-
cit purgata conscientia 5 et hauriens, fontem hnbebit^
etiam ipsa fons erit. Quid est fons, et quid est fluvius,
cjui manat de ventre interioris hominis ? Benevolentia ,
qua vult consulere proximo. Sienimputetquiaquod bil)it
soH ipsi debet suflicere 5 non fkiit aqua viva de ventre ejus :
si autem proximo festinat consulere; ideo non siccat, quia
manat. Videbimus nunc quid sit quod bibunt, qui cre-
dunt in Domino : quia utique Christiani sumus , et si
credimus, bibimus. Et unusquisque in se ipso debet
agnoscere si bibit, et si vivit ex eo quod bibit : non enim
deserit fons , si non deseramus fontem.
V. Exposuit EvangeUsta, ut dixi , unde Dominus cla-
masset, ad qualem potum invitassei, quid bibentibus
propinasset , dicens, « Hoc autem dicebat de Spiritu quem
» accepturi eraiit credentes in eum. Nondum enim erat
» Spiritus datus, quia Jesus nondum erat glorificatus. »
Quem dicit S[5iritum, nisi sanctum Spiritum? Nam unus-
quisc[ue liabet in se proprium sjoiritum, de quo loquebar
cum animum commendarem. Animus enim cujusque,
proprius est spiritus ejus : de quo dicit Paulus apostolus :
« Quis enim scit hominum c[use sunt hominis , nisi spi-
)) ritus hominis qui in ipso est^? » Deinde adjunxit, Sicet
quofi Dei sunt, nemo scit nisi Spiritus Dei. Nostra nemo
scit nisi spiritus noster. Non enim novi quid cogitas, aut
tu quid cogito : ipsa enim sunt pro[^ria nostra , quoe inle-
rius cogitamus , et cogitationum uniuscujusque hominis
ipsius s[oiritus testis est. Sic et qu?e Deisunt, nemo scit
nisi Spiritus Dei. Nos cum s[iirita nostro , Deus cum suo :
ita tamen ut Deus cum suo Spiritu sciat etiam quid agatur
I 1 Cor. n, II,
IN JOANNIS EVANGELIUM, THACT. XXXII. 361
iii nobis; nos aulem sineejus Spiritu scirc non possumus
(juiil agalur in Deo. i)eus autem scit in nol)is, et (|uod ipsi
nescimus in nobis. Nam inlirmitatem suam Petrus ncs-
ciebat, (juando a Domino (|uod ter esset negaturus au-
diebat, et npger sc ignorabat, medicus regrum sciebat'.
Sunt ergo qunedam quae Deus novit in nobis, nescicntibus
nol)is. Tamcn (juantum ad homines perlinet, nemo sic sc
novit (juomodo ipse homo : ahus nescit cjuid in illo aga-
tur, sed spirilus ejus novit. Accepto autcm Spiritu Dei ,
discimus et quid agatur in Deo : non totum, quia non ac-
cepimus totum, De pignore multa novimus : pignus enim
accepimus, et hujus pignoris pk^niludo postea dabitur.
Interim in hac peregrinatione pignus nos consoletur, quia
qui nos dignatus est oppignerare , multum paratus est
dare. Si tahs est arrha, quid est cujus est arrlia?
YI. Sed quid est quod ait : « Non enim erat Spiri-
» tus datus, quia Jesus nondum erat glorificatus ? »
In evidenti est intcllectus. Non enim non erat Spiri-
tus Dei, qui erat anud Deum : sed nondum erat in eis
{[ui credidcrant in Jesum. Ita enim disposuit Dominus
Jesus , non eis dare Spiritum istum de quo loquimur ,
nisi post resurrclionem suam^ et hoc non sine causa. Et
fortesi quaeramus ; annuet ut inveniamus : et si pulsemus,
aperietutintremus. Pietas pulsat, nonmanus : cjuanquam
pulsat et manus, si ab operibus misericordi.ie non cesset
manus. Quae igitur causa est, cur Dominus Jesus Chris-
tus statuerit non nisi cum esset glorificatus , dare Spiri-
tum sanctum? Quod antequam dicamus ut possumus,
prius quaerendum est , ne quem forte moveat , quomodo
nondum erat Spiritus inhominibus sanctis , cum de ipso
Domino recens nato iegatur in Evangelio , quod eum in
Spiritu sancto agnoverit Simeon , agnoverit etiam Anna
' M.ittli. XXVI, 33, etc.
362 S. AUGUSTIKfl EPISCOPl
vidua prophetissa ^ ; agnoverit Joannes ipse, qui eum bap-
li/avit- : impletus Spiritu sancto Zacharias multa dixit^ :
Spiritum sanctum ipsa Maria , ut Dominum conciperet ,
accepit^. Multa ergo indicia praecedcntia Spiritus sancti
habemus, antequam Dominusglorificaretur resurrectione
carnis suae, Non enim alium spiritum etiam Prophetoe ha-
buerunt , qui Ghristum venturum praenuntiaverunt. Sed
modus quidam futurus erat dationis hujus, qui omnino
antea non apparuerat : deipso hic dicitur. Nusquam enim
legimus antea congregatos homines accepto Spiritu sanclo,
linguis omnium gentium locutos fuisse. Post resurrec-
tionem autem suam, primum quando apparuit disci-
puHs puis, dixit iUis : « Accipite Spiritum sanctum^ » De
hoc ergo dictumest, « Non eratSpiritus datus,quia Jesus
» nondum erat glorificatus. » Et insutllavit in faciem eo-
rum , qui flatu primum hominem vivificavit, et de limo
erexit, quo flatu aniniam membris dedit'^ : significans
eum se esse, qui insulllavit in faciem eorum, ut a luto
exurgerent, et lutcis operibus renuntiarent. Tunc pri-
mum post resurrectionem suam Dominus, quam dicit
Evangehsta glorificationem , dedit discipulis suis Spiritum
sanctum. Deinde commoratus cum eis quadraginta dies ,
ut hber Actuum Apostolorum demonstrat, ipsis videnti-
bus, et videndo deducentibus , ascendit incoelum^ Ibi
peractis decem diebus, die pentecostes misit desuper
Spiritum sanctum^. Quo, sicut dixi, qui fuerant in uno
loco congregati , accepto impleti , omnium gentium hn-
guis locutisunt.
VII. Quid ergo, fratres , quia modo qui baptizatur in
Ghristo, et credit in Ghristuni, non loquitur omnium
> Luc. II, 25 et 36. — ' Id. 1 , 4i. — 3 Ibid. 67. — 4 Ibid. 35.
— ^ Joan. XX, 22. — 6 Qen. 11, 7. — 7 Act. 1, 3 et 9. — 8 ij.
II, I, etc.
IN JOANNfS EVA^r.EMtfM , TnACT. XXXII. 363
«^ontium liniiiiis. non ost rrodondns acccpisso Spiritum
sanclimi ? Absilutisla pciiidia tcntflurcor noslrum. Ccrti
sumus omnem homincm accipere : sed (piantum vas fidci
attukritad (onlcm, tantum implcl. Cum crgo ct modo
accipialur , dixcril alicjuis , Quaro ncmo locpiilur linguis
omniumgcnlium? Quiajam ipsa Ecclesia linguis omnium
gentiiim locpiitur. Antea in una gcMite crat Ecclesia , ubi
omnium linguis lo(|uobatur. Lo(|uendo linguis omnium ,
signilicabat fulurum, ut crescendo per gcntes, loquerotur
linguis omnium. In hac Ecclesia qui non est, nec modo
accepit Spiritum sanctum. Praecisus enim et divisus ab
unilate membrorum , qu.e unitas Hnguis omnium loqui-
tur , renuntiet sibi : non habet. Nam si habet, det signum
quod tunc dabatur. Quid est, det signum quod tunc da-
batur? Locjuatur omnibns linguis. Respondet mihi, Quid
enim , tu loqucris omnibus linguis? Locpior plane, quia
omnis Jingua mea est , id est , ejus corporis cujus mem-
brum sum. Didusa Ecclesia per gentes loquitur omnibus
linguis : Ecclesia est corpus Ghristi, in lioc corpore mem-
brum es : cum ergo membrum sis ejus corporis quod lo-
quitur omnibus bnguis , crede te locpii omnibus linguis.
Unitas enim membrorum charitate concordat : et ipsa
unitas locjuitur, quomodo tunc unus homo loquebatur.
YIII. Accipimus ergo et nos Spirilum sanctum si ama-
mus Ecclesiam , si charitate compaginamur, si catholico
nomine et fide gaudemus. Credamus fratres , Quantum
(juisciue amat Ecclesiam Christi, tantum habet Spiritura
sanctum. u Datus cst cnim Spiritus, sicut Apostolus dicit,
» ad manifestationem ^: » Quam manifestationem ? Sicut
ipsc idem dicit : Quia ahi datur per Spiritum sermo sa-
pientiae , alii sermo scientiae secundum eumdem Spiritum ,
ahi fides in eodem Spiritu , alii donatio curationura in uno
' I Cor. XII, 7,
364 S. AUGUSTINI EPISCOPI
Spiritu, alii operatio virtiUum in eodem Spiritu^. Multa
enim dantur ad manifestationem, sed tu forsitan eorum
omnium quae dixi niliil habes. Si amas , non nihil habes :
si enim amas unitatem , etiam tibi habet quisque in iJla
habet ahquid. Tolle invidiam, et tuum est quod habeo :
tollaminvidiam , et meum est quod habes. Livor separat,
sanitas jungit. Oculus solus videt in corpore : sed num-
quid soli sibi oculus videt? Et manui videt, et pedi videt, et
caeteris membris videt : non enim si ahquis ictus in pedem
veniat, avertit se oculus inde ut non prsecaveat. Rursus
sola manus operatur in corpore : sed numquid sibi soh
operatur? Et oculo operatur : nam si ictus aliquis veniens
non eat in manum, sed tantum in faciem , numquid di-
cit manus , Non me moveo , quia non tendit ad me ? Sic
pes ambulando omnibus membris mihtat : membra Cfe-
tera tacent, et hngua omnibus loquitur. Habemus ergo
Spiritum sanctum, si amamus Ecclesiam : amamus au-
tem, si in ejus compage et charitate consistimus. Nam ipse
Apostolus cum dixisset diversa dona dari diversis homi-
nibus, tanquam oflicia quorumque membrorum •, « Ad-
» huc, inquit, supereminentem viam vobis demonstro "^ : »
et ccepit loqui de charitate. Praeposuit eam hnguis homi-
num et Angelorum, prgeposuit miraculis fidei, prseposuit
scientise et propheti;« , praeposuit etiam ilH magno operi
misericordioe , quo sua quae possidet distribuit quisque
pauperibus; et ad extremum prasposuit eam etiam corpo-
ris passioni : his omnibus tam magnis rebus prseposuit
charitatem. Ipsam habeto, et cuncta habebis : quia sine
illa nihil proderit, quidquid habere potueris. Quia vero
ad Spiritum sanctum pertinet charitas de qua loquimur,
( (|usestio eiiim modo in Evangeho de Spiritu sancto re-
tractatur) audi Apostolum dicentem : « Charitas Dei dif-
' Cor. XII, 8, efc. — ' iihid 3i.
l^ JOAN^IS KVA^(;KI II M , TIUCT. XWll. 365
» liisa csL in cortlihus noslris, pcr Spirilum sancluni, (jui
» tlal us ost nohis'. »
IX. Ouarc ergo Dominus Spirilum, cujus maxima hc-
neficia sunt in nohis, tpiia charitas Dci pcr iixsum tJillusa
cst in cortlihus noslris, post rcsurrcclioncm suam darc
voluit? (|uiti si<;nilicavit? l't in rcsurrcctionc noslra cha-
ntas nostra flagrct, et ah amore saeculi scparet, ut tola
currat in Dcum. llic cnim nascimur, et morimur, hoc
non amcmus : charitatc migrcmus, charitatc sursum lia-
bitemus, charitatc illa tpia tliliyimus Dcum. Nihil aliutl in
hac vitae nostrae'peregrinationem meclitcmur, nisi quia et
hic non sempcr crimus, ct ihi nohis locum bcnc vivendo
prcTeparal)imus,undc nunt^nam migrcmus. Dominus enim
noster Jesus Christus, postca tjuam rcsurrexit , jam non
moritur, mors illi ultra, sicut Apostoiusdicit, non domi-
nabitur-. Ecce tjuod amemus. Si vivimus, si in ipsum
credimus qui resurrexit ; dabit nobis, non (|uod hic amant
homines, t|ui Deum non amant, aut tanto pkis amant ,
quanto illum minusamant : tanto aulcm hocminusamant,
([uanto ilkimplus amant. Scd vidcamus quid nobis pro-
misit : non divitias tcrrenas ct temporales, non hono-
rcs et potcstatcs in saeculo isto : videtis enim omnia hsec
dari et hominihus malis, ne niagni pendantur a bonis.
Non ipsam postremo corporis sanitatem : non quia ipse
illam non dat, sed quia ut videtis pecoribus dat. Non
vitam longam. Quid cst cnim longum quod aliquando
fmitur ? Non pro magno nobis crcdcntibus promisit lon-
gaevitatem , aut decrepitam senectutem 5 quam omnes op-
tant antequam veniat, omnes deillacum venerit murmu-
rant. Non pulchritudinem corporis, quam vel corporis
morbus, vel ipsasenectus quae optatur, exterminat. Vult
esse pulcher , et vult esse senex : ista duo desideria sibi
' Rom. V, 5. — 5 Id. VI, 9.
366 S. AUGUSTINI EPISCOPI
iiivicem concoidare non possunt : si senex eris, pulcher
non eris : quando senectus venerit, pulchritudo fugiet^
et in uno habitare non possunt vigor pulchritudinis, et
gemitus senectutis. Omnia ergo ista non nobis promisit,
qui dixit : « Qui crcdit in me , veniat, et bibat, et flumina
)) de ventre ejus fluent aquae vivae. )> Vitam aeternam
promisit, ubi nihil timeamus, ubi non conturbemur,
unde non migremus , ubi non moriamur j ubi nec de-
cessor plangatur, nec successor speretur. Quia ergo tale
est quod nobis promisit amantibus, et Spiritus sancticha-
ritate ferventibus^ ideo ipsum Spiritum noiuit dare, nisi
cum esset glorificatus : ut in suo corpore ostenderet vi-
tam, quam modo non habemus, sed in resurrectione
speramus.
TRAGTATUS XXXIII.
Ab eo loco Evangelii, Ex illa ergo tiirha cum audis-
sent lios sermones ejus etc. usque ad id, Nec ego
te condemnabo , vade , et amplius nolipeccare.
I. Meminit Charitas Vestra , sermone pristino ex occa-
sione lectionis evangelicae locutos nos esse vobis de Spi-
risu sancto. Ad hunc potandum cum Dominus invitasset
credentes in se, loquens inter eos qui illum tenere cogita-
bant, et interficere cupiebant, nec valebant , quia ifle
nolebat : cum ergo h«c locutus esset , nata est de illo in
turba dissensio, ahis putanlibus quod ipse esset Ghristus,
aliis dicentibus, quia de Gahlaea non exurget Ghristus.
Qui vero missi fuerant, ut eum tenerent , redierunt im-
IN JoANNIS EVANGELIUM , TIUCT. XXXIll. 367
miines a (rimiiK' , el plcni adiniialioiic. Nani et teslimo-
nium perliihueriiiit clivin.c ilocliin;e cjus, cum dicercnl a
(piibus missi fuerant, « Quare non adduxistis eum ' ? »
llesponderunt enim nun^iuam so audisse hominem sic lo-
cutum : « Non enim (juis^iuam sic Io(piilur liomo-. » llle
autem sic locutus est, (juia Deus erat ct liomo. Tamcu
Pharisaei testimonium eorum repellentes, dixerunt eis ,
« Numijuid et vos seducli estis ' ?» Videmus enim delec-
tatos vos esse scrmonibus iilius, « Ninn(|uid ali([uis de
» principibus credidit eum , aut ex Pharisaeis * ? Sed turJ)a
» hsec (ju^e noii novit Lcgcm, malcdicli sunt *. » Qui non
noverant Legem , ipsi crcdebant in eum (jui miscrat Le-
gem; et eum qui miserat Legem , contcmnebant illi (jui
docebant Legem : ut impleretur quod dixerat ipse Domi-
nus, Ego veni ut non videntes videant, ct videntcs caeci
fiaiit. C.cci enim lacti sunt Pharisaei doctores , illuminati
sunt popuh nescientes Legem, et in auctorem Legis cre-
dentes.
IL « Nicodemus » tamen « unus ex Pharisaeis, (|ui ad
» Dorainum nocte venerat ^ , » et ipse non quidem incre-
dulus , sed timidus ; nam ideo nocte venerat ad lucem ,
quiailluminari volebat, etsciritimebat : respondit Judaeis,
« Numquid Lcx nostra judicat homincm, nisi audicritab
» ipso prius et cognoverit quid faciat^? » Volebant enira
iUi perverse anle esse damnatores cjuara cognitorcs. Scie-
bat enim Nicodemus, vel potius ciedcbat, quia si tan-
tummodo eum vellent patienter audire, forte similes fie-
rent illis qui missi sunt tenere, et maluerunt credere.
« lHi rcsponderunt®, » ex praejudicio cordis sui, c[uodet
illis : «Numc[uidettuGalilaeus es?» Id est, c[uasi a Galilaeo
seductus. Dorainus enim Galilaeus dicebatur , quoniam de
' Joan. vu, 45. — » Ibid. 46. — 3 Ibid. 4;. — -i IbiJ 48 — 5 ibid. 49.
— <> Ibid. 5o. — 7 Ibid. 5i. — ^ Ibij. 52.
3G8 s. ALGusTiivr ei>iscoh
Nazarclh civitale erant parcnlcs ejus. Secundum Mariam
tlixi parcntes , non secundum virile scmen : non cnim
quaesivit in terra nisi matrem, qui jam hahebat desuper
Patrem. Nam ulraque ejus nativitas mirabihs fuit , divina
sine matre , humana sine patre. Quid ergo illi quasi Legis
doctores adNicodemum dixerunt.^ « Scrutare Scripturas,
» et vide quia Propheta a Galilaea non surgit. » Sed Do-
minus Prophetarum inde surrexit. « Reversisunt, » in-
quit Evangelista , « unusquisque in domum suam'. »
III. « Inde Jesus perrexit in monlem^ : » in montem
autem « Oliveti , » in montem fructuosum , in montem
unguenti , in montem chrismatis. Ubi cnim decebat do-
cere Christum nisi in montem Oliveti? Ghristi enim no-
men a chrismate dictum est : zpiTya autem grrece. Latine
unctio nuncupatur. Ideo autem nos unxit, quia luctato-
res contra diabolum fecit. « Et diiuculo iterum venit in
» templum, et omnispopulus venitad eum, etsedens do-
» cebat eos^. » Et non tenebatur j quia nondum pati
dignabatur.
IV. Nunc jam attendite , uiji ab inimicis tentata sit Do-
mini mansuetudo. « Adducunt autem illi Scribae et Pha-
» risa^i muHerem in adulterio deprehensam, et statue-
» runt in medio : et dixerunt ei, Magister, haec mulier
» modo deprehensa est in adulterio : in Lege autem Moy-
» ses mandavit nobis hujusmodi lapidare : tu ergo quid
» dicis ? Hsec autem dicebant tentantes eum , ut possent
» accusare eum*. » Unde accusare? Numquid ipsum in
aliquo facinore deprehenderant , aut illa mulier ad eum
aliquo modo pertinuisse dicebatur? Quid est ergo, « Ten-
» tantes eum_, ut possent accusare eum? » Intelligimus ,
fratres, admirabilem mansuetudinem in Domino prse-
eminuisse. Animadverterunt eum nimium esse mitem,
' Joan. vii, 53. — ^ Id. viii, i. — ^ IbiJ. 2.-4 Ibid. 3-6.
IN JOANMS EVANGElllM , THACT, XWIII. .'iG9
iiiminm esso mansuetum : dc ilIo((uippc fucrat anl(! pr.Ti-
dicluin- (( Accingcre gladio tuo circ.i icmur tuum, potcn-
» lissimc; spccie tua ct piilchritudine tua intcndc, pros-
» pcrc procede, et regna : proptcr vcritatcm ct mansu(,'tu-
» dinem ct justitiam '. » Krgo attulit vcritatcm ut doctor,
mansuetudinem ut liberator, justitiam ut cognitor. Prop-
tcr b.Tc eum esse rcgnaturum in Spiritu sancto Pro-
pheta pncdixcraf-. Cum lo({ucrctur, vcritasagnoscebalur :
cum adversus inimicos non moveretur, mansuetudo lau-
dabatur. Cum ergo de duol)us istis , id est, de veri-
tate et mansuctudine cjus inimici livore et invidia tor-
(luerentur : in tertio, id est justitia, scandalum posuerunt.
Quare? Quia Lex jusserat adulteros lapidari : et utique
Lex (|uod injustum crat juberc non potcrat : si ([uis alind
diceret quam Lex jusserat, injustus deprehenderctur. Di-
xerunt ergo apud semetipsos, Verax putatur, mansuetus
videtur ; dc justitia illi qu.nerenda caiumniaest: ofreramus
ei mulicrem in adulterio deprehensam , dicamus ((uid de
illa in Lege prseceptum sit : si eam jusserit lapidari,
mansuctudincm non habebit ; si eam dimitti censuerit
justitiam iion tenelMt. Ut autem mansuctudinem, in-
quiunt, non perdat, in qua jam populis amabiiis factus
estjsinedubio eam dimitti debere dicturus est. Hinc nos
invenimus accusandi occasionem, et reum facimus tan-
quam Legis praevaricatorem : dicentes ei, Hostis es Legis,
contra Moysen respondes, imo contra eum qui per Moy-
sen Legem dedit : reus es mortis, cum illa et tu ipse iapi-
dandus. Posset his verbis atque his sententiis inflammari
invidia, fervere accusatio, flagitari damnatio. Sed cui
lioc? Perversitas rectitudini, f;ilsitas veritatl, corruptum
cor cordi rccto, stultitia sapicnti.Te. Quando ilii l;K{neos
praepararent, in quos non prius ij^si caput injicerent?
' Psal. xLiv, 4 el 5. — ' Isai'. xi.
CXXII. 2'|.
370 S. AUGUSTINI EPISCOPI
Ecce Dorainus inrespondendoet justidam servaturus est,
et a mansuetudine non recessurus. Non est captus cui
tendehatur, sed potius capti sunt qui tendebant; quia in
eum qui eos posset de laqueis eruere, non credebant.
V. Quid ergo rcspondit Dominus Jesus ? quid respondit
veritasPquid respondit sapientia?quid respondit ipsa cui
calumnia parabatur justitia? Nondixit, Nonlapidetur : ne
contra Legem dicere videretur. Absit autem ut diceret :
Lapidetur : u venit enim non perdere quod invenerat,
» scd quserere qnod perierat^ » Quid ergo respondit?
Videte quam plenum sit justitia , plenum mansuetudine
et veritate, « Qui sine peccato est vestrum, inquit, prior
)) in illam lapidem mittaf^. » O responsio sapientioe! Quo-
modo eos intromisit in se? Foris enim calumniabantur , se
ipsos intrinsecus non perscrutabantur : adulteram vide-
bant , se non perspiciebant. Praevaricatores Legis Legem
impleri cupiebant , et hoc calumniando •, non vere , tan-
quam adulteria castitate damnando. Audistis Jud^ei, au-
distis Phariscfii , audistis Legis doctores Legis custodem ,
sed nondum intellexistis Legislatorem. Quid vobis aliud
significat , cum digito scribit in terra^? Digito enim Dei
Lex scripta est, sed propter duros in lapide scripta est*.
Nunc jara Dominus in terra scribebat, quia fructum quae-
rebat. Audistis ergo, IrapleaturLex, lapidetur adultera :
sed numquid in illa punienda , Lex iraplenda est a pu-
niendis? Consideret se unusquisque vestrura, intret in
seraetipsum, ascendat tribunal mentis suoe , constituat se
ante conscientiam suam, cogat se confiteri. Scit enira qui
sit : quia nerao scit hominum quse sunt hominis , nisi
spiritus horainis qui in ipso est^. Unusquisque in se in-
tendens , peccatorera se invenit. Ita plane. Ergo aut istam
' Luc. XIX, 10 — » Joan. vm, 7. — 3 ibid. 6, — 4 Exod. xxxi, 18.—
5 I Cor. II, II.
IN JOAIVNIS EVANGELICM , TRAC.T. XXXUI, 371
tliiiiilLiU', aut simul cum illa pcenara Lcgis excipite. Si
diceret , Non Japidclur adulkra^ injuslus convinccre-
tur :si diccret, Lapidctur; mansuclus non vidcrctur : dicat
ijuod diccrc dcljct ct mansuctus ct juslus, « Qui sinc pcc-
)) cato est vestrum, prior iu illam lapidcm niiltat. )) llajc
vox justili;e cst : Puniatur pcccalrix, scd non a pcccato-
ribus : implcatur Lex , scd non a pr.cvaricatoribus Lcgis.
ILrc vox omnino justitioe est; qua justitia iJli tanquam
trabaJi tcJo pcrcussi, sese inspicientes et reos invcnicntes,
« Lnus post unum omncs reccsscrunt'. » HcJicli suntduo,
miscra ct misericordia. Dominusautcm cum eos iJJo tcJo
justiliae percussisset, nec dignatus est cadentes altcndere :
sed avcrso ab cis obtutu , « Rursum digito scribeJjat in
» terra-. »
VL Rclicta autem soJa ilJa muJiere, oranibusque abeun-
tibus, Jcvavit ocuJos suos ad muJierem. Audivimus vocera
justitiae, audiamus et mansuetudinis. PJus enim, crcdo,
territa erat illa mulier cum audisset a Domino dictum ,
« Qui sine peccato est vestrum, prior in iJJam Japidem
)) miltat. ))IIIi ergo attendentes se, et abscessu ipso con-
fessi de se, rcJiquerant muJierem cum grandi peccato, ei
qui erat sine peccato. Et quia iJJa Jioc audicrat : « Qui
)) sine peccato est, prior in iJlam Japidem mittat : )) ab iJJo
sesperabat puniendam, in quo peccatura inveniri non po-
terat. IJIe autera qui adversarios ejus rcpulerat Jingua jus-
titiae, Jevans in eam ocuJos mansuctudinis, interrogavit
eam, « Nemo te condemnavit^ ? )> Respondit ilJa : « Do-
)) mine, nemo. » Et iJle : « Nec ego te condemnabo * : »
a quo te forte daranari tirauisti, quia in rae peccatum non
invenisli. « Nec egote daranabo. » Quid est Dorainc? Fa-
ves ergo peccatis? Non piane ita. Attcnde quod scquitur :
« Vade, deinceps jam noJi peccare. » Ergo et Dominus
" Joan. viUjQ. — ' IbiJ. 8. — 3 jbid. lo. — 4 Ibid. ii,
24.
372 ' ' s. AUGU3T1WI EPJSCOPI "^ '
damnavit, sed peccatum, non hominem. Nam si peccato-
rum fautor esset, diceret : Nec ego te damnabo; vade,
viveutvis : de mea liberatione estosecura, egoquantum-
cumque peccaveris , te ab omni poena etiara gehennae et
inferni tortoribus liberabo. Non hoc dixit.
VII. Intendant ergo qui amant in Dominomansuetudi-
nem, ettimeant veritatem. « Etenim dulcis et rectus Do-
» minus ^. » Amas quod dulcis est, time quod rectus est.
Tanquam mansuetus dixit : « Tacui : ^ » sed tan({uam
justus, Numquid semper tacebo? « Misericors et misera-
» lor Dominus ^. » Ita plane. Adhuc adde, longanirais ;.ad-
huc adde, et multum misericors : sed time quodestin novis-
simo, et verax. Quos enim modo sustinet peccantes, judi-
caturus est contemnentes. « An divitias longanimitatis et
» mansuetudinis ejus contemnis, ignorans quia patientia
» Dei ad pcenitentiam te adducit ? Tu autem secundura
» duriliam cordis tui et cor impoenitens, thesaurizas tibi
» iram in die irse et revelationis justi judicii Dei, qui red-
» det unicuique secundum opera sua ^. » Mansuetus Do-
rainus, longanirais Dominus, misericors Dominus : sed et
justus Dominus et verax Dominus. Largitur tibi spatium
correctionis ; sed tu plus amas diiationem quam emenda-
tionem. Maius fuisti heri? liodie bonus esto. Et hodier-
nura diem in malitia peregisti ? vel cras mutare. Semper
expectas, et misericordia Dei tibi plurimum polliceris :
quasi ille qui tibi per poenitentiam promisit indulgenliara,
promiserit tibi etiam prolixiorem vitam. Unde scis quod
pariat crastinus dies? Recte dicis in corde tuo : Quando
rae correxero , Deus mihi omnia peccata dimittet. Negare
non possumus, quod correctis atque conversis indulgen-
tiara Deus promisit. Nam in quo Propheta mihi legis quia
• Psal. XXIV, 8. — ' Isai. xlh, i4, juxta lxx. — 3 Psal, lxxxv, i5. —
4 Rom. u, 4, etc.
IN U)ANN1S EVlNGELlUM , THACT. XXXtll. ^7^
promisit corrccto indiilgcnliam, non milii K ^is (piia pro-
misil tihi Dciis longam vitam.
VIII. Kx utro([ne igitur homines periclitantur, et spe-
lando et desperando, contrariis rebus, contrariis afFec-
tioniI)us. Sperando decipilur, (|ui dcci])ilur, (jui dicit :
Bonus est Dcus, misericors est Deus , faciam cjuod mihi
placet, quod lihet, laxem habenas cupiditatihus meis ,
implcam desideria anim.ne m(^{€. Quare hoc? quia miseri-
cors est Deus, bonus cst Deus, mansuetus est Deus. Spe
isti periclitanlur. Despcrationeautem, (|ui cum inciderint
in gravia peccata, putantes sibi non posse jam ignosci
poenitcntihus, ct statucntes se ad damnationom sine du-
hiodestinatos,dicuntapud seipsos : jam damnandisumus,
quare non quod volumus facimus? animo gladiatorum
ferro dcstinatorum. Idco molestisunt despcrati : jam enim
quod timeant non hahcnt, et vehcmenter timendi sunt.
Istos desperatio necat, spes illos. Inter spcm et despera-
tionem fluctuat animus. Metuendum est ne te occidat
spes, et cum multum speras de misericordia, incidas in
judicium : metuendum cst rursus nete occidatdesperatio,
et cum putas jam tibi non ignosci quae gravia comraisisti,
nonagaspoenitentiam, et incurras in judicem sapientinm,
quie dicit : (( Et ego vestrae perditioni superrideho '. »
Quid ergo agit Dominus cum periclitantiftus utroque
morho? Illis qui spe periclitantur, hoc dicit. (( Ne tardes
» converti ad Dominum, neque difFeras de die in diem,
» suhito cnim veniet ira illius, et in tempore vindict.Te
» disperdet te -. » Illis qui desperatione periclitantur,
quid dicit? « In quacumque die iniquus conversus fuerit,
» omnes iniquitates ejus ohliviscar^. » Proptcr illos ergo
qui desperatione periclitantur , proposuit indulgentiae
portum : propter illos qui spe periclitantur ct dilationi-
' Prov. 1, -jG. — » Eccli. v, 8, — ^ Fzecl) xviii, 97.
374 S. AUGUSTINI EPISCOPI
bus illuduntur, fecit diem mortis incerfum. Quando ve-
niat uhimus dies, nescis. Ingratus es, quia hodiernum
habes, in quo corrigaris? Sic ergo ad istam muherem,
« Nec ego te damnabo : « sed facla secura de prseterito ,
cave futura. « Nec ego te damnal)o : m delevi quod com-
misisti, observa quod preecepi , ut invenias quod promisi.
TRACTATUS XXXIV *.
In illud, Ego siim lux muncli : qui sequitur me, non
ambulat in tenehris, sed habebit lumen vitce.
I. QuoD modo audivimus et intenti accepimus , cum
sanctum Evangehum legeretur, non dubito quod omnes
etiam inlelhgere conati sumus : et quisque nostrura de
re tam magna quaelecta est, pro suo modulo cepit quod
potuit \ et posito pane verbi , nemo est qui se queratur
nihil gustasse. Sed iterum non dubito, quia diilicile quis-
quam est, qui totum intellexerit. Tamen etiamsi est qui
omnia verba Domini nostri Jfsu Christi modo ex Evan-
gelio recitata satis intelhgat^ toleret ministerium nostrum,
quousque, si possimus, illo adjuvante tractando, facia-
mus ut vel omnes vel multi intelhgant, quod se pauci in-
tellexisse laetantur.
II. Quod ait Dominus : « Ego sum lux mundi ~, » cla-
rura puto esse eis qui habent oculos, unde hujus lucis
participes fiant : qui autem non habentoculos nisi in sola
carne, mirantur quod dictum est a Domino Jesu Christo,
« Ego sum lux muiidi. » Et forte non desit qui dicat apud
' Habitus die proxirao ante Tractatum subseq. — * Joan. vin, i2.
IN J0ANNI8 EVANGELTUM, TKACT. XXXIV. 375
semotipsuni : Num(|nid forte Dominus Christus cst sol
istc, (|iii ortu ct occasu pcra^it dicm? Non ciiim (lcfiic-
ruiil li:crclici (|ui ista scnscrunt. ]M;inich;ci solcm ishim
oculis carnis visihilcm expositum et puhlicum non tantum
hominihus, S(>d ctiam pccorihiis ad vidcndimi, Ciiristnm
Dominum cssc putavcrunt. Scd calholicic Ecclcsine recta
fidcs improhal talc commcntum, el diaholicam doctrinam
essc cognoscit : nccsolum agnoscit crcdcndo, scd in (piihus
potcst convincit etiam disputando Improhcmns ila(|ue
hujnsmodi crrorcm, (|ucm sancta ahinitio analiicniati/avit
Ecclesia. Non arbitremur Dominum JesumChristum hunc
esscsolcm (]ucm vidcmus oriri ah Oricntc, occidcrc in Occi-
dcnte : cujns cnrsni nox succedit, ciijus radii nuhc ohum-
brantur, qui certa de loco in locum motione commigrat :
non est hoc Dominus Christus. Non est Dominus Cliristu?
sol factus, scd per quem sol factus est. « Omnia enim per
» ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil ^ »
III. Est ergo lux, quae fecit hanc lucem : hanc ame-
mus, hanc intclhgere cupiamus, ipsam sitiamus : ut ad
ipsam duce ipsa ahquando veniamus , et in illa ita viva-
mus, ut nunquam omnino moriamur. Ista enim lux est ,
de qua prophetia olim pr?emissa ita in Psalmo cecinit :
« Homines et jnmenta salvos facies, Domine, sicut mul-
» tiplicata cst misericordia tua Deus ^. » Psalmi sancti
ista verha sunt : advertite ([uid de tah hice antiquus sanc-
torum hominum Dei sermo prciemiserit. <( Homines, in-
» quit, et jumenta salvos facies, Domine, sicut multiph-
^) cata est misericordia tua Deus. » Quoniam enim Deus
es, et habes muUiphcem misericordiam^ pervenit eadem
multiphcitas misericordioe tuoe, non solum ad homincs
([uos creasti ad iraagincra tuara, sed etiam ad pecora quse
hominibus subdidisti. A quo enim salus hominis, ab illo sa-
' Joan. I. 3. — - Psal. xxxv, 7, 8.
376 S. AUGUSTINI EnSCOPl
lus et pecoris. Non eruljescas lioc scnlire de Domino Dco
tuo : imo praesumas et fidas, et caveas ne aliter sentias. Qui
salvumiacit te,ipse salvum facit eciimm tuum,ipse ovem
tuam; adminimaomnino vcniamus , ipse gallinam tuam :
Domini estsaJus, et ista Dcus salvat. Movet te , interrogas,
mirorquid dubitas. Dedignahitur salvare, qui dignatusest
creare ? « Domini est salus Angelorum , hominum , peco-
» rum ' : » Domini est salus. Sicut ncmo est a se ipso, ita
nemo salvus est a se ipso. Proinde verissime Psalmus atque
Cyj optime ait : Homines et jumcnta salvas facies Domine.
i Quare? « Sicut multiplicata est misericordia tua Dcus'^. »
Tu enim es Deus, tu creasti , tu salvas : tu dedisti esse, tu
das sanum esse.
IV. Si ergo sicut multiplicata est misericordia Dei, ab
illo homines et jumenta salvantur : nonne homineshabent
aHquid ahud quod eis Deus praestet creator, quodjumen-
tis non praestat.? Nulla-ne discretio est inter animal factum
ad imaginem Dei, et animal subditum imagini Dei? Est
plane : praeter salutem istam comraunem nobis cum ani-
mantibus mutis, est quod nobis proestet Deus, iUis autem
non praestat. Quid est hoc? Sequere in eodem Psalmo 5
« Filii autem hominum , sub tegmine alarum tuarum
» sperabunt. » Habentes modo salutem communem cum
pecoribus suis , fihi hominum sub tegmine aJarum tua-
rum sperabunt. AJiam habent salutem in re, aJiam in
spe. Saius ista quse in praesenti est, hominibus pecoribus-
que comraunis est : sed est alia quara sperant homines-,
et accipiunt qui sperant, non accipiunt qui desperant.
« Filii enim liominum sub tegmine, inquit, alarum tua-
» rura sperabunt. » Qui autem perseveranter sperant, a
te proteguntur, nede spe a diabolo dejiciantur : sub teg-
mine aJarum tuarum sperabunt. Si ergo sperabunt, quid
' Psal. iii, 9. — 2 Id. XXXV, 7, etc.
IN JOAWNIS EVANGELltJM , THACT. XXXIV. 377
spcrabiint iiisi i|uod pcrora non habchunt? « lnrl)rial)un-
» tur ai) uberlate donuis tu?e, el torrente voiuptatis tu:e
» potabiseos. » Quale vinum est, unde inebriari lauda-
bile est? quale vinum est, quod non turbat, sed dirigit
mcntem? quale vinum est, (luod faeit perpctuo sanum ,
non incbriando laciL insanum? Inci)iiabuntur. Undc? ab
ul)erlatc domus tu?e, et torrente voluptatis tuae potabis
eos. Unde? « Quoniam apud le Fons vit.x. » Ipse fons vit.Te
ambulabat in terra , ipse dicebat : « Qui sitit, veniat ad
» me K » Ecce fons. Sed nos de lumine locjui creperamus,
et propositam ex Evangeiio qu.rstioncm de lumine trac-
tabamus. Lcctum est enim nobis dieente Domino : « Ego
» sum lux mundi. » Inde qua?stio, ne quis carnaliter sa-
piens solem istum intelligendum pularet : venimus inde
ad Psalmum, quo considerato, invenimus intcrim Domi-
num fontcm viUo. Bibe et vive. Apud te, incjuit , fons
vitae : ideo sui) umi)raculo alarum tuarum sperant filii
hominum, incl)riari isto fonte quaerentes. Sed de lumine
dicebamus. Sc(juerc ergo : nam Propheta cum dixisset,
Apud te fonsvitae, sccutus adjunxit : In lumine tuo vide-
bimus lumen : Deum de Deo, lumen de lumine. Per hoc
lumen iactum cs! solis lumcn : et lumenquod fecit solem,
sub quo fecit et nos , factum est sub sole propter nos.
Factum est, inquam , propter nos sub sole lumen quod
fecit solem. Nolicontcmnere nubemcarnis : nubetegitur,
non ut obscuretur, scd ut temperetur.
V. Locjuens ergo per nubem carnis luraen indificiens,
lumen sapientiae, ait hominibus : « Ego sum lux mundi :
» qui se(|uitur me non ambulabit in tenel)ris : sed habe-
» liit lumcu vita3 ^. » Quomodo te abstulit ab oculis car-
nis, et revocavit ad ocuios cordis? Non cnim sullicit di-
cere : « Qui me sequitur, non ambulabit in tenebris, sed
' Joan. vii, 37. '— ' Id. vm, ist.
378 S. AUGU8TINI EPI8C0PI
» habebit lumen, » addidit enim, « Vitae; » sicut ibi dic-
tum esl : Quoniam apud te fons vitae. Vidcteitaque, fra-
tres mci, cjuomodo verba Domini cum illius Psalmi veri-
tatc concordant : et ibilumen positum est cum fonte vitse,
et a Domino dictum est « Lumen vitae. » In istis autem
usibus corporalibus aliud est lumen, aliud fons : fontem
fauces quaerunt, lumen oculi ; quando sitimus, quaerimus
fontem ; quando in tenebris sumus, quserimus lumen^ et
si forte nocte sitiamus, lumen accendimus ut ad fontem
veniamus. Non sic apud Deum : quod lumen est, hoc est
fons : qui tibi lucet ul videas^ ipse tibi manat ut bibas.
VI. Videtis ergo, fratresmei, videtis, si intus videtis,
quale hoc lumen est de quo Dominus dicit : « Qui me
» sequitur, non ambulabit in tenebris. » Sequere istum
solem , videamus si non ambulabis in tenebris. Ecce
oriundo exit ad te : ille cursu suo ad Occidentem pergit,
tibi forte ad Orientem profectio est : nisi tu in contrariara
partem pergas , non qua ille tendit, sequendo eum pro-
fecto errabis, et pro Oriente Occidentem tenebis. Tu eum
in terra si sequaris, errabis : nauta si eum in mari sequa-
tur, errabit. Postremo videtur tibi sequendum esse solem,
et tendis etiam ipse ad Occidentem, quo et ille tendit :
videamus cum occiderit, si non ambulabis in tenebris.
Vide quemadmodum etsi nolueris eum tu deserere, ipse
te deseret, servitutis suae necessitate peragens diem. Do-
minus autem noster Jesus Ghristus interim et cum per
carnis nubem non omnibus apparebat, per sapientiae po-
testatem omnia tenebat. Deus tuus ubique totus est : si
abiiio non faciascasum, nunquam a te ipse facit occasum.
VII. « Qui ergo me, inquit, sequitur, non ambulabit
» in tenebris , sed habebit lumen vitse. » Quod promisit,
futuri temporis verbo posuit : non enim ait , habet , sed
« habebit, inquit , luraen vitae. » Nc^c ait taraen, qui se-
IN JOANNIS EVANGELIUM, TRACT. XXXIV. 379
quetur me •, sed , « c|ui sequitur me. » In eo quod facere
dfhcmns, priesens lcinpiis posuit : qiiod auti.'m promisit
laciculihiis , ruliiri lcmporis verbo sij^niticavit. « (^ui sc-
» (piilur, hahchil. » Modo se(|uitur , post hahehit: modo
sequilur pcr (idcm, posl liahchil pcr specicm. « Quandiu
)) enim sumus in corpore, ait Apostolus, percgrinamur a
)) Domino^ : » per lidem cnim amhulamus, non per spe-
ciem. Quando per speciem? Cum hahuerimus lumen vi-
t;e, cum ad illnm visionem venerimus, quando nox ista
transierit. De illo qnippe die qui cxorturus est, dictum
est : « Mane astabo tihi, et contemplahor^ » Quid est
mane ? Transacta nocte sneculi hujus, transactis terrorihus
tentationum, supcrato illo lconequi nocte rugiens circuit,
quem devoret quaerens^ « Mane astabo tibi , et contem-
» ph\hor. » Nunc vero quid putamus, fratres, huic tem-
pori congTucre, nisi quod rursus in Psalmo dicitur? « La-
» vaho per singulas noctcslcclum meum , lacrymis meis
» stratum meum rigabo^ » Per singulas noctes , inquit,
fleho : dcsidcrio Incis ardeho. Vidct Dominus desiderium
meum ; quoniam dicit ilii aller Psaimus : « Ante te est
» omne desiderium meum , et gemitus meus a te non est
» ahsconditus^ » Desideras aurum? videri potes ; quae-
rens enini aurum manifestus eris hominihus. Desideras
frumentum ? interrogas qui haheat ; cui et cupiens perve-
nire ad id quod desidcras, indicas. Desideras Deum ? quis
videt , nisi Deus ? A quo enim petis Deum , sicut panem ,
sicut aquam , sicut aurum, sicut argentum, sicut frumen-
tum ? a quo petis Deum nisi a Deo? Ipse petitur a se ipso,
qui promittit se ipsum. Extendat anima cupiditatem suam :
et sinu capaciore quaerat comprehenderequod oculus non
vidit , nec auris audivit , nec in cor hominis ascendit^.
■ 2 Cor. V, 6. — ^ Psal. v, 5. — 3 i Petr. v, 8. — 4 Psal. vi, 7.-5 Id.
xxxvn, 10. — 6 1 Cor. u, g.
380 S. AUGUSTINI EPISCOPI
Desiderari potest, concnpisci potest, suspirari in illud po-
test : digne cogitari , et verbis explicari non potest.
VIII. Ergo, fratres mei, quoniam Dominus breviter
ait : « Ego sum lux mundi : qui me sequitur, non ambu-
» labit in teneliris, sed habebit lumen vitae : » quibus
verbis aliud est quod jussit, aliud quod promisit : facia-
mus quod jussit, ne impudenti fronte desideremus quod
promisit : ne dicat nobis in judicio suo, Fecisti enimquod
jussi, ut expetas quod promisi ? Quid ergo jussisti Domine
Deus noster ? Dicit tibi , Ut sequereris me. Consilium vitae
petiisti. Cujus vitae, nisi de qua dictum est : « Apud te
» fons vitflR ^ ? » Audivit quidam ; « Vade , vende omnia
» quse habes et da pauperibus , et habebis thesaurum in
» coelo, et veni sequere me^. » Tristis abscessit, non est
secutus : qucesivit magistrum bonum, interpellavit docto-
rem , et contempsit docentem : tristis abscessit, ligatus
cupiditatibus suis : tristis abscessit , habens grandem sar-
cinam avaritise super humeros suos. Laborabat, aestuabat :
et qui ab illo sarcinam deponere voluit, non est sequen-
dus putatus , sed deserendus. Postea vero quam Dominus
per Evangelium clamavit : « Venite ad me omnes qui la-
» boratis et onerati estis, et ego vos reficiam ^ toUite ju-
» gum meum super vos , et discite a me quia mitis sum et
» humilis corde ^ : » quam multi fecerunt audito Evan-
gelio, quod ex ore ipsius auditum dives ille non fecit?
Ergo modo faciamus , sequamur Dominum 5 solvamus
compedes , quibus impedimur sequi. Et quis idoneus sol-
vere tales nodos , nisi ille adjuvet cui dictum est : « Dis-
» rupisti vincula mea^?»De quo alius Psalmus dicit :
« Dominus solvit compeditos , Dominus erigit elisos^. »
IX. Et quid sequuntur soluti et erecti, nisi lumen a quo
' Psal. XXXV, lOo — ' MaUli. xix, 21. •— ' IJ. xr, 28, 29. — 4 Pssl.
cxv, 7.-5 Id. cxLV, 8.
1> JOAWMS EVA^(..i:LlliM , TnALl. \XMV. 381
audiuiit : « Egosum lumcn muuili : ([ui me sc'([uitur, noii
» amhulabit in tonebris ? » quia Dominus illuminat cse-
cos. Illuiniuainur cT^o modo, fVatrcs, liabcntcs (ollyrium
fidci. 1'raL'ccssit cnim cjus saliva cum tcrra , undc inun-
gucretur c[ui ccecus est natus^ Et nos de Adam caeci nati
sumus, ct iilo illuminantc opus habemus. Miscuit salivam
cum tcrra ' : « Vcrbum caro factum cst , et habitavit in
)) nobis. )) Miscuit salivam cum tcrra 5 idco [^raedictum
est , « Veritas de terra orta est* : » ipse autem dixit : « Ego
)) sum via, vcritas et vita ^ )) Vcritate pcrfrucmur, cum
viderimus lacic ad facicm : ([uia ct hoc promiltitur nobis.
Nam ([uis auderetsperare, c[uod Deus non dignatus esset
vel polliceri vcl dare? Vidcbimus facie ad facem. Aposto-
lus dicit : « Nunc scio e\ parte , nunc in senigmatc pcr
)) spcculum, tunc autem facie ad facicm^ )> Et Joannes
apostolus in epistola sua : « Dilectissimi , nunc fdii Dei
)) sumus, et nondum apparuit ([uid crimus : scimus c[uia
» cum apparucrit, similes ci erimus ^ ([uoniam vidchimus
» eum sicuti est''. » H^c est niagna promissio : si amas,
sec[uere. Amo, inc[uis : sed qua sequor? Si dixisset tibi
Dominus Deus tuus , « Ego sum vcritas et vita : » cleside-
rans veritatem , concu^oiscens vitam , viam qua ad haec
pervenire posses profecto quaereres, et diceres tihi, Magna
res veritas, magna res vita^ si esset quomodo illuc perve-
niret anima mea. Quaeris qua ? audi eum dicentem primo,
« Ego sum via. » Antequam diceret tibi quo, praemisit
([ua : « Ego sum , inc[uit, via. » Quo via? « Et veritas et
» vita. » Primo dixit qua venias, postea dixit quo venias.
Ego sum via, ego sum veritas, ego vita. Manens apud Pa-
trem, veritas et vita : induens se carnem , factus est via.
Non tibi dicitur, labora quserendo viam, ut pervenias ad
' Joan. IX, 6. — ^ Id. i, i4- — ^ Psal. Lxxxiv, I2. — ^ Joan. xiv, 6. —
5 1 Cov. xm, 12. — ^ I Joan. 111, 2.
382 /1/, S. AUGUSTINl EPISCOPI
verilatcm et vitam; non hoc tibi dicitur. Piger suvge, via
ipsa ad te venit, ct de somno dormienlem excitavit, si ta-
men excitavit : surge, et ambula. Forteconaris ambulare,
et non potes, quia dolent pedes. Unde dolent pedes? an
jubente avaritia per aspera cucurrerunt? Sed Dci Verbum
sanavit et claudos. Ecce , inquis , sanos habeo pedes , sed
ipsam viam non video. Iliuminavit et caecos.
X. Hoc totum per fidem , quandiu peregrinamur a Do-
raino, manentes in corpore : cum autem perambulaveri-
mus viam, et ad ipsam patriam venerimus, quid erit no-
bis laetius? quid erit nobis beatius? Quia nihil pacatius :
nihil enim adversus hominem rebeliabit. Nunc vero, fra-
tres, ditficile sine rixa sumus. Adconcordiam quldem vo-
cati sumus^ jubemur pacem habere inter nos ; ad hoc co-
nandum est, omnibusque nitendum viribus, ut alicfuando
veniamus ad perfectissimara pacem : modo autem litiga-
mus plerumque cum eis , quibus consulere volumus. Ule
errat , tu vis ducere ad viam; resistit tibi, litigas : resistit
paganus , disputas contra errores idolorum et daeraonio-
rum : resistit haereticus , dispulas contra alias doctrinas
daemoniorum : malus cathohcus non vult bene vivere,
corripis etiam interiorem fratrem tuum : tecum raanet in
domo, et perditas vias quaerit; aestuas quomodo corrigas,
ut de illo bonam rationem Domino amborum reddas.
Quantae undique rixarura necessitates? Plerumque homo
taedio affectus, dicit apud semetipsum : Quid mihi est pati
contradictores, pati eos qui reddunt mala pro bonis ? Ego
volo consulere, illi volunt perire : consumo vitam meam
litigando ; pacem non habeo : inimicos insuper facio, quos
amicos habere deberem, si benevolentiam consulentis at-
tenderent: quid mihi est ista perpeti? redeam ad me, me-
cum ero , Deum meura invocabo. Redi ad te ipsum , ibi
invenis rixam *. si coepisti Deum sequi , ibi invenis rixam.
IN JOANNIS EVANGELIUM, TRACT. XXXIV. 383
Qiiam rixani , inquis, iuvcnio? u Caro concupiscit aclver-
» sus spiritum , et spiritus adversus carnem'. » Ecce tu
ipse es, ccce tu solus es, ecce tccuni es, ecce alium nul-
lum homincm patcris ^ : sed vidcs aliam lcgcm in mcmbris
tuis , rcpugnanfcm lcgi mcnlis tu£e , ct captivantem tc in
lcge peccati , (ju.-e est in mcmbris tuis. Exclama ergo, et
a rixa interiore clamaad Dcum, ut tibi pacificet le, « Mi-
» scr ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hu-
» jus^? » Gratia Dei per Jesum Christum Dominum nos-
trum. Quia « Qui me, incjuit, sef[uitur, non ambulabit
» in tencbris , sedhabcbit lumen vitie. » Finita lota rixa,
immortalitas consequetur , quia novissima inimica des-
truetur mors. Et qualis pax erit? « Oportel corruptibile
» hoc induere incorruptionem , et mortale hoc induere
» immortahtatem^. » Quo ut veniamus , (|uia tunc erit
in re, nunc sequamur in spe eum qui dixit : « Ego sura
» lux mundi : qui me sequitur, non ambulabit in tene-
» bris , sed habcbit lumen vitae. »
» Galat. V, 17. — 2 Rom. vu, 23. — ^ Ibid. 24. — ^ i Cor. xv, 35.
384 ti>rM> jj. AUtiUSTlM episcopi
TRACTATUS XXXV \
Ab eo qaod legitur , Dixerunt ergo Phariscei , Tu de
te ipso testimonium perhibes , etc. usque ad id ,
perum est testimonium meum, quia scio unde
veni et quo vado.
I. De verbis Domini nostri Jesu Christi, ubi ait, « Ego
» sum lux mundi : qui me sequitur , non ambulabit in
» tenebris , sed habebit himen vitae^, » hesterno die qui
alluistis, diu disputatum esse meministis : et si adhuc ve-
hmus de illo lumine disputare, diu loqui possumus : nam
non possumus expHcare compendio. Itaque , IVatres mei,
sequamur Ghristum lunien mundi , ne ambulemus in
tenebris. Tenebrae metuendae sunt , morum , non ocu-
lorum : et si oculorum, non exteriorum , sed interio-
rum, unde discernitur non album et nigrum, sed justum
et injustum.
II. Cum hsec ergo dixisset Dominus noster Jesus Chris-
tus , responderunt Judoei , « Tu de te testimonium dicis ,
» testimonium tuum non est verum^ » Antequam veni-
ret Dominus noster Jesus Chrislus , multas ante se lucer-
nas propheticas accendit et misit. De his etiam erat Joan-
nes Baptista , cui tam magnum ipsum lumen , quod est
Dominus Christus perhibuit teslimonium , quale nulh ho-
minum : ait enim , « In natis mulierum non surrexit ma-
» jor Joanne Baptisla ^ » Hic tamen, quo nemo erat ma-
> Habitus die proximo post Tractatum superiorem. — =• Joan. vui, i2. —
3 Ib'*^ v^. — 'i Matth. XI, ii.
IN JOA^NIS EVAKGELIDM , TRACT, XXXV. 385
jor in nnfis miilicrum , dicit de Domino Josu Clu'isto,
« Kgo (juidcin baptizo vos in aqua , (|uiautom venit for-
)) tior me est , cujus non sum dignus calceamentum sol-
» vere ^ » Videte ([uemadmodum sc lucerna diei suljmit-
tat. Lucernam vero ipsum Joannem ("uisse Doniinus ipsc
lestatur : « llle erat , inquit , lucerna ardens et lucens, ct
)) vos voluistis ad horam (^xultare in lumine ejus^.)) Quando
autem dixerunt Jud;ei Domino : « Dic nobis , in qua po-
)) testate ista tapis^ : )) sciens Dominus quia Joannem Bap-
listam pro magno haberent, et quod ipsequem pro magno
hal)ebant, eis de Domino testimonium perhibuisset, res-
pondit eis, Interrogabo et ego vos unum sermonem : Di-
cite mihi, baptismus Joannis unde est , dc coelo an ex
hominibus? Turbati illi intra semetipsos cogitabant, quia
si dicerent ab hominibus , lapidari possent a turba, quae
Joannem prophetam esse credebant : si dicerent de c(eIo,
responderet eis, Ille quem confitemini de coelo habuisse
prophetiam , mihi testimonium perhibuit , et ab illo au-
distis in qua ego ista faciam potestate. Viderunt ergo,
(juodlibet horum respondissent, in laqueum se casuros ; et
dixerunt, « Nescimus. ))Et Dominus eis, « Nec ego dico vobis,
)) in qua potestate ista facio. )) Non vobis dico quod scio,
([uia non vultis fateri quod scitis. Justissime utique re-
pulsi, confusi abscesserunt : et impletum est quod in Psal-
mo per Prophetam dicit Deus Pater , « Paravi lucernam
)) Christo meo, » id est, ipsum Joannem : «Inimico^ ejus
)) induam confusione*. ))
III. Habebat ergo Dominus Jesus Christus testimonium
Prophetarum ante se prcemissorum , praeconum judicem
prjTRcedentium •, habebat testimonium a Joanne : sed ipse
majus testimonium erat , quodsibi perhibebat. Ilh autem
' Joan. 1, a6. — * Id. v, 35. — 3:\iati)i. xxi, 23. — 4 Psal. cxsxi,
cxxii. 25
386 . , s. AuGusTmi episcopi
iiifirmis oculis iuceriias quaerebant , quia diem ferre non
poterant : nam Joannes idem ipse aposlolus , cujus Evan-
gelium in manibus habemus , in ipsius Evangelii sui ca-
pite ait de Joanne : « Erat homo missus a Deo , cui no-
» men erat Joannes : hic venit in testimonium , ut testi-
)) monium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per
)) eum. Non erat ille lumen, sed ut testimonium perhi-
» beret de lumine. Erat lumen verum , quod illuminat
» omnem hominem venientem in mundum ^» Si omnem,
ergo et Joannem. Unde dicit et ipse Joannes, « Nos omnes
)) de pienitudine ejus accepimus'^. » Discernite ergo ista,
utproficiat mens vestra in fide Christi : ne semperinfan-
tes sitis ubera quajrentes, et a cibo soiido resilientes De-
betis apud matrem sanctam Ecclesiam Christi nutriri et
ablactari , et ad escas solidiores accedere , mente , non
ventre. Hoc ergo discernite , aliud esse lumen quod iliu-
minat, aiiud esse ([uod iliuminatur. Nam et ocuii nostri
iumina dicuntur : et unusquisque ita jurat, tangens ocu-
los suos, per iumina sua, Sic vivant iumina mea ; usitata
juratio est. Quee iumina si iumina sunt , desit iumen in
cubicuio tuo clauso , pateant et iuceant tibi : non utique
possunt. Quomodo ergo ista in facie quae liabemus , et iu-
raina nuncupamus, et quando sana sunt et quando patent,
indigent extrinsecus adjutorio luminis ; quo abiato aut
non illato , sana sunt , aperta sunt , nec tamen vident :
sic mens nostra , qui est oculus animae , nisi veritalis iu-
mine radietur, et ab illo qui iliiiminat nec iliuminatur,
mirabiliter iliustretur, nec ad sapientiam nec ad justitiam
poterit pervenrre. Ipsa est enim via nostra juste vivere.
Quomodo autem non otfendat in via , cui non iucet iu-
men ? Ac per hoc in taii via videre opus est , in tali via
videre magnum est. Nam Tobias in facie ocuios ciausos
• Joan. 1, 16, etc. — " Ibid. 16.
IN JOAMNIS EVA^GELILM , TRACT. X\XV. 387
luil)cl)al, el filius patri manum dabat, palcr filio viam
pnfcipioiuio raonslrabat ^
IV. Ucspondcrunl crj^o Juduei, u Tu dc tc teslimonium
» dicis, lcslimonium luum non est vcrum. » Vidcamus
cpiid audiant : audiamus et nos , sed non sicut illi. Illi
contemnentcs, nos crcdcntcs : ilii occidcre Christum vo-
lentes , nos pcr Chrislum vivere cupientes. Interim ista
distantia distinguat aures mcntesque nostras, et audiamus
quid Judoeis responderit Dominus. « Rcspondit Jesus, et
)» dixitcis : Elsi cgo de me tcstimonium pi'rhibeo, verum
)» est tcstimonium meum 5 c[uia scio undc vcni et c|UO
)» vado-.)) Lumeu et alia demonstrat etse ipsum. Accen-
dis iuccrnam, vcrbi gratia, ut cjujrras tunicam, ct pniestat
tibiardcns iuccrna ut invenias tunicam , numcjuid accen-
dis lucernam ut videas ardentem lucernam? Lucerna
(juippe ardens idonea est et alia cjuae tenebris operieban-
tur nndarc , el sc ipsam tuis ocuiis dcmonstrare. Sic et
Dominus Christus ct inler fidclcs suos , et inimicos Ju-
daeos, tanqiiam inter lucem et tenebras distinguebat ;
tanquam inter ilios quos radio fidei perfundebat , ct iilos
cjuorum ciausos oculos circumfundebat. Nam etiam sol
iste et videntis faciem iliustrat, et cseci : ambo pariter
stantes, et faciem ad soiem habentes iliustrantur in carne,
sed non ambo illuminantur in acie : videt iile , ille non
videt : ambobus sol prresens est , sed praesenti soli unus
est absens. Sic et sapientia Dei , Vcrbum Dei, Dominus
Jesus Christus ubique praesens est : quia ubicjue estveri-
tas , ubicpie est sapientia. Intclligit quis in Oricnte justi-
tiam •, intelligit alius in Occidente justitiam : numquid
alia est justitia quam ilic inteiligit , alia (piam iste ? Sepa-
rati sunt corpore, ct in uno habent acies mcntium sua-
rum. Quam video justitiam hic constitulus, si justitia est,
' Tob. I, i3, etc. — ' Joan. viu, i^.
25.
388 ' ' S. AUGUSIIKI EPISCOPl
ipsam videt justus nescio quot mansiouibus a me carne
sejunctus , et in illius justitice luce conjunctus. Ergo tes-
timonium sibi perhibet lux : aperit sanos oculos , et sibi
ipsa testis est , ut cognoscatur lux. Sed quid agiraus de
infidelibus ? numquid illis non est pracsens? Est praesens
et illis : sed cjuibus eam videant , oculos non habent cor-
dis. Audi de illis ex Evangeiio ipso prolatam sentenliam.
« Et lux lucet in tenebris , et tenebrae eam non com-
)) prehenderunt ^ )) Ergo ait Dominus, et vcrum ait ,
« Etsi ego de mc testimonium perhibeo , verum est tes-
)) timonium meum ; quia scio unde veni et quo vado. »
Patrem volebat intelligi : Patri gloriam dabat Filius.
^qualis glorificat eum a quo est missus : quantum debct
homo glorificare eum a quo est creatus ?
V. « Scio unde veni et quo vado. )) Iste qui in praesen-
tia vobis loquitur , habet quod non deseruit, sed tamen
venit : non enim veniendo inde discessit , aut redeundo
nos derelic[uit. Quid miramini ? Deus. est. Non potest hoc
fieri ab homine: non potest hoc fieri ab ipso sole. Quando
pergit ad Occidentem , deserit Orientem , et donec oritu-
rus redeat ad Orientem , non est in Oricnte : Dominus
autem noster Jesus Ghristus et venit , et ibi est ; et redit,
et hic est. Audi ipsum Evangelistam alio loco dicentem ,
et si potes, cape ^ si non potes , crede. « Deum , inquit,
» nemo vidit uncjuam , nisi unigenitus Filius , qui est in
)) sinu Patris , ipse enarravif^. )) Non dixit , fuifc in sinu
Patris , quasi veniendo deseruerit sinum Patris. Hic lo-
quebatur , et ibi se esse dicebat : qui et hinc discessurus,
quid dixit ? « Ecce ego vobiscum sum usque ad consum-
» mationemssecuH^. »
VI.Ergo verum est testimonium luminis, sive se osten-
dat , sive alia : quia sine lumine non potes videre lumen,
' Joan. 1, 5. — ^ Ibid. i8. — 3 Matth. xxvii!, no.
IN JOANNIS EVANGELILM, TRACT. XXXV. 389
et sine lumine non potos vitlere (luodlihct ;iliu(l ([uod non
esl lumen. Si idoneum est lumen ad demonslranda ea qunc
non sunt lumina, num(|uid in se deficit? num([uid so non
aperit, sine quo alia patere non possunt? Locutus cst
Proplieta verum : sed unde liaberet, nisi de fonte veri-
tatis hauriret ? Loeulus esl Joannes verum : sed unde lo-
cutus est, ipsum interroga : <(Nos omnes , inquit, de ple-
» nitudineejus aeeepimus'. » Ergo idoncus est Dominus
noster JesusChristus, ([ui sibi perhibeat testimonium. Sed
plane , fratres mei , in nocte hujus saeculi audiamus et
prophetiam intente : modo enim ad fragilitatem nostram
nocturnas((ue cordis nostri intimas tenebras humilis vo-
luitvenire Dominus noster. llomo venit contemnendus et
honorandus, venit negandus et confitendus; contemnen-
dus et negandus a Judseis, honorandus et confitendus a
nobis : judicandus et judicaturus^ judicandus injuste , ju-
dicaturus juste. Talis ergo venit , ut oporteret ei lucernam
testimonium perhibere. Nam quid opus erat, ut Joannes
tan([uam lucerna perhiberet testimonium diei, si dies ipse
ab infnmitate nostra |:)osset videri ? Sed non poleramus :
infnnuis factusestinfirmis, per infirmifatem sanavit infir-
mitatem : per mortalem carnem, carnis abstulit mortem :
de corpore suo collyrium fecit luminibus nostris. Quia
ergo Dominus venit, etin nocte saeculi adhuc sumus ,
oportet ut et prophetias audiamus.
VIL Namde prophetia convincimus contradicentes Pa-
ganos. Quis est Christus, dicit Paganus? Cui rcsponde-
mus, Ouem praenuntiaverunt Prophetae. Etille, Qui Pro-
phetne? Recitamus Isaiam , Danielem, Jeremiam , alios
sanctos Prophetas , dicimus ([uam longe ante illum vene-
rint, ([uanto tempore adventum ejus praecesserint. Hoc
ergo respondemus , Preevenerunt eum Prophetae , prae-
• Joan. I, i6.
390 S. AUGTJSTINI EriSCOPI
dixcriint oum esso venturum. Rr.spondet aliquis eorum ,
Qui Prophelae? Nos recilamus, qui nobis cjuotidie reci-
tantur. Et iJIe , Qui sunt hi Prophelae? Nos respondemus ,
Qui et praedixerunt ea quae fieri videmus. Et ille, Vos,
inquit, vobis ista finxistis, vidistis ea fieri, et quasi ven-
tura praedicta essent, in libris quibus voluistis conscripsis-
tis. Hic contra inimicos Paganos occurrit nobis aliorum
testimonium inimicorum. Proferimus codices a Judseis,
et respondemus , Nempe et vos et illi , fidei nostrge estis
inimici. Ideo sparsi sunt per gentcs , ut alios ex aliis con-
vincamus inimicis. Codex Isaiae proferatur a Judgeis, vi-
dcamus si non ibi lego : « Sicut ovis ad immolandum duc-
» tus est, et sicut agnus coram tondente fuit sine voce ,
» sic non aperuit os suum : in humilitate judicium ejus
» sublatum est : livore ejus sanati sumus : omnes ut oves
» erravimus, et ipse traditus est pro peccatis nostris*. »
Ecce lucerna una. Alia proferatur, Psalmus aperiatur ,
etiam inde prsedicta passio Christi recitetur. « Foderunt
» manus meas et pedesmeos, dinumeraverunt omnia ossa
» mea : ipsi vero consideraverunt et conspexerunt me,
» diviserunt sibi vestimenta mea , et super vestimentum
» meum miserunt sortem. Apud te laus mea, in Ecclesia
» magna confitebor tibi. Commemorabuntur et conver-
» tentur ad Dominum universi fines terrae : et adorabunt
» in conspectu ejus universae patriae gentium • quia Do-
» mini est regnum, et ipse dominabitur gentium "^. » Eru-
bescat unus inimicus , quia codicem mihi ministrat alius
inimicus. Sed ecce de codicibus prolatis ab uno inimico
alterum vici : et ipse qui mihi codicem protuht , non re-
linquatur : ab illo proferatur, unde et ipse vincatur. Lego
alium Prophetam, et invenio Dominum loquentem ad Ju-
daeos : « Non est mihi voluntas in vobis , dicit Dominus ,
' IsaJ. uii, 7, etc. — » Psal. xxi, 17, etc.
IN JOANNIS RVANGELIUM , TRACT. XXXV. 391
» noc accipiam sncMillcium dc manihus vrstris : (|uoniam
» ;il) orlu solis uscjuc ad occasum , sacrilicium mundura
» oircrtur nomini meo^ » Non veni , Judaee, ad sacrifi-
cium mundum : convinco tc immundum.
VIll. Eccect luccrn?e perhibcnt testimonium diciprop-
ter intirmitatem nostram , quia dici chjritatem tolcrare ct
videre non possumus. Nam et nos ipsi Christiani in com-
paralione cjuidcm infidc lium lux jam sumus ; unde dicit
Apostolus : « Fuistis enim ahcjuando tcncbrsc , nunc au-
» tem lux in Domino , sicut fdii lucis ambulate ' : » et
alibi dixit : « Nox praecessit, dics autem appropinquavit :
» abjiciamus ergo opera tenebrarum , et induamus nos
» arma lucis, sicut in die honeste ambulemus ^. » Tamen
quia in comparatione illius lucis ad quam venturi sumus ,
adhuc nox est etiam dies in quo sumus, audi Petrum apos-
tolum : delatam dicit Domino Christo vocem de magni-
fica potestate^ , « Tu es Filius meus dilectus, in quo bene
» sensi *. Hanc vocem, inquit , nos de coelo audivimus de-
» latam , cum essemus cum illo in monte sancto. » Sed
quia nos non ibi fuimus , et istam vocem de coelo tunc
non audivimus : ait ad nos ipse Petrus, « Et habemus
» certiorem propheticum sermonem. » Non audistis vo-
cem de ccelo delatam , scd certiorem habetis propheticum
sermonem. Praevidens enim Dominus Jesus Christus im-
pios quosdam futuros, c[ui miracuhs ejus calumniarentur,
magicis artibus ea tribuendo , Prophetas ante proemisit.
Numquid enim , si magus erat et magicis artibus fecit ut
colcretur et mortuus , magus erat antcquam natus? Pro-
phetas audi, o homo mortue, et vermescendo calum-
niose, Prophetas audi : lego^ audi tjui ante Dominum
venerunt. (c Habemus, inquit apostolus Petrus, certiorem
> Malach. i, lo, ii. — ' Ephes. v, 8. — ^ Roni. xui , i2. — 4 2 Petr.
I, 17. — 5 Matth. xvu, 5.
392 S. AVGUSilNI EPICOSVI
» prophclicum sermonem , cui benc facitis altendcntes,
M sicLit lucernaf3 in obscuro Joco , donee dies lucescat, et
)) lucifcr oriatur in ccrdihus vestris K »
IX. Quando ergo Dominus noster Jesus Christus vene-
rit, et, sicut dicit etiam apostolus Paulus, illuminaverit
occulta tenebrarum , et manifestaverit cogitationes cor-
dis , ut laus sit unicuiquc a Deo , tunc praesente tah die
lucernae non erunt necessarise'^ : non legetur nobis Pro-
pheta, non aperietur codex Apostoh , non requiremus tes-
timonium Joannis, non ipso indigcbimus EvangeJio.Eroo
pmnes Scripturae toUentur de medio, quse nobis in hujus
soeculi nocte tanquam lucernae accendebantur , ne in te-
nebris remaneremus : istis omnibus sulDlatis, ne quasi
nobis Juceant indigentibus, et ipsis liominibus Dei , per
quos haec ministrata sunt, nobiscum lumen ilJud verum
clarumque videntibus, remotis ergo his adjumentis quid
videbimus ? Unde pascetur mens nostra? unde obtutus iJle
laetabitur ? unde erit iJJud gaudium , quod nec oculus vi-
dit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit ^ ? quid
videbimus? Obsecro vos, amatemecum, currite credendo
mecum. Patriam supernam desideremus , supernte patriae
suspiremus, peregrinos nos esse hic sentiamus. Quid tunc
videljimus ? Dicat nunc EvangeJium : « In principio erat
» Verbum , et Verbum erat apud Deum , et Deus erat
)) Verbum ^. )) Unde tibi ros inspersus est, ad fontem ve-
nies : unde radius per obJiqua et per anfractuosa tibi ad
cor tenebrosum missus est, luidam ipsam lucem videbis,
cui videndae ferendseque mundaris. DiJectissimi , quod et
hesterno commemoravi , Joannes ipse dicit, « FiJii Dei su-
» mus , et nondum apparuit quid erimus : scimus quia
» cum apparuerit, simiJes ei erimus , quoniam videbimus
^2 Petr. 1, iQ. -~ ' i Cor. iv, 5. — 3 isai. lxiv, 4, et i Cor. ii, 9. —
4 Joan. 1, I. _c.»
IN J0ANNI8 EVANGELIUM, TRACT. XXXVI. 393
» eum sicuti est '. » Sentio vestros allectus attolli mecum
in superna : sed corpus (|uod corrumpitur a^gravat ani-
mani, el deprimit terrena inhabilatio sensum multa coyi-
tantem -. Depositurus sum et ego codicem istum , disces-
suri estis et vos c|uisc{ue ad sua. Bene nohis iuit in luee
communi, bene gavisi sumus , hene exullavimus: sedcum
ab invicem recedimus , ab illo non recedamus.
TRACTATUS XXXVP.
Ab eo quod scriptum est : T^os seciindum cnrnem ja-
dicatis , ego non jadico quemquam : usc[ue ad id,
Ego sum qui testinionium perhibeo de nie ipso , et
testimonium perhihet de me, qui misit me Pater.
I. In cfuatuor Evangeliis , vel potius quatuor libris
unius Evangelii sanctus Joannes apostolus, non imme-
rito secundum intelligentiam spiritaiem acjuilae compara-
tus, altius multoc(ue subiimius aliis tribus erexit praedica-
lionem suam : et in ejus erectione etiam corda noslra
erigi voluit. Nam cseteri tres Evangelistae , tanquam cum
homine Domino in terra ambulabant , de divinitate ejus
pauca dixerunt : istum autem c[uasi [Mguerit in terra am-
bulare , sicut i[Dso exordio sui sermonis intonuit, erexit
se , non solum super terram et super omnem amhitura
aeris et coeli , sed super omnem etiam exercitum Angelo-
rum , omnemque conslitutionem invisihilium potestatum,
et pervenit ad eum pcr c[uem facta sunt omnia, dicendo :
« In principio erat Verbum, et Verbura erat apud Deum,
' I Joan. III, 2. — ' Sap. ix, i5. — ^ H.ibitus die proximo post euperio-
rem Tractatum.
394 8. AtJGXTSTINI EPI3COM
■» et Deus erat Verhum : hoc erat in principio apud Deum.
» Omnia per ipsum facta sunt , et sine ipso factum est
» nihil^ )) Huic tantae subhmitati principii etiam caetera
congrua prsedicavit , et de Domini divinitate quomodo
nullus alius est locutus. Hoc ructabat quod biberat. Non
enim sine causa do illo in isto ipso Evangelio narratur ,
quia ct in convivio super pectus Domini discumbebat. De
illo ergo pectore in sccreto bibebat - : sed quod in secreto
bibit, in manifesto eructavit , ut perveniat ad omnes gen-
tes non solum incarnatio Fihi Dei, et passio, et resurrec-
tio-, sedetiam quiderat ante incarnationem Unicus Patri,
Verbum Patris, coaeternus generanti, aequahs ei a quo
missus est 5 sed in ipsa missione minor factus , quo major
esset Pater.
II. Quidquid ergo humihter positum audistis de Do-
mino Jesu Christo, susceptae carnis dispensationem cogi-
tate 5 quahs factus est propter nos, non quahs erat ut fa-
ceret nos : quidquid autem subhrae et supra omnes crea-
turas excelsum atque divinum , et Patri aequale atque
coseternum de illo audieritis in Evangeho poni , vel ie%e~
ritis, scitote vos hoc legere quod ad formam Dei pertiuet,
non quod ad formam servi. Quia si istam regulam tenue-
ritis qui capere potestis •, non autem omnes capere potes-
tis , sed omnes credere debetis : si ergo hanc legulam te-
nueritis, adversus calumnias tenebrarum haereticarum ,
tanquam in lumine arabulantjss, securi pugnabitis. Non
enira defuerunt qui sola evangehca testimonia legendo
sectarentur, quse de humihtate Christi posita sunt , qui
adversus ea testimonia quae divinitatem ejus locuta sunt,
surdi fuerunt : ideo surdi , ut male verbosi. Item quidam
illa sola attendentes quae de Domini sublimitate dicta
sunt , etiam ipsi misericordiam ejus, qua homo factus est
I Joan. 1, I, etc. — » Id. xm, 23.
IN JOANNIS EVANGELltJM, TRACT, XXXVI. 395
propler nos , et si le<j;eriint , non crodidernnt , et al) ho-
miiiihus inducla, at^iuc (alsa essc putavcrunt, contcndcn-
tes l>cum lanlummodo fuissc Domiiuim noslrum (Juis-
tum , non ctiam homincm. Alii sic, alii sic, utri(|ue in
errorc. Catholica autcm fidcs e\ utro(|uc vcrum tcnens
quod tcnct, ct pr.rdicans (|uod cn^dit, et Deum Christum
intellcxit, cl liominem credidit: utrum(|ue cnim scriptum
cst , ct utrunKjuc vcrum est. Si Deum tantum dixeris
Christum , mcdicinam ncgas qua sanatus es : si homincm
tantum Christum, polcntiam negas qua creatus es. Utrum-
que igitur tene anima fidchs et cor cathohcum, utrnmque
tcnc , utrumque credc, utrum(|ue fidditer confitere. Et
Dcus Christus cst , et homo Christus. Qualis D(?us Chris-
tus? sequalis Patri, unum cum Patre. Qualis homo Chris-
tus? dc Virgine natus, trahens de homine mortalitatem ,
non trahens inicjuitatcm.
III. Isti ergo Judnei videbant hominem , nec intellige-
bant nec credebant Dcum : atque inter caetera audistis
jam quemadmodum ei dixerint : (( Tu de te tcstimonii(m
» dicis , tcstimonium tuum non est verum*. m Audistis
etiam quid ille responderit , cum hesterno die lectum es-
set, et pro nostris viribus disputatum. Hodic verba ejus
haec lecta sunt , (( Vos secundum carnem judicatis.» Idco,
inquit , mihi dicilis , (( Tu de te testimonium dicis , tcsti-
» monium tuum non est vcrum , » quia « secundum car-
» nem judicatis^ , » quia Deum non intelligitis, et homi-
nem vidclis , et hominem perse([ucndo , Dcum latentem
ofFenditis. Ergo (( secundum carnem judicatis. » Ideo vo-
bis arrogans videor , quia ego de me testimonium perhi-
beo. Omuis enim homo ([uando dc se vuU perhibcre tes-
timonium laudabile, arrogans et superbus videtur. Ideo
scriptum est : (( Non te laudet os tuum , sed Jaudet te os
' Joan. vui, i3. — » Ibid. i5.
396 S. AUGUSTINI EPISCOPI
» proximi tui ^ » Sed hoc homini dictum est. Infirmi enim
sumus, et apud infirmos loquimur. Verum dicere et men-
tiri possumus : etsi verum dicere debemus , et mentiri
tamen possumus cum volumus. Lux mentiri non potest :
absitut in lucis divinae splendore tenebrae mendacii repe-
riantur. Loquebatur ille tanquam lux , Joquebatur tan-
quam veritas ; sed lux in tenebris lucebat , et tenebrae
eam non comprehenderunt : ideo secundum carnem ju-
dicabant. « Vos, inquit, secundum carnem judicatis^. »
IV. « Ego non judico quemquam^. » Non ergo judicat
quemquam Dominus Jesus Christus? Nonne ipse est quem
confitemur resurrexisse tertia die , ascendisse in coelum ,
ibi sedere ad dexteram Patris, inde esse venturum ad judi-
candos vivos et mortuos ? Nonne ipsa est fides nostra , de
qua dicit Apostolus : « Corde creditur ad justitiam , ore
» autem confessio fit ad salutem ^ ? » Ergo quando ista
confitemur, contra Dominum loquimur?Nos dicimus ven-
turura judicem vivorum et mortuorum : ipseautem dicit :
« Ego non judico quemquam. » Quaestio ista duobus mo-
dis solvi potest, ut aut hoc intelligamus , «nonjudico
» quemquam , » id est , modo : sicut dicit alio loco :
« Ego non veni ut judicem mundum , sed ut salvum fa-
» ciam mundum ^ : » non judicium suum negando, sed
differendo. Aut certe quia dixerat, « Vos secundum car-
» nem judicatis : » ita subjunxit : « Ego non judico quem-
» quam , » ut subaudias, secundum carnem. Nullus ergo
nobis contra fidem quam tenemus et annuntiamus de ju-
dice Christo , scrupulus diibitationis in corde remaneat.
Venit Christus, sed primo salvare, postea judicare : eos
judicando in pcenam , qui salvari noluerunt; eos perdu-
cendo ad vitam , qui credendo salutem non respuerunt.
' Prov. xxvn, 2. — ' Joan. viii, i5. — ^ jbid. — 4 Roni. x, lo. —
5 Joan. m, 17.
IN JOANMS EVANGELIUM , TRACT. XXXVI. 397
Pnnia crgo disponsatio Domini noslri Jesu Chrisli medi-
cinalis est , non judicialis : nam si primo venissel judica-
turus , neniinem invenissct cui pr.iemia justitiie redderet.
Quia ergo vidit omnes peccatores , et omnino neminem
esse immuneni a morte peeeali : prius eratcjus misericor-
dia praeroganda , et post exerendum judicium : ([uia de
illo eautaverat Psalmus:« Miserieordiam et judicium can-
» lal)o tibi, Domine'. » Non enim judicium ait et misc-
ricordiam ; nam si primo esset judicium , nulla esset mi-
sericordia : sed primo misericordia ; postea judicium.Quae
est primo misericordia ? Creatoi' hominis, homo esse dig-
natus est : factus est (juod feeerat, ne periret cjuem fecerat.
Quid huic misericordise addi potest? Et tamen addidit.
Parum fuit ei hominem fieri • sed - eliam ab hominibus
reprobari : parum erat reprobari ^ et exhonorari : parum
erat exhonorari ; et occidi : sed ct hoc parum est 5 morte
crucis. Nam et cum ejus obedientiam us(|ue ad mortem
iactam commendaret Aposlolus, parum illi fuit dicere :
« Factus obediens uscjue ad mortem ^ : « non enim cjua-
lemcumque mortem, sed addidit, (( mortem autem crucis.»
Illa morte pejus nihil fuit inter omnia genera mortium.
Denicjue ubi dolores acerrimi exagitant, cruciatus voca-
tur, a cruce nominatus. Pendentes enim in ligno cruci-
fixi, clavis ad lignum pedibus manibuscpie confixi, pro-
ducta morte necabantur. Non enim crucifigi hoc erat
occidi: sed diu vivebatur in cruce-.non cjuia longiorvita
eligebatur, sed quia raors ipsa protendebatur , ne dolor
citius finiretur. Mori voluit pro nobis : parum dicimus,
crucifigi dignatus est , uscjue ad mortem crucis obediens
factus. Eiegit extremum et pessimus genus raortis , qui
omnem fuerat ablaturus mortem : de morte pessima occi-
dit omnem mortem. Pessima enim erat non inleJligenti-
' Psal.c, I. — » Supple, addidit. — ^ Philip. 11,8.
398 •'■■■-' S. AUGUSTIWI EPISCOPI
bus Judaeis ; nam a Domino electa erat. Ipsam enim cru-
cem suam signum habilurus erat , ipsam crucem de dia-
bolo superato tanquam tropseum in frontibus fidelium
positurus, ut diceret Apostolus : « Mihi aulem absit glo-
» riari nisi in cruce Domini nostri Jesu Ghristi, per quem
» mihi mundus crucifixus est, et ego raundo*. » Nihil
erat tunc in carne intolerabilius , nihil est nunc in fronte
gloriosius. Quid servat fideli suo, qui talem honorem de-
dit suppUcio suo? Denique modo in poenis reorum non est
apud Komanos : ubi enim Domini crux honorata est, pu-
tatum est quod et reus honoraretur, si erucifigeretur. Qui
ergo ideo venit , neminem judicavit : et malos passus est.
Pertuht injustum judicium, ut ageret justum. Sed in eo
quod pertulit injustum , misericordise fuit. Denique ita
humihs factus ut veniret ad crucem, disluUt quidem po-
tentiam, sed pubUcavit misericordiam. Unde distuht po-
tentiam? Quia de cruce noiuit descendere, qui potuit de
sepulcro resurgere. Unde publicavit misericordiam ? Quia
pendens in cruce dixit : « Pater , ignosce ilhs , ([uia nes-
» ciunt quid faciunf-. » Sive ergo propter hoc , quia non
venerat judicare mundum , sed salvare mundum , dixit :
« Ego non judico quemquam ; » sive quemadmodum
commemoravi , quoniam dixerat : « Vos secundum car-
» nem judicatis,» addidit, « Ego non judico quemquam,»
ut intelhgamusGhristumnon secundum carnem judicare,
sicut ab hominil)US judicatus est.
V. Nam ut agnoscatis jam et judicem Christum , audite
quod sequitur : « Et si judico ego, judicium meum verum
» est^ » Ecce habes et judicem , sed agnosce salvalorem
ne sentias judicem. Quare autem dixit judiciuro suum ve-
rum esse? « Quia soius , inquit, non sura, sed ego et qui
» misit me Pater. » Dixi vobis, fratres, quia Joannes iste
> Galat. VI, 14. — ' Luc. xxui, 34. — ^ Joan. vui, 16.
IN JOANN18 EVANGELIDM, THACT. XXXVI. 399
Evangelisla sanctus mulUim alU; volal: vix est eum meiile
compreheiulere.Mysterium autem altius volantis opusest
ut commemorem Charitatem N estram. Et apud Kzechie-
lem proplietam, et in Apocalypsi ipsius Joannis, cujus
est hoc Evangelium , commemoralur animal (|Uiidruplex,
habens (luatuor personas, hominis, vituh , ieonis, atjui-
Le^.Qui anle nob Scri|>lurarum sancLarum mvsleria trac-
taverunt, plericpie in hoc aniuiah, vel potius in his ani-
malibus quatuor Evangelistas intellexerunt. Leonem pro
rege positum, ([uouiam videtur leo rex esse (juodam modo
besliarum, propter potentiam et terribilem rorlitudinem.
H;ec persona tribula est Matthico, ([uia in generalionibus
Domini regiamseriem prosecutusest,t[uemadmodum esset
Dominus per stir[iem regiam de semine David regis.Lucas
autem ([uoniam c(epit a sacerdotio Zachariye sacerdotis,
faciens mentionem patris Joannis Baptistse, vitulo depu-
latus est: ([uia magnavictima vitulus erat in sacrificio sa-
cerdotum. .Marco homo Christus merito assignatus est :
([uia ne([ue de regia potestate ali([uid dixit, ne([ue de sa-
cerdotali ccjepit, scd tantum ab homine Christo exorsus
est. Hi omnes prope de terrenis, id est, de iis ([uoe in
terra gessit Dominub noster Jesus Christus, non recesse-
runt : de divinitate ejus per pauca locuti sunt, tanquam
in terra cum illo ambulantes.Restat at[uila : ipse est Joan-
iies, suL)iimium prsedicator , et iucis internae at([ue aeter-
nae fixis ocuiis contemplator. Dicuntur enim et pulli aqui-
larum a parentibus sic probari, patris sciiicet ungue
suspendi , et radiis soiis op[3oni : ([ui firme contem[olatus
fuerit , fduis agnoscitur ; si acie paipitaverit , tanquam
adulierinus ab ungue dimittitur. Jam ergo videte quara
sublimia io([ui debuit , qui est aquilfie com[iaratus : et ta-
men etiam nos humi repentes , infirmi et vix uilius mo-
' Ezech. 1, 5, etc, et Apoc. iv, 6, etc.
400 <'>vr g AUGUSTmr episcopi
menti inter honiines, audemus tractare ista, et ista cxpo-
nere ^ et putamus nos aut capere posse cum cogitamus ,
aut capi dum dicimus.
VI. Quare ista dixiPForte enim posthsec verba quis-
quam mihi juste dicat : Pone ergo codicem. Quod excedit
mensuram tnam, ((uid sumis in manum tuamPquid ei
commiltis linguam tuam? Ad hoc respondeo, Multi hae-
retici abundant , et ad hoc eos Deus abundare permisit ,
ne semper lacte nutriamur, et in bruta infantia remanea-
mus. Quiaenim non intelkxerunt quomodo commendare-
tur divinitas Christi, sapuerunt sicut voluerunt : non autem
recte sapiendo , fidehbus catholicis qusestiones molestissi-
mas intuierunt : coeperunt exagitari et fluctuare corda
fidelium. Jam tunc necessitas facta est spiritahbus viris ,
qui ahquid secundum divinitatem Dornini nostri Jesu
Christi , non solum legerant in Evangeho, sed etiam in-
tellexerant , ut contra arma diaboh Christi arma profer-
rent : et de Christi divinitate adversus falsos fallacesque
doctores, quantis possent viribus , apertissima confhcta-
tione pugnarent •, ne cum ipsi tacerent, ahi perirent. Qui-
cumque enim senserunt Dominum nostrum Jesum Chris-
tum , aut diversse substantise esse quam Pater est , aut
tantum esse Christum solum , ut ipse sit Pater, ipse sit
Fihus , ipse sit Spiritus sanctus : quicum([ue etiam sentire
voluerunt hominem fuisse solum , non Deum factum ho-
minem, aut ita Deum ut in sua divinitate mutabilem, aut
ita Deum ut non et hominem •, a fide naufragaverunt , et
de portu Ecclesiae projecti sunt , ne in([uietudine sua na-
ves secum positas frangerent. Quae res coegit , ut etiam
nos minimi , et quantum ad nos pertinet prorsus indigni,
quantum autem ad ilhus misericordiam in ahquo dispen-
satorum ejus numero constituti, non vobis taceamus, quod
aut intelhgatis , mecumque gaudeatis 5 aut si intelligere
IN JOAWNIS EVAltGELlUM , TKACT. X\X>1. 401
iioiuliim valolis , credonclo sccuri in porlii manealis.
VII. Dicam ergo , capiat (jui polest, cretlal qui non
polest : lamen dicam (|uod ait Doniinus : « Vos secundum
)) c.irncm judicalis , c^o non judico (juemcjuam , » aut
modo , aut secundum carnem. « Sed et si ego judico, ju-
)) dicium meum verum est.» Quare judicium tuum verum
esl ? <i Quia solus non sum , in([uit^ sed ego et(|ui misit
» me Pater. )) Quid ergo , Domine Jesu ? Si solus ess(.'S ,
falsum esset judicium tuum ; et ideo verum judicas, (juia
solus non es, sed tu et qui te misit Pater? Quid respon-
surus sum ? Ipsc rcspondeat , « Verum est , incjuit , judi-
)) cium meum. )) Quare? « Quia solus non sum , sed ego
)) et (|ui misitme Pater. » Si tecum est, quomodo te mi-
sit ? Et te misit, et tecum est? Ita-ne et missus'non reces-
sisti? Ita-ne et ad nos venisti , et ibi mansisti? Quomodo
istud creditur , quomodo capitur ? Ad haec duo respon-
deo , Quomodo capitur, recte dicis : quomodo creditur,
non recte dicis. Imo ideo bene creditur, quia non cito
capilur : nam si cito caperetur, non opus erat ut credere-
tur ; quia videretur. Ideo credis, quia non capis ; sed cre-
dendo fis idoneus ut capias. Nam si non credis, nunquam
capies j (|uia minus idoneus remanebis. Fides ergo mun-
det te , ut intellectus impleat te. « Verum est, inquit,
» judicium meum , (juia solus non sum , sed ego et qui
» misit me Pater.» Ergo, Doraine Deusnoster Jesu Chris-
te , missio tua incarnatio tua est. Sic video , sic intelligo :
postremo sic credo, ne arrogantiae sit dicere, sic intelJigo.
Prorsus et hic est Dominus noster JesusChristus; imo hic
erat secundum carnem, modo hic est secundum divinita-
tem : et cum Patre erat , et a Patre non recesserat. Quod
ergo dicilur missus venisse ad nos, incarnatio ipsius com-
mendatur, quia Pater non est incarnatus.
VIII. Nam Sabeiliani dicti suat quidara haeretici , qui
cxxii. 26
402 S. A.UGXJST1M EVISCOVI
vocantur et Patripassiani, qui dicunt ipsum Patrem pas-
sum fuisse. Noli tu , Gatiiolice : si enim fueris Patripas-
sianus j non eris sanus. Ergo intellige missionem Filii
nominatam incarnationem Filii : Palrem autem incarna-
tum esse non credas , sed a Filio incarnato Patrem reces-
sisse non credas. Ille carnera portabat, ille cum Filio erat.
Si in coelo Pater, in terra Filius ; quomodo Pater cum
Filio erat?Quia et Pater et Filius ubique erant : non enim
in coelo sic est Deus, ut non sitinterra. Audi illum qui
volebat fugere judicium Dei , et non inveniebat qua.
« Quo abibo , inquit, a spiritu tuo, et a facie tua quo fu-
» giam? Si ascendero in coelum, tu ibi es ^ » De terra
erat quaestio : audi quid sequitur : « Si descendero ad in-
» fernum , ades. » Si ergo et in inferno dicitur quod ad-
sit , quid rerum remanet ubi non sit.? Vox enim Dei est
apud Prophetam , «. Coelum ct terram ego impleo-. »
Ubique ergo est , qui nullo clauditur loco. Noli ab illo
averti , et tecum est. Si vis ad eum pervenire , noli piger
esse amare : non enimpedibus, sed affectibuscurris. Uno
loco manens venis, si credis et diligis. Ergo ubique est : si
ubique est, quomodo cum Filio non est ? Ita-ne cum Fi-
lio non est , qui si credis et tecum est ?
IX.Unde ergo verum est judicium ejus, nisi quia verus
est Filius? Hoc enim dixit : « Etsi judico, verumest ju-
» cium meum ; quia solus non sum , sed ego et qui misit
» me Pater. » Tanquam diceret, « Verum est judicium
» meum •, » quia Filius Dei sum. Unde probas quia Filius
Dei es ? « Quia solus non sum , sed ego et qui misit me
» Pater. » Erubesce, Sabelliane, audis Filium, audisPa-
trem. Pater, Pater est : Filius, Filius est. Non dixit, Ego
sum Pater, et ego ipse sum Filius : sed « solus non sum, »
inquit. Quare solus non es? Quia mecum est Pater. « Ego
'", ' Psal .Xvwii', 7, 8. — ' Jerem. XXI I, aj.
1« JOAiNMS EVANGELIUM , TRACT. XXXVI. 403
» sum , ot (|ui misit me Palcr: » audis, « Ki^o sum v\ (|ui
» me misit. y> Ne perdas personam , distingue personas.
Dislingue intelligentia , noli sej)arare perfidia •, ne iterum
quasi fugiens Ciiarvijdim, in SeyHani incurras. Vorai^at
enim te gurgesimpietalis SabeJiianoram, utdiceres ipsum
csse Patrem (.[ui est Filius : raodo didicisti, « SoJus non
» sum, sed ego et qui misit me Pater. » Agnoscis quia Pa-
ter, Pater est ; et Filius, FiJius est. Bene agnoscis : sed
noli dicere, Patcr major est-, Filius minor est : noJi di-
cere, Pater aurum est, Filius argentum est. Una substan-
tia est, una divinitas, una coreternitas^ perfecta fequalitas,
dissimiJitudo nulla. Nam si tantummodo alterum credide-
ris esse Christum, non eum qui Pater est ; in aliquo tamen
distautem secundum naturam esse putaveris, a Charybdi
quidem evasisti , sed in Scyll.eis scopulis naufragasti. In
medio naviga , utrumque periculosum Jatus evita. Pater,
Paterest; Filius, Filius est. Jam dicis, Pater, Pater est;
Filius, Filius est : bene periculum absorbentis gurgitis
evasisti : quid vis ire in aJteram partem, ut dicas, Aliud
est Pater, FiliusaJiud? Aliusest, rectedicis : aJiud, non
recte. Alius enim est Filius , quia non estipsequi Pater^
et alius Pater, quia non ipse qui Filius : non tamen aliud,
sed hoc ipsum est et Pater et Filius. Quid est , hoc ipsum
est; Unus Deus est. Audisti, « quia non sum soJus, sed
» ego et ({ui misit me Pater : » audi quomodo credas Pa-
trem et Filium , audi ipsum Filium: « Ego et Pater unum
» sumus K » Non dixit , Pater ego sum •, aut , Ego et Pa-
ter unus est : sed cum dicit, « Ego et Pater unum sumus; »
utrumque audi, et unum, et sumus, et a Charybdi et a
ScvUa liberaberis. Induobis istis verbis quod dixit, unum,
iiberat te ab Ario : quod dixit, sumus, liberat te a StIk»!-
lio. Si unum , nou ergo diversum : si sumus, ergo et Pa-
' Jo;in. X, 3o.
"20
404 S. AUGUSTIWl EPISCOPI
ter et Filius. Sumus enim , non diceret de uno : scd et
unum non diceret de diverso. Ergo ideo « Verum est, in-
» quil , judicium meum, » breviter ut audias, quia Filius
Dei sum. Sed sic tibi persuadeo , inquit, quia Filius Dei
sum , ut intelligas quia mecum est Pater : non sic sum Fi-
lius ut ipsum deseruerim 5 non ita hic sum, ut cum ipso
non sim ^ non ita ibi ille est, ut mecum non sit : formam
servi accepi, sed formam Dei non amisi ^ : « Solus ergo ,
» inquit , non sum, sed egaet qui misit me Pater. »
X. Dixerat dejudicio, de testimonio vult dicere. « In
» Lege , inquit, vestra scriptum est , quia duorum homi-
» num testimonium verum est. Ego sum qui de me testi-
» monium perhibeo, et testimonium perhibet de me qui
» misit me Pater'-. » Exposuit illis et Legem , si ingrati
non essent. Magna enim quaestio est, fratres mei, et valde
mihi videtur in mysterio res esse constituta, ubi Deus
dixit : « In ore duorum vei trium testium stabit omne
» verbum •*. » Veritas quoeritur per duos testes? Ita plane,
sic se habet humani generis consuetudo : sed tamen fieri
potest ut et duo mentiantur. Susanna casta duobus falsis
testibus urgebatur^ ; numquid quia duoerant, ideo falsi
testes non erant ? De duobus dicimus aut de tribus?uni-
versus populus mentitus est contra Christum ^ Si ergo
populus constans ex magna hominum multitudine, falsus
testis inventus est •, quomodo accipiendum est, « In ore
» duorum vel trium testium stabit omne verbum : » nisi
quia hoc modo per mysterium Trinitas commendata est ,
inqua est perpetua stabilitas veritatis? Vis habere bonam
causam ? Habeto duos vel tres testes , Patrem et Filium et
Spiritum sanctum. Denique quando Susanna casta foe-
mina fidelisque conjux duobus falsis testibus urgebatur,
' Philip. u, 7. — " Joan. tiu, 17, 18. — 3 Deut. xix, i5, et Matth.
xvui, 16. — 4 Daniel. xui, 36. — ^ Luc. xxui, i.
IN .lOANNIS EVANGELIUM, TIIACT. XWVI. 405
Tiinilas illi in consclonlia , al(|no in oicnlto sunVaf;;al)a-
tur : illa rrinilas dc occnlto unnm lcslcni Daniclcm cxci-
tavit , ol clnos convicil. Ergo (juia « in Lcge vestra scrip-
» lum esl , tluorum liominum tcstimonium vcrum esse , »
aecipite nostrum lestimonium, nesentialis jutlieium. « Kgo
» cnim, incpiit, non judico cjuenu|uam, » sed « Testimo-
» nium perhibeo de me : » dillero judicium, non dillero
testimonium.
XI. Eligamus nobis , fratres, contra linguas hominum,
contra infirmas suspiciones generis humani Deum judi-
cem , Deum tcstem. Non enim dedignatur testis esse c|ui
judex est, aut promovetur cum fit judex, cpioniam c[ui
testisest, ipse judexerit. Quare ipse testis? Quia non quse-
rit alium unde cognoseat c[ui sis. Quare ipse judex? Quia
ipse habet potcstatem mortificandi et vivificandi, dam-
nandi et absolvendi , in gehennas praecipitandi et in coe-
loslevandi, diabolo conjungendi et cum Angelis coro-
nandi. Cum ergo ipse habeat hanc potcstatem, judex est.
Quia vero ut te cognoscat non c[usprit alium testem : c[ui
tunc judicabit te, modo videt tej: non est unde illum fal-
las, cum ca^perit judicare. Non enim adhibes tibi ahc[uos
falsos tcstes , t[ui judicem illum possint circumvenire ,
t|uando te coeperit judicare. Deus hoc tibi dicit : Quando
contemnebas , ego videbam ^ et quando non credebas ,
sententiam meam non frustrabam : ditferebam, non aufe-
rebam. Noluisli audire quod prjecepi, senties quod prae-
dixi. Si autem audias quae praecepi, non mala senties
c[ux prtedixi , sed bona percipies quae promisi.
XII. Ne alit[uem sam; moveat quod ait : « Verum est
» judicium meum •, t[uia solus non sum, sed ego ct t[ui
» niisit me Pater^ : » cum alibi dixerit , Pater ncn jndi-
cat quemt[uam, sed omne judicium dedit Filio. Jam in
' Joan. vni, i6.
406 5. AUGUSTIUl EPiSCOPl
eisdem verbis Evangelii disputavimus , et nunc admone-
raus^ non hoc ideo dictum , cjuia Pater uon erit cum Fi-
lio judicante 5 scd quoniam bonis et malis in judicio solus
Filius apparebit in ea forma in qua passus est, et resur-
rexit , et ascendit in coelum. Discipulis quippe tunc cons-
picientibus ascendentem , vox angelica sonuit , « Sic ve-
» niet quemadmodum vidistis eura euntem in ccjelum ^ : »
id est , in forma hominis in qua judicatus est judicabit ,
ut etiam illud propheticum irapleatur, « Videbunt in
» quem pupugcrunt'-. » Cum vero euntibus justis in vi-
tam aeternam , vidcbimus eura sicuti est ; non erit iliud
judicium vivorum et mortuorum , sed prseraium tantura-
modo vivorura.
XIII. Item ne moveat quod ait : « In Lege vestra scrip-
» tum est, quia duorura horainura testimoniura verum
» est, » etideo quisquam existimet non fuisse illara Le-
gera Dei , quia non dictum est , In Lege Dei : sciat ita
dictum esse , « In Lege vestra, » tanquam diceret, in Lege
quae vobis est data : a quo nisi a Deo ? Sicut dicimus :
« Panem nostrum quotidianum : » et tamen dicimus : « Da
» nobis bodie^. »
' Act. I, II. — J Zach. XII, 10, et Joan. xix, 87. — 3 Matth. vi, 11.
IN J0ANNI9 EVANGELIUM , TnACT. XXXVII. 407
,^/^^'^X, v\^ vv\-* VW^ \IW\ wwv-w» vvw wv* ww-vww^/vwvw vwv^vw» vwv ww wv\ vw* v%
TRACTATUS XXXVIP.
Ab 00 quocl scriptiim est : Dicehant ergo : Ubi est Pa-
ter tiius ? usque ad id , Et nemo apprehendit eum ,
qiiia nondum venerat hora ejus.
I. QcOD in sancto Evangelio breviter dicitur , non bre-
viter oportet exponi , ut quod auditur, intelligatur. Verba
enim Domini pauca , sed magna sunt ; non numero sesti-
manda, sed pondere : nec ideo contemncnda, quia pauca^
sed ideo quicrcnda, quia magna. Qui alFuistis besterno
die, audistis, ut potuimus disputavimus ex eo quod ait
Dominus : « Vos secundum carnem judicatis , ego non
» judicoquemquam. Sed et si judico ego, judicium mcum
» verum est 5 quia solus non sum , sed ego et qui misit
» me Pater. In Lege vestra scriptura est, quod duorum
» hominum testimonium verum est. Ego sum qui testi-
» raonium perbibeo de me , et testimonium perhibet de
» me qui misit me Pater "^. » Ex his verbis hesterno , ut
dixi , die redditus est sermo auribus et mentibus vestris.
Haec cum Dominus dixisset ; ilH qui audierunt, « Vos se-
» cundum carnemjudicatis, » manifestaverunt quod au-
dierunt. Responderunt enim Domino loquenti de Deo
Patre sno, et dixerunt : « Ubi est Pater tuus^? » Patrem
Christi carnahter acceperunt , quia verba Christi secun-
dum carnem judicaverunt. Erat autem qui loquebatur in
aperto caro , in occulto Verbum : homo manifestus, Deus
' Habitus proximo post superiorem Tract. die ex n. i , qui dies dominicus
erat ex subseq. Tract. n. i. — » Joan. vm, i5-i8. — ^lbid. 19.
^^^ S. AUGUSTINI EPISCOPI
occultus. Videbant iudumentum , et contemnebanl indu-
tum : contcmnebant, quia nesciebant : nesciebant, quia
non videbant : non videl^ant, quia caeci erant : c.Tci erant,
quia non credebant.
II. Videamus ergo et ad baec Dominus quid responde-
rit. « Ubi est, in^iuiunt, Paler tuus ? » Audivimus enira
te dicere : « Solus non sum , sed ego et qui me misit Pa-
» ter : » nos solum te videmus, Patrem tuum tecum non
videmus : quomodo te dicis solum non esse, sed cum Pa-
tretuo esse? aut ostende nobis tecum esse Patrem tuum.
Et Dominus, Numquid me videtis, ut Patrem ostendam
vobis? Hocenim sequitur, hoc suis verbis ipse respondit,
quorum verborum exposilionem nos ante prffimisimus.
Videte enim quid dixerit : « Neque me scitis, neque Patrem
» meum. Si me sciretis , forsitan et Patrem meum scire-
» tis. » Dicitis ergo , « Ubi est Pater tuus^ ? » quasijam
me sciatis ; quasi totum hoc sim quod videtis. Ergo quia
me non nostis , ideo vobis Patrem meum non ostendo.Me
quippe hominem putatis , ideo Patrem meum hominem
quaeritis , quia secundum carnem judicatis. Quia vero se-
cundum quod vidctis aliud sum, et ahud secundum quod
non videtis ; Patrem autem meum loquor occultus occul-
tum •, prius est ut me noveritis , tunc et Patrem meum
scietis.
III. « Si enim me sciretis , et Patrem meum forsitan
» sciretis. » Ille qui omnia scit, quando dicit « forsitan,»
non dubitat, sed increpat. Attende enim quomodo incre-
pative dicatur ipsum « forsitan , » quod videtur esse ver-
bum dubilationis. Sed dubitationis verbum est quando
dicitur ab homine, ideo dubitante quia nesciente : cum
vero dicitur a Deo verbum (iubitatioiiis, cum Deum nihil
utique lateat, illa dubitatioiie arguitur infidehtas, non
' .loan. vm, 19.
IN lOANMS EVANGELIUM, TRACT. XXXVII. 409
opinatiir (livinitas. Ilomincs cnim dc liis rohiis (juas cortas
hahont , alicjuanclo iucrcpative dubitant , id cst , verhum
duhitaliouis ponunt , cum corde non duhitent : vehit si
indigneris servo luo et dicas, contemnis me , considera ,
forsitan dominus luus sum. Hiuc et Apostolus ad (juos-
dam contemptores suos locpiens ait : (( Puto auiem , et
>' ego Spiritum Dei haheo*. » Qui dicit puto, duhitarc
videtur ; sed ille increpahat , non duhitahat, Et ipse l)o-
minus Christus alio loco increpans infidehtatem futuram
generis humani, « Cum vencrit , inquit , filius hominis,
)) putas inveniet fidem in terra*^?
IV. Jam c|uantum exislimo , intellexistis cjuomodo sit
positum , « forsitan : » ne cjuis verhorum appensor el syl-
labarum examinator, veluti latine loqui sciens, reprehen-
dat verhum quod dixit I)ei Verhum • et reprehendendo
Dei Verhum, non elotjuens , scd mutus remaneat. Quis
enim lo^iuitur sic, quomodo Joquitur Verhum quod erat
in principio apud Deurn? Noli verha ista considerare, et
cx his verhis ass'.iclis illud Verhum metiri velle quod
Deus est. Audis enim Verbum et contemnis : audi Deum
et time : « In principio erat Verhum ^. » Tu revocas ad
usum sermocinalionis tua? , et dicis apud te , Quid est
verbum? quid magnum est verbum ? sonat et transit ;
verherato aere aurem percutit , postea non erit. Audi ad-
huc , « Verhum erat apud Deum : » manehat , non so-
nando transibat. Adhuc forte contemnis : Deus erat Ver-
hum. Apud te ipsum , o homo , cum est in corde tuo
verbum , ahud est quarr» sonus : sed verbum quod est
apud te, ut transeat ad me, sonum c[uasi vehiculum quae-
rit. Assumit ergo sonum, imponit se cjuodam modo in
vehicuhim , transcurril aerem , venit ad me*, nec recedit
a te. Sonus autem ut veniret ad me , recessit a te , nec
• I Cor. vii, 4o- — ' Lnc. xviii, 8. — ^ Joan. i, i, etc.
410 S. AUGUSTINl EPISCOPI
perstitit apud me. Vei bum ergo quod erat in corde tuo ,
numquid sono praetercunte prgeteriit? Quod cogitabas
dixisti ; et ut ad me pcrveniret quod apud te latcbat ,
syllabas sonuisti : sonus syllabarum perduxit ad aurem
meam cogitationcm tuam 5 per aurem meam descendit in
cor meum cogitatio tua, sonus medius transvolavit : ver-
bum vero illud quod assumpsit sonum, antequam sona-
res , erat apud te ; quia sonuisti , est apud me , et non re-
cessit a te. Hoc attende, quisquis cs examinator sonorum.
Verbum Dei contemnis , qui verbum hominis non com-
prehendis.
V. Scit ergo omnia per quem facta sunt omnia , et ta-
men dubitando increpat, « Si me sciretis, forsitan et Pa-
» trem meum sciretis. » Increpat infideles. Nam talem
sententiam dixit discipuhs : sed ibi non est verbum dubi-
tationis, quia non fuit causa increpandae infidehtatis. Nam
quod modo dixit Judseis : « Si me sciretis , forsitan et Pa-
» trem meum sciretis : » dixit et discipuhs quando eum
Phihppus interrogavit , imo postulavit et ait : « Domine ,
» ostende nobis Patrem , et suflicit nobis ^ : » quasi dice-
ret , Et ipsi te jam novimus, apparuisti nobis, vidimus
te , dignatus es ehgere nos, secuti sumus te, mirabiha tua
vidimus , verba salutis audivimus, praecepta suscepimus ,
promissa speramus ^ multum nobis conferre prsesentia tua
ipse dignatus es : sed tamen cum te noverimus, quia Pa-
trem nondum novimus , inflammamur desidcrio illius vi-
dendi quem nondum novimus : ac per hoc quia te novi-
mus, sed nonnobis suflicit, donec et Patrem noverimusj
ostende nobis Patrem, et suflicit nobis. Et Dominus ut
scirent non se nosse quod se pulabant jam nosse : «Tanto
» tempore vobiscum sum, et me nescitis? Philippe, qui
» me vidit, vidit et Patrem ^. » Numquid habet ista sen-
' Joan. XIV, 8. — ' Ibid. 9. , ,
IN J0AJVNI8 EVANGELIUM, TRACT. XXXVII. 4ll
tontia verbum dubitationis? num(juid dixit , Qui me vi-
dit , Ibrsilan vidil ot Palrom'.' (Juarc:' Ouia ridolis audic-
l)at , non fidei persecutor : ideo non erat Dominus incre-
palor , sed doclor. « Qui me vidit, vidit et Palrem ; » et
hic, « Si mesciretis, et Palrem meum scirelis : » toUamus
verbum (juo notata est infidelitas audientium, et ipsa sen-
tentia est.
VI. Jam hcsterno die commcndavimus CharitatiVcstrae,
ct diximus scntcntias Joaiuiis evangehslLC , quibus nobis
narral (juod a Domino didicit, nec discutiendas fuisse si
fieri possct , nisi hjTcreticorum commenta compellerent.
Breviter ergo hestcrno die insinuavimus Charitali Vestrae
esse haereticos qui vocantur Patripassiani, vel a suo auc-
tore SabelHani : hi dicunt ipsum esse Patrem qui est Fi-
lius ; nomina diversa , unam vero esse personam. Cum
vult , Pater est , inquiunt ; cum vult, Filius : tamen unus
est. Item sunt alii haerelici qui vocantur Ariani. Confiten-
tur quid(^m unicum Patris Filium Dominum nostrum Je-
sum Christum, illum Patrem Filii,istum Filium Patris^
eum qui Pater est , non esse Filium , eum qui Filius est
non esse Patrem : confitentur generationem , sed negant
aequalitatcm. Nos , id est , catholica fides veniens de doc-
trina Apostolorum , plantata in nobis, per seriem succes-
sionis accepta , sana ad posteros transmittenda , inter
utrosque , id est, inter utrumque errorem tenuit verita-
tem. In errore Sabellianorum unus est solus, ipse est Pa-
J;er qui Filius : in errore Arianorum, alius est quidem Pa-
ter, alius Filius ^ sed ipse Filius non solum alius, sed etiam
ahud est : tu in medio quid? Exclusisti Sabellianum ,
exclude et Arianura. Pater, Paterest-, Filius, Filiusest:
alius , non aliud ; quia « ego et Pater, inquit , unum su-
» mus^ : » sicut etiam hesterno die, quantum potui, com-
' Joan. X, 3o.
^12 S. AUGr&TINI EI»TSCOPI
Tncndavi. Cum audit , sumns, abscedat confusus Sabel-
lianus ; cum audit, unum, abscedat confusus Arianus :
gubernet catholicus inter ulrumque fidei su.i; navigium ,
quoniam cavendum est in utroc[ue naufragium. Dic ergo
tu , (juod dicit Evangelium , « Ego et Pater unum su-
» mus. )> Non ergo diversum, quia unum, non unus, quia
sumus.
VII. Paulo ante dixit : « Judicium meum verum est,
» quia solus non sum , sed ego et qui misit me Pater ^ : »
tanquam diceret, Ideo judicium meum est verura , quia
Filius Dei sum, (|uia verum ioquor, cjuia ipsa veritas ego
sum. Isti carnaliter intelligentes, dixerunt : <( Ubi est Pa-
» ter tUMS^.^ » Modo audi Ariane : (( Neque me scitis , ne-
M ([ue Patrem meum : » quia (( si me sciretis et Patrem
» meum sciretis. » Quid est, (( Si me sciretis et Patrem
» mcum sciretis, » nisi ego et Pater unum sumus ? Quando
vides aliquem alicui similem, intendat Charilas Vestra,
c[uotidiana locutio est, non sit vobis arduum , cjuod esse
advertitis usitatum -. quando ergo vides alic[uem alicui si-
milem, et nosti tu cui similis sit, admirans dicis, Quomodo
iste homo similis est illi homini ? Hoc no!i diceres, nisi duo
essent. Hic ille qui eum ignorat , cui tu istum similem
dicis, Ita-ne, inquit, simihs est? Et tu ad eum, Quid enim_,
tu illum non nosti ? At ille , Non novi, inquit. Jam tu ,
ut iUum quem nescit , ei notum facias ex praesente c[uenr
cernit, respondes et dicis, Hunc vidisti, illum vidisti.Non
utique cpiia hoc dixisti , unum esse asseverasti, et duos
negasti : sed propter simihtudinem tale dedisti responsum,
Istum nosli et ilkim nosti •, valde enim similis est , et nihii
distat omnino. Hinc et Dominus, (( Si me , inquit , scire-
» tis, et Patrem meum sciretis, » non c[uia Pater est Fi-
lius , sed quia Patri simihs FiUus. Erubescat Arianus. Gra-
' .loan. Yiii, i6. — - Ibiil. ig.
IN JOAWMS EVAiNGKLlUM , TllACX. XWVII. 4l3
lias Domino, c(iiia cl ip.se Ariamis ivccssil al) iTrorc Sa-
l)iliiaiio , cl 11011 cst l\ilri|)assiaiius : nori cliciL ipsimi l*a-
Ircm iiuiiiUim camc vcnisse ad liomiucs, ipsum essc pas-
sum, ipsum rcsurrcxissc : cl cpioclam morlo aci sc asccndisse,
lioc non ciicit : agnoscit uucum Palrcm , l*alicm cssc- ct
Filium , rilium esse. Sed , o Iratcr, evasisli iilud naulra-
gium, c|uarc lenciis in alterum V l*atcr, Paterest, Filius,
Filius est :c[uare dicis dissimilcm ?c|uare divcrsum Pcjuare
aliam suiislanliam? Si dissimilis csset, numciuid diccrei
discipulis suis, Qui me vidit, vidit et Patrem i' numcjuid
diceret Jud;cis , u Si mc scirclis , ct Tatcr mcum scirclis? »
l nde lioc vcrum cssct, nisi ct iiluci vcrum, Ego et l*ater
unum sumus.?
VIII. « Hoc vcrixilocutusest Jcesus in yazopliylacio, do-
)) cens in templo • : » niagna liducia , sine timore. Non
enim pateretur cjuod nollct, t|ui nec nasceretur si noilel.
Denic[ue c|uid sec|uiiur ? « Et nemo apprehendit eum, cjuia
» nondum vcncrat liora ejus. » IIoc itcm nonnulii curn
audiunt, sub falo luissc Dominum Cliristum crcdunt^ et
dicunt, Ecce Christus habebat fatum. O si cor tuum non
esict faluum, non credcrcs fatum ! Si fatum, sicut non-
nulii intclicxerunt, a fando dictumest, id est a ioc|ucndo ;
Verbum Dei quomodo habet fatumj quando in ipso Yerbo
omnia sunt ((urc condita sunt ? Non enim ahc(uid Deus
constituit , quod ante nc^scivit : in Verbo ipsius erat quod
factum est. Mundus factus est j et factus est, et ibi erat.
Quomodo et factus est , et ibierat? Quia domus c{uam
iedificat structor, prius in arte erat ; et iiji melius erat, sine
vetustate , sine ruina : tamen ut ostendat artera , fabri-
cat domum^ et processit quodam modo domus ex domo ;
et sidomus ruat, ars manct. Ila apud Dci Verbum erant
omnia quae condita sunt ^ quia « omnia in sapientia fecit
■ Joan. Yui, ao.
4H S. AUGUSTINI EPISCOPI
)) Deus , et cuncta nota fecit ' : )) non enim quia fecit
didicit, sed quia noverat feeit. Nobis quia facta sunt, nota
sunt : illi nisi nota essent, facta non essenl. Prsecessit ergo
Verbum. Et quid ante Verbura Dei ? nihil omnino. Nam
si esset aliquid ante , non dictum essei , « In principio
)) erat Verbum - 5 )> sed , In principio factum est Verbum.
Denique de mundo quid ait Moyses? « In principio fecit
)> Deus coelum et terram^ » Fecit quod non erat : si ergo
fecit quod non erat, ante quid erat? In principio erat
Verbum. Et unde coelum et terra?Omnia per ipsum facta
sunt. Tu ergo ponis Christum sub fito? Ubi sunt fata?
Incoelo, inquis, in ordine et conversionibus siderum.
Quomodo ergo fatum habet, per quem factum est coelum
et sidera; cum tua voluntas, si recte sapias, transcendat et
sidera? An quia nosti Ghristi carnem fuisse sub coelo ,
ideo putas et potestatem Christi subditam coelo?
IX. Audi stulte : « Nondum venerat hora ejus, n non
qua cogeretur mori, sed qua dignaretur occidi. Noverat
enim ipse quando deberet mori : intendit omnia quae prse-
dicta sunt de illo , et expectabat finiri omnia quae prae-
dicta sunt ante ejus passionem futura 5 ut cum impleta
essent, tunc veniret et passio, dispositionis ordine , non
fataii necessitate. Denique audite , ut probetis : Inter cae-
tera quse de illo prophetata sunt, scriplum est etiam :
« Dederuntin escam meam fel, et in siti mea potaverunt
» fne aceto ^. )) Quomodo facta sint , in Evangelio novi-
inus. Prius dederunt fel 5 accepit , gustavit , et despuit :
postea in cruce pendens , ut omnia prsedicta compleren-
tur, ait, Sitio : acceperunt spongiam aceto plenam , in
arundine iigaverunt, et admoverunt pendenti ; accepit ilie
et a:it, PerfeCtum est^ » Quid est, Perfectum est ? Im-
' Psal. ciii^ 24- — ' Joan i^ i. — ^ Geri. i, i. — 4 Psal. lxvui, 22. —
s Joan. XIX, 28, etc.
IN JOANNIS EVANCIELIUM , TlUCT. XXXVII. 415
plola siinl oninia qiinc ante passioncm meam fnerant pro-
plietala : ert;o adliiic ([uid liic ("acio? Denitpic postca (|iiani
dixit, IVrlectum est, inclinato capite Iradidit spiritum.
Numquid illi latrones juxta confixi , quando volucrunt ,
expiraverunt ? Tenebantur vinculis carnis, (piia non erant
creatores carnis : clavis confixi diu cruciabantur, ([uia
infirmitati non dominabantur. Dominus autem quando
voluit, carnem in utero virginali accepit; ([uandb voluit,
ad homines processit j ([uandiu voluit, inter homines vixit ;
quando voluit, a carne discessit : hoc est potestatis, non
nccessitatis. Hancergo horam ille expectabat, non fata-
lem, sed opj^ortunam et voluntariam : ut prius omnia
complerentur , quae ante passionem ipsius compleri o[oor-
tebat. Nam ([uomodo sub fat necessitate positus erat ,
qui aho loco dixit : (( Potestatem habeo ponendi animam
» et potestatem habeo iterum sumcndi eam : nemo tollit
» eam a me, sed ego ipse pono eam ame, etiterum sumo
» eam^? » Ostendithanc potestatem, ([uando eum Judaei
qurcrebant. (( Quem c[uaeritis , in([uit? Et illi, Jesum.
» Et ille, Ego sura. Qua voce audita , redierunt retro et
» et ceciderunt - . »
X. Dicit ahquis , Si haec in illo potestas erat, quare cum
Judiiei insultarent pendenti et dicerent : (( Si Fdius Dei est,
» descendat de cruce^, » non descendit , ut eis suam
potestatem descendendo monstraret? Quia patientiam do-
cebat , ideo potentiam differebat. Si enim quasi commo-
tus ad eorum verba descenderet, victus conviciorum
dolore putaretur. Prorsus non descendit, fixus permansit,
c[uando vellet abscessurus. Nam quid ei magnum fuit de
cruce descendere , qui potuit de sepulcro resurgere? In-
telhgamus ergo nos quibus hoc ministratum est, poten-
tiam Domini nostri Jesu Christi occultam tunc, manifes-
• Joan. X, 18. — ' Id. xvm, 4» ^tc. — ^ MaUh. xxvn, ^o.
416 S. AUGLSTIM HPISCOPI
tam luturam ia judicio : de cjuo dictum est : « Deus ma-
» nifestus veniet, Deus noster et non silebit^ » Quid
est, manifestus veniet? Quia venit occultus, veniet ma-
nifestus Deus noster, hoc est Christus. Et non silebit,
quid est, non silebit.? quia primo siluit. Ubi siluit?
quando judicatus est, ut etiam hoc impieretur, quod
et Propheta prsedixerat, « Sicut ovis ad immolandum
M ductus est, et sicut agnus coram tondente se sine
» voce, sic non aperuit os suum*^. » Si ergo pati nol-
let , non pateretur ^ si non pateretur, sanguis ille non
funderetur; si sanguis ille non funderetur, mundus non
redimeretur. Agamus itaque gratias et potestati divinita-
tis, et miserationi infirmitatis ejus : et de occulta potentia
quamJudsei non noverant , unde iUis modo dictum est,
« Neque me nostis , neque Patrem meum ^ : » et de carne
suscepta quam Judaei noverant, et cujus patriam sciebant,
unde ilhs aho loco dixit : « Et me nostis, et unde sim
» nostis*. » Utrumque noverimus in Christo, et unde
aequahs est Patri, et unde illo major est Pater. Illud Ver-
bum est, illud caro-, illud Deus est, illud homo : sed
unus est Christus Deus et homo.
' Psai. xLix, 3. — ' Isai. liu, 7. — 3 Joan vm, 19. — 4 Id. vii,
28.
.■.;V/ Of
IN JOAWMS EVANGELIUM, TilACT. XXXVIII. 4 17
l^ V«/V% V VVV\ VVV V VVt VtA% ««\^ tiVVX VVV\ VV\/V \/VVV vvvv vvvv vvvv vvvv vvv\ vvvv vvvv vvvv vvvv
TRACTATUS XXXVIIP.
Ab eo quod scriptura est, Divit er^o eis Jesus, Ego
vado , et quceretis nie : usque ad id, Dixit eis Jesus,
Principium quia et loquor vohis.
I. Lectio sancti Evangelii quae praecessit hodiernam ,
ita concluserat, quia « locutus est docens, in gazopliyla-
» cio Dominus, » quae voluit, et quae audistis : « Et nemo
» apprehendit eum, quia nondum veneral hora ejus'^. »
Hinc disputatum est dominico die, quod ipse donare digna-
tus est. Intimavimus Charitati Vestrae quare dictum sit,
« Nondura venerat hora ejus : » ne positum Christura
sub ahqua necessitate fatali uUa impietas auderet improbe
suspicari : Nondum enira venerat hora , qua ex ordine
suo, secundum ea quae praedicta sunt de illo, non mori
cogeretur invitus, sed occidereturparatus.
II. Modo autem de ipsa passione sua, quae posita erat ,
non in ejus necessitate, sed potestate, locutus est Judaeis
dicens, « Ego vado^ » Christo enim Domino mors profec-
tio fuit illo unde venerat, et unde non discesserat. « Ego ,
» inquit, vado et quaeretis me : » non desiderio, sed
odio. Nara illura postea quara abscessit ab ocuhs horai-
nura, inquisierunt, et qui oderant, et qui araabant : i]h
persequendo, ilh habere cupiendo. In Psalrais ait ipse
Dominus per Prophetara, « Periit fuga a me, et non est
» qui requirat aniraara raeara ''5 » et iterura ait aho loco
' Ilabitus die pioximo ante Tractat. subseq. — ' Joaii. viir , jo. —
3 Ibid. 21. — * Psal. cxLi, 4-
Gxxii. 27
418 S. A.U<JUSTIWI EPISCOPI
in Psalmo, « Goiifuadantur et revereantur requirentes
)) aniraam mearn^ )> Gulpavitqui non requirerent, dam-
navit ((ui requirerent. Mdum est enim non quaerere ani-
mam Ghristi, sedquomodo eam quaesierunt discipuli^ et
malum est qurerere animam Ghristi , sed quomodo eam
Judaei ([uiesieruut : illi cnim ut haberent , isti ut perde-
rent. Danique isti quia sic quaerebant more malo , corde
perverso , quidsecutus adjunxit? « Quaeretis me, » et, ne
putetis quia bene me quGeretis ^ « In peccato vestro mo-
» riemini. )> Hoc estChristum male qujerere, in peccato
suo mori : hoc est illum odisse , per quem posset solum
salvus esse. Cum «nim homines quorum spes in Deo est,
non debeant mah reddere nec pro malis, reddebant isti
mala pro bonis. Praenuntiavit ergo illis Dominus, dixit-
que sententiam praescius, quod in suo peccato morerentur.
Deinde adjungit, «"Quo ego vado , vos non potestis ve-
)) nire. )) Hoc et discipulis aiio loco 'dixit : nc;c taraen eis
dixit, « In peccato veslro modemini. » Quidautem dixit?
quod et istis : Quo ego vado, vos venire non potestis. »
Non abstuUt spem , sed praedixit dilitionem'^. Quando
enim hoc discipulis D.Dminus loquebatur, tunc non pote-
rant venire quo ilie ibat, sed postea venturi erant : isti
autem nunquam, quibus praescius dixit : « In peccato
» vestro moriemini. »
III. HiS autera auditis verbis, quomodo solent carnea
cogitantes, et secundumcarnemiudicantes, et totum car-
naliter audientes atque sapientes, dixerunt , « Num([uid
» interficiet semeti|isum ; ([uia dixit, Quo ego vado, vos
» non potestis venire '? » Stuita verba , et omnino insi-
pientiae piena. Quid euim, non poterant illo venire quo
iile perexisset, si interficeret semetijisum? Numquid ipsi
non erant morituri? Quid estergo, « Numquid interficiet
' Pfal. xxxix, i5. — 2 Joan. xiu, 33. — ^ IJ. vui, 22.
IN JOANNIS EVAHGELirM , TRACT. XXXVIII. 419
» semctipsum ; quia dixit, Quo ogo vatlo, vos non polestis
» venirL?» Sido morle hominis diceret, (|uis liomo non
moritur? Ergo « ([uo ego vado » dixit, non cum itur ad
mortem, sed c|uo ibat ipse post mortem. llli itac]ue non
intelligentes , ista responderunt.
IV. Et Dominus ad eos ((ui terram sapiebat , cjuid ait?
u Et diccbat eis, Vos de deorsum estis^ » Ideo terram sapi-
tis, (|uia sicut serpentes terram manducatis. Qnid est, ter-
ram manducalisP Terrenispascimini, terrenis delectamini,
tcrrenis inhiatis, sursum cor nonhabetis. (( Yos de deorsum
» eslis : egodesupernissum. Vosdemundohoc estis : ego
» non sum de hoc mundo. »Quomodo enim erat de mundo,
per (juem factus est mundus.^ Omnesde mundo post mun-
dum •, c|uia prius mundus, et sic horao de mundo : prius au-
tem Christus, deinde mundus; (juoniam ante mundum
Christus, ante Christum nihil : ([uia « in principio erat Ver-
» bum, omnia per ipsum facta sunt"^. » Sicergo eratille de
supernis. De cpiibus supernis ? de aere? Al)sit : ibi et aves
vohtant. Decoelo ([uodvidemus? Ethocabsit •, ibietstellae
et sol et luna circumeunt. De Ang(^lis?Ne(|ue hoc intelli-
gatis : per illumet Angelifactisunt, per ([uem omniafacta
sunt. De([uibusergosupernisChristns?AbipsoPatre.NihiI
illo Deo superius, ([ui Verbum genuit 8e([uale sibi, coreter-
num sibi , unigenitum, sine tcmpore , per c[uem (X)nderet
tempora. Sicergo accipeChristum de supernis, ut excedas
cogitatione tua omne c[uod factum est, universam omnino
creaturam, omnecorpus, omneni conditum spiritum, om-
nem rem (|uo([uo modo mutabilem : totum excede, sicut
excessit Joannes, ut contingeret , « In piincipioerat Ver-
» bum, et Verbum erat apud Deuin, et Deus eral Verbum.»
V. « Ego » ergo, in([uit, « de supernis sum. Vos de
» hoc mundo estis : ego non sum de hoc mundo. Dixi
' Joan. vm, 2,3. — ' Id. i, i et 3.
27.
420 S. AUGUSTIJSl EPISCOPI
)) ergo vobis quia moriemini in peccatis vestris '. )> Expo-
suit nobis, fratres, quid inlelligi voluerit, « Vos de
» hoc mundo estis. )> Idco quippe dixit, « vos de boc
)) mundo estis : )> quia peccatores erarit, quia iniqui erant,
quia infideJes erant, quia terrena sapiebant. Nam quid
vobis videtur de sanclis Apostolis.? Quantum intererat
inter Judceos et Apostolos ? quantum inter tenebras et
lucem , quantum inter fidem et infidelitatera , quantum
inter pietatem et impietatem , quantum inter spem et des-
perationem , quantum inter charitatem et cupiditatem :
muitum ergo intererat. Quid ergo quia tantum intererat,
Apostoli de mundo non erant? Si cogites quomodo nati
sint, et unde venerint ^ quia omnes ex Adam venerant ,
de hoc mundo erant '. Sed quid eis ait ipse Dominus V Ego
yos de mundo elegi. Qui ergo de mundo erant, facti sunt
non de mundo , et pertinere coeperunt ad eum per quem
factus estmundus. Isti autem remanserunt esse de mundo
quibus dictum est, « Moriemini in peccatis vestris. )>
YI. Nemo ergodicat, fratres, Dehocmundo non sum.
Quisquis es homo , de hoc mundo es : sed venit ad te qui
fecit mundum , et liberavit te de hoc mundo. Si delectat
te mundus , semper vis esse immundus : si autem jam non
te delectat hic mundus, jam tues mundus. Verumtamen
si per ahquam infirmitatem adhuc te delectat mundus ,
habitet in te qui mundat , et eris mundus. Si autem fue-
ris mundus , non remanebis in mundo 5 nec audies quod
audierunt Judaei, « Moriemini in peccatis vestris. )) Om-
iies enim cum peccato nati sumus ^ omnes vivendo ad id
quod nati eramus , addidimus , magisque de mundo facti
sumus , quam tunc quando de parentibus nostris nati su-
mus. Et ubi essemus , si ille non veniret , qui non habe-
bat omnino peccatum , ut solveret omne peccatum ? In
» Joan. viiij24. — ' Id- xy, 19.
IN JOiNNIS EVANGELIUM, THACT. XXXVIII. 421
fjiicm .Tiul;ri([iiia non credebant, merito aiidicrunt, « Mo-
M riemini in peecatis vestris : » (|uia non liabere pecca-
tum nullomodo potuistis , quicum pcccato nati estis : sed
tamensiinme, incpiit, crcdideritis, cum peccato qui-
dcm nati estis, sed in peecato vestro morituri non estis.
Tota ergo infelicitas Judreorum ipsa erat, non peccatum
habere, sed in peccatis mori. Hoc est quod debet fugere
omnis Christianus • propter lioc ad baptismum curritur ;
propter hoc c[ui .negriludine vel aliunde [lericlitantur, sibi
desiderant subveniri; propter hoc etiam sugens parvulus
a mntre piis manibus ad Ecclesiam fertur , ne sine bap-
tismo exeat, et in peccato quo natus est morialur. Infeli-
cissima conditio, misera sors istorum , qui de ore veridico
audierunt, « In peccatis vestris moriemini. »
YII. Unde tamenhoc eis contingat, exponit : « Si enim
» non credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis
» vestris^ » Gredo , Iratres , in illa multitudinequae Do-
minum audiebat, et eos fuisse qui credituri erant. Quasi
autem in omnes processerat severissima ilJa sententia,
» In peccato vestro moriemini : » ac per hoc et ilhs qui
credituri erant , spes erat ablata : illi saeviebant, illi
timebant; imo non timebant, sed jam desperabant. Re-
vocavit eos in spem ; adjunxit enim , « Si non credi-
» deritis quia ego sum , moriemini in peccatis vestris. »
Ergo si credideritis quia ego sum, non moriemini in
peccatis vestris. Reddita est spes desperantibus, exci-
tatio facta est dormientibns , cordibus evigilaverunt :
inde plurimi crediderunt, sicut Evangelii ijosius conse-
quenlia tcstantur. Erant enim illic membra Christi, quae
nondum adhaeserant corpori Christi : et in illo populo a
quo crucifixus est , a quo* in ligno suspensus est , a quo
pendens irrisus est , a quo lancea vulneratus est , a quo
' Joan. viii, 24.
422 s. A.x]GrsTiNi episcopi
fclle et aceto potaliis est, eranL membra Christi, pro
quibus dixit : « Pater ignosce illis , quia nesciunt quid fa-
» ciunt^ » Quid aulem conVerso non ignoscitur, si fusus
Chrisli sanguis ignoscitur? Quis homicidam dcspcret, si
in spem redditus est a quo etiam Christus occisus est ?
Crediderunt inde mulli ; donatus est eis sanguis Christi ;
utmagis eum biberentquo liberarentur, quara rei de illo
ejQTuso tenerentur : quis desperet ? Et si in cruce latro sal-
vatuscst, ante paululum homicida, postpaululuraaccu-
satus, convictus , damnatus, suspensus , liberatus, noli
mirari, Ubi convictus, ibi damnatus : sed ibi hberatus,
ubi mutatus. In hoc ergo populo cui Dominus loqueba-
tur, erant qui in peccato suo fuerant morituri : erant etiam
qui in ipsum (jui lo([uebatur, fuerant credituri, et ab
omni peccato bberandi.
YIII. Tamcn hoc attende , quod ait Dominus Christus :
« Si non credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis
» vestris. » Quid est, <( Si non credideritis quia ego sum ?
» Ego sum, » quid?Nihil addidit : et quia nihil addidit,
multum est quod commendavit. Expectabatur enim ut
diceret quid esset, nec tamen dixit? Quid expectabatur ut
diceret? Forte (( Nisi credideritis quia ego sum » Christus,
(( nisi credlderitis quia ego sum » Dei Filius, (( nisi cre-
» dideritis quia ego sura » Verbum Patrisj (( nisi credi-
» deritis quia ego sum » conditor mundi , (( Nisi credide-
» ritis quia ego sum » hominis formator et refbrmator,
creator et recreator , factor et refactor , « nisi » hoc (( cre-
» dideritis, quia ego sum, moriemini in peccatis vestris. »
Multum est quod ait, ipsum (( ego sum : » quia sic dixe-
rat et Deus Moysi : (( Ego sum qui sum ^. » Quis digne
eloquatur , quid sit, (( sum? »«Mittebat Deus per Ange-
lum suum, servum suura Moysen ad liberandum ex
' Luc. xxin, 34 — ' Exod. 111, i4-
IN JOANNIS BVANGELIUM, TRACT. XXXVIU. 423
iEgypto populum suum : ( legistis (juod audistis et nos-
tis, coniiiienioro lamcn : ) mittebat liemenli ni , excusaii-
tem, sedobeuienlem. Cumergo excusaret, ait l)eo, quem
lotpii in Angelo intelligebat, Si dixerit milii populus, Et
quis est Deus qui misit te , quid eis dicam ? Et Dominus
ad eum , Ego sum (|ui sum : Et repetivit, Dices filiis
Israel , Qui est, misit me ad vos. Non ait et ibi, Egosum
Deus;aut, Ego sum mundi fabricator: aut, Ego sum
omnium rerum creator ; aut , Ego sum ipsius populi li-
berandi propagator : sed hoc tantum : « Ego sum qui
» sum , M et , « Dices filiis Israel , Qui est 5 » non addi-
dit, Qui est Deus vester, qui cst Deus patrum vestrorum,
sed tantum hoc dixit , Qui est misit me ad vos. Forte
multum erat et ad ipsum Moysen , sicut multum est et ad
nos , et multo magis ad nos , intelhgere quid dictum sit ,
« Ego sum qui sum , » et Qui est misit me ad vos. Et si
forte caperet Moyses , iUi ad quos mittebatur quando ca-
perent? Distulit ergo Dominus quod capere homo non
posset, et addidit quod capere posset : adjunxit enim et
ait : « Ego sum Deus Abraham , et Deus Isaac , et Deus
» Jacob ^ » Hoc potes capere : Nam Ego sum qui sum ,
quse mens potest capere ?
IX.. Quid ergo nos? Audebimus-ne aliqnid dicere ex
hoc quod dictum est, Ego sum qui sum : vel potius ex
hoc quod Dominum dicere audistis , « Nisi credideritis
» quia ego sum, moriemini in peccatis vestris ? » Ita-ne his
viribus meis tantillis et pene nulhs, audebo disputare ?
quid sit tjuod ait Dominus Christus , « Nisi credideritis
» quia ego sum ? » Audeboipsum Dominum interrogare,
audite me inlerrogantem potius quam disputantem , ma-
gis quaerentera quara praesumentem , potius discentem
quam docentem , et certe in me vel per me etiam vos in-
' Exod. ui, i5.
424 S. AUGUSTINI EPI8C0PI
terrogate. Praesto est etiam ipse Dominus qui ubique est,
audiat interrogandi aiiectum, et intelligendi prceslet
eOcctum. Nam cgo quihus verbis, et si forte aliquid capio,
perducere possum quod capio ad corda vestra? Quisnam
suilicit sonus .? quae suppetit eloquentia ? quse vires intel-
ligendipquse facultas proferendi?
X. Dicam ergo Domino nostro Jesu Christo, dicam, et
audiat me. Credo praesentem , omnino non dubito; ipse
enim dixil : « Ecce ego vobiscum sum usque in consum-
)) malionem sneculi^ )> O Domine Deus noster, quid est
quod aisti, « Nisi credideritis quia ego sum? » Quid enira
non est eorum quae fecisti.? Numquid coelum non est?
numquid terra non est? numquid non sunt ea quee in
terra et in coelo sunt ? numquid horao ipse cui loqueris
non est? nuraquid Angelus quem mittis non est? Si om-
nia sunt hrec quse per te facta sunt , quid est quod tibi
proprium quiddam tenuisti ipsum esse quod aJiis non de-
disti, ut tu solus esses : Nam quomodo audio , Ego sum
qui sum : quasi alia non sint? Etquomodo audio^ « Nisi
» credideritis quia ego sum ? » lih enim non erant qui
audiebant?Et si peccatores erant, homines erant. Quid
ergo facio ? Quid sit ipsum esse , dicat cordi , intus dicat,
intus loquatur, homo interior audiat, mens capiat vere
esse : est enim seraper eodem modo esse. Res enim ali-
qua, quaeiil^et omnino , ( quasi ccepi disputare, et des-
titi quaerere, forte quod audivi voio Joqui, auditui meo
det exuitationem et vestro cum Joquor : ) res enim quse-
libet , prorsus quaJicuraque exceJientia , si mutabiiis est ,
non vere est : non enim est ibi verum esse , ubi est et non
esse. Quidquid enim mutari potest, mutatum non est quod
erat : si non est quod erat, mors quaedara ibi facta est ^ pe-
remptura est aliquid ibi quod erat, et non est. Nigredo mor-
' Mattl). xxvin, Qo.
IN JOANNIS EVANGELItlM , TRACT, XXXVIH, 425
tuaest incapiloalbescentissenis, piilchritudomortuaest in
corpore lcssi et incurvi scnis, mortu;r sunt vircs in corporo
langueiUis, mortuacststalio in corp()rcaml)ulantis,mortua
est ambulatio in corpore staniis, niortua est aml)ulatio et
statio in corpore j;iccntis, mortua est loculio in lingua
tacenlis : (|uicliiuitl mutatur et cst (piodnon erat, vidco ibi
(|uamdam vitam incoquod cst, et mortem ineoquod fuit,
Deni(jue de mortuo cum dicitur, llbi est homo ilie!' res-
pondetur, Fuit. O veritas ((une vere es ! Nam in omnibus
actionibus el motibus nostris, et in omni prorsus agita-
tione creaturae duo tempora invenio, prreteritum et futu-
rum. Pr.ipsens (pirero , nihil stat : (juod dixit , jam non est ;
quod dicturus sum, noiidum (>st : ([uod feci, jam non
est ; quod facturus sum, nondum est : quod vixi, jam
non est ; (|uod victurus sum, nondum est, Praeteritum et
futurum invenio in omni motu rerum : in veritate quae
manet, praeteritvim et futurum non invenio, sed solum
pr.iesens, et hoc incorruptibiliter, quod in creatura non
est. Discutererum mutationes, invenies fuit et erit : cogita
Deum, invenies est , ubi fuit et erit esse non possit, Ut
ergo et tu sis, transcende tempus. Sed quis transcendet
viribus suis? Levet illuc ille c{ui Palri dixit : a Volo ut
» ubi ego sum, et ipsi sint mecum'. )> Hoc itaque pro-
mittens ne moriamur in peccatis nostris, nihil aliud Do-
minus Jesus Christus mihi videtur his verbis dixisse ,
<( Nisi credideritis (|uia ego sum : )> prorsus nihil aliud
mihi videtur his verbis dixisse quam hoc, (( Nisi credide-
)) ritis quia ego Deus sum, moriemini in peccatis vestris. )>
Bene, Deo gratias, quia dixit , (( Nisi credideritis : )> non
dixit, Nisi ceperitis. Quis enim hoc capiat? Aut vere ,
quia ausus sum dicere , et visi estis intelligere , aliquid de
tanta inefFabilitate cepistis ?^Si ergo non capis, fides te
> Joan. XVII, 24.
426 S. AUGU9TIN1 EM8C01»!
liberat. Ideo et Dominus non ait, Nisi ceperitis quia ego
sum : sed quod poterant dixit, « Nisi credideritis quia
» ego sum , moriemini in peccatis vestris^ »
XI. Et illi semper tcrrena sapientes et semper secun-
dum carnem audicntes ct respondentes, quid ei dixerunt?
« Tu quis es? » Non enim cum dixisti, « Nisi credide-
)) ritis. quia ego sum, » addidisti quid esses. Quis es, ut
credamus ? Et ille , « Principium. » Ecce quod est esse.
Principium mutari non potest : principium in se manet,
et innovat omnia : principium est , cui dictum est : « Tu
» autem idem ipse es , el anni tui non deficicnt ^. Princi-
» pium , ait, quia et loquor vobis. » Principium me cre-
dite , ne moriamini in peccatis vestris. Tan(|uam enim in
eo quod dixerunt , « Tu quis es , » nihil aliud dixerint,
quam Quid te essecredimus : respondit, « Principium, »
id est , Principium me credite, In graeco namque eloquio
discernitur, quod non potest in latino. Apud Groecos
enim fueminini generis est principium, sicut apud nos lex
generis foeminini est, quae apud illos est masculini ; sicut
sapientia et apud nos et apud illos generis lioeminini est.
Consuetudo locutionis ideo pcr diversas linguas variat
genera vocabulorum, quia in ipsis rebus non invenis se-
xum. Non enim sapientia vere foemina est, cum Christus
sit Dei sapientia, etChristus appelletur genere masculino,
sapientia foeminino. Cum ergo dicerent Judsei^ « Tu quis
» es : » ille qui sciebat esse ibi quosdam credituros, et
ideo dixisse, « Tu quis es , » ut scirent ({uid illum credere
deberent, respondit, « Principium : » non tanquam dice-
ret, Principium suum ^ sed tanquam diceret^ Principium
me credite. Qiiod in sermdne grreco, ut dixi, evidenter
apparet, ubi foem.inini generis est principium. Velut si
vellet dicere se esse veritatem, et dicentibus Tu quis es,
• Joan. vm, 25. — * Psal. ci, 28. — ^ i Cor. 1, 24.
IN J0ANNT8 KVANOBLIUM, TUACT. X\XIX. 427
respontlerct , Vcritatrm ; ciim vidcatnr ad id (jnod dirtum
est, Tu (|uis es, nspondiTc dcbuisso, Vrritas, id est , Ve-
ritas stim. Scd :illins rrspoudit, cum vidcn t eos ita di-
xisse, « Tu (|uis es? » ac si dicerent, (|uoniam ahs te au-
divimus, « Nisi eredideritis quia ego sum , « (|uid te esse
credemus? ad lioc respondit, (( Prineipium : » tanqnam
diceret, Principium me credite. Et addidit, (( ([uia et Jo-
» (juor vobis : » id est , quia humilis propler vos factus
ad ista verba descendi. Nam si prineipium sicuti est, ita
maneret apud Patrem , ut non acciperet iormam servi et
homo loqueretur hominibus, quomodo ei crederent; cium
innrma eorda inteliigibile Verbum sine voce sensibih au-
dire non possent? Ergo, inquit, credite me esse princi-
pium; quia, utcredatis, non solum sum , sed et Joquor
vobis. Sed de liac re jam mnltum est Io(jui vobis : placeat
itacjue Charitati Vestrrx?, ut quod restat, illo adjnvante
servemus, craslino reddituri.
W »-»,-v\ WVI V»X'« 'WVV'\'V\'\%wt 'VW'\'Vt/«%'VVVt'VV«* WVt/VWtiVVWWVX^-WtiWVV VVt% WM/VW*
TRAGTATUS XXXIX'.
Ab eo quod scriptum est, Multa haheo de vohis loqui
et judicare : usque ad id, Et noncognoverunt quia
Patrem eis dicehat Deum.
I. Veuba Domini nostri Jesu Christi quae habuit cura
Judieis, ita moderans Joquelam suam , ut creci non vi-
dcrent, et fKleles oculos aperirent, quae hodie de sancto
Evangelio recitata sunt, ista sunt : (( Dicebant ergo Ju-
» diiei, Tu (juis es -.? » Quia dixeratsupra Dominus, (( ISisi
» crediderilis quia ego sum , moriemini in peccatis ves-
' Habitus die proxiiuo post superiorem Tractatum. — » Joan. viii, 2.5.
■428 S. AUGUSTINI EPISCOPI
» tris ^ . )> Ad hoc ergo illi , « Tu quis es ? » Veluti quae-
rentes nosse in quem deberent credere, ne in suo peccafo
morerentur. Respondit dicentihus. « Tu quis es_, » et ait,
« Principium , quia rt loquor vohis. » Si se dixit Dominus
esse principium, ({uaeri potest utrum et Paler principium
sit. Si enim Fihus principium est qui hahet Palrem ,
(juanto facilius intelhgendus (^st Deus Pater esse princi-
pium , qni hahet quidem Fihum cui Pater sit, sed non
hahet de ([uo sit ? Fihus enim Patris est Fihus, et Pater
utique Fihi Pater est : sed Deus de Deo Filiiis dicitur ,
lumen de lumine Fihus dicitur : Pater dicitur lumen, sed
non de lumine •, Pater dicitur Deus , sed non de Deo. Si
ergo Deus de Deo, lumen de lumine principium est ;
quanto facilius intelhgitur principium lumen de quo hi-
men, et Deus de quo Deus? Vidctur ita(}ue absurdum_,
charissimi , ut Fihum dicamus principium. , et Patrem
principium non dicamus.
II. Sed quid agemus? Numquid duo erunt principia?
Gavendum est hoc dicere. Quid ergo, si et Pater principium
et Fihus principium, quomodo non duo principia ? Quo-
modo dicimus Patrem Deum et Fihum Deum, nec tamen
dicimus duos deos. Nefas est enim dicere duos deos. Nefas
est dicere tres deos : et tamen qui Pater est , non est Fi-
Jius; qui Fihus est, non est Pater : Spiritus autem sanc-
tus Patris et Fihi Spiritus, nec Pater est nec Fihus. Quam-
vis ergo, sicut aures catholicae sunt eruditae in gremio
matris Ecclesiae , nec ille qui est Pater sit Fihus^ nec ille
qui est Fihus sit Pater, nec Spiritus sanctus Patris etFihi
sit vel Fihus vel Pater , tres deos tamen esse non dicimus :
quamvis de singuhs si quaeratur, necesse est de quocum-
que interrogati fuerimus, Deum esse fateamur.
III. Et absurda ista videntur hominibus sohta trahen-
I Joan. Vin, 24. -:: '^..^.-1 ro-.^W^ff,,. t.o.;
IN JuAlVMS EVANGELIIJM , TUACT. XXXlX. MO
libus :ul insolita, visibilia ad invisibilia, croaluram com-
j)aranlibus Crcatori. InliTio^ant oniin nos abiiuando in-
lideles ct dicunl, l*alrcm quem dicitis , Deum dicitis?
llesixindemus , Dcum. 1'ilium (juem dicitis, Deum dici-
lisi* llespondemus, Deum. Spiritum sanctum ([uem di-
citis, Deum dicitis? Kespondemus, Deum. Ergo, in-
(|uiunt, Pater et Filius et Spiritus sanctus tres sunt dii ?
Uespondemus, Non. Turbantur, quia non illuminantur :
cor dausum hai)enl, i[uia clavim fidei non liabent. Nos
ergo, fratres, fide praecedente, qure sanat oculum cordis
nostri, quod inteliigimus, sine obscuritate capiamus ; ([uod
non intelb^imus, sine dubitatione credamus : a funda-
mento fidei non recedamus , ut ad culmen perfectionis
veniamus. Deus est Pater , Deus est Fiiius , Deus est Spi-
ritus sanctus : et tamen Pater non cst qui Filius, nec
liiius est c[ui Pater nec Spiritus sanctus Patris et Filii
Spiritus aut Pater est aut Filius : Trinitas unus Deus 5
Trinitas, una ;Teternitas, una potestas , una majestas ; tres,
sed non dii. Non mihi calumniator respondeat, Quid ergo
Ires? Si enim tres, ait, oportet dicas (juid tres. Rcspon-
deo. Pater et FiJius et Sj^iritus sanctus. Ecce, inc^uit ,
tres dixisti, sed quid tres exprime, Imo tunumera : nam
ego compleo tres, cum dico Pater et Filius et Spiritus
sanctus. Id enim quod Pater ad se est, Deus est 5 quod ad
Filium est, Pater est : quod Fiiius ad seipsum est, Deus
est^quod ad Patrem est, Filius est.
IV. Istaquae dicopotestis de similitudinibus agnoscere
quotidianis. Homo et alter homo, si ille sit pater, ille
lilius-, quod homo est , ad se ijDsum estj quod pater est,
ad filium est : et fdius quod homo est, ad se ipsum est •,
quod autem fdius est, ad [latrem est. Pater enim nomtm
est dictum ad ahquid , et filius ad ahquid : sed isti chio
homines sunt. At vero Pater Deus ad aliquid est Pater ,
430 S. AUGUSTIWI El'ISCOI'I
idest ad Filium ; et Fiiius Deus ad aliquid est Fiiius , id
est ad Patrem : scd nou quomodo illi duo liomines sunt,
sic isti duo dii , Quare hoc non ita est ibi ? Quia iliud
aliud , lioc autem aJiud est : quia iila divinitas est. Est
ibi aliquid inellabiie, quod verbis explicari non possit,
ut et numerus sit , et numerus non sit. Videte enim si
non quasi apparet numerus, Pater et Filius et Spiri-
tus sanctus Trinitas. Si tres, quid tres? Deficit nume-
rus. Ita Deus nec recedit a numero, nec capitur nu-
niero. Quia tres sunl , tanquam est numerus : si quseris
quidtres, non est numerus : « Unde dictum est, Magnus
» Dominus noster et magna virtus ejus, et sapientise ejus
» nonest numerus^ » Ubi cogitare coeperis, incipis nu-
merare : ubi numeraveris, quid numeraveris non potes
respondere. Pater, Pater est, Filius, Fiiius est^ Spiritus
sanctus, Spiritus sanctus est : quid sunt isti tres, Pater et
Filius et Spiritus sanctus? Non tres dii? non : Non tres
omnipotentes?non. Non tresmundi creatores?non. Ergo
omnipotens Pater? omnipotens plane. Ergo et Filius non
omnipotens? plane et Filius omnipotens. Ergo et Spiri-
tus sanctus non omnipotens ? et ipse omnipotens. Tres
ergo omnipotentes ? non, sed unus omnipotens. Hoc solo
numerum insinuant, quod ad invicem sunt, non quod ad
se sunt. Quia enim Deus Pater ad se est Deus simul cum
Filio et Spiritu sanclo^ non sunt tres dii 5 quia ad se est
omnipotens simul cum Filio et Spiritu sancto, non sunt
tres omnipotentes : quia vero non ad se est Pater, sed ad
Filium-, nec Filius ad se est, sed ad Patrem 5 nec Spiri-
ritus ad se, in eo quod dicitur Spiritus Patris et Filii-,
non est quid dicam tres, nisi Patrem et Filium et Spiri-
tum sanctum unum Deum, unum omnipotentem. Ergo
unum principium.
■ Psal. XIV, 65. ,^ ; ,, <,.,,j,.j j-.,^,/, „i,,,
IN JOANNIS EVANGELIUM, TKlCT. XXXIX. 431
V. Accipile alujuicl dc SciipLmis saiiclis, undc lioc
i|aOLl diciliu" ulcuuKjue c.ipialis. l*oslcu cjuaiu Douiiuus
iiostcrJcsus Cluislus resurrexil, ct curu vuiuit asccudit
iii cLuiuiu, dccciu dichus illic iiupictis misit indc Spiiilura
sauctum : c|UO iinpicli ([ui adcraut iii couciavi uuo, oin-
nium gcnlium iinyuis cccperuut iocjui ^Miracuio exlerriti
Domiui iutcricctores , compuucli doiuerunt, doientcs
muiaii suut , mulati credidcruut : accesserunt corpori
Douuiii, id est, uumero tideiiuin, triamiiiia liomiuuiu.
Item alio iacto cjuodam miracuio, accesserunt aiia quin-
c[ue inillia^ tacta est piebs und non parva : in qua omnes
accepLo Spiritu sancto, cjuo amor spiritaiia accensus est,
cliaritate ipsa et iervore spiritus in unum redacti , coepe-
runt in ipsa societatis unitate veudere omnia i[U{e iiabe-
i)ant, et pretia ponere ad pcdcs Apostoiorum , ut distri-
bueretur uuicuique, sicut cuic[ue «pus erat ^. lit iioc de
iiiis Scriptura dicit j quod erat eis anima una ct cor uaura
iii Deum^. Atteudite ergo iratres, et liinc aynoscite mys-
terium Triuitatis, c[uomodo dicamus et Pater cst, et l^iiius
est , et Spiritus sanctus est , et tamen unus Deus est. Kcce
iiii tot raiiiia erant , et cor unura erat ; ecce tot miiiia
erant, ct una anima erat. Sed ubi? in Deo. Quanto ma-
gis ipse Deus.^ Numc[uiderro in verbo, cfuando dico duos
liomines duas auimas, aut tres laomines tres animas, aut
mullos liomiues muitas animas? liecte utic[ue dico. Ac-
cedaut ad Deuiu , una auima est omniuiu. Si acccdentes
ad Deum , muitae animas per cliariiatera una anima est,
et muitacorda unum cor ^ cjuid agit ipsc ionscliaritatis in
Patre et Filio? iSoune ibi magis Trinilas unus est Deus?
Inde enim nobis charitas venit , de i|5so Spiritu sancto ,
sicut dicit Apostoius : « Charitas Dei diilusa est in cordi-
)) bus nostris per Spiritum sanctum quidatus est nobis *. »
' Act. u, I, etc. — 2 Id. IV, 4i etc. — ^ Ibid. 32. — 4 Rom. v, 5.
432 S. AXJGUSTIM EPISCOPI
Si ergo charitas Dei dillusa iii cordi!)us nostris per Spiri-
tum sanctum qui datus est nobis , multas animas facit
unamanimam, et multa corda facit unum cor; quanto
magis Pater et Spiritus sanctus, Deus unus , lumen unum,
unumque principium ?
VI. Audiamus ergo principium quod loquitur nobis.
« Multa , incjuit , habeo loqui de vobis et judicare. » Me-
ministis quod ait, Ego non judico quemquam * : ecce
modo dicit, « Multa habeo de vobis loqui et judicare. »
Sed aliud est , non judico ^ aliud , « habeo judicare. » Non
judico, dixit ad proesens^ venerat enim ut salvaret mun-
dum : quod autem dicit, « Multa habeo de vobis loqui
» et judicare, »judicium futurum dicit. Ideo enim as-
cendit, ut veniat judicare vivos et mortuos. Nemo justius
judicabit , quam qui injuste judicatus est. « Multa , in-
» quit, habeo de vobis loqui et judicare : sed qui me
» misit , verax est. » Videte quemadmodum Patri det
gloriam aequalis Filius. Exemplum enim nobis praebet ,
et tanquam in cordibus nostris loquitur : O homo fidelis,
si Evangelium meum audis, dicit tibi Dominus Deus tuus,
ubi ego in principio Verbum Deus apud Deum , sequalis
Patri, coaeternus gignenti, do gloriam ei cujussum Filius,
quomodo tu superbus es adversus eum cujus servus es ?
VII. « Multa habeo, inquit, de vobis loqui etjudicare,
» sed qui me misit , verax est : » tanquam diceret, Ideo
verum judico , quia Filius veracis veritas sum. Pater ve-
rax , Filius veritas , quid putamus esse ampUus ? Cogite-
mus si possimus, quid est ampHus, verax an veritas. De
quibusdam quaeramus : Pius homo plus est, an pietas?
sed plus est ipsa pietas : pius enima pietate, non pietasa
pio. Potest enim esse pietas, et si ille qui pius erat, fac-
tus est impius. Ipse perdidit pietatem, pietati nihil abs-
' Joan, viii, i5.
1« JOAWMS EVAWGELHJM , 111 ACT. \X\i\. AMi
tiilit. Qnid ilcni pulcluT ot puKhriliido? Plns c.sl pulchii-
tudo([uam pulchcr:pulchnlndocnim facit pulchrum, non
pulchtT tacit pulchritudincm, Caslus'ct castitas ? Castilas
planc» plus est quam castus. Si cnim castitas non cssct,
nndo csset isle castus , non hahcrct : si autcm nolucrit
esse castus, castitas intcgra perscvcrat. Si ergo plus pie-
tas (|nam pius , plus pulchritudo quam pulcher , plus
castitas ([uamcastus; nunK[uid diclurisumus plus vcritas
quam verax? Si hoc dixerimus, Filium incipicmus dicere
Patre majorem. Ait enim apertissimcipse Dominus : u Ego
» sum via, et veritas, et vita*. » Ergo si Filius veritas :
Pater ([uid , nisi quod ait i|3sa veritas, « Qui me misit ,
» verax cst ? » Filius veritas, Pater verax : ([uid plus sit
([uaero, sed aequalitatem invenio. Vcrax enim Pater non
ab ea veritate verax est cujus partem cepit, sed quam
totam genuit.
VIII. Video planius esse dicendum. Et certe nevos diu
teneam, hodie huc usque tractetur : cum fmiero quod volo
dicere, adjuvante Deo, sermo claudatur. Hoc ideo dixi ,
ut intcntos vos facerem. Omnis anima quoniam rcs est
mutabilis, et quamvis magna creatura, tamen crcatura;
quamvis corpore melior, tamcn facta : omnis ergo anima
quoniam mutabilis est , hoc est modo credit , modo non
credit, modo vult, raodo non vult^ modo adultera est,
modo casta •, modo bona, modo mala^ mutabilis est : Deus
autem lioc est quod est : ideo proprium nomen sibi tenuit,
« Ego sum qui sum -. » Hoc et Filius, dicendo, « Nisi
» credideritis quia ego sum^. » Ad hoc pertinet, et « Tu
» quis es? Principium*. » Deus igitur incomnnitabilis
est, anima mntabilis. Quando capit anima ex Deo unde
sit bona , participando fit bona : quomodo tuus oculus
participando videt. Nam lumine subtracto non videt,
' Joan. XIV, 6. — ' Exod. lu, i4- — ^ Joau. vui, 24. — 4 Ibid. 25.
CXXII. 28
434 S. AUGUSTIWl EPISCOPl
ciijus particeps factus videt. Quia erjjo anima participando
lit bona, si mutata coeperit esse mala, bonitas manet cu-
jus erat particeps bona. Bonilatis enim cujusdam particeps
facta est cum bona esset : qua mulata in pejus , integra
bonitas permanet. Si recedat anima et mala fiat , non mi-
nuitur bonitas : si revertatur et bona fiat, non crescit
bonitas. Factus est oculus tuus particeps lucis hujus, et
vides : clausus est? hanc lucem non minuisli : apertus
est t hanc lucem non auxisti. Hac data similitudine , fra-
tres, intelligite, ([uia si pia est anima, est pietas apud
Deum , cujus lit particeps anima •, si est casta anima, est
castitas apud Deum, cujus est particeps aniraa j si est hona
anima, est bonitasapud Deum,'cujus est particeps animaj
si est verax anima j est veritas apad Deum , cujus est par-
ticeps anima. Gujus particeps si non fuerit anima, omnis
homo mendax^ : si omnis homo mendax, nulius homo de
suo verax. Pater autem verax , de suo est verax : quia
genuit veritatem. Ahud est, verax est homo iste, quia jani
percepit veritatem; aliud est, verax Deus, quia genuit
veritatem. Ecce quomodo verax est Deus, non partici-
pando, sed generando veritatem. Video vos intellexisse
et gaudeo : sutliciat vobis hodie, caetera quando Domino
placuerit, sicut donaverit, exponemus.
« Psal. cxv, 1 1 .
iia»;
„1 .j,,i)i, '• ■-- >,•■> ■'■ niUu. '- — -jil ,1U bwi
IW JOAWMS EVAWGELIUM , XftACX. XL. 435
/\VVVV%V-VVVVV\\\.VM\VV«VV%\VVV\VVV%%,V\\V%%'%VVl'%\%ViXVV\V\/V%VVVl'VVV%%Vt/\VVV%%'t/\\'V^
TRAGTATUS XL.
Ah co loco, Dixit ergo eis Jesus , Ciim exaltaveritis
jUium liojninis : iis([ue nd id, Et cogiioscetis veri-
tatem et veritas liberabit vos.
I. De sanctoEvangcllo sccundiim Joanncm, quod ges-
tare nos videlis in manibus, jani mulla audivil Charitas
Vcstra, qu.ne Dco donante sicut potuimus disputavimus,
commcndantcs vohis maximc islum Evangclistam dc Do-
mini divinitate, secundum quam ?equalis cst Patri et f i-
lius unicus Dei , loqui elcgisse, et propterea aquiloe com-
paratum : nulla (juippe avis volare altius perhihetur.
Proindc cjuae ex ordine subscquuntur , sicut ea Dominus
tractare donavcrit, intentissime audite.
II. Locuti sumus vobis de praecedenti leclione, insi-
nuantcs ([uomodo intcliigatur Paterverax, Filius veritas.
Cum autcm dixissct Dominus Jesus, (( Yerax est qui me
)) misit * j )) non intcllexerunt Jud*ei quod de Patre illis
diccrct. Et ait iilis ([uod modo cum legeretur audistis ;
(( Cum cxaltavcritis fdium hominis , tunc cognosceiis
)) ([uia cgo sum, et a me i[iso facio nihil, scd sicut docuit
» me Pater, hjiec loquor*^. » Quid est hoc? Nihil enim
aliud videtur dixissc, nisi eos post passionem suam cogni-
turos([uiscssct.Pr()Cul duhiocrgo viJchat ihi aliquos, quos
i[5se noverat,quos ipse cum caeteris sanctis suisantecons-
titulioncm mundi prfesciendo elcgerat , post passionera
suam esse credituros. Ipsi sunt illi quos assidue commen-
• Joan. viii, a6. — ' Ibid. 28.
28.
436 S. AUGUSTIttl EPISCOPI
damus, et ad imitationcm cara magiia exhortatione pro-
ponimus. Misso enim desuper Spiritu sancto post Do-
mini passionem et resurrectionem et ascensionera , cura
miracula fierent in ejus nomine, quem tanquam mortuura
persequentes Judaei contempserant,compuncti sunt corde^;
et qui saevientes occiderunt, mutati crediderunt-, et quem
sanguinem sseviendo fuderunt, credendo biberunt : illa
tria millia, et illa quinque millia Judaeorum^, quos ibi
videbat , quando dicebat, « Cura exaltaveritis filium
liominis , lunc cognoscetis quia ego sum^. » Tanquam
dicens , differo cognitiojiera vestram , iit implcam passio-
nem raeam : ordine vestro cognoscetis qui sira. Non quia
omnes tunc erant credituri ex iis qui audiebant , id est ,
post passionem Domini : nam paulo post dicit; « Hsec co
» loquente , multi crediderunt in eum ^, » et nonclum
exaltatus erat filius hominis. Exaltationera quippe dicit
passionis, non glorificationis ^ crucis , non coeli : quia et
ibi exaltatus est, quando pependit in ligno. Sed illa exal-
I / tatio humilial^o fuit. « Tunc enim factiis est obediens us-
» que ad mortera crucis^ » Hoc oportebat impieri per
eorum raanus qui postea fuerant credituri , quibus dicit ,
u Cum exaltaveritis filum hominis , tunc cognoscetis quia
» ego sum. » Quare hoc , nisi ut nemo desperaret in quo-
cumque scelere male sibi conscius, quando videbat eis
donari homicidiura qui occiderant Christum ?
III. Hos ergo in illa turba agnoscens Dominus, dixit,
« Cum exaltaveritis filium horainis , tunc cognoscelis
» quia ego sura *". » Jam nostis quid sit, « sum ; » nec as-
sidue repetendum est, ne pariat res tanta fastidiura. Re-
colite illud, « Ego sura qui sura, » et « Qui est misit
» me '^ : » et agnoscetis quid dictum sit , « Tunc scietis
I Act. 11, 37. — 2 iijij, ^i^ et IV, 4- — ^ Joan. viu, 28. — 4 Ibid. 3o. —
5 Philip. 11,8. — '^ Joan. viiij 28. — 7 Exod. 111, i4.
IN JOANNI8 EVANGELILM , TRACT. XL. 437
>) (|uia oi;osiini : » sod et IVUer cst, ct Spiritus sanctus cst.
Ad ipsum osse porliuct tota Trinitas. Scd (piia Dominus
sicut Filius lo(|uebatur, nc lortc in eo (jiiod dixil, « Tunc
» cognoscelis (juia egosum, » subintraret error Sabel-
lianorum, lioc est Patripassianorum, (juem vobis errorem
comnicudavi non tcucudum, scd cavendum , eorum sei-
licct (|ui dixerunt, Ipse est Patcr, ipse est Filius 5 duo
sunt nomiua,scd rcs una : propter istum crgo cavendum
errorem cum dixisset Dominus , « Tunc cognoscetis cpiia
» ego sum : » ne ipse intelligeretur Pater, continuo sub-
junxit, « Et a me ipso facio nihil, sed sicut docuit mc Pa-
» ter , hsec locjuor. » Jam gaudere cceperat Sabelbanus ,
erroris sui occasione comperla : statim ut se tanc|uam in
obscuro extulit, se([uentis sententiae luce confusus est.
Putaveras eum esse Patrem, ({uia dixit : « Ego sum : »
audi c[uia Fibusest, « Et a me i^iso tacio nihil. » Quid est,
« a me ipso facio nihil ? » A me i|iso non sum. Filius enim
de Patre estDeus ; Paler autcm non esl dv Filio Deus : Filius
est Deus de Deo •, Pater autem Deus, sed nou de Deo : Filius
est lumen de lumine ; Pater autem lumen, sed non de
lumine : Filius est, sed est de quo est ; Pater autem est ,
sed non est de c(no est.
IV. Quod ergo addidit, « Sicut docuitme Pater, haeclo-
» c[uor : » nemini vesJrum obrepat cogitatio carnalis_, fratres
raei.Non enimpotesl humanainfirmitascogitarc, nisic[Uod
consuevit facere vel audire. Nolite ergo vobis c[uasi duos ho-
mines ante ocuios ponere , unum patrem , alterum filium,
et loc[uentem patrem ad filium : sicut facis tu c[uando verba
alic[ua dicis filio tuo , monens eunret instruens eum quo-
modo loc[uatur, ut quaecumque audivit a te , commendet
memoriae^ cum commendaverit memoriae, proferat et
lingua, distinguat [Dcrsonos, inferat auribus alienisquod
.Toan. vm, "f.S.
438 S. AUGUSTINI EPI6C0PI
pcrcepit in suis. Nolite ita cogitaro, no in corde vestro
idola fahricetis. Humanam formam^ humanorum linea-
mentamembrorum, figuram carnis huraanae, sensus istos
conspicuos , staturam motusque corporis , hnguae ofli-
ciura , distinctiones sonorum , nohte in ilia Trinitate co-
gitare , nisi quod pertinet ad formam servi , quam accepit
unigenitus Fihus, cum Verbum caro factnm est ut habi-
taret in nobis. Ibi non te prohibco , humana infirmitas,
cogitare quod nosti; imo etiam compello. Si fides in te
vera est, talem Christum cogita : sed ex Maria virgine,
nonde Deo Patre talem cogita. Infans fuit, crevit ut ho-
mo, ambulavitut homo , esurivit, sitivit ut homo, dor-
mivit ut homo, postremo passus ut homo, suspensus in
ligno, occisus, sepuhus ut horao , in eadem forraa resur-
rexit , in eadem forma ante oculos discipnlorum ascendit
in coelum , in eadem forma venturus est ad judicium.
Angelorum enim vox est inEvangelio expressa : « Sicve-
» nictquomodoeum vidistiseuntemincoelum^ » Quando
ergo de forma servi cogitas in Christo, humanam efligiem
cogita , si est in te fides : quando autem cogitas, In prin-
cipio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus
erat Verbum, pereat de corde tuo omnis humana figura-
tio : pellatur de cogitationibus tuis quidquid fine corporeo
terminatur, quidquid loci spatio continetur, vel quanta-
libet mole difFunditur, de corde tuo figmentum tale dis-
pereat. Cogita , si potes, pulchritudinem sapientiae, oc-
currat tibi pulchritudo justJiioe. Forma est? Statura est?
Color est ? Nihil horum est, et tamen est : nam si non esset,
nec amaretur, nec merito laudaretur, nec amata nec lau-
data corde moribusque teneretur : nunc vero fiunt homines
sapientes ; unde fierent nisi esset sapientia ? Porro autem,
o homo, si sapientiam tuam videre carnis oculis non po-
' Act. 1, II.
IN JO\NNIS RVANGELIUM, TRACT. XL. A^9
tes, noc tali imaginaliono cogitaro qnali corporalia cogi-
tantnr, sapientiiie Doi audes ingercre huniani corporis
Ibrmam ?
V. Quicl ergo dicimus, fratres? Quomodo locutus est
Pater Filio, (juoniam b'ilius ail, « Sicut docuit me Pater
» h;ec locjuor ? » Locutus est illi ? Quando docuit Pa-
ter Filium, verba fecit, quomodo tu, (juando doces
fdium tuum , verba facis? Quomodo facil verba Verbo?
Qu;e verba multa iierent unico Verbo ? Verbum enira
Patris aurcs habuit ad os Patris? Carnalia s>unt ista, pe-
reant de cordibus vestris. Hoc enim dico, ecce si intelle-
xistis quod ego dixi, ego certe locutus sum, et mea verba
sonuerunt, sonisque aures pepulerunt, et per sensum
auditus vestri ad cor sententiam perduxerunt , si intelle-
xistis. Facite ali(|uem audisse latin<Te linguse hominem ,
tantummodo audisse, nec tamen intellexisse quod dixi :
quantum ad strepitum pertinet emissum ex ore meo , sic
ejus iile parliceps factus est qui non intellexit, quomodo
et vos : eum sonum audivit , eaedem syllabae aures ejus
percusserunt, sed incorde ipsius nihil genuerunt. Quare?
quia non intellexit. Vos autem si intellexistis, undc intel-
lexistis?Ego ad aurem sonui , num([uid ego in corde lu-
men accendi ? Procul dubio si verum est quod dixi , et hoc
verum non solum audistis, verum etiam intellexistis , duae
res ibi factae sunt , discernite illas, auditus et intellectus.
Auditus per mefactus est, intellectus per quem ? Ego ad
aurem dixi utaudirctis , ad cor vestrum quis dixit ut intel-
ligeretis? Sine dubio aliquis et ad cor vestrum aliquid
dixit ut non solum slrepitus iste verborum percuteret au-
rem vestram , sed etiam in cor vestrum alic[uid descen-
deret veritatis : dixit ali([uis et ad cor vestrum , sed non
eum videtis : si intellexistis, fratres , dictum est et cordi
vestro. Munus Dei est intelligentia. Quis hoc dixit in corde
440 S. AllGLSTIlNi Ei I'-(.OiM
vcslro, si intellexistisVCui dicit Psalmiis : Da milii intel-
» lectum ut discam mandata tua^ » Verbi gratia , epis-
copus locutus est. Quid locutus est, arujuis ait? Rcspon-
des quid loculus sit , et addis , Verum dixit. Tunc alius
qui non intellexit , Quid dixit, inquit, aut quid est quod
laudas? Ambo me audicrunt, ambobus ego dixi : sed uni
ipsorum Deus dixit. Si parva magnis comparare concedi-
tur, quoniam nos ad eum quid sumus? tamen nescio
quid incorporaliter et spiritaliter facitin nobis Deus, quod
nec sonus est qui aurem percutiat , nec color qui oculis
discernatur, nec odor estqui naribus capiatur , nec sapor
qui faucibus judicetur, nec durum et molle quod tan-
gendo sentiatur : tamen aliquid est quod sentirefacileest,
explicare impossibile est. Si ergo Deus, ut dicere coepe-
ram , loquitur in cordibus nostris sine sono, quomodo
loquitur Filio suo ? Sic ergo, fratres , sic cogitate, quan-
tum potestis , ut dixi , si licet parva magnis modo aliquo
comparare : sic cogitale. Incorporaliter Pater locutus est
Filio, quia incorporaliter Pater genuit Filiura. Nec eum
sic docuit quasi indoctum genuorit : sed hoc est cum do-
cuisse , quod est scientem genuisse 5 et hoc est , « Docuit
» me Pater^ » quod est, scientem me genuit Pater. Si
enim_, quod pauci intelligunt, simplex est natura verita-
tis 5 hoc est Filio esse quod nosse. Ab illo ergo habet ut
noverit, a quo habet ut sit : non ut prius ab illo esset , et
ab illo postea nosset, sed quemadmodum illi gignendo
dedit ut esset , sic gignendo dedit ut nosset : quia sim-
plici , ut dictum est, naturae v(;ritatis esse et nosse non
est aliud atque aliud, sed iioc ipsum.
VT. Dixit ergo ista Jud;eis , cl addidit , « Et qui me mi-
» sit rnecniT', est^. » Jam hoc et ante dixerat, sed rem
magnam assidue commemorat : « misit me, » et « mecum
' Psa!, cxviii, 73. — 2 Joan. vni, 29.
IN lOANNIS F.VANr.F.LIUM , TRACT. \I.. 4-11
» esl, » Si iM<;o tccum csl , o Doniinc, noii iinns nl) alio
niissiis cst , scdainbo vcnislis. Kt lamcn cum ambo sinuil
sint, unus missus cst, altcr misit : (|uoniam missio incar-
natio est, ct ipsa incarnafio Filii tantum est, non et Pa-
tris. Misit itac|ue Patcr Kilium, scd non recessit a Filio.
Non enim (|uo niisit Fiiium, non ibi erat Pater. Ubi enim
non cst c|ui fccit omnia? Ubi non estqui dixit : <( Coelum
)> ct lcrram cgo implco ' ? » S(^d fortc Pater ubi((ue, et
Filius non ubi(juccst ' Evangelistam audi « Inhoc mundo
» erat, et mundus per eum iactus cst-. » Ergo, imjuit,
« qui misit me , » cujus auctoritatc tan(|uam patcrna in-
carnatus sum : : « mccum est , non me reliquit, » Quare
non me reliquit? « Nonme reli(|uit , inquit, solum , quia
» ego quae placita suntei facio semper. » Ipsa est sequa-
litas (( semper , » non ex quodam initio et dcinceps, sed
sineinilio, sine finc. Dci cnim gcneratio non habet ini-
tium temporis, (juia pcr genitum facta sunt tempora.
VII. « H;TL'C iJlo io(|iente, multi credidcrunl in eum ^ »
Utinam et me Joqucnte muiti (jui aliud sapiebant intelli-
gant, et credant in eum. Quidam enim fortasse sunt in
ista muititudinc Ariani. Non audeo suspicari esse Sabel-
lianos qui ipsum Patrem dicunt essequi Fdius est : hoeresis
quippe ista nimis anli(|ua est, et paulatim eviscerata.
Arianorum autem adhuc videtur habere aliquas mo-
tionesquasi cadaveris putresccntis , aut certe , ut niul-
quasi tum hominis animam agcntis : oportet inde rcli-
quos iiberari, sicut inde multi liberati sunt. Et quidem
ista civitas eos non habebat : sed postea ([uam muiti
peregrini advenerunt , nonnuiii et ipsi venerunt. Ecce
haec Donino loqucnte muiti Judaei crediderunt in eum :
ecce et me loquento Ariani credant, non in me, sed
mecum.
' Jcrein. xxiii, "2^. — ^ .loan. i, lo. — ^ Id. viii, 3o.
442 S. AtJGtJSTINI EPISCOPI
VIII. « Dicebat ergo Dominus ad eos qui crediderant
» in eura Judaeos : Si vos manseritis in verbo meo ^ »
Ideo « manseritis , » qiiia initiati cstis , quia et ibi esse
coepistis. « Si manseritis, » hoc est in fide cjuse in vobis
esse credentibns coepit : quo pervenietis? Quale inilium,
quo perducit, Amasti fundamentum, culmen attende , et
ex ista humiJitate aliam celsitudinem qu;3ere. Fides enim
humilitatem habet : cognitio et immortahtas et aeternitas
non habet humihtatem , sed celsitudinem ; ereclionera ,
nullam defectionem^ seternam stabihtatem, nulhim ab
inimico expugnationem ; nulium deficiendi timorem. Mag-
num est quod incipit afide, sed contemnitur. Fundamen-
tum solet etiam in pedificio ab imperitis contemni. Fossa
fit grandis, Japides quoquo modo passim iTiittuntur, nuJIa
ibi expolitio, nuJIa pulchritudo apparet : quomodo nec
in arboris radice , non apparet aliqua pulchritudo : totum
tamen quid(|ind te deJectat in arbore , de radice surrexit.
Sed vidcs radicem , et non deJcctaris, vides arboreni et
miraris. Slulfe, quod miraris inde surrexit quo non de-
lectaris. Parum aJiquid videtur fides credentium , non Jia-
bes stateram unde appendas. Audi ergo quo perveniat ,
et vide quanta sit : sicut et ipse Dominus alio Joco dicit :
« Si habueritis fidem sicut granum sinapis'^. » Qaid hu-
miJius, quid vehementius? Quid minutius, quid ferven-
tius ? Ergo et « vos, » ait, « si manseritis in verbo meo^, »
in quo credidistis , quo perducemini ? « Vere discipuli
» mei eritis. » Et quid nobis prodest? « Et cognoscetis
» veritatem ^. »
IX. Quid promittit credentibus, fratres? « Et cognos-
» cetis veritatem. » Quid enim ? Non iiJam cognoverant,
quando Dominus loquebatur? Si non cognoverant, quo-
modo crediderunt ? Non quia cognoverunt crediderunt ,
■ Joan. vin, 3i. — ' Malth. xvii, 19. — ^ Joan, vni, 3i. — 4lbid. 32.
IN JOANMS EVAlVr.ELIlM , TRACT. XL. 443
sed lU cognosceront creditlerunt. Credimus enim ut cog-
noscanms, non cognoscimus ut crcilamus. « Quod enim
» cogniluri sumus , nec oculos vidil, ncc auris audivit ,
» ncc in cor liominis ascendit'. » Quid est cnim fidcs,
nisi credcrt.' (|uod non vidcs? Fidcs crgo csl (|uod non vi-
dcs credcre, verilas ((uod crcdidisli videre : sicut ipse
c|uodam loco ait. Ideo Dominus prius ad faciendani fidem
aml>ulavit in terra. Ilomo crat, liumilis factus erat, ab
omnihus vidchatur, ncc ab omnibus cognoscebatur, a
a mullis reprobabatur, a turba occidebatnr, a paucis
dolebatur \ sed tamcn et ab eis a quibus dolebatur, non-
dum sicut erat agnoscebatur. Totum hoc quasi initium
est lineamentorum fidei et structura^ futurre. Quod Do-
niinus ipse attendens quodam loco ait. <( Qui dibgit me,
» mandata mc^a c\istodit^et(|uidi]igit me, dibgetur a Patre
)) meo, et ego diJig.im euni, etostendam meipsum illi ^. »
Quem (|ui audicbant, utique jam videbant : eis tamen,
si diligebant, videndum se promittebat. Sic ethic, <(Cog-
» noscetis veritalem. » Quid enim? Quod dixisti non est
verilas? Veritas est, sed adhuc creditur, nundum vide-
tur. Si maneatur in eo quod creditur, pervenitur ad id
cjuod videatur. Inde Joannes ipse sanctus evangeiista in
Epislola sua, « Dilcctissimi , inquit , fdii Dei sumus, sed
» nondum apparuit quid erimus^. » Jam sumus, et aii-
([uid erimus. Quid pbis erimus cpiam sumus, Audi : (( Non-
» cbim apparuit cjuid erimus : scimus ((uia cum apparue-
» rit, similes ei erimus. » Unde'^ Quoniam videbimus
eum sicuti est. Magna promissio, sed raerces est fidei.
Quaeris mercedem, opus praecedat. Sicredis, mercedem
exige fidei : si autem non crcdis, fidci raercedem cjua
fronte quaeris? « Si » ergo « raanseritis in verbo meo,
» vere discipuli mei eritis : » ut contempleminiipsam ve-
' Isai. L\i\, 4, et I Cor. 11,9. — ' Joan. xiv, 21. — ^ i Joan. lu, 2.
^l^t^i S. AUGII5TIWI EmCOPl
ritatem sicuti est : non per verba sonantia, sed per lu-
cem splendentem, cum satiaverit nos, ([uod legitur in
Psalmo. « Signatum est super nos lumen vultus tui Do-
» miue ^. » Moneta Dei sumus, niimmus a thesauro ober-
ravimus. Errore detritum est quod in nobis fuerat impres-
sum : venit qni reformet, quiaipse formaverat : quaerit et
ipse nummum suum , sicut Cnesar nummum suum-, ideo
ait : « Roiddite Cresari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei
» sunt^ : ))
;• X. Quid dicam Charitati Vestrae? O si cor esset quali-
lercumque suspirans in illam ineflfabilem gloriamlOsi
peregrinationem nostram in gemitu sentiremus , et saecu-
lum non amaremus, et ad eum qui nos vocavit, pia mente
perpetuo pulsaremus ! Desiderium , sinus cordis est : ca-
piemus, si desiderium quantum possumus extendamus.
Hoc nobiseum agit Scriptura divina, hoc congregatio po-
pulorum , hoc ceJcbratio sacramentorum , hoc baptismus
sanctus , hoc cantica laudis Dei , hoc ipsa nostra disputa-
tio, ut hoc desiderium non solum seminetur et germinet,
verum etiam in modum tantae capacitatis augeatur , ut
idoneum sit sumere c[uod oculus non vidit , nec auris au-
divit, nec in cor hominis ascendit ^. Sed amatemecum.
Non amat multum nummum , qui amat Deum. Et ego
palpavi infirmitatem, non ausus sum dicere, non amat
nummum • sed, non multum amat nummum : quasi aman-
dus sit nummus, sed non multum. 0 si Deum digne ame-
mus, nummos omnino non amabimus ! Erit tibi nummus
instrumentam peregrinationis, non irritamentum cupidi-
tatis 5 quo utaris ad necessitatem , non quo fruaris ad de-
iectationem. Deum ama, si ahquid in te egit quod audis
et laudas. Utere mundo, non te capiat mundus. Quod in-
trasti , iter agis, exiturus venisti, non rcmansurus : iter
« Psal. IV, 7. — 2 Mattli. xxii, f.i. — ^ Isai. lxiv, 4» et iCor. 11, 9.
IM JOAWMS EVAHliELilJM , TllACT. XL. 445
.i-is, stabuliiin cst h;vc vita. Lilcre nuiiimo, (|Uonioilo via-
lor inslahulo utitur meiisa, caJice, urceo, Jecluio, climis-
surus, uon permansurus. Si tales lueritis , erigite cor (|ui
poleslis , et audite me : si tal("s fiierilisj ad ejus proniissa
venietis. Non enim multum est ad vos, (|uia magna est
nianus ejus qui vos vocavit. Vocavit, invocetur : dicatur
illi , Vocasti nos , invocamus tc ; ecce audivimus vocan-
tem,audi invocantes: perduc ([uo promisisti, perficequod
inelioasli : noli deserere niunera tua, noli deserere agrum
tuum, germina tua intrent in hornum. Ahundant tcnta-
tiones in mundo, sed mnjor est (jui fecil mundum : ahun-
dant tentatiiines , sed non deficit (|ui in ilio spem pcnil ,
in quo defectus nullus est.
XI. Ad hoc hortatus sum ista, Iratres, (|uia liljerlas de
([ua lo([uitur Dominus noster Jesus Christus, non hiijus
temporis est. Videte (juid adjunxit. « Vere discipuli mei
» eritis , ct cognoscetis veritatem , et veritas liherabit
» vos K » Quid est , « liherabit vos ? » Liheros vcs faciet.
Dcnique Jud;iei carnales, et secundum carnem judicantes,
non hi qui crediderant , sed in illa lurha qui erant i|ui
non credebant , injuriam sibi factam putaverunt, (juia
dixit eis : « Veritas liherahit vos. » Indignati sunt servos
so esse significatos. Et vere servi erant. Et exponit illis
(iu<ie sit servitus , et qu.'^ sit fulura libertas, qu?.m ipse
promittit. Scd de hac libertate et de illa servituta nimis
longum est ut hodie disputenuis.
' Joan. VIII, 3i, 3'.^.
446 S. AUGUSTINI EPISCOPI
TRAGTATUS XLI.
Rursum in iJlud : Dicehat autem Jesus ad eos qui cre-
diderant : usque ad id, Siergo vos Filius liberave-
rit^ vere liberi eritis.
I, QuoD de lectione pristina sequitur, et de sancto Evan-
gelio hodie nobis recitatum est , tunc distnli dicere, quo-
niam mulLa jam dixeram , et de libertate in ([uam nos vo-
cat gratia Salvatoris, non proetereunterneque negligenter
fuerat disserendum : hinc hodie Domino adjuvante sta-
tuimus loi[ui vobis, Quibus enim lo([uebaiur Dominus
Jesus Christus , Jud;m erant , ex magna ([uidem parte ini-
mici, sed etiam amici ex quadam parte jam facti , et fu-
turi : nam quosdam ibi videbat , sicuti jam diximus, qui
post ejus passionem fuerant credituri. Hos inlucns dixe-
rat : <( Cum exaltaveritis filium hominis, lunc cognoscetis
)) quia ego sum ^ » Erant ibi etiam qui haec loquente ilJo
continuo crediderunt , ipsis locutus est quod audivimus
hodie : « Dicebat ergo Jesus ad eos qui crt^diderant ei Ju-
» daeos , Si manseritis in verbo raeo , vere discipuli mei
•» eritis-. » Manendo eritis : quia enim nunc credentes
estis_, manendo videntes eritis. Ideo se([uitur : (( Et cog-
» nosc^^^tis veritatem^. » Veritas incommutabilis est. Ve-
ritas panis est , mentes reficit , nec deficit : mutat vescen-
tem , non ijisa in vescentem mutatur. l[5sa est veritas
Verbum Dei , Deus apud Deum unigenitus Filius. Haec
veritas carne induta est propter nos , ut de Maria virgine
■ Joan. viii, 28. — » Ibid. 3i. — ' Ibid. 32.
IN JOANNIS EVANGELILM , TKiCT. XLI. 447
nasceretur, et impleretur proplutia, « Veritas de terra
)) ortaest'. » lliec eryo veritas cuin Judaus lonueretiu' ,
latebat iu cariie ; iatebat autem uou uL uegaretur, sed ut
dillerreturj diUerretur, ut lu carue palercLur ^ iu carue
autem patereLur , ul caro peccati ledimereLur. SLaus ila-
c[ue coiispicuus secuiidum iiitirmitatem carnis Domiuus
uo6tt;r Jesui Christus, etsecuudum luajestatem divinitatis
occultus, dixit ad eos qui ei cum hicc loqutrLtur crcdi-
derant, « Si manseritis lu verbo meo, veie discipuli mei
)) eritis -. » Qui enim perseveraverit usque in iinem, iiic
saivus erit. « El coguoscetis verilatem , » quae modo vos
ialet, et ioquiLur voOis. u Et veriLas iiberaijiL vos. » lioc
verbum Dominus a liberlate posuit , w iiberabit vos. »
^Jirui est einm aiiud proprie iiberat, nisi iiocrum iacit :
quomodo saivat nilni est aiiud quam saivum iacil j quo-
niodo sanat uilui esL aiiud t|uani sanuni laciL j duat, niliii
est aliud quain dilem, id esL, divitem iacit : sic liberat nihil
est aiiud quam iioerum lacit. iioc in verbo graeco planius
est"^. ^iaiu ui iiiLina cousuetudme pierumque dicimus ho-
minem iiberari , quod ad iibertatem non pertinet, scd
tantum ad saiutem : sicut quisciuam dicitur liberari ab
intirmitate ^ usitate dicitur, non tamen proprre. Sic autem
posuit Oomiuus iioc verbum, ut diceret : « Et veritas li-
» berabit vos, » ut in graeca lingua nemo dubitet eumde
iibertate dixisse.
ii. i)enique et Judaei sic inteilexerunt , « et responde-
» runt ei : » non iiir c|ui jam crediderant , sed liii qui in
turba erant nondum credentes, « respouderunt ei : Semen
» Abralise sumus, et nemini servivmius unquara , quo-
» modo tu dicis , Liberi eritis * 't » Non autem dixerat Do-
» Psai. Lxvuv, 12. — ' ^lalth, x, 22. — ^ Gr£ec. £Acu6£fu(;6i. — 4jyau.
Tui, 33.
448 S. AUGUSTINI EPISCOl'1
miuus , « Liberi critis •, » sed , « Veritas liberabit vos. »
In qiio tamen verbo illi, quia, sicut dixi, patet in grffico,
non intellexerunt nisi libertatem , et extulerunt se quod
semen essent Abrahse , et dixerurit : « Semen Abrahse su-
» mus , et nemini servivimus unquam^ quomodo tu di-
» cis, Liberi eritis? » O pellis inflala ! Non est ista magni-
tudo, sed tumor. Et hoc ipsum secundum hujus temporis
libertatem quomodo verum dixistis : « Nemini servivimus
» unquam? » Joseph non est venumdatus^? Prophelae
sancti in captivitatem non sunt ducti ^ ? Deindc nonne ipse
ille est populus qui in T^gypto lateres faciebat , et regi-
bus duris non saltem in auro et argenlo, sed ii luto ser-
viebat^? Si nemini servistis unquam, o ingrati, quid est
quod assidue vobis imputat Deus, quod vos de domo ser-
vitutis liberavit ^ ? An forte patres vestri servierunt , vos
autem qui loquimini, nemini unquam servistis ? Ouomodo
ergo solvebatis jam tributa Romanis, unde et ipsi veritati
laqueum quasi captionis proposuistis , ut diceretis, Licet
reddere tributum Caesari? ut si dixisset, licet 5 teneretis
eum quasi male optasset libertati seminis Abrahse : si au-
tem diceret, non hcet ^ calumniaremini spud reges terrae,
quod prohiberet regibus tribula persolvi. Merito prolato
nummo victi estis, et captioni vestrae vos ipsi estis respon-
dere compulsi. Ibi enim vobis dictum est : « Reddite Cf«-
» sari quse Csesaris sunt , et Deo quae Dci sunt^ : » cum
vos ipsi respondissetis quod nummus haberet iraaginem
Coesaris. Quia sicut quaerit Caesar in nummo imaginem
suam, sic Deus quaerit in homine suam. Haec ergo res-
pondit Judaeis, Movet enira me , fratres, hominum vana
superbia, qui etiara de ipsa , quam carnahter intellige-
> Gen. xxxvn, q8. — '4 Rg?- ^'s.iv. — ^ Exod. i, i4 — 4 U. xiii,
3, etc, et Deut. v, 6, etc. — 5 Matth. xxii, 21.
IN JOAMtlS EVANGELIUM , TUACT. XLI. 449
hanl , sua Jibcrtate mcntiti sunt dicentcs : « Ncmini scr-
» vivimus unc|uam. »
III. Dominus autem quid respondcrit, hoc potius et in-
tcntius audiamus , nc ct nos ipsi scrvi invcniamur. « Hcs-
» pondit cnim cis Jcsus : Amen, amen dico vohis, (|uia
» omnis qui facit peccatum , servus est peccati '.» Scrvus
est, utinam hominis ct non pcccati. Quis non suh his vcr-
bis contremiscat? Pr.Tstct nobis Dominus Dcus nostcr, id
est, et mihi et vobis, ut pro sentcntia locjuar dc hac hbcr-
tate appctenda, et dc illa servitute vitanda. « Amen, amen
» dico vobis, » vcritas dicit : et quale est Domini Dci nos-
tri diccre, « Amen , amcn dico vobis?»MuJtum commen-
dat (juod ita pronuntiat : quodam modo , si dici fas est ,
juratio ejus est, « Amen, amcn dico vobis. Amcn» ((uippe
interpretalur Verum : et tamen non est intcrpretatum ,
cum potuisset dici, Verum dico vobis.Nec graecus hoc in-
terpres ausus est facere , nec latinus : nam hoc verbum
quod est « Amen , » nec grjiecum est nec latinum , scd
hebraeum. Sic mansit , non est interpretatum , ut hono-
rem haberet velamento secreti : non ut esset ncgatum ,
sed ne viicsccret nudatum. Nec semel tamcn , sed bis a
Domino dictum est : « Amen , amen , dico vobis. » Jam
quantum hoc commendatum sit, ex ipsa geminatione cog-
noscite.
IV. Quid est ergo commendatum ? Verum , verum dico
vobis , veritas dicit ^ quse utique etsi non diceret , verum
dico , mentiri omnino non posset : tamen commendat ,
inculcat ; dormientes quodam modo excitat, intentos facit,
contemni non vult. Quid dicens? « Amen, amen dico vo-
» bis, quia omnis quifacit peccatum, servus est peccati.»
O miserabilis servitus ! Plerumque homines cum dominos
• Joan. viu, 34.
cxxu. 29
450 s. AUGUSTirji episcopi
malos patiuntur , venales se petunt 5 non quajrentes do-
minum. non liabere, sed saiLem mutare ; servus peeeati
quid iaeiat? quem interpellet ? apud quem interpellet?
apud quem se venalem petat? Deinde servus hominis ali-
quando sui domini duris imperiis latigatus , fugiendo re-
quiescit : servus peccati quo fugit? Secum se traliit quo-
cumque fugerit. Non fugit se ipsam mala conscientia, non
est quo eat, sequitur se : imo non recedit a se : peccatum
enim quod lacit , intus est. Fecit peccatum , ut aliquam
corporalem caperet voluptatera : voluptas transit , pecca-
tum manet : praeteriit quod delectabat , remansit quod
pungat. Mala servitus. Aliquando fugiunt homines ad
Ecclesiam, et plerumque eos patimur tanquam indiscipli-
natos : volentes carere dominis , qui noiunt carere pecca-
tis. Ahquando autem etiam iiheito jugo et improbo sub-
jecti fugiunt ad Ecciesiam , quia retinentur ingenui ad
servitutetn , et interpeiiatur episcopus ; et nisi euret ope-
ram impendere , ne ingenuitas opprimatur , immisericors
deputatur. Ad Ghristum omnes fugiamus , contra pecca-
tum Deum iiberatorem interpeiiemus : venaies nos peta-
mus , ut ejus sanguine redimamur. Dicit enim Dominus :
K Gratis venumdati estis , et siae argento redimemini ^ »
Sine pretio, sed vestro : quia meo. Hoc Dominus dicit :
ipse enim pretium dedit, non argentum , sed sanguinem
suum. Nam nos et servi et egeni remanseramus.
V. Liberat ergo ab hac servitute solus Dominus : qui
iilam non liabuit , ipse de iiia iiberat 5 soius enim in hac
carne venit sine peccato. Nam quos videtis in raanibus
matrum parvuios ferri, nondura ambuiant, et jamsunt
compediti , traxerunt enim de Adam quod soivant a
Christo. Pertinet etiam ad ipsos cura baptizantur, ista
gratia quam Dominus pollicetur ; quia de peccato soius
> Isai. LU, 3.
IN JOAWNIS EVANGELIUM, TRACT. XLI. 451
liherare potesl, (|ui venit sine peceato, et factus est sacri-
licium pro pcccato. Audistis cnim cum Apostolus leyere-
tur : « ProChristo, inc|uit, legatione fungimur, tan(|uam
)) Deo exhortanle per nos, ohsecramus pro Glnisto^: »
id est, tanc[uani vos Cluistus ohsecrct. Quid? reconciliari
Deo. Si exhortatur et obsecrat Apostolus ut reconciliemur
Deo, inimici eramus Deo.Nemo cnim reconcihatur nisi cx
inimicitiis. Inimicos autem nos non natura , scd peccata
feccrunt. Unde inimici iUius, inde servi peccati. Non ha-
bet Deus liberos inimicos, necesse est servi sint : elservi
remanebunt, nisi ah illo lihcrentur, cui peccando inimici
esse voluerunt. Ohsccramus ergo , inquit, pro Christo,
reconcihari Deo. Quomodo autem reconciliamur, nisi sol-
vatur c|uod inter nos et ipsum separat ? Ait enim per Pro-
phetam : non gravavit aurem nc audiat, sed pcccata vestra
scparant inter vos et Deum'^. Quia ergo non reconciha-
mur nisi ablato cjuod in medio est , et posito quod in me-
diosit. Estenim medium separans, sed contra est mcdia-
lor reconcilians : medium separans est peccatum, mediator
reconcilians est Dominus JesusChristus : iinus enim Deus,
et unus raediator Dei et horainum, homo Christus Jesus ^.
Ut ergo toilatur maceria scparans cpiod est pcccatum, ve-
nit ille mediator, et factus est sacrificium sacerdos ipse.
Et cjuia sacrificium factus est pro peccato, offerens se
ipsum in holocaustum in cruce passionis suoe , sec[uitur
Apostolus et dicit, cum dixisset : « Obsccramus pro Christo
» reconciliari Deo ^ : » quasi diceremus , quoraodo pote-
rimus reconcihari? « Eum, inquit, id est, ipsum Chris-
» tum , qui non noverat peccatum , peccatum pro nobis
» fecit , ut nos simus justitia Dei in ipso ^. » Eura ipsura,
inquit, Christura Deura , qui non noverat peccatum. Ve-
' I Cor. V, 20. — 2 Isai. ux, i, 2. — ^ i xim. u, 5. — ^2 Cor. v, 2o.
— 5 Ibid. 21.
29.
462 s. AUGUSxmi episcopi
nit enim in carne, hoc est in similitudine carnis peccati ,
non tamen in carne peccati * , non habens uDum omnino
peccatum : et ideo factus est verum sacrificium pro pec-
cato , quia nullum habebat ipse peccatum.
VI. Sed forte de sensu meo dixi, quia peccatum sacri-
ficium est pro peccato. Qui legerunt, agnoscant •, qui non
legerunt , non sint pigri : non sint , inquam , pigri ad le-
gendum, ut veraces sint ad judicandum. Gum de sacrifi-
ciis enim proeciperet Deus offerendis pro peccato , in qui-
sacrificiis non erat expiatio peccatorum, sed umbra futu-
rorum, eadem ipsa sacrificia, easdem ipsas hostias, easdem
ipsas victimas , eadem ipsa animaha quae admovebantur
mactanda pro peccatis , in quorum sanguine sanguis ille
figurabatur , peccata Lex appellat : usque adeo ut in qui-
busdam locis scriptum sit ita , ut sacerdotes immoiaturi
ponerent manus suas super caput peccati, id est, super
caput victim.ie immolandae pro peccato. Tale ergo pecca-
tum , id est , sacrificium pro peccato , factus est Dominus
noster Jesus Christus , qui non noverat peccatum.
VII. Merito liberat ab hac servitute peccati ille qui di-
cit in Psalmis : « Factus sum tanquam homo sine adjuto-
» rio, inter mortuos liber'^. » Solus enim liber, quia non
habebat peccatum. Ipse enim dicitin Evangelio : « Ecce
» venit princeps hujus mundi , diabolum significans ven-
)) turum in Judaeis persecutoribus ^ : » ecce , inquit , ve-
nit, et in me niliil inveniet. Non quomodo in eis quos
occidit etiam justos , invenit qualecumque peccatum , in
me nihil inveniet. Et tanquam ei diceretur , si nihil in te
inveniet , quare te occidet? Subjecit, et ait : « Sed ut
» sciant omnes quia voluntatem Patris mei facio, Surgite,
» eamus hinc. » Non, inquit , mortem mei peccati neces-
sitate persolvo, sed in eo quod morior, voluntatem Patris
^ Rom. rtt, 3. — » P«al. lxxxvh, 5, 6. — 3 joaii. xiv, 3o.
IN JOANNtS F.VANr,ELn'M , TP.ACT. XU. 453
mci facio : plusc(uc ibi lacio (|u:im palicr , (juia si nollcm,
iicc passus csscm. llabcs illum alio loco dicentcm : « l'o-
» testatcm habco poncndi animam meam , et potcslatem
» habeo iterum sumendi eam K » Ecce vere in mortuis
libcr.
VIII. Cum ergo omnis qui facit peccatum , servus sit
peccati , quae sit spesnobis libertatis audite. « Servus au-
» tcm , inquit , non manet in domo in nntcrnum -. » Ec-
clesia cst domus, scrvus peccator est. Intrant multi in
Ecclesiam peccatores. Non ergodixit, « Servus » non est
in domo : scd, « non manet in domo in .Tternum. » Si
ergo nullus ibi servus crit , quis ibi erit ? Cum cnim rcx
ju.stus scdcrit in throno , sicut Scriptura loquitur , quis
gloriabitur castum sc habere cor • aut quis gloriabitur
mundum sc csse a peccato ' ? Multum nos terruit , o fra-
tres mei , diccndo : « Scrvus non manet in domo in oeter-
» num. » Adjungit autem , et dicit: « Filius autem manct
» in .leternum. » Ergo solus in domo sua erit Christus ?
nullus ilJi populus cohnerebit ? Cui erit caput , si non erit
corpus? An forte totum hoc Fihus, caput et corpus? Non
enim sine causa et terruit , et spem dcdit : tcrruit , ne
peccatum amarcmus 5 spcm dedit, ne de peccati solutione
ditiideremus : « Omnis , inc[uit , qui facit peccatum , scr-
» vus est peccati. Servus autem non manet in domo in
» seternum *. » Quae ergo nobis spes est, qui non sumus
sine peccato ? Audi sperri tuam , « Fihus manet in ?eter-
» num. Si ergo vos Fihus liberaverit , tunc vere liberi
» eritis. » Haec spes nostra est , fratres , ut a libero libere-
mur , et liberando servos nos faciat : servi enim eramus
cupiditatis, liberati scrvi etlicimur charitatis. Hoc et Apos-
tolus dicit : « Vos autem , fratres , in libertatem vocati
» estis, tantum ne libertatem in occasionem carnis detis,
' Joan. X, 18. — ' Id. viii, 35. — ^ Prov. xx, 8, 9. — 4 Joan. V)jr, 2'«.
454 S. AUGUSTINI EPISCOPI r. 'A'.
» sed per charitatem servite inviccm '. « Non crgo dicat
Christianus, Liber sum , in libert.tem vocatus sum ; ser-
vus eram, sed redemptus sum , et ipsa redemptione liber
effectus sum , faciam quod volo , nemo me prohibeat a
voluntate mea, si hber sum. Sed si ista vohmtate pecca-
tum facis , servus es peccati. Noh ergo hbertate abuti ad
hbere peccandum , sed utere ad non peccandum. Erit
enim voluntas tua hbera, si fuerit pia. Eris liber , si fae-
ris servus 5 hber peccati , servus justitiae : dicente Apos-
tolo : «Gum servi essetis peccati, hberi eratis justitiae'^: »
nunc autem hberati a peccato, servi autem facti Deo,
habetis fructum vestrum in sanclificationem, finem vero
vitam aeternam. Hoc conemur , id agamus.
IX. Prima hbertas est carere criminibus. Intendite ,
fratres mei , intendite : ne forte possim perducere vobis
ad sensum et quahs modo sit , et quahs futura sit ista h-
bertas. Quemhbet valde justum discutias in hac vita ,
quamvis jam sit dignus justi vocabulo, non est tamen sine
peccato : audi ipsum sanctum Joannem, cujus et hoc
Evangehum est , in Epistola sua dicentem : « Si dixeri-
» mus , inquit , quia peccatura non habemus , nos ipsos
» decipimus , et veritas in nobis non est^. » Solus hoc
dicere potuit in mortuis hber , de solo dici potuit qui
non noverat peccatum, de solo dici potuit: etenim exper-
tus est omnia secundum simihtudinem sine peccato. Solus
dicere potuit : « Ecce veniet princeps mundi , et in me
» nihil inveniet ^. » Quemcumque ahum hcet justum dis-
cusseris , non omnimodo cst sine peccato. Nec quahs erat
Job , cui Dominus tale testimoniuro perhibeat , ut diabo-
lus invideret , et postularet tentandum , tentans supera-
retur ut ille probaretur'. Ideo autem ille probatus est,
I Galat. V, i3. — » Rom. vi, 2o. — 3 i Joan. i, 8. — ^ Joan. xiv, 3o.
•— 5 Job. 1, 8, etc.
IN JOANNIS EVANGELIUM , THACT. XLI. 455
non qiiia latohnl Doiim coronandus , scd nt innotpsrcret
liomiiiihus imilanchis. Eliam ipse Joh c|uid diciti'Quis
cnim mundus* ?Nccinfans,cujus est unius diei vita super
tcrram. Scd plane multi justi dicti sunt sinc (|uercla,
quod intclligilur sinc criminc : nulla cnim qucrcla justa
est dc liis in rchus humanis, qui non hahcnt crimcn.Cri-
men autcm est peccatum grave , accusatione et damna-
tione dignissimum. Non ergo Dcns ([u.ipdnm pcccata dam-
nat, (|u.xHlam justilicat ct laudat : nulla laudat , odit om-
nia. Quomodo odit medicus aegritudinem opgroti , et id
agit curando ut .npgritudo pcllatur, aeger levelur: sic Deus
gratia sua hoc in nohis agit, ut pcccatum consumatur,
homo liheretur. Scd (juando consumitur, inquies ? Si mi-
nuitur, quare non consumitur? Minuitur autem in vita
proficientium , quod in vita consumitur perrectorum,
X. Prima est ergo lihertas , carere criminihus. Ideo et
Apostolus Paulus quando elegit ordinandos vel presbyte-
ros vel diacones , et quicumque ordinandus est ad praepo-
situram Ecciesioe , non ait : Si quis sine peccato est : hoc
enim si diceret , omnis homo reprobaretur , nullus ordi-
naretur : sed ait , Si quis sine crimint^ est , sicuti est ho-
micidium , adultcrium , aliqua immunditia fornicationis,
furium, fraus, sacrilegium, et caetera hujusmodi^. Cum
coeperit ea non habere homo , ( dcbet autem non habere
omnis Christianus homo , ) incipit caput erigere ad liher-
tatem : scd ista inchoata est, non perfccta lihertas. Quare,
inquit ahc[uis , non est perfccta libertas ? Quia (( Video
» aliam lcgem in membris mcis , repugnantem legi men-
» tis meoe ^ : non cnim quod volo ago , ait , sed cjuod odi
» illud facio*. » Caro, inquit, concupiscit adversus spi-
ritum , et spiritus adversus carnem , ut non ea quae vuitis
' Job. IV, 4' — 'I Tira. lu, lo, et Tit. i, 7. — 3 Rom. vn , a3. —
4 Ibid. ig.
456 S. AUGUSTINl EPISCOPI
illa facialis '. Ex parte Iil)erlas, exparle servitus: nondum
tota, nondum pura , nondum plena libertas, quia non-
dum aeternitas. Habemus enim ex parte infirmitatem , ex
parte accepimus libertatem. Quidquid peccatum est a no-
bis, antea deletum est in baptismo. Numquid quia deleta
est tota iniquitas , nulla remansit infirmitas? Si non re-
mansisset, sine peccatohic viveremus. Quis autem audeat
hoc dicere nisi superbus , nisi misericordia liberatoris in-
dignus , nisi qui se ipsum vult decipere , et in quo veritas
non est? Ergo ex eo quod remansit ahquid infirmitatis,
audeo dicere , ex qua parte servimus Deo , liberi sumus :
ex qua parte servimus legi peccati , adhuc servi sumus.
Unde dicit Apostolus quod dicere coeperamus : « Conde-
» lector legi Dei secundum interiorem hominem^. » Ecce
unde liberi, unde condelectamur legi Dei. Libertas enim
delectat. Nam quandiu timore facis quod justum est, non
Deus te delectat. Quandiu adhuc servus facis, te non de-
lectat : delectet te , et liber es. Noli timere poenam, sed
ama justitiam. Nondum potes amare justitiam? time vel
poenam, ut pervenias ad amandam justitiam.
XI. Ergo jam ille ex parte superiore liberum se esse sen-
tiebat , unde dicebat : « Condelector legi Dei , secundum
» interiorem hominem. Delectat me lex, delectat me quod
» jubet lex , delectat me ipsa justitia. Video autem aliam
» legem in membris meis : haec est qu.ie remansit infir-
» mitas : repugnantem legi mentis meae, et captivantem
» me in lege peccati, quae est in membris meis ^ » Ex hac
parte sentit captivitatem , ubi non est impleta justitia :
nam ubi condelectatur legi Dei, non captivus, sed legis
amicus est •, et ideo liber, quod amicus. Quid ergo ex eo
quod restat? Quid, nisi respiciamus ad illum qui dixit: « Si
» vos Filius liberaverit , tunc vere liberi eritis? » Deni-
> Galat. V, 17. — ' Roni. vii, 22. — * Ibid. 23.
IN JOANNIS EVANGELIUM, TRACT. XLI. 457
i\uo, et ipso (|ul lo(jiu'l)alur , ad ilhiiii rcspcxit : « Inlclix
» cgo liomo , (juis mc libcrabil, iu([uit , dc corporc mor-
» tis hujus?Gralia Dci per Jesum Chrislum Dominum
» nostrum'. » Ergo « si vos Fdius libcravcrit, tunc vere
» liberi critis. » Dcni(jue ita conclusit : Igitur ipse cgo
Tiiente servio lcgi Dci, carnc autcm legi pcccati. Ipse ego,
intjuit. Non enim duo sumus inter nos contrarii de diver-
sis }")rinci[iiis vcnicnics : sed ego ij^sc nicnte scrvio lcgi
Dci , carnc autcm lcgi peccati, quandiu languor oblucta-
tur saluti.
XH. Scd si carne servis lcgi pcccati , fac quod ait ipse
Apostolus : (( Non ergo rcgnct jicccatum in vcstro mortali
» corpore ad obcdicndum desideriis ejus, neque exhi-
» beatis mcmbra vcstra arma iniquitatis peccato^. »Non
ait, Non sit ; sed, Nou rcgnet. Quandiu peccatum necesse
est esse in membris tuis , saltcm illi regnum auferatur,
non fiat quod jubet. Surgit ira ? noli dare irse linguam ad
maledicendum •, noli dare irfie manum aut pedem ad fe-
riendum. Non surgeret ira ista irrationabilis, nisi pecca-
tum esset in mcmbris : sed tollc ilh regnum, non habeat
arma unde contra te pugnet : discet etiam non surgere ,
cum arma coepcrit non invenire. Non exhibcatis membra
vcstra arma ini([uilatis peccato : alio(|uin toti captivi eri-
lis, et non crit diccre : Mente servio legi Dei. Mens enim
si tcncat arma , membra non moventur in ministerium
lurentis peccati. Tencat arcem impcrator interior, quia
sub majore imperatore juvandus adsistit : frenet iram,
cocrceat concujiiscentiam. Inest tamen quod frenetur,
inest quod cocrceatur , inest quod tcncatur. Quid autem
volebat illejustus mente serviens legi Dei, nisi ut omnino
non esset quod frenaretur ? Et hoc debet conari omnis qui
tendit ad perfectionem , ul et ipsa concupiscentia cui non
• Rora. vn, 24, 26. — ' Id. vi, ii, i3.
458 S. AUGTJSTINT EPISCOPI
dantur ad obediendum memhra, quotidie in proficiente
minuatur. Velle, inquit, adjacet mihi , perficere autem
bonum non. Numquid dixit : Non mihi adjacet facere bo-
num ? Si hoc dixisset, spes nuUa esset. Non ait , Non mihi
adjacet facere : sed , Non mihi adjacet perficere. Quse
est enim perfectio boni , nisi consumptio et finis mali?
Quae est autem consumptio mali nisi quod lex dicit :
« Non concupisces * ? » Omnino non concupiscere per-
fectio boni est , quia consumptio mali est. Hoc di-
cebat ille : Perficere bonum non mihi adjacet-, quia non
poterat facere ut non concupisceret : faciebat tantum
ut concupiscentiam refrenaret, ut concupiscentise non
consentiret, et concupiscentiae membra ad satellitium non
praeberet. Perficere ergo, inquit , bonum non mihi adja-
cet : non possum implere quod dictum est , Non concu-
pisces. Quid ergo opus est? Ut impleas , Post concupis-
centias tuas non eas. Hoc age interim quandiu insunt
illicitse concupiscentiae in carne tua , « Post concupiscen-
» tias tuas non eas '^ » Mane in servitute Dei, in libertate
Christi, mente servi legi Dei tui : Noli te dare concupis-
centiis tuis. Sequendo eas, vires eis addis : dando eis vires
quomodo vincis, quando contra te inimicos nutris viribus
tuis ?
XIII. Quse igitur libertas plena atque perfecta in illo
Domino Jesu qui dixit .: « Si vos FiHus liberaverit , tunc
» vere liberi eritis : » quando plena et perfecta libertas
erit : quando nullse inimicitige, quando novissima inimica
destruetur mors. « Oportet enim corruptibile hoc induere
» incorruptionem, et mortale hoc induere immortalita-
» tem : cum mortale hoc induerit immortalitatem , tunc
» fiet sermo qui scriptus est : Absorpta est mors in victo-
» riam. Ubi est, mors, contentio tua^? » Quid est, Ubi
' Exod. XX, 17. — » Eccli. xviu, 3o. — ' i Cor. xv, 53-55.
IN JOANNIS EVANGF.I.ItlM , THACT. XLI. 459
est, mors, coiiloutio tiia? « Caro concnpiscoliat ndvcrsiis
^) spiritum , et spiritus adversus carncm ' , « scd (juando
pcccati caro vigcbat : u Ubi est, mors , contcntio tua? »
Jam vivcmus, jnm non moriemur , in illo (jui pro nobis
mortuus est ct resurrexit : « Ut (pii vivunt , in(|uit, jam
» non sibi vivant, sed ei (|ui pro ipsis mortuus cst et re-
» surrcxit-. » Prccemur mcdicum saucii , portemur in
stabulum curandi. lllc est cnim (|iii promillit sanitatem,
qui miscratus cst in via scmivivum a latronil)us dcrclic-
tum : infudit oleum et vinum, curavit vulnera, levavit in
jumcntum , pcrdnxit in stabulum, stabulario commenda-
vit^. Cui stabulario ? Forte illi (jui dixit : « Pro Christo
» lcgatione fungimur*. » Pedit etiam duos nummos, cjui
impenderentur saucio curando : forte ipsa sunt duo prse-
ccpta , in quibus tota Lex pendct et Prophetne -^ Ergo,
fratres , et Ecclesia hoc tempore, in qua saucius sana-
tur , stabulum est viatoris : sed ipsi Ecclesiae sursum est
haereditas possessoris.
' Galat. Vj 17. — '9. Cor. Vj i5. — 3 Luc. x, Sj. — 4 2 Cor. v, 20. —
5 Mattli. XXII, 40.
460 S. AUGUSTINI Enscopi
TRACTATUS XLII.
Ab eo quod scriptum est : Scio quiajilii Ahraham es^
iiSy sed qmeritis me interjicere : usque ad id , Prop-
terea vos non auditis , quia ex Deo non estis.
I. DoMiNus noster etiam in forma servi non servus, sed
in forma etiam servi dominus, (fuit quippe illa carnis
forma servilis, sed quamvis esset similitudo carnis pec-
cati, non erat caro peccati^ ,) libertatem promisit creden-
tibus in se : Juda^i vero tanquam de sua libertate super-
bientes , dedignati sunt fieri liberi , cum essent servi
peccati. Ideo autem se liberos esse dixerunt , quia semen
erant Abrabae. Quid ergo eis ad haec responderit Dominus,
hodierna lectio cum recitaretur , audivimus. « Scio , in-
» quit , quia filii Abrahae estis ; sed quaeritis me interfi-
» cere , quia sermo meus non capit in vobis '^. » Agnosco
vos , inquit : « fihi Abrahae eslis , sed quaeritis me interfi-
» cere. » Agnosco carnis originem, non cordis fidem.
« Fihi Abrahae estis, » sed secundum carnem. Ideo, in-
quit, « quaeritis me occidere : sermo enim meus non capit
» in vobis. » Si sermo meus caperetur , caperet : si cape-
remini , intra retia fidei tanquam pisces concluderemini.
Quid est ergo « non capit in vobis .^ » Non capit cor ves-
trum, quia non recipitur a corde vestro. Sic enim est ser-
mo Dei, et sic esse debet fidehbus , tanquam pisci ha-
mus : tunc capit quando capitur. Nec fit injuria ilhs qui
capiuntur : ad salutem quippe, non ad perniciem capiun-
• Rom. viii, 3. — • Joan. vui, 87.
IW JUAWNIS EVANGELIUM , TRACT. XLII. 4()l
liir. Unde Dominus discipulis suisait : « Venite post mc,
» et faciam vos piscatores liominum '. » Non ergo isti erant
tales : et tamen iilii AbraluTC erant; (ilii lioiuiiiis Dei , ho-
luines iniqui. Trahebant enim carnis genus, sed degene-
resfacti erant, non imilaiulo fulem illius cujus filii erant.
II. Audistis certe Dominum dicentem : « Scio quia filii
» Abrahtc estis : » audite (juid dicat postea : « Ego (|uod
» vidi apud Patrem meum lo^^uor , et vos quse vidistis
» apud patrem vestrum facitis -. » Jam dixerat : « Scio
» quia filii Abrahne estis. »Quid autem faciunl? ([uod eis
dixit : <( Quaeritis me occidere. »Hoc apud Abraham nun-
quam viderunt. Dominus autem Palrem Deum vult intel-
ligi cum dicit : « Quae vidi apud Patrem meum lc(juor : »
Veritatem vidi, veritatem loquor, quia veritas sum. Si
enim Dominus veritatem loquitur quam vidit apud Pa-
trem : se vidit , se loquitur • ([uia ipse est veritas Patris ,
quam vidit apud Patrem : ipse est enim Verbum , quod
Verbum erat apud Deum. Isti ergo raalum quod faciunt,
quod Dominus objurgat et corripit, ubi viderunt? apud
patrem suum. Cum audierimus in consequentibus aper-
tius dictum quis sit eorum pater , tunc intelligemus qua-
lia viderint apudtalem patrem : adhuc enim non nominat
patrem ipsorum. Paulo superius Abraham commemoravit,
sed carnis origine, non vitae similitudine : dicturus est al-
lerum patrera illorum , qui nec genuit eos, nec creavit ut
homines essent^ sed lamen filii erant ejus in quantum
mali erant , non in quantum horaines erant j in quo imi-
tati, non quod creati.
III. (( Responderunt , et dixerunt ei : Pater noster
» Abraham est ^. » Quasi, Quid tu dicturus es contra
Abraham ? aut, Si aliquid potes, aude reprehendere Abra-
ham. Non quia Dominus non audebat reprehendere Abra-
I MaUh. IV, 19. — ' Joan. vni, 38. — 3 jbid. Sg.
462 S. AXJGUSTIKI EPISCOPI
liam ; sed talis erat Abraham ([ui noii reprehenderetur a
Domino, sed potius laudaretur : tamen isli videbantur eum
provocare , ut ahquid mah diceret de Abraham , et esset
occasio laciendi quod cogitabant. « Pater noster Abra-
» ham est. »
IV. Audiamus quomodo eis responderit Dominus , cum
illorum damnatione laudans Abraham : « Dicit eis Jesus,
» Si Fihi Abrahre eslis, opera Abrahse facite. Nunc autem
» quaeritis me interticere , hominem qui veritatem vobis
» locutus sum, quam audivi a Deo : hoc Abraham non fe-
» cit^ » Ecce ille laudatus , isti damnati. Abraham non
erat homicida. Non dico , inquit , Ego Dominus sum
Abrahoe : quod si dicerem , verum dicerem. Nam dixit
aho loco : « Ante Abraham ego sum - : » tunc eum ilh la-
pidare voluerunt : non dixit hoc. Interim quod videtis ,
quod aspicitis , quod me solum putatis , homo sum : ho-
minem dicentem vobis quod audivit a Deo , quare vultis
occidere, nisi quia non estis filii Abrahae ? Et tamen supe-
rius ait : « Scio quia fdu Abrahse estis.»Non negateorum
originem, sed facta condemnat : caro eorum ex illo erat,
sed vita noii erat.
Y. Nos autem, charissimi, numquid de genere venimus
Abrahae, aut ullo modo Abraham pater noster fuit secun-
dum carnem? Originem de carne ejus caro Judaeorum
ducit, non caro Ghristianorum : nos de ahis gentibus ve-
nimus^ et tamen imitando, Abraliae fihi facti sumus. Audi
Apostolum : « Abrahse dictae sunt promissiones et semini
» ejus. Non dicit, inquit, Et seminibus tanquam inmul-
» tis j sed tanquara in uno, Et semini tuo, quod est Chris-
rt tus. Si autem vos Ghristi , ergo semen Abrahae estis ,
» secundum promissionem hseredes^ » Nos ergo facti su-
mus seraen Abrahae gratia Dei. Non de carne Abrahae fe-
I Joan. viu, 4o. — » Id. v, 58. — ^ Galat. m, i6 et 29.
IN J0ANM8 EVA«(iELlUM, TRACT. XLII. 463
cit illi coh;nredcs Dcus. lllos cxliaucdavit, istos adoplavit :
ct dc aiboicilla olivjc, cujus radix csl iu 1'aliiarcliis , ra-
mos naturalcs supcrbos amputavit , luunilcm olcasLrum
inscruit'. Idco cum vcnircnt ad Joanncm baptizaudi Ju-
daei , orupit in illos, ct ait illis : « (Jcncratio vipcrarum^.»
Maxinfle quippc dc altitudinc originis gloriabantur : ille
autem gencialioncm eos dixit vipcrarum , non saitcm ho-
minum , scd vipcrarum. Uominum lormam videbat , scd
vencnum agnosccbat. Vcucraut tamcn mutaudi, quia uti-
c[ue baptizandi : et ait illis : « Gcneratio viperarum, quis
» vobis ostcndit lugcre a ventura ira? Facite ergo fructus
» diguos ptenitcntiic. Et nolitc dicere intravos ipsos, Pa-
» trcm habemus Abraham : potens est enim Deus de la-
» pidibus istis suscitarc filios Abrahce. » Si fructus dignos
poenitentiae non fcceritis , nolite vobis de illa stirpc hlan-
diri : potcns est Dcus ct vos damuare , et Abraham filiis
non iraudarc. Uabet enim unde excitet filios Abrahae :
fieut filii ([ui fidcm fucrint imitati : potens est Deus lapi-
dibus istis suscitare fiiios Abrahae. I^os sumus : in parcn-
libus nostris lapides cramus, quaudo pro Deo lapidcs co-
lcbamus^dc talibus lapidibus familiam Deus fecit Abrahae.
VI. Quid se crgo extolht inanis ct vaua jactatio? Filii
Abrahae gloriari jam dcsinant : audierunt quod audire de-
bucrunt , « Si fihi Abrahae estis , » factis probate , non
verbis. « Quaeritis me occidcrc hominem : » interim non
dico Fihum Dci, non dico Dcuin, non dico Vcrbum, quia
uou moritur Vcrbum : lioc dico quod videtis , quia et
quod videtis [DOtcstis occidcre, et qucm non videtis ofTcn-
dere. « Hoc ergo Abrahara non lccit. Vos iacitis opera
» patris vcstri^. » Et adhuc non dicit, quis est iste pater
eorum.
VII. Modo ilh quid respondcrunt. Coeperunt enim ut-
■ Rom. XI, 17. — » Matth. lu, 7, etc. — ^ Joan. viii, ^i.
464 S. AUGUSTIWI EPISCOPI
cumque cognosccre, non de carnis generatione Dominum
loqui, sed de vitse institutione. Et quia consuetudo Scrip-
turarum est, quas legebant, fornicationem spiritaliter ap-
pellare , cum diis multis et falsis anima tanquam prosti-
tuta subjicitur , ad hoc responderunt : « Dixerunt itaque
» ei : Nosex fornicatione non sumus nati, unum patrem
» habemusDeum^ » Jam viluit Abraham. Repulsi enim
sunt , quomodo repelli debuerunt ore veridico : quia tahs
erat Abraham , cujus facta non imitabantur , et de ilhus
genere gloriabantur. Et mutaverunt responsionem ^ cre-
do , dicentes apud semetipsos : Quotiescumque nomina-
verimus Abraham , dicturus est nobis, Quare non imita-
mini eum , de cujus genere gloriamini ? Nos sanctum ,
justum, innocentem, tantum virum imitari non possumus :
Deum dicamus patrem nostrum, videamusquid nobis dic-
turus est.
YIII. Prorsus falsitas invenit quod diceret, et non in-
veniret veritas quid responderet? Audiamus quiddicant,
audiamus quid audiant : « Unum , inquiunt , patrem ha-
)) bemus Deum. Dixit ergo eis Jesus : Si Deus pater ves-
)) ter esset, diligeretis utique me : ego enim ex Deo pro-
)) cessi et veni. Neque enim a me ipso vcni , sed ille me
» misit^. » Dicitis Deum patrem , agnoscite me vel fra-
trem. Verumtamen erexit intelligentibus cor , et illud te-
tigit quod solet dicere ; « Non a me ipso veni, ille me mi-
)) sit, a Deo processi et veni. » Meraentote quid soleamus
dicere, Ab illo venit; et a quo venit , cum illo venit.
Christi ergo missio , est incarnatio. Quod vero de Deo
processit Verbum , seterna processio est : non habet teni-
pus , per quem factum est tempus. Nemo dicat in corde
suo, Antequam esset Verbum, quomodo erat Deus? Nun-
quam dicas , Antequam esset Verbum Dei. Nunquam Deus
« Joan. vm, 4i. — ' li>i*l- 42-
IJN JOAISMS EVANGELIUM, XRACT. XLll. 4C5
sino VtM-ho fiiit ; ([uia Verbum ost mancus, nou transicus^
Deus, uon sonus ; pcr (|uera faclum est C(elum cl lerra,
non (juod procteriit cum iis quae facta sunt super terram.
Ergo ab illo proeessit iit Deus , ut 8e(|ualis , ut Filius uui-
cus, ut Verbum Palris : et venit ad nos, quia Ver])uni
caro faetum est , ut habilaret in nobis. Advenlus ejus,
humanitas ejus : mansio ejus, divinitas ejus : divinitas ejus
(|uo imus, humanitas ejus (jua imus. Nisi nobis ficret^jua
iremus , nuu([uam ad ilium manentem [)erveniremus.
IX. « Quare, inc[uit, loquelam meam non cognoscitis?
» Quia non potestis audire sermonem meum ^ » Ideo non
poterant eognoscere, quia non poterant audire. Sed unde
audire non poterant, nisi ([uia corrigi credendo nolel)ant?
Et hoc unde? « Vos a patre diabolo estis. » Quandiu [la-
trem commemoratisPQuandiu patres mutalis, modo Abra-
ham , niodo Deum ? Audite a Filio Dei , cujus sitis filii.
« A patre diabolo estis. »
X. Hic jam cavenda est haeresis Manichoeorum , quae
dicit esse quamdam naturam mali et quamdam gentem
lcnebrarum cum princi[)ibus suis, quae ausa est pugnare
contra Deum : illum vero Deum , ne debellaret gens ad-
versa regnum ejus^ misisse contra eam tanquam viseera
sua principes de luce sua ; eamque gentem fuisse debella-
tam , unde diabolus originem ducit. Hinc dicunt ducere
originem carnem nostram 5 et secundum hocputant dic-
tum a Domino : « Vos a patre diabolo estis , » quod cs-
sent illi velut natura mali , ducentes originem de gente
contraria tenebrarum. Sic errant, sic excaecantur, sic se
ipsos faciunt gentem tenebrarum , credendo quod falsum
est contra eum a ([uo creati sunt. Bona est enim omnis
natura, sed vitiata est hominis natura per voluntatcm ma-
lam. Quod fecit Deus non potest esse malum , si ipse ho-
' Joaii. VII), 43.
cxxn. 30
466 S. AUGCSXIJNI EPISCOPI
mo 11011 sit sibi malus : s^d plaiie Grcator, Greator estj
creatura , creataia est ; ;£c|uari crcatura iion potest Grea-
tori. Discernite euni qui fecit, ab eo quod fecit. iEquari
iion potest fabro scamiium, aequari iion potest columna
structori : et taraen faber si scaraiium fecit, lignura ipse
non creavit. Dominus autem Deus noster quia omnipotens
est , et Verbo fecit quod fecit : omnia quae fecit non lia-
buit unde faceret , et tamen fecit. Facta sunt enim quia
voluit, facta sunt quia dixit ; sed facta factori comparari
non possunt. Quseris quod compares, Fiiium unicum ag-
nosce. Unde ergo Jud«i filii diaboii '? Imitando , non nas-
cendo. Audite Scripturae sanctae consuetudinem : Propheta
dicit ad ipsos Judoeos : « Pater tuus Amorrhaeus , et ma-
» ter tua Gethaea^ » Amorrlioei gens erat quredam, unde
originem Judaei non ducebant : Gethaei et ipsi gentem
suam liabebant, omnino ahenam a genere Judaeorum.
Sed quia erant impii Amorrhaei et Gethaei , Judaei autera
imitati sunt impietates illorum : invenerunt sibi parentes,
non de quibus nascerentur , sed quorura mores sectando
pariter damnarentur. Quaeritis autem fortasse , unde ipse
diabolus.^ Inde utique unde et caeleri Angcli. Sed caeteri
Angeli in sua obedientia perstiterunt : iile inobediendo et
superbiendo lapsus est angelus, et factus est diabolus.
XI. Sed modo audite quid dicat Dorainus : « Vos , in-
» quit, a patre diabolo estis , et desideria patris vestri
» vultis facere ^ » Ecce unde fdii ejus : qiiia talia deside-
ratis, non quia de illo nati estis. Quae sunt illius desideria?
« Ilie homicida erat ab initio. » Ecce quod est, « deside-
» ria patris veslri facere vultis : Quaeretis me occidere ,
» hominem qui veritatera vo!)is dico. » Et ille invidit ho-
miiii , et occidit hominem. Diabolus enim cuni invideret
homini, serpentem indutus locutus est mulieri, et de mu-
' Ezedi. XVI, 3. — '' Joan. viu, 44-
IN JOANJSIS EVANGELILM , TRACT. XLII. 467
licre venonavit et virum ^ IMorlui sant clinholum audien-
do, (juem non audisscnl, si Dominum audire voluissent:
posilus enim homo inter eum quicreavit, eteum qui lap-
sus est, obtempcrare debuit Creatori, non deceptori. Ergo
« illc homicida crat ab initio. » Videte gcnus homicidii ,
fValrcs. llomicida dicilur diabolus , non gladio armatus ,
non ferro accinctus , ad homincm venit , verbum malum
scminavit, etoccidit. Noli ergo putare te non csse homici-
dam, quando fratri tuo mala pcrsuadcs : si fratri tuo mala
persuadcs, occidis. Et ut scias quia occidis , audi Psal-
mum : « Filii hominum, dentes corum arma ct sagittae,
)) et lingua corum machaera acuta'*. » Vos ergo « deside-
» ria patris vestri vultis lacere^ : » ideo saevilis in carnem,
((uia non potestis in mentem. « Ille homicida erat ab ini-
» tio : » uti(iue in primo hominc. Ex illo ille homicida,
ex quo potuit fieri homicidium : ex illo potuit fieri homi-
cidium , ex quo factus est homo. Non enim posset occidi
homo, nisi prius fieret homo. « Homicida ergo ille ab ini-
» tio. » Et unde homicida? « Et in vcritate non stetit. »
Ergo in veritate non f uit, sed non stando cecidit. Et quare
« in veritate non stetit? Quia veritas non est in eo.»Non
quomodo in Christo, sic est veritas, ut Christus ipse sit
veritas. Si ergo iste in veritate stetisset , in Christo stetis-
set : sed « in veritate non stetit, quia veritas non est in eo. »
XII. « Cum loquitur mendacium, ex propriis loquitur;
» quia mendax est et pater ejus^. » Quid est hoc^ Au-
dislis vcrba Evangelii , intenti accepistis : ecce repeto ut
agnoscatis quid exigatis. De diabolo Dominus ea dicebat ,
quoe de diabolo dici a Domino debuerunt. « Ille homicida
» erat ab initio, » verum est : nam primum hominem
occidit : « et in veritate non stetit _, » quia de veritate lapsus
est : « Gum loquitur mendacium , » uti({ue ipse diabolus,
" Gen. 111, I. — »Psal. lvi, 5. — 3 Joan. viii, 44- — ^ Ibid.
30.
468 S. AUGUSTINI EPISCOPl
« de piopiiis loquitur , quia mendax est , et pater ejus. »
luliis verbis([uidam palrem diabolum iiabere putaverunt,
ct quaesierunt quis esset diaJjoli pater. Hic vero detesta-
bdis error Manicbaeorum invenit adhuc qua deciperet ini-
peritos. Solent enimdicere, Puta diabolus Angelus fuit,
ct lapsus est : ab illo coepit peccatum , sicut dicitis : Pa-
ter ejus quis erat? Nos contra , Quis enim nostrum ali-^
quando dixit diabolum habere patrem ? Et ilii contra ,
Dominus dicit , Evangelium loquitur , de diabolo dicens ,
ait, « IlJe homicida erat ab initio , et in veritate non ste-
» tit 5 quia veritas non est in eo : cum loquitur menda-
)) cium, de propriis loc[uitur ^ quia mendax est et pater
)) ejus. ))
XIII. Audi , intelhge 5 non te longe mitto, in ipsis ver-
his intellige. Diabolum Dominus dixit patrem mendacii.
Quid est hoc ? Audi quid sit , replica modo ipsa verba, et
intellige. Non omnis enim ([ui mentitur^ pater mendacii
sui est. Si enim ab alio mendacium accepisti , et dixisti ;
tu quidem mentitus es profereiido mendacium : sed pater
mendacii ipsius non es ; quia ab altero acce[oisti menda-
cium. Diabolus autem a se ipso mendax fuit: mendacium
suum ipse genuit, a nemine audivit. Quomodo Deus Pater
genuit FiUum veritatem : sic diabolus lapsus genuitquasi
filium mendacium. His auditis, replica nunc et recole
verba Domini: mens cathohca quid audieris adverte, quid
dicat attende. « Ille , » Quis ? diabolus : « homicida erat
» ab initio. )) Agnoscimus, occidit Adam.«Et in veritate
» non stetit. » Agnoscimus, quia de veritate lapsus est.
(( Quia veritas non est in eo. » Verum est , recedendo a
veritate, non habet veritatem. « Gura loquitur menda-
» cium, de propriis io(|uitur. » Non aliunde acci[5it unde
loquatur. « Cum lo([uitur mendacium , de [iropriis lo([ui-
» tur j ([uia mcndax est, et [later cjus. » Et mendax est.
IN JOAHNIS EVANr.F.I.H M , inAC.T. XLU. 4G9
cl patcr mcndacii. Nam Ui fortc mciulax cs , <|iiia mcnda-
cium lo(|ii('ris : scd non cs patcr cjiis. Si cnim (|nod dicis
a diaholo acccpisli , cL diabolo crcdidisli 5 mcndax cs , pa-
tcr mcndacli non es : ille vero quia non aliunde acccpit
mcndacium , quo mcndacio tanquam veneno serpcns lio-
mincm occiderct, patcr est mcndacii ; sicut Dcus Palcr cst
vcritatis. lleccdite a patre mcndacii , curritc ad Patrcm
veritatis : amplectimini veritatcm , ut accipiatis liber-
taicm.
XlY.IIIi ergo Judivi apud patrcmsuum vidcrunt quod
loquebantur ; quid , nisi mendacium? Dominus autem
apud Palrcm suum vidit quod loquerctur : quid, nisi se
ipsum? quid , nisi Verbum Patris? (juid nisi veritatem
Patris aeternam , ct Patri coaetcrnam ? « Ille ergo homi-
« cida erat ab initio, ct in veritate non stetit, quia veritas
» non cst in eo : cum loquitur mendacium , de propriis
» loquitur 5 quia mendax est. » Et non solum mendax
est , sed <( et pater ejus est : » id est , ipsius mcndacii
quod loquitur , pater est , quia ipse genuit mcndacium
suum. <( Ego autem quia veritatcm dico, non crcditis
» mihi. Quis cx vobis arguit me dc pcccato ^»Quomodo
ego arguo et vos et patrem vestrum. « Si vcritatcm dico,
» quare vos non credilis mihi ? » nisi quia filii diaboli
estis.
XV. « Qui est ex Deo , verba Dei audit : propterca vos
» non audifis, quia cx Deo non estis '^. » Iterum nolite
attendere naturam , sed vitium. Sic sunt isti ex Dco et
non sunt cx Deo : natura ex Deo , vitio non ex Deo. Ob-
secro vos attendite : in Evangelio habetis unde sanemini
contra errores vencnosos et nefarios haereticorum. Quo-
niam ct de his verbis solent Manichaei diccrc : Eccc, quia
duae naturae sunt, una bona er altera mala : Dominus di-
' Joan viii, 45, 46- — ' It>iJ- 4?-
470 S. AUGUSTINI EPISCOPI
cit. Quid dicit Dominus?((Propterta vos non audilis, quia
» ex Deo non estis. » Dicit haec Dominus. Quid ergo , in-
quit, tu ad ista dicis? Audi quae dicam : Et cx Deo sunt,
et ex Deo non sunt : natura ex Dco sunt, vitio non sunt
ex Deo : natura cnim bona quae ex Deo est , peccavit vo-
luntate, credendo quod diabolus persuasit, et vitiata est :
ideo medicum quaerit, quia sana non est.Ecce quod dico.
Sed impossibile tibi videtur ut ex Deo sint, et ex Deo non
sint : audi quia non est impossibile. Sic sunt ex Deo, et
non sunt ex Deo, quomodo et fibi Abrahae sunt, et non
sunt filii Abrahae. Hic habetis, non est quod dicatis. Ip-
sum Dominum audi, ipse illis dixit : (( Scio quia filii
)) Abrahse estis ^ » Numquid Dominus mentiretur ? absit.
Ergo verum est quod Dominus dixit : verum est. Verum
est ergo quod illi Abrahae filii erant : verum est. Audi
ipsum negantem. Qui dixit : (( Filii Abrahae estis , » ipse
illos negavit fdios Abrahse. <( Si fdii Abrahae estis, facta
» Abrahae facite. Nunc autem quaeritis me occidere , ho-
» minem qui veritatem vobis dico, quam audivi a Deo :
» hoc Abrahara non fecit. Vos facitis opera patris vestri^,»
id est Miaboli. Quomodo ergo et fiUi Abrahae erant , et
fdii Abrahae non erant ? Utrumque in iUis ostendit : et
filii Abrahae erant, propter originem carnis ; et non erant
fdii Abrahse , propter vitium diabolicae persuasionis. Sic
et Dominurn et Deum nostrum attendite : et ex iJlo erant,
et ex illo non erant. Quomodo ex dlo erant ? quia ipse
creavit horninem de c[uo nati erant. Quomodo'ex illo erant?
quia ipse est conditor natur^! , ipse est creator carnis et
animse. Quomodo ergo ex illo non erant?quia vitiosi a se
ipsis facti erant. Ex illo non erant, quia imitando diabo-
lum, fiHi dial)oli facti erant.
XVI. Venit ergo Dominus Deus ad hominem peccato-
I Joan. vui, 37. — ' Ibid. Sg-^i.
IN J0ANNI8 RVANGELItJM , TRACT, XLII. 471
rem. Diio nomina audisti, et hominem , et peccatoreni.
Qnod homo est, c\ l)eo est : qiiod pcccator cst , non est
c\ Dco. A naliira viliiim scccrnatur : agnoscatur natura ,
undc Greator laudctur : agnoscatur vitium , proptcr quod
mcdicus invocctur. Quod crgo ait Dominus : « Qui est ex
» Dco , vcrha Dci audit, proptcrea vosnon audilis, quia
)) e\ Dco non estis : » non naturarum merita discrevit ,
aut prreter suam animam et carnem , ahquam naturam in
hominihus qu.ie pccciUo vitiata non esset , invcnit : scd
quoniam pr.iescicrat qui fuerant credituri , ipsos dixit ex
Deo , quoniam regenerationis adoptione renascerentur ex
Deo. Ad hos pcrtinct, «Qui est e\ Deo,verha Deiaudit.»
Quod vero sequitur , « Propterea vos non auditis, quia ex
» Deo non estis : » eis dictum est , qui non solum pec-
cato vitiosi erant , ( nam hoc male commune erat omni-
bus • ) sed etiam praecogniti quod non fuerant credituri ,
ea fidc qua sola possent a peccatorum obligatione libe-
rari. Quapropter prcesciebat illos quibus talia dicebat , in
eo permansuros quod e\ diabolo erant , id est , in suis
peccatis atque impietate morituros, in qua ei similes erant:
nec venturos ad regenerationem in qua essent fihi Dei,hoc
est ex Deo nati, a quo erant homines creati. Secundum
hanc pr.Tdestinationem locutus est Dominus : non quod
ahquem hominum invcnerit, qui vel secundum regenera-
tionem jam esset ex Deo, vel secundum naturam jam non
esset ex Deo.
472 , , , S. ATJGUSTINT EPISCOPI
TRAGTATUS XLIII.
Ab eo ([uocl scripUim est : Responderunt igitur JucUei
et di.verunt ei : usque ad id , Tulerunt ergo lapides
Judcei ut jacerent in eum : Jesus autem ahscondit
se , et exi{'it de templo.
I. \fn ista lectione sancti Evangelii , quae hodie recitala
est, a j)otenlia discimiis patientiani. Quid enim sumiis
servi ad Dominum , peccatores adjustum, creatura ad
Creatorem? Tamen quomodo si quid mali sumus , a no-
bis sumus : ita quidquid boni sumus, ab ilJo et per illum
sumus. Et niiiil sic quaerit homo quomodo potenliam :
haljet Dominum Christum magnam potentiam : sed prius
ejus imitelur patientiam , ut perveniat ad potentiara. Quis ,
nostrum patienter audiret si alicui diceretur : « Daemo-
» nium habes? » Quod dictum est ei qui non solum ho-
mines salvabat, sed etiam daemonibus imperabat.
II. Hoc enim cum dixissent Judaei : « Nonne bene dici-
» mus nos, quia Samaritanus es, et daemonium habes ^ ? «
Horum dnorLiiO silii objectorum unum negavit, nlterum
non negavit. Kespondit enim , et ait : « Ego daemonium
» non habeo '-. » TS^on dixit , Samaritanus non sum : et
utique duo luerant objecta. Quamvis maledictum male-
dicto non reddiderit, quamvis convicium non convicio re-
futaverit : pertinuit tamen ad eum negare unam rem^ alte-
ram non negare. Non fVustra , fratres : Samaritanus enim
interpretatur custos. Noverat se ille nostrum esse custo-
• Joan. vm, 48. — ^ \h'\A 49-
TN JOANNIS r.VANCF.I.IX M, TnACT. \1.III. 473
(lem. « Non enim dormil , no([U(> ilormilat (jni cuslodit
» Isracl ' : » ct, (( Nisi DoMiinus; ruslodicrit civitalcm, in
« vanum vigilabunt ([ui cuslodiunt -. » Est crgo illc cus-
tos nostcr, ([ui crcator noster. Num cnim pertinuit ad
cum nt rcdimcremur, ct non pertincret ut scrvarcnuir?
l)eni(|uc nt pionius novcrilis mystcrium ([uarc se Samari-
tanum negare non debnit, parabolam illam notissimam
attcndite , ubi homo cjuidam descendebat ab Jerusalem
in Jcricho, ct incidit in latroncs, qui cum graviter vulnc-
rantcs, scmivivum in via rclic[ucrunt ^ Transiit saccrdos,
neglexit cum : transiit Levites, et ipse praeteriit : transiit
([uidam Samaritanus, ipse est custos nostcr , ipse accessit
ad saucium, i[ise impendit misericordiam, ei([ue se praes-
titit proximum, quem non dcputavit alienum. Ad hoc ergo
soluni quod dcTmonium non habcret, non autem se Sa-
maritanum non esse rcspondit.
III. Dcinde post tale convicium, hoc solum dixit de
gloria sua : (( Sed honorifico , in([uit , Patrem meum , et
)) vos inhonorastis me'*. •» Hoc cst, Ego me non lionori-
fico, ne vobis arrogans videar, habeo quem honorificcm :
sed si vos me agnosccretis , sicut ego honorifico Patrem ,
sic et vos honorificarclis me : ego facio quod debeo, vos
non facitis quod dcbetis.
IV. (( Ego autcm , inquit , non qucero gloriam mcam ,
» est qui quaerat et judicet ^ » Quem vnlt intclligi , nisi
Patrem ? Quomodo crgo alio loco dicit : (( Patcr non ju-
» dicat qucmquam, scd omne judicium dcdit Fiho^ : » ct
hic dicit : (( Non qunero gloriam meam , est qui quaerat et
» judicet? )) Si ergojudicat Pater, quomodo non judicat
qucmquam , sed omne judicium dcdit Fiho.^
V. Hanc quaestionem ut solvamus , attenditc: simili lo-
' Psal. cxx, 4- — ' Id. cxxvi, i. — 3 Luc. x, 3o. — 4 Joan. viii; ^g, —
Slbid. 5o. — 6 i,j. y^ 22.
474 S. AUGUSTINl EPISCOPI
cutione solvi potest. Scriptum habes : « Deus neminem
» tentat ' : » et iterum scriptumhabes : « Tentat vos Do-
» minus Deus vester, ut sciat si diiigiliseum ^. » Nempe
quaestio est , videtis. Qnomodo enim Deus neminem ten-
tat, et quomodo tentat vos Dominus Deus vester, ut sciat
si diligitis eum ? Item scriptum est : « Timor non est in
» charitate, sed perfecta charitas foras mittit timorem ^ : »
et alio loco scriptum est : « Timor Domini castus perma-
» nens in saeculum sseculi^. » Et ipsa quaestio est. Quo-
modo enim perlecta charitas foras rnittit timorem, si timor
Domini castus permanet in sseculum sseculi ?
VI. Intelligimus ergoduas esse tentationes, unam quae
decipit , alteram quae probat : secundum eam quae deci-
pit , Deus neminem tentat •, secundum eam quae probat ,
tentat vos Dominus Deus vester, ut sciat si diligitis eum.
Sed iterum et hic alia nascitur quaestio , quoraodo tentat
ut sciat quem latere nihiJ potest antequam tentet. Non
ergo Deus nescit : sed dictum est, utsciat, quod est ut
scire vos faciat. Locutiones tales et in sermonibus nostris
sunt, et in auctoribus eloquentise reperiuntur. De ser-
mone nostro aliquid dicam. Fossa cseca dicitur , non quia
ipsa oculos perdidit, sed quia latendo non videntes facit.
Aliquid et de illis auctoribus dicara. Tristes lupinos ait
quidam , hoc est amaros ^ : non quia ipsi sunt tristes^ sed
quia gustati contristant, hoc est tristes faciunt. Sunt ergo
etin Scripturis locutiones ejusmodi. Qui in talibus quaes-
tionibus cognoscendis laborant, in solvendis talibus quaes-
tionibus non laborant. Ergo tentat vos Dominus Deus
vester ut sciat : quid est , ut sciat ? Ut scire vos faciat , si
diligitis eum . Job latebat se , sed Deum non latebat : admi-
sit tentatorem , et fecit eum sui cognitorem.
' Jac. 1, i3. — ^ Deut. \ui, 3, — ^ i Joan iv, i8. — 4 Psal. xvm, lo.
— 5 virg. 1, Georgic.
IN JOANNIS EVANGBLITJM , TKACT. XLIII. 475
Tll. Qnid dc duol)us timoribiis? Est timor servilis, et
cst liinor c.isliis : (>st linior iic paliaris pduiam, cst alius
timor iic amitlns juslitiam. Timor ille ne patiaris pftMiam,
serviliscst.Quid magnumest timcrepcenam? Hocetn(.'(|uis-
simus servus, hoc et crudL-Ussimus latro. Noncstmagnum
timere pcrnam , sed magnum est amare justitiam. Qui
crgo amat justitiam, nihil timet? Timet plane : non ne
incidat in pnenam, sed ne amittat justitiam, Fratres mei,
credite , et conjicitc ex eo quod amatis. Amat ah(|uis ves-
trum pecuniam. Putas invenio ali([uem qui non ametPEx
hoc tamen ipso quod amat , intelligat quod dico, Timet
damnum : quare timet damnum? quia pecuniam ddigit.
Quantum amat pecuniam, tantum timet ne perdat pecu-
niam. Ergo invenitur ali([uis amator justitiae, qui plus in
corde dam.num pertimescat, qui plus timeat expoliari jus-
titia, quam lu pccunia. Ipse est timor castus, ijise perma-
net in ScTculum soeculi : non eum toUit charitas, nec foras
mittit, sed magis complectitur, et comitem tenet simul et
possidet. Venimusenim ad Dominum, ut videamus facie
ad faciem : ibi timor castus nos servat : timor enim ille
non perturbat , sed confirmat. Timet mulier adultera ne
vir ejus vcniat, timet et casta ne vir ejus abscedat.
VIIl. Ergo sicut secundum aliam tcntationem, Deus
neminem tentat ; secundum aliam vero, tentat vos Dorai-
nus Deus vester : et secundum alium timorem, timor non
est in charitate, sed perfecta charitas foras mitlit timo-
rem ; secundum vero alium timorem, timor Domini castus
permanet in sa?culum saeculi : sic et hoc loco secundum
altcrum judicium Pater non judicat quemquam, sed omne
judicium dedit Filio j secundum vero alterum judicium ,
« Ego , inquit , non quaero gloriam meam , est qui quae-
» rat et judicet.
IX.^^Et de ipso verbo quaestio ista solvatur. Habes in
476 S. AUGUSTINI EPISCOPI
Evangclio commcmoratum poMiale judicium , « Oui non
» creclit, jam judicatus est^ : » et alio loco , « Veniet
)) hora quando ii qui sunt in monumentis audient vocem
)> ejus , et procedent qui bene fecerunt in resurrectionem
)) vitae, qui male egerunt iii resurrectionera judicii'^. »
Videtequemadmodum judicium pro damnatione et poena
posuit. Et tamen si semper judicium pro damnatione ac-
ciperetur, numquid audiremus in PsaJmo : « Judica me
» Deus'^? » Ibi judicium secundum alUictionem, hic judi-
cium secundum discretionem positum est. Quomodo se-
cundum discretionem? Quomodo exponit ipse qui ait :
« Judica me Deus. » Lege enim et vide quid sequitnr.
Quid est, « Judica me Deus? Et discerne causam meam,
» inquit , de gente non sancta. » Quod ergo dictum est ,
« Judica me Deus , et discerne causam meam de gente
» non sancta , » secundum hoc ait modo Dominus Chris-
tus : « Ego non quaero gloriam meam , est qui qusrat et
» judicet. » Qnomodo « est cjui quaeratet judicet? » Est
Pater qui gloriam meam a vestra gloria discernat et sepa-
ret, Vos enim secundum hoc saeculum gloriamini : ego
non secundum hoc saeculum glorior, cjui Patri dico : «Pa-
» ter , glorifica me ea gloria , quam habui apud te, ante-
» quam mundus esset^. »Quid est, ea gloria ? ab humana
inflatione discreta. Secundum hoc judicat Pater. Quid est,
judicat? discernit.Quid discernit ? gloriam Fihi sui a glo-
ria hominura , quia ideo dictum est : « Unxit te Deus ,
M Deus tuus oleo exultationis prae particibus tuis^ » Non
enim quia homo factus est , jam comparandus est nobis.
Nos homiues cum peccato, ille sine peccato : nos homines
trahenles de Adam et mortem et delictum ^ ille de virgine
carnem mortalem , nullam inicpiitatem. Denique nos nec
» Joan. lu, 18. — » Iil, V, 28. — ' Psal. xui, i. - 4 ,Ioan. xvii, 5. —
^ Psal. XLiv, 8.
IW JOANNIS EVANGELIUM , TRACT. XLIII. 477
(|iiia voliiimis nali sunius, ncc (|uan(liu volumus vivimus,
iRC (|uomo(lo volumus moriinur : ilk; anlc'((uam nascoio-
lur elfgit de qua nascerelur , nalus fccit ut a Mayis ado-
rarclur, civvit infans, ct miraculis se Dcum oslcndchat,
et inlirmitatc liomincm pr.clcrcbat. 1'oslrcmo dcgit ct
genus mortis, hoc est , ut in ( ruce penderet , et ipsam
crucem in IVonlihus (idclium ligcrct: ut dicat Christianus :
<( Mihi autcm absit '^^loriari , nisi iii cruce Domini nostri
)) Jesu Christi '. » h\ ipsa cruce (|uando voluit , corpus
dimisit, et abscessit : in ipso sepulcro (|uandiu voluit, ja-
cuit ; quando voluit, tan(|uam dc Iccto surrexil. Kryo ,
fratres, secundum ipsam lormam scrvi , (nam illud quis
digne Io(|uitur , « In principio erat Verbum, et Verbuni
)> erat apud Deum , et Deus erat Vcrbum ? ) sccundum
ipsam , in({uam , lormam servi multum interest inter jjlo-
riam Christi , et gloriam hominum caeterorum. De ipsa
gloria dicebat, (juando c[uod doemonium haberet audie-
bat, (( Ego non (|UcTero gloriam meam , est qui quoerat ct
)) judicet. »
X. Tu autem de te Domine quid dicis.? « Amen , amen
)> dico vobis, si quis s(Mmoncm meum servaverit , mor-
» tcm non videbit in cieternum -. » Vos , inquil, dicitis :
<( Daemonium habes : » ego vos ad vitam voco : servate
sermonem meum, et non raoriemini.Illi audiebant. <( Mor-
» tcm non videbit in aeternum ([uiscrmonem meum ser-
» vaverit : » et irascebantur, quia jani mortui erant illa
morte, quse vitanda erat. <( Dixerunt ergo Judsei : Nunc
» cognovimus quia doemonium habes : Abraham mor-
» tuus est et Prophetse , et tu dicis : Si (juis sermonem
» meum servaverit, mortem non gustabitinaeternum ^.m
Videteloculionem Scripturarum : <( jMortem non videbit,»
id est , (( gustabit. Mortem videbit , moi tem gustabit. »
' Galat. VI, i4- — ' Joan. viu, 5i. — ^ Ibid. 52.
478 - S. AUGUSTIJSI EPISCOPI
Quis videt ? quis gustat? Quos oculos liabet homo , ut vi-
deat quando moritur? Quando veniendo mors ipsos ocu-
los claudit ne aliquid videant : quomodo dicitur « non
» videbit mortem ? » Item quo palato , quilms faucibus
mors gustatur, ut quid sapiat dignoscatur ? Quando totum
sensum tollit , quid in palato remanebit ? Sed « videbit »
dictum est, et « gustabit » pro eo quod est experietur.
XI. Hsec Dominus, parum cst si dicam , morituris , lo-
quebatur moriturus : quia et Domini exitus mortis , sicut
loquitur Psalmus^ Cum ergo et morituris loqueretur, et
moriturus loqueretur , quid sibi vult quod ait: « Qui ser-
» monem meum servaverit , mortem non videbit in seter-
» num ; » nisi quia videbat Dominus aliam mortem, de
qua nos liberare venerat, mortem secundam, mortera
aeternam, mortem gehennarum, morlem damnationis cum
diabolo et angclis ejus? Ipsa est vera mors : nam ista mi-
gratio est. Quid est ista mors ? Relictio corporis, depositio
sarcinse gravis : sed si aiia sarcina non portetur , qua ho-
mo in gehennas praecipitetur. De ipsa ergo morte Domi-
nus dixit : « Mortem non videbit in seternum , qui ser-
)) monem meum servaverit. »
XII. Non expavescamus istam mortem , sed illam timea-
mus.Quodest autem gravius, multi perverse timendo istam,
inciderunt in illam. Dictum est aliquibus, Adorate idola,
quod si non feceritis, interficiemini : aut quemadmodum ille
Nabuchodonosor dixit : « Si non feceritis , mittemini in
)) caminum ignis ardentis-. » Multi timucrunt et adora-
verunt, nolentes mori mortui sunt : timendo mortera quae
non evaditur , inciderunt in mortera quam evadere feli-
citer possent , si istam quse non evaditur infeliciter non
timerent. Natus es, homo , moriturus es. Qua ibis , ut
non moriaris ? quid f acies ut non moriaris ? Ut Dominus tuus
' Psal. Lxvii, 21. — » Dan, m, i5. " '"'
IN JOAiMHlS EVAWGELIOM, TRACT. XLllI. 479
necessilate moritunim coiisolarolur , voluntate mori dig-
nalus osl. Ouando vides Chrisluni niorluuni , clcdignaris
niori? Ergo morilurus es : (jua evadas hoc, non habes.
Ilodic sit, cras sil, fulurum est , debitum cst reddendum.
Quid crgo agit homo tinicns , lugicns , occullans se ne in-
veniatur ab inimico? Num(juid agit ut non moriaturPSed
ut paulo serius moriatur. iSon ;tcci|nt debiti sccuritatem ,
sed postulat ddationem. Quantumhbet diu dilleratur, ve-
niet tjuod diircrtur.lllam morleni limcamus cjuam timue-
runl Ircs viri, cjuaudo dixerunt regi : « Potens est Deus
» etiam de ista llamma liberare nos , scd et si non *. » Ibi
fuit timor illius morlis, cjuam raodo Dominus commina-
tur , c|uando dixerunt , Sed et si noluerit aperte iiberare ,
potest in occullo coronarc. Undeet ipscDominus lacturus
iMarlyres, etcaput martyrura futurus ait: « Nohte tiraere
» cos cjui occidunt corpus , et postea non habcnt cjuid
» iaciant-. » Quomodo non habent quid laciant? Quid si
cum occidcrint, corpus bestiis lacerandum ct diripiendum
ahtibus projiciant -^ ? videtur adhuc saevitia habere c[uod
faciat. Sedcui facit? qui migravit. Inest corpus, sed nul-
lus est sensus. Habitalio jacet, habitator abscessit. Ergo
postea non habent c[uid faciant : non sentientienim nihil
faciunt. « Sed cum timete qui habet potesLateni et corpus
» et animam occidere in gehenna ignis. » Ecce de cjua
morte Joquebatur, cum diceret : « Qui sermonem meum
» servavcrit, mortem non videbit in aeternum. » Serve-
mus ergo, fratres, sermonem ipsius in fide : perventuri ad
spcciem , cum accej^erimus plenissimam libertatera.
Xlll. Isti aulem indignantes mortui_, et morli sempiternae
praedestinati , rcspondebant conviciose , et dicebant ,
« Modo cognovimus c[uia doeraoniura habes : Abraham
» mortuus cst et Prophetae*. » Sed ista morte quam Do-
' Dan. ui, 17. — * Malth. x, 28. — 3 Lqc. xn, 4. — ^ Joan. vui, 52.
480 S. AUGUSTINl EPISCOPI
minus vult iiitelligi, nec Abraham mortuus est, nec Pro-
phetae. Uh enim mortui sunt et vivunt : isti vivebant , et
mortui erant. Nam respondens quodam loco Sadducaeis
moventibus quaestionem de resurrectione, hoc ait ipse
Dominus : « De resurrectione autem mortuorum non le-
)) gistis, quomodo ait Dominus de rubo ad Moysen, Ego
» sum Deus Abraham et Deus Isar.c, et Deus Jacob?Non
» est Deus mortuorum, sed vivorum^ » Si ergo ilh vi-
vunt, laboremus sic vivere, ut cum ilhs vivere possimus
cum mortui fuerimus. « Queni te ipsum facis, » inquiunt,
ut dicas , « Mortem non vidcbit in £Eternum (jui sermo-
» nem meum servaverit'^ : » cum scias et Abrahammor-
tuum et Prophetas ?
XIV. « Respondit Jesus, Si ego giorifico me ipsum 5 gio-
)> ria mea nihil est : est Pater meus qui glorificat me^. »
Hoc ait propter illud quod dixerunt_, « Quem te ipsum
» facis ? » Refert enim gloriam suam ad Patrem , de quo
est quod Deus est. Ahquando Ariani et de isto verbo ca-
lumniantur fidei nostrae, et dicunt, Eccemajor est Pater,
quia utique glorificat Fihum. Haeretice, non legisti et
ipsum Fihum dicentem , quod glorificet Patrem suum^?
Si et ille Fihum glorificat , et Fihus Patrem glorificat :
pone pervicaciam, agnosce sequahtatem, corrige perver-
sitatem.
XV. « Est » ergo, inquit, « Pater meus qui glorificat
)) me, quem vosdicitis, quia Deus noster est, et non
)) cognovistis eum ^ » Videte , fi^atres mei_, Quemadmo-
dum ostendat ipsum Deum Patrem esse Christi, qui
annuntiatus est et Judseis. Propterea dico, quia rur-
sus quidam ha^retici dicunt Deum annuntiatum in ve-
teri Testamento, non esse Palrem Cliristi : sed nescio
I Mattb. XXII, 3i, 32, et Exod. ui, 6. — ' Joan. viii, 53. — 3 ][;iJ. 5^.
— 4 Id. xvii, 4- — ^ W- vm, 55, •"■•■: •'. ""'"...
IN JOANNIS EVANGEHDM, TRACT. xliii. 481
(|ucni principcMn malorum angclorum. Manich.iei suntc|ui
isla dicunt, Marcionitic sunt ([ui ista dicunt, Sunt et alii
lorlasse haeretici, cjuos commcmorarc vel non opus est ,
vcl a mc omnes rccoh in pr.Tscntia non possunt : non
deiiicrunt tanicn cjui hoc dicercnt. ltac|uc altendite, ut
habcatis cpiid dicatis et contra ipsos. Eum dicit Patrem
suuni Dominus Christus , (|uem illi dicebant Deum suuni,
et non cognoverunt : si enim ipsum cognovissent, cjus
Fihum rccepissent. « Ego autcm, incjuit, novi cum, »
Secundum carnem judicantibus potuit et hinc arrogans
vidcri, c(uia dixit, <( Ego novi eum. » Sed videte c|uid
sccjuatur : « Si dixero cjuia non novi eum , ero similis vo-
» bis mendax : » Ergo arrogantia non ita caveatur, ut
veritas rehnc[uatur. « Sed scio eum, et sermonem ejus
» servo. » Sermonem Patris tanquam Fihus lo(|uebatur :
et ipse erat Verbum Patris , cjuod hominibus locjuebatur.
XVI. (( Abraham patcr vester exultavit ut videret diem
» meum , et vidit et gavisus est *. » Magnum tcstimo'
nium perhibet Abrahae , semen Abrahae, creator Abrahae :
(( Abraham exultavit, inquit, ut videret diem meum. »
Non timuit, sed (( exultavit ut videret. » Erat enim in illo
charitas, quae Ibras raittit timorem-. Non ait , exultavit
quia vidit : sed, (( exultavit ut videret. » Credens utique
exultavit sperando, ut videret intelligendo. (( Et vidit. »
Et quid potuit plus dicere , vel quid debuit plus dicere
Dominus Jesus Christus ? (( Et vidit , inquit, et gavisus
» est. » Quis explicat hoc gaudium, fratres mei ? Si gavisi
sunt iUi quibus Dominus oculos carnis aperuit , i|uale
gaudium fuit videntis cordis ocuhs Jucem ineflabilem,
Verbum manens , splendorem piis mentibus refuigentera,
sapientiam indeficientem , apud Patrem manentem Deum,
ct aiiquando in carne venturum , nec de Patris gremio
' Joan. vin, 56. — » i Joan. iv, i8.
cxxii. 31
482 5. AUGUSTIWI EPISCOPI
recessurum? Totum lioc vidil Abraham. Nam ((uod ait
<( diem meum, » inccrtum potest esse unde dixerit, utrura
diem Dominitemporalem quo erat venturus in carne , an
diem Domini qui nescit ortura , nescit occasum. Sed ego
non dubito patrem Abraham totum [scisse. Et ubi inve-
niam ? An suiiicere nobis debet testimonium Domini nos-
tri Jesu Ghristi? Putemus nos invenire non posse, quia
forte difliciie est , quomodo manifestum sit quod Abra-
ham « Exultavit ut videret diera » Christi, « et vidit et
» gavisus est. » Et si nos non invenimus, numquid men-
tiri veritas posset? Gredamus veritati , et de Abrahae me-
ritis minime dubitemus. Tamen audite unum locum , qui
mihi interim .occurrit. Pater Abraham t[uando misit ser-
vum suum, ut peteret uxorem filio suo Isaac, hoc eum
sacramento obstrinxit , ut fideliter quod jubebatur im-
pleret, et sciret etiam ipse quid faceret. Magna enim res
agebatur, quando Abrahae semini conjugium quserebatur.
Sed ut hoc cognosceret servus quod noverat Abraham ,
quia nepotes non carnaliter desiderabat, nec de genere
suo aliquid carnale sapiebat ^ ait servo suo quem mittebat,
« Pone manum sub femore meo, et jura per Deum coeJi *. »
Quid vuit Deus coeli ad femur Abrahae? jam intelligitis
sacramentum : per femur , genus. Ergo quae fuit illa
juratio , nisi quia significabatur de genere Abrahae ven-
turum in carne Deum coeli ? Stulti reprehendunt Abra-
ham , quia dixit , Mitte manum sub femore meo. Qui
reprehendunt carnemGhristi, reprehendunt factum Abra-
hae. Nos autem, fratres, si agnoscimus carnemGhristi ve-
nerandam, iSlud femur non contemnamus , sedinpro-
phetia dictum accipiamus. Etenim propheta erat Abra-
ham. Gujus propheta ? Serainis sui et Domini sui. Semen
suum significavit dicendo, Mitte manum sub femore meo :
* Gen. XXIV, 3. . .-■ ■-■'•>• -
IN JOANNIS EVANGELIUM , THACT. XLUI. 483
Uominum siuim significavit acldendo , et jura pcr Deum
coeli.
XVII. « IratiJud.Ti responderunt, « Quincjuaginta an-
)) nos nondum habes, et Abraham vidisli ^ : » El Domi-
nus : « AmcMi , amcn dico vobis , antcquam Aljraham
» ficrct, cgosum"*. » Appcndc vcrba, et cognosce mys-
tcrium, « Antcquam Abraham ficret. » IntcUige, « fieret»
ad humanam facturam , « sum » vero ad divinam perti-
ncre snbstanliam. « Ficrct, »([uia creatura est Abiaham.
Non dixit , Antequam Abraham esset ego eram; sed,
« Antequam Abraham fieret, » qui nisi per me non fie-
rct, « ego sum. » Ncc(ue hoc dixit, Antccjuam Abraham
ficret , ego factus sum. « In principio enim fccit Deus
1 coehim et terram^ : » nam in principio erat Verbum*.
» Anlcquam ficret Abraham , ego sum. » Agnoscite Crea-
torcm, discernite creaturam. Qui locjuebatur , semen
Abrahae factas erat; et ut Abraham fieret, ante Abraham
ipse erat.
XVIII. Hincjam velut Abnihae apertissimo convicio
commoti sunt acrius. Blasphemasse quippe ilJis visus est
Dominus Christus, cjuoniam dixit, « Antecjuam Abraham
» fieret, cgo sum. Tulerunt ergo lapides ut jacerent in
» eum^ » Tanta diiritia c{UO curreret, nisi ad similes?
« Jcsus autem, » tanquam homo, tanquam in forma
servi , tancpiam humilis , tanquam passurus , tancjuam
moriturus, tanciuam nos suo sanguine redempturus : non
tanquam ilie cjui est , non tancjuam in principio Verbam,
et Verbum apud Deum. Nam cum ilh lapides lulertint ut
mitterent in eum , c[uid magnum erat ut eos continuo
dehiscens terra sorberet , et pro lapidibus inferos inveni-
rent? Non erat magnum Deo : sed magis erat commen-
' Joan. vm, 5-. — ' Ibid. 58. — ' Gen. i, f. — 4 Joan. i, i . — 5 ij
Viii, 59.
31.
484 S. AUGUSTIM EPISCOPI
danda patientia, quam exserenda potentia. « Abscondit
» se » ergo ab eis , ne lapidaretur. Tanquam homo a lapi-
dibus fugit : sed vae illis a quorum lapideis cordibas Deus
lugit.
fflf.rff:
_; TRACTATUS XLIV.
Ab eo quod scriptum est, Et prceteriejis vidit hominem
ccecum a nativitate : usque ad id, JVunc vero dici-
n tis quia videmus , peccatum vestrum manet.
I. De homine quem Dominus Jesus illuminavit , qui
caecusnatus fuit, prolixa lectio recitala est : quam si uni-
versam pertractare conemur , pro sui dignitate , sicut
valemus , singula considerantes, non suliicit dies. Proinde
peto et admoneo Gharitatem Vestram, ut in iis quae aperta
sunt, sermonem nostrum non requiratis : namnimislon-
gum erit 'in singulis immorari. Breviter ergo caeci hujus
illuminati commendo mysterium. Ea quippe quae fecit
Dominus noster Jesus Christus stupenda atque miranda,
er opera et verba sunt : opera , quia facta sunt ', verba ,
(juia signa sunt. Si ergo quid significet hoc quod factum
esl cogitemus, genus humanum est iste caecus : haec enim
£ajcitas contigit in primo homine per peccatum , de quo
omnes originem duximus , non solum raortis , sed etiam
iniquitatis. Si enim caecitas est infidelitas , et illuminatio
fides ; quem fidelem quando venit Christus invenit.^
Quandoquidem Apostolus natus in gente Prophetarum
dicit , « Fuimus et nos aliquando natura fdii irae , sicut
» et caeteri ^ : » Si fihi irae , tihi vindictse , fiiii poenae ,
' Ejilies. i), 3.
IN JOANNIS EVA^r. |-i.ii'M . ■m Ar .T. \l.iv. 485
filii golienn.iB. Qnomodo nalura , ni.>i (|iiia pcHcantc primo
lioinine, vilium pro nalura inolcvil, Si vilium pro nalura
inolovit, secundum mcntcm omnis homo caeciis natus est.
Si enim videt , non opus habet ductore : si opus habet
ductore et illuminatore, c.iecus est ergo a nativitate,
II. Venit Dominus : quid fecitPMagnum mystcrium
commendavit. « Expuit in terram ' , •» de salivasua lutum
fecit : ((uia Ycrbum caro factum est. Et inunxit oculos
cneci. Inunctus crat, et nondum vidcbat. Misit illum ad
piscinam ([UcT vocatur Siloc. rertinuit ad Evangelistam
commendare nobis noraen hujus piscinae; et ait, (( Quod
M iiiterprctatur missus'^. » Jam quis sit missus agnoscilis :
nisi enim ille liiissct missus, nemo nostrum esset ab ini-
quitate dimissus. Lavit ergo oculos in ea piscina , quae in-
terpretatur missus , baptizatus est in Christo. Si ergo
([uando eum in se i[5so quodam modo baptizavit , tunc
illuminavit ; c[uando inunxit , fbrtasse catechumenum f e-
cit. Potest quidem aliter atcjue aliter tanti sacramenti ex-
poni profunditas et pertractari : sed hoc sufliciatCharitati
Vcstra? ^ audistis grande mysterium. Interroga hominem,
Christianus es? Respondet tibi : Non sum. Si Paganuc es
aut Judneus ? Si autem dixerit , Non sum : adhuc c[useris
ab eo , Catechumenus, an fidehs? Si responderit , Cate-
chumenus : inunctusest, nondum lotus. Sed unde inunc-
tus ? Quaere, et respondet ; cfuaere ab illo in quem credat :
eo ipso quo catechumcnus est, dicit, In Christum. Ecce
modo loquor et fidelibus et catechumenis. Quid dixi de
sputo et luto? Quia Verbum caro factum est. Hoc et
catechumeni audiunt : sed non eissuflicit ad quodinuncti
sunt : festinentad lavacrum, si lumen inquirunt.
III. Jam ergo propter quasdam in hac ipsa lectione
qusestiones , verba Doraini et ipsius universae lectionis
' Joan. IX, 6. — ' Ibid. 7.
486 S. AUGTJSTINI EPISCOPI
percurramus potius quam tractemus. « Exicns vidit ho-
» minem c.iecum : » non utcumque caecum, sed « a nati-
)) vitate. Et interrogaverunt eum discipuli ejus, Rabln^ ))
Scitis « Rabbi )) quia magister est. Magistrum appella-
bant, quia discere desiderabant : qusestionem quippe Do-
mino proposuerunt tanquam magistro , « Quis peccavit ,
)) hic, an parentes ejus, ut caecus nasceretur? Respondit
)) Jesus, Neque hic peccavit, neque parentes ejus'-, )) ut
csecus nasceretur. Quid est quod dixit.? Si nullus homo
sine peccato, numquid parentes hujus cseci sine peccato
erant? Numquid ipse vel sine originah peccato natus erat,
vel vivendo nihil addiderat ? An quia oculos clausos ha-
bebat, concupiscentiae minime vigilabant.? Quanta mala
committunt cseci? A quo malo abstinet mens mala etiam
clausis ocuhs ? Non poterat videre , sed noverat cogitare,
et forte concupiscere ahquid quod caecus non posset im-
' plere , sed in corde judicari a cordis perscrutatore. Si
ergo et parentes ejus habuerunt peccatum, et iste habuit
peccatum , quare Dominus dixit, « Neque hic peccavit ,
)) neque parentes ejus , )) nisi ad rem de qua interrogatus
est, « utcaecus nasceretur ? )> Habebant enim peccatum
parentes ejus, sed non ipso peccato factum est ut caecus
nasceretur. Si ergo non peccato factum est parentum ut
csecus nasceretur, quare caecus natus est? Audi magistrum
docentem : quaerit credentem, ut faciat intelhgentem.
Ipse causam dicit , quare illc coecus sit natus : « Neque
)) hic peccavit , inquit, neque parentes ejus : sed ut ma-
)) festentur opera Dei in il!o. »
IV. Deinde quid sequitur? « Me oportet operari opera
» ejus qui misit me^. » Ecce est ille missus , in quo fa-
ciem lavit c;)ecus. Et videte quid dixerit, « Me oportet
» operari opera ejus qui misit me , dpnec dies est. » Me^
' Joan. IX, T, 9. — ' Ibid. 3. — ^ [bid ^J. j^.^^ ^ ^
IN JOANNI8 EVANGELIUM, TRACT. XLIV. 487
niontotc (|Momodo universam gloriam illidat (l('(|iio ost :
([uia illc; liahet Firnini qui 60. illo sil , ipsi; iion liabcl tle
(juo 5.it. Sctl (|uarc dixisti , Uomiui', u doncc dics cst i' »
Audi (juare. <( Vcnit no\ ({uandu nemo potest opcrari. »
Ncc tu, Dominci' Ita-nc lantum valcbit no\ illa , ut ncc
tu possis in ea opcrari , cujus opus nox cst? Puto cnim ,
Domine Jesu, imo non puto, scd credo atque confirmo
te ibi fuissc, (|uando dixit Deus: « Fiatlux, » et facta est
lux '. « Si enim Ycrbo fccit, per te fccit : » ct ideo dic-
tum est , « Omnia per ipsum facta sunt , et sine ipso fiac-
» tum csl nihii -, » Divisit Dcus inter lucem et tenebras :
luccm vocavit dicm , ct tenebras vocavit noctcm,
V, Qtine est illa nox , quae cum venerit, ncmo poterit
opcrari? Audi quid sit dies, et tunc intelliges quae sit
nox. Undc sumus audituri quisnam sit dies iste? Ipse
dicat, (' Ouandiu in lioc mundo sum, lux sum mundi^. »
Ecce ipsc est dies. Lavet oculos caecus in die, ut videat
diem. « Quandiu, inquit, inmundosum,lux sura mundi.»
Ergo ncscio (|ua^ nox erit, quando ibi Christus non erit,
idco nenio poterit operari. Rcstat in(|uirere , fratres mei,
patienter accipite inquirentem me : vobiscum quaero ,
vohiscum inveniam a quo quaero. Constat , expressum ac
dcfinitum est, diem conimcmorasseDorrinum hoc locose
ipsum, id est lumen mundi. « Quandiu , inquit, sum in hoc
» mundo, lux sum mundi. » Ergo ipse operatur. Quandiu
est aut(^m in hoc mundo? Putamuseum, fratres, fuisse hic
tunc, et modo non hic esse. Si ergo hoc putamus, jam ergo
post ascensum Domini facta est nox ista metuenda , ubi
ncmo possit operari : si post ascensum Domini facta est nox
ista , undc Aposloh tanla opcrati sunt ? ^jumquid ista nox
erat , quando Spiritus veniens , et omnes qui in uno loco
erant adimplcns , dedit eis loqui omnium gentiura lin-
• Geu. I, 3. — ' Joan, i, 3. — ' Idl. xx, 5.
4(SS S. ATrGTJSTTNI ET>TSCOPI
giiis ' ? Numquid nox erat qnando claiidus ille ad verbnm
Petri salvus efFectus est , imo ad verbum Domini babi-
taiitis in Petro '^ ? Numquid nox erat quando transeuntibus
discipuiis fegri cum iectulis ponebantur , ut vel umbra
transeuntium tangerentur ? Dominus autem cumliic esset,
neminem transiens umbra sua salvum fecit^ : sedipse dis-
cipulis dixerat : h Majora borum facietis^. » Dixerat qui-
dem Dominus, Majora horum facietis : sed non se exlol-
lat caro et sanguis, audiat dicentem, « Sine me nibil
» potestis facere^. »
VI. Quid igitur? Quid dicemus de nocte ista? Qnando
erit, quando nemo potcrit operari?Nox ista impiorum
erit : nox ista eorum erit quiluis in fme dicetur : « Ite in
» ignem seternum. , qui paratus est diabolo et angelis
» ejus^. » Sed nox dicta est, non tlamma, non ignis.
Audi quia et nox est. De quodam servo dicit : « Ligate
» illi manus et pedes, et projicite eum in tenebras exte-
» riores^ » Operetur ergo homo dum vivit, neilla nocte
prseveniatur , ubi nemo possit operari. Modo est ut opere-
tur fides per dilectionem : et si modo operamur , bic est
dies , hic est Christus. Audi promittentem, et ne arbi-
treris absentom. Ipse dixit : Ecce ego vobiscum sum^. »
Quandiu?Nonsit in nobis soUicitudo qui vivimus : si fieri
posset, de hac etiam voce posteros qui futuri sunt secu-
rissimos fiaceremus. Ecce, inqiiit, ego vobiscum sum us-
que in consummationem saecub. Dies iste qui circuitu solis
hujus impletur, paucas horas habet : dies proesentiae
Cln'isti usque in consummationem saeculi extenditur. Post
resurrectionem vero vivorum et mortaorum, cum positis
ad dexteram dixerit : « Venile benedicti Patris mei , per-
» cipite regnum : positis autem adsinistram dixerit, Itein
' Act. n, 2. — ' 1(1 m, 6. — ^ Id. v, i^. — 4 Joan. xiv, i5. — ^ ij.
XV, .'i. — ^" Mnttli. XXV, 4'- — " ^«1 ''^'S '3. — "Id. xxviii, 30.
iN j()\NNi3 r.vANC.ni.irM , 'iuAri. xLiv. 489
» i^iicm ;rU'rnmTi , (ini pni-.iiii.s csl duiholo (;t angelis
» cjiis' ; » il)i dil no\ ubi nemo polcst opcrari , sccl reci-
pcii! tjuod opcraUis csl. Aliud cst tempus operalionis ,
aliud receptionis : « rcddet enim Dominus unicuit[ue
)» sccundum opcra sua'-. » Cum vlvis, lac , si facturus
es : crit enim lunc no\ valida , (pi.iR involvat impios. Sed
ct modo omnis inlitlclis, tjuando moritur, iila nocte sus-
cipitur : non est ut illic alitjuid opcrctiu-. In illa nocte
divcs ardcijat , el stillam ^([u.-k» tle tligilo pau[XM'is rct[ul-
rcbat : dolebat, angcbatur, latcbatur , nec eisubvenieba-
tur-, et conatus est benefacere. Ait enim Abrah.ic, Pater
Abraliam , mitte Lazarum ad fratres meos, ut dicat illis
(|uid hic agatur, ne et i[")si veniant in hunc locum tormen-
torum^. 0 infeJix , (juando vivebas, tunc erat tempus
operandi : modo jam in nocte es , in qua nemo possit
o^ierari.
VII. (( Haec cum dixisset , expuit in terram , et fecit
)) lutum ex sputo, et linivit lutuni su^ier oculos ejus, et
» dixitei, Vadc , et lava in nalatoria Siloe , ([uod inter-
» pretatur missus. Abiitergo, et lavit, et venit videns "*. »
Uiiec quia manifesta sunt, transeamus.
VIII. (( ltaf[ue vicini , et qui vitlebant eum prius quia
» mendicus erat, dicehant, Nonne hic est t[ui sedebat ,
» et mcntllcabat? Aiii dicebant , Quia hic est : alii , Ne-
» quam , scd similisest ejus^. )> Aperti oculi vultum mu-
taverant. (( Ille dieebat, Quia ego .sum , » Vox grata ne
damnaretur ingrata. (( Dicebant ergo ei , quomodo aperti
» sunt oculi tui ? Respondit, Ille homo qui dicitur Jesus,
» lutum fecit , et unxit oculos raeos, ct dixit mihi , Vade
» ad natatoriam Siloe, et lava. El abii, et lavi, et vidi'^. )>
Ecce annuntiator factus est gratine : ecce evangelizat ,
' Matth. XXV. 34, etc. — ^ Id. svi, '2-. — ^ Luc \vi, 27. — 4 Joan.
IX, G, 7.— ^lbid. 8, 9. — C U,iJ. 10. ir.
490 S. AUGUSTINI EPISCOPI
confitetur videns. Cnecus ille confllebatur , et cor im-
piorum frangebatur : quia non liabebant in corde, quod
jam ille habebat in facie. « Dixerunt ei , Ubi est ille, qui
» tibi aperuit oculos? Ait, Nescio*. » In his verbis ani-
mus ipsius adhuc inuncto similis erat , nondum videnti.
Sic ponamus , fratres , tanquam iliam inunctionem in
animo habuerit. Praedicat , et nescit quem praedicat.
IX. « Adducunt eum ad Pharisaeos qui caecus fuerat.
» Erat autem sabbatum quando lutum fecit Jesus, et
» et aperuit oculos ejus. Iterum ergo interrogabant eum
» Pharis-ici, quomodo vidisset. lile autem dixit eis, Lu-
» tum posuit mihi super oculos , et lavi , et video. Dice-
» bant ergo ex Pharisaeis quidam'\ » Non omnes, sed
quidam : jam enim inunguebantur quidam. Quid ergo
dicebant, nec videntes , nec inuncti.!^ « Non est hic homo
» aDeo, qui sabbatum non custodit. » Ipse potius cus-
todiebat, qui sine peccato erat. SabJjatum enim spiritale
hoc est, non habere peccatum. Denique fratres, hoc ad-
monet Deus , quando commendat sabbatum , « Orane
M opus servile non facietis^. » Haec sunt verba Dei sab-
batum commendantis, Omne opus servilenonfacietis. Jam
superiores^ lectiones interrogate, quid sit opus serviJe;
et Dominum audite , « Omnis qui facit peccatum , servus
» est peccati^. » Sed isti nec videntes, ut dixi, nec inuncti,
sabbatum carnahter observai^ant, spiritaiiter violabant.
« Ahi dicebant. Quomodo potest homo peccator h^cc
» signa facere'^? » Ecce suntinuncli. « Et schisma eratin
M eis. » Dies ille diviserat inter lucem et tenebras. « Di-
» cunt ergo c.tco iterum , Tu quid dicis de eo qui aperuit
» oculcs tuos''? » Quid de illo sentis.? Quid existimas?
quidjudicas? Quserebant quemadniodum homini calum-
• Joan. IX, 12, — 2 iijj,i, i3-,6, — 3 Levitxxui, 8. — ^ Consule Tract.
XX, n. 2. — 5 Joaa, vui, 34. — ^ Id. ix, i6. — 7 Ibid. 17.
IN JOA^MS EVANr.ELIllM, TnACT. XLIV. 491
niarciUur, ul cle synagoga pelloretur, sed a(niristo invc-
nirrliir. Sfd ille coiistanler (|uo(l scntiil^at expressit.
u Ait cnim, (|uia prupliela est. » Atlluic (juidem inunc-
tus in cordc, iionduin Dci Filium conlilclur, ncc mcnli-
tur tamen. Ipse cnim Dominus de se ipso ail : « Non est
» proplieta sine honore nisi in patrla sua*. »
X. tt Non crcdiderunt ergo Judaei de illo, quia ca?cus
)) luisset et vidisset, donec vocarent parentes ejus qui
)) vidcrat ■ : » id est , ([ui caecus iucrat et vidcrat. « Et
)) intcrrogaverunt eos, dicentes, llic est filius vester ,
)) (|uem vos dicitis t[uia cnecus natus est? quomodo ergo
)) nunc vidct? Ucs|:»onderunt cis parentes ejus, et dixc-
» runl , Scimus ([uia hic cst lilius noster, et quia caecus
» natus est : quomodo autem nunc videat nescimus , aut
» quis ejus apcruit oculos , nos nescimus. Et dixerunt,
» I|)sum iuterrogate , sclatem habet, ipse de se loqua-
» tur^ » Filius quidem noster est, sed juste cogeremur
lo{[ui pro infante, quiaipse pro se loqui non posset : olim
loc[uitur, modo videt : cnecum a nativitate novimus, Jo-
quentem olimscimus, videntem modo videmus : ipsum
interrogate, ut instruamini : c{uid nobis calumniamini?
(( H.nec dixerunt parentes ejus , quia timebant Jud;«os.
» Jam enim conspiraverant Judaei , ut si c[uis eum confi-
» tcrelur Christum, extra synagogam fieret*. » Jam non
erat malum fieri extra synagogam. Ilii expellehant, sed
Christus excipiebat. (( Propterea parentes ejus dixerunt,
» quia ffitatcm habet, ij^sum inierrogate^ »
XI. (( Vocaverunt ergo rursum hominem , qui fuerat
» cnecus, et dixerunt ei, Da gloriam Deo^. » Quid est,
(( Da gloriam Deo? » Nega quod accepisti. lloc plane non
est gloriam Deo dare, sed Deura potius blasphcmare.
f Matth. xni, 57. — " Marc. vi, 4. et Joaa ix, iS. — ^ Joan. 11, 19-21.
— 4 Ibid. 22. — Slbid. 23. —6 Ibid. 24.
492 S. AUGUSTTNI EPISCOPI
« Da, inf|uiuiit , gloriam Dco. Nos scimus quia hic liomo
)) peccator est. Dixit ergo ille , Si peccator est, nescio :
)) unum scio, quia csecus cum essem, modo video. Dixe-
)) runt ergo illi, Quid fecit libi? quomodo aperuit tibi
)) oculos^? )) Et ille jam stomachans adversus duritiam
Judseorum, et ex caeco videns , non ferens csecos , « res-
)) pondit eis, Dixi jam vobis, et audistis : quid iterum
)) vultis audire? Numquid et vos vultis discipuli ejus
(( fieri -? )) Quid est, (( Numquid el vos, )) nisi quia ego
)) jam sum? Numquid et vos vultis ? » Jam video, sed non
invideo.
XII. (( Maledixerunt ei , et dixerunt, Tu discipulus
» ejus sis^ )) Tale maledictum super nos, et super fdios
nostros. Maledictum enim est, si cor discutias, non si
verba perpendas. (( Nos autem Moysi discipuli sumus :
)) nos scimus quia Moysi locutus est Deus, istum autem
)) nescimus unde sit^. )> Utinam sciretis, (( quia Moysi
)) locutus est Deus : )) sciretis quia per Moysen praedica-
tus est Deus. Habetis enim Dominum dicentem : (( Si cre-
)) deretis Moysi , crederetis et mihi , de me enim ille scrip-
)) sit^ )) Ita-ne sequimini servum, et dorsum ponitis
contra Dominum? Sed nec servum sequimini, nam per
illum ad Dominum duceremini.
XIII. « Respondit illehomo, et dixit eis, Inhoc mira-
)) bile est, quia vos nescitis unde sit, et aperuit oculos
)) meos. Scunus autem quia peccatores Deus non audit :
» sed si quis Dei cultor est, et voluntatem ejus facit ,
)) hunc exaudit*^. )> Adhuc inunctus loquitur. Nam et
peccatores exaudit Deus. Si enim peccatores Deus non
exaudiret ; frustra ille Publicanus oculos in terram dirait-
tens et pectus suum perculiens diceret : (( Domine , pro-
' Joan. viii, 25, 26. — ' Ibi(i. 27 — ^ IbiJ. 28. — 4 Ibid, 29. — * Id.
V, 4^). — 6 Id. IX, 3o, 3i.
IN J0ANNI8 EVANGELIUM , TRACT, XLIV. 493
» pitiiis osto milii pcccatori'. » Et isla contcssio nieruit
jiisliticalioiicni, t|uonu)tlo islo c.rcus ilkmiiualioucni , « A
» s.fculo non cst audiluin, ([uia apcriuL oculos c;eci nati.
» Nisi cssct hic a Dco , noii polcrat laccrc t|uici(piam '. »
Libcre, conslantcr, veracitcr. Ujcc enim qucc iacta suut
a Domino, a quo lierent nisi a Deo? Aut quando a disci-
pulis talia lierent, nisi in eis Dominus habitarct?
XIV. (( Ucsponderunt , et dixcrunt ei, In peccalis na-
» tus cs totiis •*. Totus » quid est? cum ocuiis clausis.
Sed qui apcruit oculos, salvat et tolum : ipse dal)it ad
dexteram rcsurrcclioucm , tpii in iacic dedit iiiumiiialitv
nem. (( lu peccatis totus nalus cs, ct tu doccs nos ? Et
» ejecerunt eum loras. » Ipsiillum magistrum fccerunt,
ipsi ut disccrent loties interrogaverunt, et ingrati docen-
centem projeccruut.
XV. Sed quod dl\i jam dudum, fratres, illi pellunt,
excipit Dominus : magis enim quia expulsus est, Chris-
tianus iactus cst. (( Audivil Jesus quia cjecerunt eura fo-
» ras, et cum invenisset eum , dixit ei , Tu credis iii Fi-
» lium Dei^ ? » Modo lavat faciem cordis. (( Respondil ille,
» et ait, » ((uasi adlmc inunclus, tt Quis est, Domine, ut
» credam in eum ^ ? Et dixil ei Jesus, Et vidisti eum, et
» t{ui loquitur tecum ipse est^. » Missus est ille, iste la-
vans faciem iii Siioe , t|uod interpretatur missus. Denique
jam facie lola cordis ct niundata conscientia , agnoscens
eum non fiiium hominis tantum , quod ante crediderat,
sed jara Filiura Dei (|ui carnem susceperat , (( ait, Crcdo
)» Domine ^ » Parum est, (( Credo : » vis videre qualem
credat? (( Procidens adoravit eum. »
XVI. (( Et dixit ei Jesus ^ » Modo dies ilie est inter
» lucem et tenebras discernens. (( In judicium ego in hunc
' Luc. XVIII, i3. — * Joan. ix, 3i, 33. — ^ Ibid. 3^. — 4 Ibid 35. —
5 Ibid. 36. — 6 Ibid 37.-7 Ibid. 3b. — « Ibid. 39.
494 S. AUGUSTINI EPISCOPI "■ '
» mundum veni, ut qui non vident, videant, et ([ui vi-
» dent, cjjeci fiant. » Quid est hoc, Domine? Magnam
quiieslionem fessis intulisti : sed erige vires nostras , ut
possimus intelligere quod dixisti , Venisti « ut qui non
» vident videant : » recte^ quia lumen es ; recte, quia dies
es 5 recte, quia de tenebris liberas : hoc omnis anima ac-
cipit, omnis intelligit. Quid est hoc quod sequitur, « Et qui
» vident, caeci fiant ? » Ergone quia venisti, caeci fient qui
videbant ? Audi quid sequitur , et fortassis intelhges.
XVll. Commoti sunt ergo verbis istis, « quidam ex
» Pharisaeis , et dixerunt ei, Numquid et nos caeci su-
» mus ' ? » Audi jam quid est quod movebat, « Et qui
» vident , cseci fiant. Dixit eis Jesus , Si caeci essetis , non
« liaberetis peccatum '^. » Cum sit caecitas ipsa peccatum*
« Si coeci essetis , » id est , si vos caecos adverleretis , si
vos caecos diceretis, ct ad medicum curreretis, « si » ergo
ita « caeci essetis, non halDcretis peccatuni : » quia veni ego
auferrepeccatura. « Nunc vero dicitis, quia videmus : pecca-
» tum vestrum manet. »Quare? Quia dicendo,«Videmus,»
medicumnon quaeritis, in Ccccitate vestra reraanelis. Hoc
est ergo quod paulo ante non intellexeramus quod ait ,
« Ego veni ut qui non vident videant : » quid est , ut qui
« non vident videant ? » Qui se non videre confitentur ,
et medicum qucierunt , ut videant. « Et qui vident , caeci
» fiant : » quid est, «qui vident, caeci fiant ? » Qui se pu-
tant videre , et medicum non quaerunt, in sua caecitate
permancant. Ergo istam discretionem vocavit judicium^
cum ait, « In judicium veni in hunc mundum , » quo
discernit causam credentium a superbis, se videre putart-'
tibus, etideo graviusexcaecatis^ tanquam dixerit ei pecca-
tor confitens et medicum quaerens, « Judica me Deus , et
» discerne causam meam de gente nonsancta^ : » illo-
' Joan. IX, t\o. — » Ibid 4». — 3 Psal. xui, i.
IN JOAKNIS EVlNr.ELlUM , trAct. xliv. 495
iiim scilicet i|ni di» iinl , <( Vidcimis, » el coriim pccc.itiim
nianct. Ndii aiilini 'lluil jiuli( iiini jam inliilit muiidu,
(juo de vivis et mortuis in fiiie sapculi judicabit. Secundum
hoc enim dixerat : (( K^o non jiidico (|U(ni(|uam ^ : m {|uo-
niam pnus veuit, non ut juilicet muiiduin , sed ul sal-
velur mundus per ipsum '.
«W^^VWWW^V^^^/WWVVA-WVt Wt^^W^A^VW^ WWWV\^/%iV% Vt.^'%'W%>%WV«'WWWWW/V%'W
TRACTATUS XLV».
Ab eo quod scriptum est, Amen^ amen dlco vuhis ,qai
no/i iiitrat per ostiuni i/i oi>ile ovium , sed ascendit
aliu/ule , ille fur est et lat/o : usque ad id , Ego
veni ut vitam habea/it , et abunda/itius habeant.
I. De illuminalo~lillo cpii natus est caecus, sermo ad
Judoeos Domiiii exortus est. Iluic itacpie lectioni liodier-
nam esse contextara , scire debuit et commoneri Charilas
Vestra. Cum onim Dominus dixisset, (( In judicium ego
» veni in hunc mundum, ut cjui non vidcnt videant , et
)) c|ui vident caeci fiant* : )> quod eo tempore , quando
lectum est , ut potuimus exposuimus : cpiidam ex Phari-
saeis dixerunt , numquid et nos caeci sumus ^ ? )) Quibus
respondit , <( Si caeci essetis , non haberetis pcccatum :
)) nunc autem dicitis , Quia videmus , peccatum vestrum
)) manet'^. )> Ilis verbis subjunxit ea, qua?. hodie cum re-
citarentur, audivimus.
II. (( Amen , amen dico vobis, qui non intrat per os-
)) tium in ovile ovium, sed ascendit ahunde, ille fur est
' Joan VIII, i5. — ' Ibid. 17. — ' Ilabitus die proxiino ante Tractatuni
subseq. adeoque sabbato. — 4 Joan. ix, Sg. — ^ ibid. ^o. — ^ Ibid. ^i.
496 S. AUGUSTINI EPISCOPI
)) et latro^ » Dixerunt enim se crecos non esse : vi-
dere autem tunc possent , si oves Christi essent. Unde
sibi usurpabant iumen qui furebant contra diem ? Prop-
ter illorum ergo vanam et superbam et insanabilem
arrogantiam Dominus Jesus ista contexuit : in quibus sa-
lubriter nos, si advertamus , admonuit. Multi enim sunt,
qui secundum quamdam vitseliujus consuetudinem dicun-
tur boni homines, boni viri, l^onae foemin.ie , innocentes,
et quasi observantes ea qusc in Lege praecepta sunt, defe-
rentes honorem parentibus suis, non mfechantes, non
homicidium perpetrantes , non iurtum facientes, non fai-
sum tcstimonium adversus quemquam perhibentes, et
csetera quae Lege mandata sunt velut observantes Chris-
tiani non sunt : et plerumque se jactant quomodo isti ,
« Numqnid et nos caeci sumus ? » Quia vero ista omnia
quse faciunt , et nesciunt ad quem finem referant , ina-
niter faciunt, Dominus de grege suo , et de ostio quo
intratur ad ovile, similitudinem proposuit in hodierna
lectione. Dicant ergo Pagani, Bene vivimus. Si per ostium
non intrant , quid prodest eis unde gloriantur ? Ad hoc
enim debet unicuique prodesse bene vivere , ut detur ilJi
semper vivere : nam cui non datur semper vivere , quid
prodest bene vivere ? Quia nec bene vivere dicendi sunt ,
qui fmem bene vivendi vel caecitate nesciunt^ vel infla-
tione contemnunt. Non est autem cuiquam spes vera et
certa semper vivendi , nisi agnoscat vitam quod est Chris-
tus •, et per januam intret in ovile.
IIL Quaerunt ergo plerumque taleshomines etiam per-
suadere hominibus ut bene vivant, et Christiani non sinr.
Per aliam partem volunt ascendere, rapere et occidere ^
non ut pastor, conservare atque salvare. Fuerunt ergo
quidam phiiosophi , de virtutibus et vitiis subtilia multa
■ Joan. X, I. ../ji ..,.u, , : .^ .
IJN JOA^NIS EVANGKLJIM , ir *(:t. XLV. 4'J7
ti:icfnnt('s, dividcntes, dofiniontos, ratiooinationos acu-
tissimas oonoludontes, libros implontos , suam sapiontiam
buocis oropanlibus vontiiantos : (\m otiam diooro audorcnt
hominibus, Nos socpnniini, scctam nostram tonete, si
vultis beate vivere. Sed non intrarant per ostium : per-
dere volcbant, maclare ot occidere.
IV. Ouid tle istis dicam? Ecce ipsi Pharisaei legebant,
et in eo tjuod logebant , Christum sonabant , venturum
sperabant, ot pr.nesentem non agnoscebant : jactabant so
ctiam ipsi intor vidontos, hoc est inter sapientes_, et negabant
Christum, et non intrabant per ostium. Ergo et ipsi, si quos
forte seducerent , mactandos et occidendos , non liberan-
dos seducerent. Et hos dimiltamus : videamus ilfcs si forte
ipsi int rant por ostium, qui ipsiusChristi nomine gloriantur.
V. Innumerabiles enim sunt, qui se videntes non solum
jactant, sed a Christoillurainatos videri volunt : sunt au-
tem hreretici. Forte ipsi per januam intraverunt? absit.
Sabeilius dicit, Qui Filius est, ipse est Pater : sed si Fi-
lius , non est Pater. Non intrat per ostium , qui Filium
dicit Patrem. Arius dicit, Aliud est Patcr, aliud est Filius.
Recte dicoret , si diooret , aUus; non^ aliud. Quando enim
dicit aliud , ei contradicit a quo audit : « Ego et Pater
» unum sumus^ » Nec ipse ergo per ostium intrat : prae-
dicat enim Christum qualem sibi fingit , non qualem ve-
)itas dicit. Nomen habes, rem non habes. Alicujus rei
nomen est Christus : tene ipsam rem , si vis prodesse tibi
nomen. Ahus nescio unde , sicut Photinus, Cliristus homo
est, inquit, Deus non est. Nec ipse intrat per ostium ,
quia Christus et homo et Deus est. Etquid opus estmulta
percnrrore, et multa vana haeresum enumerare? Hoc te-
note , oviie Christi esse catliolicam Ecclesiam. Quicum-
(lue vult inlrare ad ovile, per ostium intret, Ghristum
' Joan. X, 3o.
cxxii. 32
498 S. AUGUSTINI EPISCOPI
verum prsedicet. Non solum Christum verum praedicet ,
sed Ghristi gloriam quaerat , non suara : nam multi quae-
rendo gloriam suam, ovesChristi sparserunt potius quam
congregaverunt. Humilis est enim janua Christus Domi-
nus : qui intrat per hanc januam , oportet humiliet se , ut
sano capite possit intrare. Qui autem se non humiliat ,
sed extolHt , per maceriam vult ascendere : qui autem per
maceriam ascendit , ideo exaltatur ut cadat.
VI, Tecte tamen adhuc loquitur Dominus Jesus, nondum
intelhgitur : nominat ostium, norainat ovile, nominat oves :
commendat haec omnia , sed nondum exponit. Legamus
ergo, quia venturus est adea verba, inquijjus nobis aliqua
quae dixi# dignetur exponere : ex quorum expositione da-
bit nobis fortasse etiam illa quae non exposuit, intelhgere.
Pascit enira manifestis , exercet obscuris. « Qui non intrat
)) per ostiura in oviie oviura, sed ascendit ahunde^. » Vae
raisero , quia casurus est. Sit ergo humihs , per ostiura
intret : plano pede veniat, et non oftendet. « llle, inquit,
» fur est et latro. » Oves suas vult dicere oves alienas, ad
hoc suas, id est, furto ablatas, non ut salvet, sed ut
occidat. Ergo fur est, quia quod ahenura est, suura di-
cit :latro, quia et quod est furatus , occidit. « Qui au-
» tem intrat per ostiura , pastor est ovium : huic ostiarius
» aperit^. » De ostiario isto tunc quaeraraus^ quando ab
ipso Doraino audieriraus quod sit ostium , et qui sit pas-
tor. « Et oves vocem ejus audiunt, et proprias oves vocat
» norainatim. » Habet eaiim nomina earum scripta ixx
libro vitae. « Proprias oves vocat nominatira. » Hinc dicit
Apostolus : « Novit Dorainus qui sunt ejus^. Et educit
» eas. Et cum proprias oves eraiserit, ante eas vadit : et
» oves illura sequuntur, quia sciunt vocera ejus. Alie-
» nura autem non sequuntur, sed fugiunt ab eo; quia
■ Joan X, I. — > Ibid. 2, 3. — ^ 2 Tim ii, 19.
IN JOANNI5 EVANGELIUM , THACT. XLV. 499
>) iion novorunt voccm alienorum'. » Tccta siint haec-,
plcna (lufeslionil)us, gravida sacramcntis. Scquamur crgo
et audiamus magistrum ex his obscuris ali(|uid apcricn-
tem ; ct pcr id (juod aperit , nos lortc intrarc liacicntem.
VII. <( Hoc provcrbiura dixit ilhs Jcsus , iJh autcm non
cognoverunt (|uid locperetur eis'^. » Fortencc nos. Quid
ergo intercst intcr illos et nos, antequam ista verba agnos-
camus et nos ? Quia nos pulsamus ut aperiatur nobis : illi
autem Christum ncgando nolcbant intrare servandi _, sed
foris rcmancre perdendi. Quod ergo nos audimus hsec
pic , (|uod antequam illa intelligamus, credimus vera esse
atquc divina , magna ab istis divcrsitate distamus. Cum
enim duo audiunt verba Evangehi, unus impius, alter
pius, et talia sunt ut fortc ambo non intclhgant , unus
dicit , Nihil dixit : ahus dicit, Verum dixit, et bonum est
quod dixit, sed nos non intelligimus : iste cpiia credit
jam pulsat , et dignus est cui aperiatur, si pulsare persis-
tat : ille vero adlmc audit, <( Nisi credideritis , non intel-
» hgetis^. » Quarc ista commendo ? Quia etiam cum verba
hnec obscura sicut possum exposuero, aut quia valde sunt
abdita^ vel ego eorum non apprehcndero intclhgentiam ,
vel explicandi c{uod intelhgo non habuero facultatem, vel
tam fuerit quiscjue tardus , ut etiam exponentem non se-
quatur , non de se desperet : maneat in fide , arabulet in
via, audiat Apostolum dicentem : « Et si quid ahter sa-
pitis, hoc quoc[ue vobis Deus revelabit, verumtamen in
quod pervenimus, in eo ambuleraus*. »
VIII. Incipiamus ergo audire exponentera , quera au-
diviraus proponentera. <( Dixit ergo iterura eis Jesus,
» Amen, amen dico vobis, c[uia ego sura ostium ovium^. »
Ecce ipsum ostium quod clausum posuerat, apcruit. Ipse
' Joan. X, 4, 5. — - IbiJ. 6. — ' Isai. vii, 9 — ^ Pliilip. 111, i5. —
Joan. X, 7.
32.
500 S. AUGUiTlM EPISCO»'!
est oslium. Agnovimus, iiitremus, aut nos intrasse gau-
deamus. « Omnes quotquot venerunt, fures sunt et la-
» trones^ ,» Quid est hoc Domine, « Omnes quotquot
» venerunt? » Quid enim, tu non venisti? Sed inteilige :
« Omnes quotquot venerunt » dixi, utique praeter me.
Recolamus ergo. Ante adventum ipsius venerunt Pro-
phetse, numquid lures et latrones fuerunt? absit. Non
praeter illum venerunt, quia cum illo venerunt. Yenturus
praecones mittebat, sed eorum corda quos miserat, possi-
debat. Vuhis nosse quia cum illo venerunt , qui est ipse
semper? Carnem quippe accepit ex tempore. Quid est
ergosemper? In principio erat Verbum. Cum illo ergo
venerunt, qui cum Verbo Dei venerunt. « Ego sum, in-
» quit, via , et veritas et vita'^. » Si ipse est veritas, cum
illo venerunt , qui veraces fuerunt. Quotquot ergo praeter
illum , « fures , et latrones , » id est , ad furandum et oc-
cidendum.
IX. « Sed non audierunt eos oves^. » Major hsec
quoestio est, « non audierunt eos oves. » Ante adventum
Domini nostri Jesu Christi , quo humihs venit in carne ,
praecesserunt jusli , sic in eum credentes venturum , quo-
modo nos credimus in eum qui venit. Tempora variata
sunt, non fides. Quia etipsa verba pro tempore variantur,
cum varie dechnantur : ahum sonum habet, venturus
est; ahum sonum habet, venit : mutatus est sonus, ven-
turus est, et venit : eadem tamen fides utrosque conjungit,
et eos qui venturum esse , et eos qui eum venisse credi-
derunt. Diversis quidem temporibus, sed utrosque per
unum fidei ostium, hoc est per Christum, videmus in-
gressos. Nos credimus Dominum Jesum Christum natum
ex virgine, venisse in carne, passum esse, resurrexisse, in
coelum ascendisse : totum hoc, sicut verba audilis prae-
I Joaa. X, 8. — ' Id. nv, 6. — 3 IJ. x, 8.
IN JOANNIS F.VANCKl U.M , TI\A(.T. XI.V. 501
terili lomporis, implcliiin ( s^" j.iin ( ri(!imii.s. In cjiis sunt
rulci sncicl;ilc nobisciun vt illi Piitrcs^ (|ni crctlidcinnt cl<!
virginc nasciturum, p.issurum, resurrecturum, in ca^Ium
asccnsurum : iilos cnim ostciulit Apostolus uhi ait: « Ha-
)) hcntcs autcm cumtiom spiritum fidci , sicut scripluin
)) est, Crcdidi propter locutus sum, et nos credimus ,
» propfer (juod et lo(|uimur*. )> Propheta di\it : « Crc-
)> didi inopter (juod locutussum'* : » Apostolus dicit, Et
nos crcdinius , proplcr ([uod et lo(juimur. Ut scias autem
([uod una sil fuk^s , audi dicentem , Hah(?ntes eumdem
spiritum fidci , et nos credimus. Sic et alio loco , <( Nolo
)) cnim vos ignorarefratres, quia patrcs nostri omncs sub
)) nube fuerunt ct omnes per mare transierunt, (.'t omnes
)) in IMoysen haplizati sunt , in nube et in mari , ct om-
)) nes eamdcm escam spiritalem manducaverunt, et om-
)) nes eumdem potuni spiritalem biherunt^. » Mare ru-
brum significat baptismum •, Moyses ductor per mare
ruhrum significat Christum-, populus transiens significat
fidel(\S5 mors iEgyptiorum significat abolitionem pecca-
torum. In signis diversis eadem fides : sic in signis diver-
sis , (|uomodo in verbis diversis; quia verba sonos mutant
per tcmpora , et uti([ue nihil aliud sunt verba quam signa.
Significando enim verba sunt : tollc significationem verbo,
strepitus inanis est. Significata ergo sunt omnia. Num-
([uid non eadem credebant, per quos haec signa minis-
trahantur , per quos eadem quae credimus ^ prophetata
praenuntiabantur? Utique credebant : sed illi ventura
esse^ nos autem venisse. Ideo et sic ait, Eumdem potum
spiritalcm biberunt^. Spiritalem eumdem, nam corpora-
lemnon eumdem. Quidenimillibibebant?Bihebant enim
de spiritali sequente petra : petra autem erat Christus.
Videte ergo, fide manente , signa variata. Ibi petra Chris-
' 9 Cor. IV, i3. — ^ Psal. c\v, i8. — ^ i Cor. x, i, etc. — 4 Ibid. ^.
602 s. JiuGusTiiri episcopi
tus , nobis Christus quod in altari Dei ponitur. Et illi pro
magno sacramento ejusdem Christi biberunt aquam pro-
fluentem de petra , nos quid bibamus norunt fideles. Si
speciem visibilem intendas , aliud est : si intelhgibilem
significationem , eumdem potum spiritalem biberunt.
Quotquot ergo illo tempore crediderunt vel Abrahae , vel
Isaac , vel Jacob , vel Moysi , vel aliis Patriarchis , ahis-
que Prophetis Christum prsenuntiantibus , oves erant, et
Christum audierunt : non ahenam vocem, sed ipsius au-
dierunt. Judex fuerat in praecone. Quia et quando judex
loquitur per prseconem, exceptor non ^ facit, Prseco dixit 5
sed , Judex dixit. Ahi sunt ergo quos non audierunt oves,
in quibus non erat vox Christi , errantes, falsa dicentes ,
inania garrientes , vana fmgentes , miseros seducentes.
X. Quid est ergo quod dixi, Major haec est quaestio?
Quid habet obscurum et ad inteUigendum diflicile? Au-
dite obsecro. Ecce Dominus ipse Jesus Christus venit ,
praedicavit : utique multo magis vox pastoris erat , ex-
pressa ipso ore pastoris. Si enim per Prophetas vox pasto-
toris erat , quanto magis vocem pastoris proferebat bngua
ipsa pastoris ? Non omnes audierunt. Sed quid putamus ?
Qui audierunt , oves erant ? Ecce audivit Judas , et lupus
erat : sequebatur, sed pelle ovina tectus pastori insidia-
batur. Aliqui vero eorum qui Christum crucifixerunt ,
non audiebant, et oves erant : ipsos enim videbat in
turba , quando dicebat , « Cum exaltaveritis filium homi-
» nis^ tunc cognoscetis, quia ego sum ^. » Quomodo enim
ista solvilur quaestio? Audiunt non oves, et non audiunt
oves ; setjuuntur vocem pastoris quidam lupi , et ei quae-
dam contradicunt oves : postremo pastorem occidunt
oves. Solvitur qusestio : respondet enira ahquis , et dicit ,
Sed quando non audiebant , oves nondum erant, tunc
J Forte non scribit. — =« Joan. vm, 28.
IN JOA^NIS EVANOELItJM , XnACT. XLV. 603
liipi or.int ; vo\ aiulila cos mutavit, et ex lupis ovcs focit;
(|iiaiulo crgo fact.r simt oves , audiciunt , ct pastorcm
invcncrunt , pastorcmtiuc sccutne sunt; pastoris promissa
spcraverunt, quia jussa fecerunt.
XI. Soluta cst utcumcjucista qu.-fitio, et cui([uam forte
suUiciat. Mc autcm adhuc movct , et tjuid mc movcat
communico vobiscum, ut quodam modo quaerens vol)is-
cum , rcvelantc illo vobiscum mcrear invenire. Quid ergo
me movcat , accipite. Per Ezcchiclcm prophctam Domi-
nus objurgat pastores , et dicit inter caetcra de ovibus ,
(( Errantem ovem non revocastis*. » Et errantem dicit,
et ovem appellat. Si quando errabat ovis erat, cujus vo-
cem iit erraret audiebat? Procul dubio enim non erraret,
si vocem pastoris audiret : sed ideo erravit , quia vocem
audivit alieni 5 vocem furis et latronis audivit. Certe la-
tronum vocera non audiunt oves : (( Qui venerunt, »
incjuit, et intclligimus praeter me, id est, qui venerunt
prneter me , (( fijres sunt et latrones , et non audierunt
» eos ovcs. » Domine si non audierunt eos oves, quo-
modo errant oves ? Si oves non audiunt nisi te , tu au-
tem vcritas es : c[uisquis veritatem audit, non utique
errat. Illi autem crrant , et oves appellantur. Nara si
in errore ipso oves non appellarentur , non diceretur per
Ezechielem, Errantem ovem non revocastis. Quomodo et
errat, et ovis est ? Vocem alieni audivit ? Certe (( non audie-
» runt eos oves. » Deinde modo multi coUiguntur ad ovile
Christi , et ex haereticis fiunt catholici ; a furibus tollun-
tur , pastori redduntur ; et aliquando murmurant, taedium
patiuntur ad revocantem , et non intelligunt jugulantem :
verumtamen etiam cum renitentes venerint qune oves
sunt, agnoscunt vocem pastoris, et se venisse laetantur,
et errasse erubescunt. Quando ergo in illo errore tanquam
' Ezech. XXXIV, 4-
504 S. AUGUSTINl EPISCOPI
in veritate gloriabantur , et iitique non audiebant vocem
pastoris, et alienum ideo sequebantur, oveserant an non
erant ? Si oves erant, quomodo alienosoves non audiunt?
Si oves non erant , quare objurgantur illi quibus dicitur ,
Errantem ovem non revocastis? In ipsis 'etiam jam factis
cathoiicis Chrislianis, bonae spei fidelibus, aliquando mala
contingunt ; seducuntur in errrorem, et post errorem re-
vocantur : quando seducti sunt in errorem , et rcbaptizati
sunt, aut post ovilis Dominici societatem rursus iii erro-
rem pristinura revoluti sunt, oves erant an non erant?
Utique catholici erant, Si cathofici, fideles erant, oves
erant. Si oves erant, quomodo vocem alieni audire po-
tuerunt, cum Dominus dicat , « non audierunt eos oves? «
XII. Audistis, fratres, altitudinem quaestionis. Dico ei go :
« Novit Dominus quisuntejus^ : » Novit praescitos , no-
vit prsedestinatos : de illo quippe dicitur , « Quos autera
)) praescivit, et praedestinavit conformes fieri imaginis
» Filii sui , ut sit ipse primogenitus in multis fratribus.
)) Quos autem praedestinavit , ipsos et vocavit ^ et quos
y» vocavit, ipsos et justificavit ; quos autem justificavit,
)) ipsos et glorificavif-. » Si Deus pro nobis, quis contra
nos ? Adde adhuc , Qui proprio Fiiio suo non pepercit ,
sed pro nobis omnibus tradidit eura , quomodo non et
cum illo omnia nobis donavit? Sed quibus nobis? Praes-
citis, praedestinatis , justificatis, glorificatis : de quibus
sequitur. Quis accusabit adversus electos Dei? Novit ergo
Dominus, qui sunt ejus, ipsae sunt oves. Aliquando se
ipsae nesciunt, sed pastor novit eas , secundum istam prae-
destinationem, secundum istam Dei praescientiam, Secun-
dum electionera ovium , ante constitutionem raundi : nam
et hoc dicit Apostolus : « Sicut elegit nos in ipso ante
)) constitutionera mundi ^. » Secundura istara ergo praes-
■ 2 Tim. II, 19. — ' Rom. viii, 29, ctc. — ' Eplies i, 4-
IN lOANMS EV ANr.Kl.irM , THArr. XI. V. 505
cicnllam Di-i cl piaHlcslinalioncni , ([iiaiM niiill.T ovcs
ibris , quam multi lu|)i iiilus; ct cjuani niuiuc ovcs intus,
cl (|unm niulli lupi Ibris. Quid cslciuotl clixi, (juam multne
ovcs loiis i' (Jiiam mulli niodo luxuriantur, casli liiluri ;
(|uam miihi blasphcmant Christum , credituri in Chris-
tum ; (|uam nnilli sc incbriant, fuluri sobrii- cjuam mulli
rapiunt rcs alicnas, donaturi suas : verumtamen modo
vocem alienam audiunt, alienos se({uuntur. Item cjuam
muhi intus laudant, blasphematuri ; casti sunt, fornica-
turi- sobrii sunt, se vino postea scpulturi ; stant, casuri :
non sunt oves. ( De pniedcstinatis enim locjuimur : de his
lo(|uimur cjuos novit Dominus, qui sunt ejus. ) Et tamen
ipsi c|uanchu rccte sapiunt, Christi voccm audiunt. Ecce
audiuut ipsi, non audiunt illi : et tamcn secundum prse-
destinationem non ovcs isti, oves illi.
XIII. Adhuc manct qunestio , quae mihi interim nunc
videtur ila posse dissolvi. Est aliqua vox, est , inquam,
vo\ aliqua pastoris, in qua oves non audiunt alienos , in
qua non oves non audiunt Christum. Quae est ista vox?
Qui perseveravcrit uscjue in fincm , hic salvus erit. Hanc
vocem non negligit proprius, non audit alienus : nam et
ille hoc ci praechcat, ut perseveret apud ipsum usque in
fmem , sed non apud eum perscvcrando non audit hanc
vocc^m. Venit ad Christum , audivit alia et alia verba, illa
et illa, omnia vera, sana omnia : intcr quae omnia est et illa
vrtx , Qui pcrseveraverit use{ue in finem, hic salvus erit.
Istam c{ui audicrit, ovis est. Sed audiebat illam nescio
(luis, ct dcsipuit , refriguit, audivit alienam : si praedes-
tinatus est, ad tempus erravit, in aeternum non {leriit ;
rcditut audiatquod ncglexit, faciat quod audivit. Si enim
dc his c?st cjui praedestinati sunt , et errorem ipsius Dcus
praescivit , et conversionera futurara^gi aberravit, redit
ut audiat illara vocem pastoris, et sequatur dicentem,
506 S. AUGTJSTINI EPISCOPI
Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. Bona
vox , fratres , vcra , pastoralis , ipsa est vox salutis in ta-
bernaculisjustorum. Nam facile est audire Christum^ fa-
cile est laudare Evangelium , facile acclamare disputatori :
perseverare usque in fmem , hoc est ovium vocem pasto-
ris audientium. Tentatio accidit, persevera usque in fi-
nem : quia tentationon perseverat usque.in fmem. Usque
in quem fuiem perseverabis ? quousque fmias viam. Quan-
diu enim non audis Christum , adversarius tuus est in ista
via, hoc est in ista mortah vita. Sed quid dicit? « Con-
» corda cum adversario tuo cito, dum es cum eo in via^»
Audisti, credidisti, concordasti. Si adversabaris , con-
corda. Si tibi praestitum est concordare, noli ulterius liti-
gare. Quando enim finiatur via nescis , sed tamen scitiile.
Si ovis es, et si perseveraveris usque in fmem , salvus
eris : ac per hoc istam vocem non contemnunt sui , non
audiunt alieni. Ut potui, ut ipse donavit, profundam
multum quaestionem aut exposui vobis , aut tractavi vo-
biscum. Si qui minus intellexerunt , maneat pietas, et
revelabitur veritas : qui autem intellexerunt_, non se ex-
toUant quasi celeriores super tardiores, ne extollendo se
exorbitent, et facilius perveniant tardiores. Omnes au-
tem perducat cui dicimus, « Deduc me Domine in via
» tua, et ambulabo inveritate tua^. »
XIV. Perhoc ergo quod exposuit Dominus, quia ipse
est ostium^ intremus ad ea quae proposuit, nec exposuit.
Et pastor quidem quisnam sit , quamvis non dixerit in
ista lectione quae hodie recitata est , tamen in ea quae
sequitur apertissime dicit : « Ego sum pastor bonus. »
Quod etsi non diceret , quem alium praeter ipsum intelli-
gere deberemus in eis verbis, ubi ait : « Qni intratper
» ostium, pastor est ovium. Huic ostiarius aperit : et oves
« Matlh. V, 25. — » Psal. lxxxv, ii.
IN JOANNIS EVANGELIUM , TRACT. XLV. 607
» voccm cjus audiunt : ct proprias oves vocat nomina-
» tim, et cclucit cas. Et cum proprias cmiserit , antc cas
» vatlil ct ovcs cum sccjuuntur, (juia sciunt voccm cjus • ? »
Quis cnimalius ovcs proprias vocat nominalim, ct cducit
eas hinc ad vitam neternam, nisi qui novit nomina prae-
destinatorum ? Unde ait discipulis suis : « Gaudete quia
» nomiua vcstra scripta sunt in ccjclo'^ : » hinc enim vocat
eas nominatim. El quis ahus cas emittit, nisi qui earum
peccata diraittit , ut eum sequi duris liberatae vinculis
possint? Et quis eas prreccssit quo cum scquantur, nisi
qui surgens a mortuis jam non moritur, et mors ci ultra
non dominabitur^ : et cum hic conspicuus esset in carne
ait : « Patcr, quos dcdisti mihi, volo ut ubi ego sum, et
» ipsi sint mecum^? » Unde ilhid est quod ait, « Ego
)» sum ostium, per me si quis introierit, salvabitur^ et
» ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet^ » In
hoc evidenter ostendit, non solum pastorem, sed etiam
oves intrare perostium.
XV. Sed quidest, «ingredietur, et egredietur, et pas-
» cua inveniet ? » Ingredi quippe in Ecclcsiam per os-
tium Christum , valde bonum est : exire autem de Eccle-
sia, sicut ait istc ipse Joannes evangehsta in Epistola sua :
« Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis^ : » non est
utique bonum. Tahs ergo egresus non posset a bono pas-
tore laudari : ut diceret, « et ingredietur, et egredietur,
y> et pascua inveniet. »Est ergo ahquis non solum ingressus,
verum etiam egressus bonus per ostium bonum, quod est
Christus. Sed quis est iste laudabilis et beatus egressus? Pos-
sem quidem dicere ingredi nos, quando interius ahc[uid co-
gitamus ^ egredi autem, quando exterius ahf|uid operamur :
etquoniam, sicut dicit Apostolus, per fidem habitatChris-
> Joan. I, 2-4. — » Luc. x, 20. -^ 3 Rom. ti, 9. — 4 Joan. xvn, 24. —
5 Id. X, 9, — ^ I Joan. u, 20.
•'iOS S. AUGDSTINT KPrSCOPl
Ins in cordihns noslris, ingredi per Christum esse secun-
dum ipsam fidem cogitare* ; egredi autem per Clirislum,
secundum ipsam fidem etiam Ibris, id est, coram homi-
nibns o])erari. IJnde et in Psalmo legitur : « Exiet homo ad
M opus suum''^ » Et ipse Dominus dicit : « Luceant opera
» vestra coram hominibus^. » Sed plus me delectat quod
ipsa veritas tanquam pastor bonus , et ideo bonus doctor,
quodam modo nosadmonuit, quemadmodum intelligere
debeamus quod ait , « ingredietur, et egredietur, et pas-
» cua inveniet, » cum seculus adjunxit, « Fur non venit
» nisi ut furetur , et mactet , et perdat : ego veni ut vi-
» tam habeant et abundantius habeant*. » Yidetur enim
mihi dixisse , ut vitam habeantingredientes, et abundan-
tius habeant egredientes. Non autem potest quisque per
ostium , id est, per Christum egredi ad vitam aeternam ,
quae erit in specie , nisi per ipsum ostium, hoc est per
eumdem Christum in Ecclesiam ejus, quod est ovile ejus,
intraverit ad vitam temporalem , quae est in fide^. Ideo
ait, « Ego veni ut vitam habeant, » hoc est fidem, quae
per dilectionem operatur, per quam fidem in ovile ingre-
diunmr ut vivant , quia justus ex fide vivit*^ : « et abun-
)) dantius habeant, » qui perseverando usqueinfinem,
per iliud ostium , id est, per fidem Christi egrediuntur ,
quoniam veri fideles moriuntur ; et abundantius habe-
bunt vitam , veniendo quo pastor ille praecessit , ubi nun-
quam deinde moriantur. Quamvis ergo et hic in ipso ovili
non desunt pascua , quoniam ad utrumque possumus in-
telbgerequoddictum est, « et pascna inveniet, » idest, et
ad ingressum et ad egressum : tamen tunc vera pascua
invenient, ubi saturentur qui esuriunt et sitiunt justitiam',
c[uaha pascua invenit cui dictum est : « Hodie mecum eris
I Eplies. III, 17. — ' Psal. ciii, 23. — 3 Matth. v, 16. — 4 Joan. x, lo.
— 5 Gal V, 6. — 6 Habac. n, 4> et Ro™- », ^7- -^ 7 Mattli. v, 6.
IN JOAMSIS EVANC.F.LIIIM , TRACT. XLVI. f^Oy
>• in paradiso '. » Quonioilo aiilcm ipsc sit osliiim , ipsc
paslor, ul per se ipsum cjuodam modo eliam ipse ingredi et
egredi intclligalur, et cpiisnam sil ostiarius . longum esl
hodie (juirrere, et dissereiido sieut ipse donaverit ex-
plicare.
%V*%*VVVVVVV\VVl\^V*%.%AV\VVV\V\%%VVV%%'V\l'*V\'VV\A.\'t%^Vl'\'\'VV\\'VVVVVM,A W\\ V\\»/V\
TRACTATUS XLVP.
Ab eo qnod scriptum cst : Ei^o sum pastor ho-
nus , etc. us([ueadid, j\Jercen(irius auteni fui^il ,
quia niercenarius est , et non pertinet ad euni
de o^ibus.
1. LoQUEKS Dominus Jesus ovibus suis, etprsesentibus, et
futuris cjuae tunc aderant^ c[uia erant ubi jam ovcs cjus
erant, c[u<Te futnrne erant ejus oves : itcni pracsentibns et fu-
turis et illis et nobis , et t[uofquot etiam post nos fuerint
oves ejus, quis ad eas missus es.set , ostendit. Omnes ergo
audiunt vocem pastoris sui dieenlis, u Ego sum pastor
)) bonus^. )) Non adderet « bonus , )> nisi essent pastores
roali. Sed pastores mali, ipsi sunt fures et latrones : aut
certe , ut multum , mercenarii. Omnes enim hic personas
quas [Dosuit, requirere , distinguere, nosse debemus-
Aperuit enim jam duas res Dominus, quas quodam modo
clausas proposuerat : jam scimus quia ostium ipse est ,
scimus c[uia pastor \\)se est. Fures et latrones qui sint, in
hestcrna lecLione patefaetum est : hodie autem audivimus
mercenarium , audivinuis et hipum : heri nominatus
' Luc xxni, 43. — ' llabitus ilie proximo post superioicni Tiactatum cx
n 1 qui Dominicus erat , ex Tract. subseq. n. i. — ^Joan. x, 11.
510 S. AUGUSTINI EPISCOPI
est et ostiarius. In bonis ergo ostium est, ostiarius , pastor
et oves : in malis fures et latrones , mercenaaii , lupus.
II. Ostium Dominum Christum accipimus , pastorem
ipsum : ostiarium quem ? Haec enim duo ipse exposuit ,
ostiarium nobis reliquit quserendum. Et quid ait de os-
tiario? « Huic, inquit, ostiarius aperit^ » Cui aperit?
pastori. Quid aperit pastori ? Ostium. Et quis est ipsum
ostium ? Ipse pastor. Numquid si Dominus Christus non
exposuisset , non ipse dixisset_, « Ego sum pastor » et « Ego
» sum ostium , » auderet quisquam nostrum dicere quod
ipse Christus sit et pastor et ostium? Si enim diceret,
« Ego sum pastor, » et non diceret, « Ego sum ostium : »
quaesituri eramus quid esset ostium, et forte aliud pu-
tantes ante ostium remansuri. Gratia illius et misericordia
nobis exposuit pastorem , se ipsum dixit ^ exposuit os-
tium , se ipsum dixit : ostiarium quserendum nobis reli-
quit. Quem nos dicturi sumus ostiarium? Quemlibet in-
venerimus , cavendum est ne major exislimetur quam
ipsum ostium : quia ostiarius in domibus hominum ma-
jor est ostio. Ostiarius enim ostio, non ostium praepo-
nitur ostiario j quia ostiarius ostium , non ostium custodit
ostiarium. Non audeo dicere aliquem ostio majorem, au-
divi enim jam quid sit ostium : non me latet , non sum
dimissus conjecturae mese, non mihi humana est relaxata
suspicio, Deus dixit, veritas dixit, mutari non potest quod
immutabilis dixit.
III. Dicam ergo in hujus profunditate quaetionis quid
mihi videatur : eligatunusquisque quod placet ; pie tamen
sentiat, sicuti scriptum est : « Sentite de Domino in bo-
» nitate, et in simplicitate cordis quaerite illlum'^. » Os-
tiarium forte ipsum Dominum debemus accipere. Multo
sunt enim inter se diversa in rebus humanis pastor et os-
' Joan. X, 3. — » Sap. i, i.
IN JOANNIS EVANGELIUM , TRACT. XLVI. 511
lium, (luani osliarius ad oslium : ct tamen Dominus et
pastorera se tlixit, ct osLium. Cur ergo noa inlelligamus
ipsum et ostiarium? Si enira consideremus proprietales,
Dorainus Christus nec pastor est, sicut consuevimus nossQ
et viJere pastores^ nec ostium est , non enim eum laber
feeit : si aulem secunJum ali([uam similitudinem , et os-
tium et pastor est ; auJeo Jiccre , et ovis est : ovis nempe
sub pastore est, tamen ille et pastor est et ovis. Ubi est
pastor? Ecce hic habes, lege Evangelium : « Ego sum
» pastor bonus. » Ubi est ovis? Interroga Prophetam ;
« Sicui ovis aJ iramolanJum Juctus est^ » Interroga ami-
cura sponsi : « Ecce agnus Dei , ecce qui toUit peccatum
» munJi'-. » AJhuc ahquiJ secunJura istas simihtuJines
mirabihus sum Jicturus. Et agnus enim et ovis et pastor
inter se araica sunt , contra leones autera a pastoribus
oves custoJiri solent^ et tamen Je Christo, cum sit ovis
et pastor , legiraus Jictum : « Vicit leo Je tribu JuJa ^ »
llaec omnia, fratres, secunJum similituJines accipite, non
secunJura proprietates. Soieraus viJere paslores seJere
supra petram, et inJe coramissa sibi pecora custoJire :
ulique raelior pastor quara petra, super quara sejet pas-
tor : et taraenChristus et pastor et petra. Totum hoc se-
cunJum simihtuJinem. Proprietatera autera si quaeras a
rae, In principio erat Verbura, et Verbura erat apuJ
Deura. et Deus erat Verbum. Si quseras a me proprieta-
tem, FUius unicus Je Patre in ajternum ab seterno geni-
nitus , iiequalis gignenti , per quem facta sunt omnia ,
cum Patre incommutab Jis , et accepta forma hominis
non rautatus, ex incarnatione liomo, fJius hominis et
Filius Dei. Hoc totum quoJ Jixi , non similituJo , sed
res es^.
IV. Non ergo pigeat nos , fratres, secundum quasJam
• Isai. uu, 7. — » Joan. 1,29 — ^ Apoc. v, 5.
51 'i 3. AUGtaTliyi El'lSCOPI
similitudines ipsum accipere ostium , ipsum ostiarum.
Quid est enim ostium ? qua intramus. Quis est ostiarius ?
qui aperit. Quis ergo se aperit, nisi qui se ipsum exponit?
Ecce Dominus dixeratostium, non intellexeramus 5 quando
non intelleximus, clausum erat : qui aperuit , ipse est
ostiarius. Nulla est ergo necessitas alic[uid aliud quaerere,
nulia necessitas : sed Ibrtasse est voluntas. Si est voiun-
tas , noli exorbitare , noli a Trinitate discedcre. Si perso-
nam aliam quaeris ostiarii , Spiritus sanctus occurrat :
non enim dedignabitur ostiarius esse Spiritus sanctus ,
quando ipsum ostium esse dignatus est Filius. Vide ostia-
rium forte Spiritum sanctum : ipse Dominus discipulis suis
de Spiritu sancto , dicit : « Ipse vos docebit omnem ve-
» ritatem^ » Ostium quid est? Cliristus. Quid est Chris-
tus? Veritas. Quis aperit ostium , nisi qui docet omnem
veritatem?
V- De mercenario autem quid dicimus? Non in bonis
hic commemoratus est. « Pastor bonus , » ait, « animara
» suam dat pro ovibus. Mercenarius, et qui non est pastor,
M cujus non sunt oves proprioe, videt lupum venientem ,
» et dimittit oves, et fugit^ et lupus rapit, et dispergit
» oves"^. » Non hic bonam personam mercenarius gerit ,
ettamen in aliquo utilis est : nec mercenarius diceretur^
nisi acciperet a conducente mercedem. Quis est ergo iste
mercenarius, etculpabilis et nccessarius ? Hic vero, fra-
tres, luceat nobis ipseDominus, ut merccnarios intelliga-
mus, et mercenarii non simus. Quis est ergo mercenarius?
Sunt in Ecclesia quidam pracpositi , de quibus Paulus
apostolus dicit : « Sua (]uaerentes , non qv.ve Jesu
» Christi^. » Quid est, sua quaerentes ? Non Christura
gratis diligentes, non Deum propter Deum quae»entes,
temporaba commoda consectantes , lucris inhiantes, ho-
» Joan. XVI, i3. — » Id. x, 1 1, 12. — ^ Philip. n, 2i.
,W JOAWMS EVAMiELlliM, lUACT. XLM. 'ol.\
norc ah hominibus appetentes. Hcec quando amanlur a
pnrposito, et propter h^c servitur Deo , qu.sqms es
talis mercenaruisest, inter fihos se non computet. De
tahhus enim et Dommus dicit. « Amen d.co voh.s, pcr-
„ ceperunt mercedem suam». « Audi dc l.moth.-eosanclo
quid dicat apostoljis l>aulus : « Spero autem .n Dormno
,) Jesu T.motha3um citd mittere vobis , ut et ego bono
„ animosim, cum cognovOro quae circa vos smt : nem.-
. nem cnim haheo unanimem, MUi germane de vobis sol-
., licitus sit^ >. Omnes enira sua qurCrunt, non quse Jesu
'4:hristi. Inter mercenarios pastor ingemuit : quoesivit ali-
■ qacm qni sinceriter diligeret gregem Christi , e* ^irca se
in ei.^^ qui cum illo eo tempore fuerant, non invenit. ^^^^
enim in Ecclesia Christi tunc praeter Paulum apostoJum
et Tirao.^hseum nemo erat, qui gerraane de grege sollici-
tas esset ; sed conligerat,ut eo tempore quo Timothaeum
misit circa se ahum de fihis non haberet j sed soli mer-
cenarii cum iHo essent, sua quaerentes, non quae Jesu
Christi. Et tamen ipse germane degrege solhcitus , maluit
fihum mittere , et inter mercenarios remanere. Invenimus
et mercenarios , non eos discutit nisi Dominus ; qui cor
inspicit, ipse discutit : tamen ahquando inteUiguntur a no-
bis. Non enim frustra dixit ipse Dominus etiam de lupis, Ex
fructibus eorum cognoscetis eos^. Multos interrogant tenta-
tiones et tunc apparent cogitationes : multi autemJatent.
Habeat ovile Domini praepositos, etfihos et raercenarios.
Prrepositi autem qui fiJii sunt, pastores sunt. Si pastores
sunt, quomodounuspastor, nisi quia sunt iUi oranes unius
merabra pastoris , cujus sunt oves propriae ? Nara et ipsi
memhra sunt ipsius unius ovis; « quia sicut ovis ad im-
nioKindum ductus est *. »
1 Matlh. VI, 5. — ' riiilip. »1, 19, elc. ^ * Matth. vn, 16. — i hm.
Llil, 7.
51 4 3. AUGUSTINI EPISCOPl
VI. Audite autem, quia et mercenarii necessarii sunt.
Multi quippe in Ecclesia commoda terrena sectantes,
Ghristum tamen prsedicant, et per eos vox Christi audi-
tur : sequuntur oves , non mercenarium , sed vocem
pastoris per mercenarium. Audite nlercenarios ab ipso Do-
mino demonstratos : Scribae , inquit , et Pharisaei cathe-
dram Moysi sedent; quae dicunt facite, quae autem
faciunt, facere nolite^ Quid aliud dixit, nisi, Per mcr-
cenarios vocem pastoris audite ? Sedendo enim cathedrara
Moysi Legem Dei docent : ergo per illos Deus docet. Sua
vero illi si vehnt docere , nolite audire , nolite facere.
Certe enim tales sua quaerunt , non quae Jesu Ghristi :
nuUus tamen raercenarius ausus est dicere populo Christi,
Tua quaere , nonquae Jesu Ghristi. Quod enim facit male,
non praedicat de cathedra Christi : inde laedit unde mala
facit^ non unde bona dicit. Botrumcarpe, spinara cave.
Bene, quia intellexistis, sed propter tardiores dicam hoc
idem planius. Quomodo dixi, Botrura carpe, spinara cave?
cum Dominus dicat : « Numquid colligunt de spinis uvara,
>)) aut de tribuUs ficura *. » Verura est omnino, et tamen
etiam verura ego dixi , Botrura carpe , spinara cave. Quia
botrus aliquando de radice vitis exortus, pendet insepe,
crescit palmes, inseritur spinis, et portat fructum spina
non suura. Non enim spinam vitis attulit , sed spinis pal-
mes incubuit. Noli interrogare nisi radices. Quaere radi-
cem spinae, extra invenis a vite : quaere originem uyae ,
vitis hanc protulit ex radice. Gathedra ergo Moysi vitis
erat : Pharisaeorum mores spinae erant. Doctrina vera per
malos , palmes in sepe , botrus iater spinas. Gaute lege ,
ne dura quaeris fructura , laceres raanura ; et cum audis
bona dicentem , ne imiteris raala facientera. Quae dicunt
facite, legite uvas : quae autem faciunt, facere nolite,
» Matth. xxm, 3. -* ^ Id. vii, i6.
IN JOANNIS EVAMGEXIUM , TRACT. XLVl. 515
cavete spiiias K Eliam per mercenarios vocem pasloris
auditc, scd nolite cssc mcrccnarii, cum sitis mcmljra pas-
toris. Ipse autem Paulus sanctus apostolus, qui dixit :
« Neminem habeo ([ui gcrmane de vobis soUicitus sit ,
» omnes enim sua c[uoerunt, non quae Jesu Christi* : »
alio loco inter merccnarios fdioscjue distinguens, videte
([uid dixerit. « Quidam per invidiam et contentionem 5
» quidam vero et per bonam voluntatem Christum prtc-
» dicant : quidam cx charitate, scientes ([uia in deien-
» sionem Evangelii positus sum ; ([uidam vero et per
» contumaciam Christum annuntiant, non caste, existi-
» mantes tribulationem suscitari vinculis meis ^. » Isti
mercenariierant, Paulo apostolo invidebant. Quare invi-
debant, nisi quia temporalia requirebant? Sed quid ad-
jungat , attendite : « Quid enim , dum omni modo , sive
» occasione, sive veritate Christus annuntietur? » Et in
hoc gaudeo , sed et gaudebo. Veritas est Christus : veritas
a mercenariis occasione annuntietur, veritas a filiis veri-
tate aununtietur : filii geternam haereditatem Patris pa-
tienter expectant , mercenarii temporalem mercedem con-
ducentis festinanter exoptant : mihi humana gloria, cui
mercenarios invidere video, minuatur-, et tamen per lin-
guas et mercenariorum et fihorum divina Christi gloria
diffametur, cum sive occaaone, sive veritate Christus
annuntietur. «
YII. Vidimus qui sitetiam mercenarius. Quid estlupus,
nisi diabolus? Et cpiid dictum est de mercenario ? « Cum
» viderit lupum venientem , fugit : quia non sunt ejus
» oves propriae , nec ei cura est de ovibus *. » Numquid
talis erat apostolus Paulus? absil. Numquid talis Petrus?
absit. Numquid talis cseteri Apostoli, excepto Juda filio
' Matth. xtui, 3.-2 Pliilip. u, 20, 21. — 3 Psal. i, i5^ etc. — 4 Joan.
X, 12.
33.
M6 3. AUGUSXINI ElUSCOPI
,)erclitionis ? al^sit. Pastores ergo illi ? planc pastores. Kt
inde unus pastor? Jam dixi, pastores, quia membra pas-
iOTis. lUo capite gaudebant, sub illo capite concorda-
jant, uno spirituin unius compage vivebant : ac per hoc
amnes ad unum pastorem pertinebant. Si ergo pastores,
;ion mercenarii , quare fugiebant quando persecutionem
patiebantur? Expone nobis, o Domine. « Vidi in Epis-
» tola fugientem Paulum^ : » per murum in sporta su]>-
missus est, ut manus persequentis evaderet. Non ergo illi
cura fuit de ovibus , quas lupo veniente deserebat? Fuit
plane , sed eas pastori in coelo sedenti orationibus com-
■nendabat : se* autem utilitati earum fugiendo servabat,
sicut quodam loco ait : « Manere in carne necessarium
» propter vos'^. » Ab ipso namque pastore omnes audie-
rant, « Si vos persecuti fuerint in unacivitate^ fugite in
» aliam ^. » Hanc nobis qusestionem Dominus dignetur
exponere. Domine, tu dixistieis, quos fideles pastores esse
utique volebas , quos tua membra esse formabas , Si vos
persecuti fuerint, lugite. Injuriam ergo iJli facis , quando
reprehendis mercenarios, qui vident lupum venientem et
fugiunt. Rogamus indices nobis, quid habeat altitudo
qusestionis : pulsemus, aderit qui.aperiat seostiarius ostii,
quodestipse. irvib mmoiiit i
YIII. Quis est mercenarius , qui videt lupum venien-
Lem, et f ugit ? Qui sua quserit, non quse Jesu Christi^ :
peccantem non libere audet arguere. Ecce nescio quis
peccavit, graviter peccavit , increpandus est, excommu-
nicandus est : sed excommunicatus^ inimicus erit, insidia-
bitur, nocebit cum potuerit. Jam ille qui sua quaerit^ non
quae Jesu Christi, ne perdat quod sectatur, humanae
amicitise commoditatem , et inimicitiarum humanarum
incurrat molestiam , tacet , non corripit. Ecce lupus ovi
• Joan. X, 3. — ' Philip. i, 24. — ^ Mattli. x, 23. — 4 Philip. ii, 21.
IN JOANNIH EV AN(;i".l.ll M , lltACT. XI. Vr. ■') 1 7
giiltnr apprcliendit : cliaholtis (iilcli adiillcrium por.siia.sit,
tii taces , non incropas : o mcrccnarie, lupum vcnicnlcni
vidisli cl riij;isti. Ilcspcmdct fortc ct dicit, Eccc hic sum.
non fugi. Fugisti, c[uia tacuisti : tacuisli , cpiia limuisli.
Fuga animi , limorcst. Corporc stctisti , spirilu fugisli ' :
c[uod illc non lacichaL ([ui clicehat, Et si corporc al)scn
sum , spiritu vohiscum sum. Quomodo cnim s|Mriln lu-
giehat, c[ui etiam corpore ahsens, rornicatorcs liltcri:
arguehat? Aircctioncs nostrre motus animorum sunt. Lae-
titia^ animi diiVusio; trislitia; animi contractio ; cujDidi-
tas, animi progrcssio; timor, animi fuga est. Diflunderis
enim animo, cum dclectaris^ contrahcris animo, cum
molcstaris; progrederis animo, cum a|)petis : fugis animo,
cum metuis. Ecce unde ille mercenarius viso lupo dicitur
fugere. Quare? « Ouia non est ei cura de ovihus -. » Quare
« non est ei cura de ovihus ? Quia mercenarius est ^. »
Quid est, « mercenarius est ? » Temporalem mercedem
([unerens, et in domo in reternum non hahitabit. Sunthic
adhuc quaerenda , et discutienda vohiscum, sed onerare
vos non est consilii. Dominica enim ciharia conservis mi-
nistramus : in pascuis Dominicis oves pascimus , ct simul
pascimur. Sicut non est negandum c[uod necessarium est,
sic nou cst cor inlirmum pahuli multitudine proegravan-
dum. Non sit ergo molestum Charitati Yestrae, quia om-
nia c[uae hic adhuc discutienda arhitror , hodie non dis-
cutio : sed iterum nohis in nomine Domini diehus rcd-
dendi sermonis eadem lectio recitabitur, et diligentius illo,
adjuvante, tractabitur.
• Coloss. II, 5. — ' Joan. x, i2. — ^ IbiJ. i3.
FINTS TOMI CENTESIMI VIGESIMI-SECUNDI.
,<VWV.v»W«w..vv«w. ,.^*v«vv«wv,v«vw vv«^vwvwwvw»
ANNOTATIOAES.
A-NNOTlTIO (l).
(1) Sic intellexit Ambrosius in Lucae cap. 14 ct 20. At
Origeni cum Augustino visum est significari sensus cor-
poris.
Annotatio (2) pag. 248.
Subobscure significat hunc sermonem se ad lucernam
dixisse, cum eum tamen sestate habuerit, uti ex xxvn.
Tractatu in Laurentii martyris celebritate pronuntiato
colligitur.
GOKCORDANTIA
BIBLIOTIIECyE LATIN^ CUM GALLICA.
BIBLIOTHECA LATINA. BIBLIOTnEGA 6ALLICA.
In Jo.-jnnis Evangeliuiu , Tr.icfatus Ejusdena fragmenU, ioni. xxi,
Tii ad XLvii,a Pag. I, ad lineiu pag. 345-374
IWWWl/llVWWVWV^VWVVWVWVWWVVVVVW^^^VVWVVV^^/WVWVVVV»» VW\ V%V\-<^^ 'WV* w
INDEX
TOx\II CEIVTESIMI VIGESiaU-SECUNDI.
IN JOANNIS EVANGELIUM
TRACTATUS I-VI.
Tractatus VII. Ah eo qiiod scriptum «t r Et ego vidi , et testimo-
nium perhibui , quia hic est Filius Dei ; usque ad
id j Amen dico vobis , videbitis coelum apertum , et
Angelos ascendentes et descendentes super filios
hotoinis. pag. 3
vin. Ab eo EvangeUi loco : Et die tertia nuptiae factx
snnt in Cana Galilaeee : usque ad id .- Quid mihi et
tibi est raulier 1 Nondum venit hora mea. 25
IX, In eamdem Evangelii lectionem. Quid mysteriisit in
miraculo facto in nuptiis apud Cana Galilaae. 39
X, Ah eo Efangelii loco .• Post ha-c descendit ad Ca-
pharnaum ipse et mater ejus , etc., usque ad id,
Ule autem dicebat de templo corporis sui. 53
XI, Ab eo quod scriptum est e Cum autem esset Jero-
solymis in Pascha in die festo , multi crediderunt in
nomine ejus , usque ad id, Nisi quis renatus fuerit
ex aqua et Spiritu , non potest introire in regnum
Dei. 66
xu. Ab eo Ecan§elii loco > Quod natum «st de carne taro
524
INDEX,
cst, etc.j u.ifjue nd id: Qui autcm facit veritatein,
venitad lucenij ut manifcstentur ejus opera, cjuia
in Deo sunt facta. 83
TnACTATus xni. Ah e.o Eiuingelii loco .• Posl liaec venit Jesuset Disci-
puli ejus iti JudHBantJ.terram, elc. uscjuendid,
Aniicus auVefnspdn^siqiji^Btat et audit eum, gaudio
gaudet propter vocem sponsi. 97
XIV. Al> eo Ei>angelii loco .• IIoc ergo gaudium meum im-
pletum est, etc. usijue adid, Qui auteni incredu-
lus estFilio, non videbit vitam, sed ira Dei manet
super eum. ■ 114
XV. Ah co Efangelii loco : Ut ergo cognovit Jesus, quia
audierunt Pharistei , quia Jesus plures discipulos fa-
cit , etc. usque ad id , Et scimus quia hic est vere
Salvator mundi. 129
XVI, Ah eo Eiutngelii loco ; Post duos autem dies exiit
inde , et abiit in Galiiajam : us(]ue ud id, Et cre-
didit ipse, et dottius ejus tota. 150
XVII. Ah eo qitod scriptum est .• Post ha;c eral dies festus
Juda3orum , et ascendit Jesus Jerosolymam : usc/ue
ad id, Quferebant eum Judaei interficere , quia non
solum solvebat sabbatum , sed et patrem suum di-
-ci' cebat Deum , aequalem se faciens Deo. 158
\ ',i ;. xviu, In eum Evangelii locum : Amen, amen dico vobis,
j9 < moiT9qB lUdnon potest Filjus a se facere quidquam , nisi quod
soifil ii. 1 s i',viderit Patrem facientem : qusecumque enim ille
8 .«,w<3; fecerit , haec et Filiussimiliter facit. 173
sgIdbI ; ^xix. Ab eo <juod scriptum est .• Non potest a se Filius fa-
.19 iflirn t<jf^ cere quidquam, nisi quod viderit Patrem facien-
i'- ••: tem : uscjue ad id , Quia non quaero voluntalem
I i ji:;:(ji meam , sed voluntatem ejus qui misit me. 186
Gi; .aixx. Rursum in illud : Amen, amen dico vobis, non po-
-fiD bfi ilL: lest Filius a se facere quidquam , nisi quod viderit
' .i ,:.! v.iv Patrem facientem : quaecumque enim Pater facit,
■.•• .. haec eadem et Filius facit similiter. 208
-.iij;. XXI. Ah eo cjuod scriptum est -. Pater enim diligit Filium ,
' ii:. et omnia deraonstrat ei quae ipse facit : usque ad
j"'''- id , Qui non honorificat Filium, non honoriffcat
1 !:iji, Patrem qui misit illum. 222
XXXI. Aheo qitod scriptum est : Ameu, amen dico vobis,
oiBOambo ■ quia qui vcrbum meum audit, et credit ei quimi-
ixsuKx. 525
^il ine , biibet vilai).- :i;tcinaiu : ustjue uil ///, (Juuil
non (|ii:oro voiuiitatoni nu-ainj sed volunlateni cjiis
<|ui ine inisit. f),ii;. 239
TiiACTATrs xxui. Jn illiiin E^iini^elii lecdoiivin . Si ej:;o te.sliinoniuin
peiliibeo de ine, etc. usque ud id, VX non vullis
venire aJ luc , ut vitain habeatis. Tuni elium rc-
petuntitr superioves lecUones jani anlc tractatfv,
sciUcet ab liis v erb i s, kmen , anicn dico vobis,
non potesl Filius a se facere ijuidquain , clc. 2o4
ixiv. Ah eo i/iioi/ scri/ttuni est ■■ Posl li;uc abiil Jec-us Prans
mare Galila-ie , quod cst Tibcriadis : u.tfjue ad irl,
Uic est vere proplieta qui venit in mnnduni. 272
XXV. Ab eo tjuoi/ scripliun esl .- Jesus eigo cuin cognovi:--
set , quod venissent ut raperent cum ; ust/ue ad id,
Et e^o resuscitabo eum in novissimo die 278.
xwi. .\h eo t/Hod scriptuni est .■ Murniurabant cri;o JmljLi
de illo , quia dixisset : Ego stmi panis (|ui de calo
Uescendi : ust/ue ad id j Qui manducat hunc pa-
ncin , vivetin .•etcrnum. 296
xxvn. Ab cn c/uod scripluni est . Ila-c dixit in synagoi'! do-
Cens sabbato in Capliarnaiim : usque ad id, llle
enini traditurus erat eum , cuiu esset unus ex duo-
dccim. 311
xxvni. Ah en /ocn Ecans^e/ri . Et po?t liKC ambulabat Jo?us
in Galila-am : usqiie ad id , Neiuo tainen palam lo-
qucbatur dc eo, propter inetiim Judajortim. 322
XXIX. In i/lud Efuni^ciii Jam autem die festo mediante,
ascendit Jesus in templuiu : usque ud id, Qui misit
ilium j hic verax est , et injustitia in illo non est. 333
XXX. Ab eo /oco » Nonne Moyses dedit vobis Legem, el
nemo ex vobis facit Legem ? usqw; ad id , Nollte
judicare secundum facieni, sed justum judiciura
judicate. 340
XXX). Ah cn Inco • Dicebant ergo quidam ex Jerosolymis :
Konnc liic est, quem quwrebant Judc-ei intcrlicere :
usque ad id , Qureretis me , ct non invenietis ; et
ubi sum ego, vos non potestis venire. 347
xxKii. Ab eo /oco : In novissimo autem die festivitalis stabat
Jesus et clamabat , dicens : Si quis sitit , veniat ad
me, el bibat: usquead id, Nonduni enhn erat Spi-
rjtus dalus, (juia Jesus nonduui fuciat ylorilicatus. 3o7
526 INDEX.
xxxiu. Abeo loco Evangelii .• Ex illa crgo turba cuiti audis-
sent hos sermones ejus, etc. uscfue adid, Nec ego
te condemnabo, vade, et amplius noli peccare. 366
xxxiv. In illud : Ego sum lux mundi : qui sequitur nie, non
ambulat in tenebris, sed habebit lumen vit.ii. 374
XXXV, Ab eo fjuod legitur .- Dixerunt ergo Pharisa;i : Tu de
te ipso testimonium perhibes, etc, usque ad id,
Verum est testimonium meum, quia scio unde veni
et quo vado. 384
XXXVI. Ab eo tjuod scriptum est .- Vos secundum carnem ju-
dicatis, ego non judico queraquara : usque ad id,
Ego sum qui testimonium perbibeo de me ipso, et
testimonium perhibet de me, qui misit me Pater. 393
xxxvu. Ab eo quod scriptum est .- Dicebant ergo : Ubi est Pa-
ter tuus ? usque ad id, Et nemo apprehendit eum,
quia nondum venerat hora ejus. 407
xxxviu. Ab eo quod scriptum est : Dixit ergo eis Jesus : Ego
vado, et quseretis me : usque adid, Dixit eis Jesus,
Principium quia et loquor vobis. 417
xxxix. Ab eo f/uod scriptum est .■ Multa habeo de vobis loqui
et judicare : usc/ue ad id, Et non cognoverunt quia
Patrem eis dicebat Deum. 427
XL. Ab eo loco .- Dixit ergo eis Jesus : Cum exaltaveritis
filium hominis : usc/ue ad id, El cognoscetis veri-
tatem et veritas liberabit vos. 435
xn. Rursum in illud . Dicebat autem Jesus ad eos qui cre-
diderant : usque ad id, Si ergo vos Filius hberave-
rit , vere liberi eritis. 446
xLii. Ab eo cjuod scriptuni est : Scio quia filii Abrahara es-
tis, sed quseritis me interficere : usque ad id, Prop-
terea vos non auditis , quia ex Deo non estis. 460
XLiii. Ab eo quod scnptum est: Responderunt igitur Judaei
et dixerunt ei : usque ad id, Tulerunt ergo lapides
Judaei ut jacerent in eum : Jesus autem abscondit
se, et exivitde templo. 472
XLiv. Ab eo quod scriptum est .- Et praeteriens vidit bomi-
nem crecura a nativitate : usque ad id, Nunc vero
dicitis quia videmus , peccatum vestrum manet. 484
XLV. Ab eo quod scriptum est: Amen, amen dico vobis, qui
non intrat per ostium in ovile ovium , sed ascendit
aliunde, ille fur est et latro ; usque ad id, Ego
INDEX. 527
vcni ut vifam Iiabcant, ct abundantius linbcant. 495
Tractatis xlvi. /ib eo quod scriptum c^t Ei^o suni |iastor bonuf;,f7f.
usque ad iW, Mercenarius autcm fugit, quia mer-
cenarius est, ct non pcrtinct aJ cum de ovibus. 509
Annotatiombs. 519
concordantia. 521
EXPLiai INDEX.
0
n\KD\HG SECT- JUL^OV^^^i
PLEASE DO NOT REMOVE
CARDS OR SUPS FROM THIS POCKET
UNIVERSITY OF TORONTO LIBRARY
3R Augustinus, Aurelius, Saint,
65 Bp. of Hippo
A5 [Opera oimia]
1B35
t.15
AO